Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 11
NOVEMBA 2020
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
(EXEMPLAR)
AMANQAKU: 80
IXESHA: iiyure 2½
*IXHOHL2*
Olu viwo lunamaphepha angama-21.
You're offline
Skip to contentMemorandum 






View all




XHOSA HL P2 QP MEMO GR11 NOV2O20 D_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Hl · Grade 11 · Eastern Cape November · 2020. Memorandum, 48 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 11
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2020
- Exam period
- Eastern Cape November
- Paper
- 2
- Pages
- 48
- File size
- 970.7 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 48
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda imiyalelo ngocoselelo phambi kokuba uphendule imibuzo.
2. Musa ukuzama ukufunda lonke iphepha loviwo. Funda itheyibhile
yesiqulatho ekwiphepha lesi-4 uze uchonge imibuzo ebuzwe ngoncwadi
olufundisiweyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo wandule ukhethe
oza kuyiphendula.
3. Eli phepha loviwo linamaCANDELO amaTHATHU:
ICANDELO A: ISIHOBE (30)
ICANDELO B: INOVELI (25)
ICANDELO C: IDRAMA (25)
4. Phendula imibuzo emiHLANU iyonke, Imibuzo EMITHATHU kwiCANDELO
A, omNYE kwiCANDELO B, nomNYE kwiCANDELO C ngale ndlela
ilandelayo:
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIBONGO EFUNDISIWEYO EKLASINI – Phendula imibuzo emiBINI
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: Umbuzo ONYANZELEKILEYO
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo OMNYE.
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo omNYE.
5. UKHETHO LWEMIBUZO KUMACANDELO B (INOVELI/UNCWADI
LWEMVELI) NECANDELO C (IDRAMA).
o Phendula KUPHELA imibuzo ekwinoveli/uncwadi lwemveli nakwidrama
oyifundisiweyo.
o Phendula UMBUZO OSISINCOKO omNYE kunye NOMFUTSHANE
ube mNYE
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
Xa uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO B, unyanzelekile
ukuba uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C.
Sebenzisa itshekhlisiti ukwenza oku.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
6. UBUDE BEEMPENDULO
o Imibuzo esisincoko yeSihobe kulindeleke ukuba iphendulwe
ngamagama ali-140–190.
o Imibuzo esisincoko yeNoveli/Uncwadi Lwemveli neDrama kulindeleke
ukuba iphendulwe ngamagama angama 290–340.
o Ubude beempendulo zemibuzo emifutshane buxhomekeke kulwabiwo
lwamanqaku. Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule ngokuvakalayo
nangokusemxholweni.
7. Landela imiyalelo ebhalwe ekuqaleni kweCANDELO ngaliNYE ngocoselelo.
8. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ulandela indlela ekunonjolwe
ngayo kwiphepha loviwo.
9. Qala ICANDELO ngaliNYE kwiphepha ELITSHA.
10. Yaba ixesha ngolu hlobo lulandelayo:
ICANDELO A: Malunga nama-40 emizuzu
ICANDELO B: Malunga nama-55 emizuzu
ICANDELO C: Malunga nama-55 emizuzu
11. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
ITHEYIBHILE YESIQULATHO
ICANDELO A: ISIHOBE
Imibongo efundisiweyo: Phendula NAYIPHI na imibuzo emiBINI.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
1. Umona Umbuzo osisincoko 10 6
soncwadi
2. UNkosi uJongumsobomvu Umbuzo omfutshane 10 7
Maqoma
3. Intyatyambo Umbuzo omfutshane 10 8
4. Iqul’ elingatshiyo Umbuzo omfutshane 10 9
KUNYE
Umbongo ongafundiswanga. Kunyanzelekile ukuba uwuphendule.
5. IYunivesithi yaseFort Hare Umbuzo omfutshane 10 10
QAPHELA: Phendula umbuzo omNYE OSISINCOKO nombuzo omNYE OMFUTSHANE.
Xa uphendule UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B,
unyanzelekile ukuba uphendule UMBUZO OMFUTSHANE kwiCANDELO C.
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
Phendula umbuzo omNYE
INOMBOLO
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU
YEPHEPHA
6. Ngenxa Umbuzo osisincoko 25 12
yesithembiso soncwadi
7. Ngenxa Umbuzo omfutshane 25 13
yesithembiso
8. Umthombo Umbuzo osisincoko 25 14
wobom soncwadi
9. Umthombo Umbuzo omfutshane 25 15
wobom
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
ICANDELO C: IDRAMA
Phendula umbuzo omNYE.
INANI LOMBUZO UMBUZO AMANQAKU INOMBOLO
YEPHEPHA
10. Nathi singabantu Umbuzo osisincoko 25 18
soncwadi
OKANYE
11. Nathi singabantu Umbuzo omfutshane 25 19
QAPHELA: KUMACANDELO B no C, qiniseka ukuba uphendule umbuzo
OSISINCOKO OMNYE nombuzo omNYE OMFUTSHANE.
Nceda ungaphenduli imibuzo emiBINI ezizincoko okanye imibuzo
emiBINI emifutshane.
ULUHLU LOKUKHANGELA (ITSHEKHLISTI)
Kunyanzelekile ukuba ujongisise olu luhlu lulandelayo ukuze uqiniseke ukuba
ukhethe imibuzo ngendlela eyiyo.
ICANDELO AMANANI INANI LEMIBUZO TIKISHA
EMIBUZO EPHENDULWAYO NGASEZANTSI
A ISihobe(ISihobe 1–4 2
esifundisiweyo)
ISihobe (ISihobe 5 1
esingafundiswanga)
B Inoveli noNcwadi Lwemveli 6–9 1
(Umbuzo osisincoko
soncwadi OKANYE
omfutshane)
C Idrama ( Umbuzo osisincoko 10–11 1
soncwadi OKANYE
omfutshane)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
ICANDELO A: ISIHOBE
ISINGQI SENKULUNGWANE – P.M QANGULE noM.G MDLIVA
IMIYALELO
x Kweli CANDELO kubuzwe imibongo emiNE efundisiweyo nombongo omNYE
ongafundiswanga.
x Umviwa ulindeleke ukuba aphendule nayiphi na imibuzo emiBINI ebuzwe
kwimibongo OKANYE kwizibongo ezifundisiweyo; kunye nombuzo omNYE
kumbongo ongafundiswanga OKANYE isibongo esingafundiswanga.
QAPHELA: Umbuzo 5 ongombongo ongafundiswanga KUNYANZELEKILE
ukuba uwuphendule. Qiniseka ukuba uphendule imibuzo
emiTHATHU kweli candelo.
Ubude bempendulo yombuzo osisincoko buphakathi kwe-140–190 amagama.
IMIBONGO EFUNDISIWEYO
Phendula NAYIPHI NA imibuzo emiBINI.
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula umbuzo
osekwe kuso.
Cazulula isigama esityhila ukuba imbongi iyawucaphukela umona. [10]
UMONA – M.G MDLIVA
1 Yingcing’engondlekanga,
2 Yingcing’enqinileyo.
3 Yingcing’enyolukileyo,
4 Yingcing’engundileyo.
5 Umtshabalalis’ongenanceba,
6 Umxabanisi onoburhalarhume.
7 Ngumzingeli wothando noxolo,
8 Ngumzond’ onzondo inzongonzongo.
9 Lidlakadlaka lomoya ovuthayo,
10 Lixelegu elixulub’ imiphefumlo.
11 Lixixilili lexumbululu likaxam,
12 Yihagu esisu sixumbululu.
13 Njengenkanyamba ngumonakalisi,
14 Njengegwala ngumxabanisi.
15 Nqwa nemhemfu yehagu ukuchithachitha,
16 Nqwa nenyikim’ ukwenyelisa.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
UNKOSI UJONGUMSOBOMVU MAQOMA – P.M QANGULE
1 Irhamba lamaRharhabe kwaRharhab’ emaRharhabeni,
2 Lazijul’ ijacu ngesilili sokhokho lisekhondweni.
3 Yakikizel’ iMingcangathelo latyityimb’ iTyhume,
4 Ukubon’ uJongumsobomvu evath’ iqaqa entlantlath’ intlungu.
5 Ngokunqolotywa kwesilili ngamangabangab’ aselwandle,
6 Ngokuvuthululwa kwentsika zobuzwe ngamatshijolo.
7 Ngokubhentsiswa kuntswayiziswe kusale kuluntswayizo,
8 Kusale kungamabhodlo kugqub’ izithunzela kowethu.
9 Libonen’ iTshawe litshongola litshawuza,
10 Litshawuzela likrwec’ izulu limqinisa ngentelezi yezulu.
11 Siboneni isilo sikaRharhabe silephuz’ amadangatye,
12 Sinqolotywa siqweqwediswa ukucand’ iNxuba.
13 Sikhonkxw’ izandla nenyawo yimirhangqolo,
14 Amarhonorhono arhonorhon’ ingqondo.
15 Wasitsho esikaRakheli isikhalo uSuthu engathuthuzeleki,
16 Elokuncama benzen’ abantwana u-Anta noXhoxho?
17 Amaduna endlu kaNgqika omzi kaRharhabe,
18 Yab’ inqwelo yamaphimp’ iphephethek’ ukusinga kwinkontyo yengxinano.
2.1 Xela uhlobo lophindaphindo oluphawulwe ngomgca ngaphantsi kumqolo
woku-1. (1)
2.2 Caphula imiqolo/amabinzana amaBINI kwizitanza ezibini zokuqala athetha
ukuba uNkosi uMaqoma wayesilwa engathulanga. (2)
2.3 Khankanya zibeziBINI izenzo zamadlagusha ezicaphukisayo ngokwesi
sicatshulwa sombongo. (2)
2.4 Xela isafobe esikwibinzana ‘isilo sikaRharhabe’ elikumqolo we-11. (1)
2.5 Mfanekiso ngqondweni mni obhalwe ngqindilili kumqolo we-15? (1)
2.6 Khetha kwizibiyeli indawo elibhekisa kuyo ibinzana, ‘kwinkontyo yengxinano’
elikumqolo we-18. (eQonce/ eRobben island/ kwaNgqika) (1)
2.7 Chaza injongo yokubhalwa kwalo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
INTYATYAMBO – M.G. MDLIVA
1 Izimisile phakathi kweengxondorha,
2 Itsitsitheka kunzim’ ubomi.
3 Inxanel’ ufazana kwanombethe wobomi,
4 Ishixiza phakathi kwezo ngxondorha.
5 Iimbodlela zizondelel’ ukuyikhweba,
6 Iziyobisi ziyatshila njengepikoko.
7 Kunqaba ootata kuxhaphak’ iipikoko,
8 Kufuduk’ ubuntu izirhovu ziyakhweba.
9 Njengelang’ ithemba lithe thaa,
10 Lizifumbeth’ izikhokelo zobomi.
11 Liyikhwebela kwingqungquthela yobomi,
12 Ibonwabel’ obo buvunduvundu bomhlaba.
13 Ikhuliswa zezo zinongo zomhlaba.
14 Lithemba lay’ oko kufudumala komhlaba.
3.1 Xela uhlobo lophindaphindo oluphawulwe ngomgca ngaphantsi ukusuka
kwimiqolo-1 ukuya kowe-4. (1)
3.2 Caphula amabinzana/amagama amaBINI kwikwatreni yokuqala athetha
ukuba intyatyambo iphantsi koxinzelelo. (2)
3.3 Khankanya zibeMBINI iingxaki ejongene nazo intyatyambo ngokwalo
mbongo. (2)
3.4 Xela isafobe esikwibinzana ‘... njengepikoko’ esikumqolo we-6. (1)
3.5 Mfanekiso ngqondweni mni obhalwe ngqindilili kumqolo we-8? (1)
3.6 Khetha umntu elibhekisa kuye igama, ‘intyatyambo’ elisisihloko salo
mbongo. (kumntu oselayo/kwintombazana/ kwinkwenkwe) (1)
3.7 Chaza injongo yokubhalwa kwalo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda lo mbongo ulandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
IQUL’ELINGATSHIYO – M.G. MDLIVA
1 Ingqumbo yingqumb’esind’umhlaba,
2 Ziyanyalasa ezenyam’iimfazwe.
3 Zizaqhwithi zezomoy’iimfazwe,
4 Uyanzonz’umhlaba ngamangcwaba.
5 Izifo zifumbil’imiphefumlo iyajijitheka,
6 Idlakadlaka lendlala liyagqugqisa.
7 Ithemba lixhom’izandla liyatarhuzisa.
8 Vul’ amehlo ubon’ iqul’ elingatshiyo,
9 Amanz’asindis’umxhelo.
10 Amanz’abhacisa unxano naphakade,
11 Osela kulo akanxanwa naphakade.
12 Ngokholo ungenile kulo yothulw’ imithwalo,
13 Budlul’ubom’obudal’uphil’obutsha.
4.1 Xela uhlobo lophindaphindo oluphawulwe ngomgca ngaphantsi ukusuka
kwimiqolo-1 ukuya kowe-4. (1)
4.2 Caphula amabinzana amaBINI kwikwatreni yokuqala neyesibini athetha
ukuba iingxaki zimphethe kakubi umntu. (2)
4.3 Khankanya zibeMBINI iingxaki ajongene nazo umntu ngokwalo mbongo. (2)
4.4 Xela isafobe esikumqolo wesi-4 ‘...uyanzonz’umhlaba ngamangcwaba”. (1)
4.5 Mfanekiso ngqondweni mni obhalwe ngqindilili kumqolo we-7? (1)
4.6 Khetha kwizibiyeli okubhekisa kwelo binzana, ‘iqula elingatshiyo’ elisisihloko
salo mbongo. (kwinkolo / kumaxhwele/ kumthandazo) (1)
4.7 Chaza injongo yokubhalwa kwalo mbongo. (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
UMBONGO ONGAFUNDISWANGA: KUNYANZELEKILE UWUPHENDULE.
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda esi sicatshulwa sombongo silandelayo, wandule ukuphendula imibuzo.
IYUNIVESITHI YASEFORT HARE – M. P. BEWUZANA
1 Aa Nokholeji!
2 Aa Sisele senyathi!
3 Ndiba ngabheka-bheka, hayi andiyiboni!
4 Ndikhanyiseleni kaloku nam ndiyibone le nyathi.
5 Wathi omnye kum, “Ibuzwa kwabaphambili”,
6 Ndaya phambili ndankcunkca amabanga,
7 Ndada ndawagqiba alishumi elinambini ndingayiboni.
8 Wathi omnye kum ingaphaya kweentaba zikaSomgxada,
9 Ngelingeni ndee gxada, ndagaleleka!
10 Folokohlo kumzi wase Fort Hare.
11 Ndingekawathi balulu amehlo ndelama,
12 Ndabon’ imizila ecacileyo,
13 Imizila yoobawomkhulu,
14 Ndithetha ngeenkokeli zoMzantsi Afrika,
15 Nazo ke zikhonjiswa apho, oo-Oliver Tambo,
16 Nelson Mandela, Govan MBEKI,
17 Robert Sobukwe noMangosuthu Buthelezi.
18 Zidlule apha kaloku nazo iinkokeli ze-Afrika,
19 OoRobert Mugabe, nooHerbert Chitepo baseZimbabwe,
20 OoElas Mathu, nooCharles Njonjo baseKenya.
21 Ndixolele kaloku, kungasa kuhlwe ndibala,
22 Ndinebhongo, ndinelunda, ndiyatefa,
23 Kaloku ndithetha ngelitha le-Afrika,
24 Eleza neempendulo ezakhulula ilizwe le-Afrika,
25 Phila ngonaphakade Nokholeji
5.1 Xela uNokholeji ekuthethwa ngaye kwesi sibongo. (1)
5.2 Chaza ukuba kutheni ibizwa ngokuba ‘sisisele senyathi’ le yunivesithi. (1)
5.3 Xela abemaBINI amagama eenkokeli zoMzantsi -Afrika ezafunda kule
yunivesithi ngokwesitanza sesibini. (2)
5.4 Tyhila intsingiselo yokubhalwe ngqindili kumqolo we-21. (2)
5.5 Cacisa okuqulethwe yimiqolo 23–24. (2)
5.6 Ngqina ukuba esi sicatshulwa sombongo sithathwe kwisibongo. (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
ICANDELO B: INOVELI /UNCWADI LWEMVELI
IMIYALELO
x Kweli candelo kubuzwe iiNoveli noNcwadi Lwemveli.
x Khetha umbuzo kwiNoveli/kuncwadi lwemveli olufundisiweyo.
x Kwincwadi ngaNYE kwicandelo B kubuzwe imibuzo emiBINI, OSISINCOKO
SONCWADI nombuzo OMFUTSHANE,ukususela kumbuzo wesi-6 ukuya
kumbuzo we-9.
x Khetha umbuzo ube mNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI
(kwinoveli/ kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwidrama).
Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwinoveli/Ncwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe
umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C (kwidrama).
INOVELI
Phendula UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO) OKANYE UMBUZO 7
(UMBUZO OMFUTSHANE)
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NGENXA YESITHEMBISO – Mcebisi Nkohla
Ngqina ubunyani boluvo oluthi “Ingcibi yamanzi ifa ngamanzi” ngokubhekiselele
kule noveli.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-
290–340 [25]
OKANYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NGENXA YESITHEMBISO: – Mcebisi Nkohla
Funda ezi zicatshulwa zenoveli zingezantsi, wandule ukuphendula imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A
Ngoku imoto yayiyishiye mpela indlela. Yabanguloo duntsu-duntsu ndiphantsi kolo
nyawo lwakhe engandiphi mtyhi. Ndabona ukuba mandilupheqe olu nyawo. Ndathi
gushu-gushu lwenqaba ndeva ukukrekretha kwamathambo alo ukuba ndilophulile.
Uvakele egxwala etsalela kuye olo nyawo waze wazama ukuthumela isithonga
senqindi esifubeni xa ephindayo ndaba nakho ukuyichwethezela ecaleni
ndisebenzisa loo maqhinga akwakarati. Ndathi xa ndityhala eyangasekhohlo
watshona phantsi. Ndayitsho yazingceba iglasi yocango. Ndalandelisa
ngeyasekunene eyamdumbisa inyheke. Ndawubhaqa apho umtyhi nomzuzu
wokuvula ucango. Ndathi thaxa phantsi ndingxamele ukunyathela iziqhoboshi
zemoto eyayintlakantlaka ezingxondorheni ezibubugxwayiba. “Bek’ izandla entloko,”
ndayalela ndisemsindweni ekubeni ndiwuthabathele kum umpu wakhe.
Wayekhangeleka esezintlungwini ezingummangaliso.
Ndaguqa ecaleni kwakhe ngenjongo yokumbopha ngentambo endayibhaqa
ebhuthini. Ndandisawujolise kuye umpu xa wasithi nqaku eso sandla ezama
ukuwuhlutha. Sajijisana waze wasuka wandithi gram ngezinyo. Ngelishwa kanti
umnwe wam uncamathele kwiqhosha lokudubula. Latsaleka elo qhosha ngaphandle
kolawulo lwam. Yataka imbumbulu yayidlavuza intloko yakhe wanaba ethe ngha
umlomo edada kwelo chibi legazi. Hayi ke ukuphoxeka. Ayesele elapho amapolisa
e-Flying Squad awuthatha umzimba nemoto kaNomvuyo eyayintlithekile kwaye izele
udaka nothuli lwasethafeni. Xa wawunokukrwaqula exesheni wena mntu unalo
yayimibini imizuzu emva kweyeshumi ngentlazane.
7.1 Xela isiganeko elivule ngaso ibali lale noveli. (2)
7.2 Chaza ukuba uDJ uhlangene njani nale moto kuthethwa ngayo
kwisicatshulwa. (2)
7.3 Tyhila unxulumano phakathi kwalo mgulukudu ukwisicatshulwa kunye
namabanjwa uDJ asekhondweni lawo. (1)
7.4 Xela iidolophu zibeNTATHU eliqhubeke kuzo ibali lale noveli. (3)
7.5 UMavis uzisa wuphi umxholwana wolwaphulomthetho kule noveli? (1)
7.6 Chaza unobangela wempixano egquba kule noveli. (1)
7.7 Chonga kwisicatshulwa uphawu lobaliso olubonisa ukuba umbalisi
uyinxalenye yentshukumo eqhubekayo. (1)
7.8 Ucinga ukuba le noveli ingasinika isilumkiso kwizaphulimthetho? Xhasa
impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
ISICATSHULWA B
‘Gqwirhandini lepolisa,” latsho inenekazi.
“Sekutheni ngoku?’
“Ubundithembisile, ubundithembisile ubu...’ wayesele emi ngeenyawo ebetha itafile
ngenqindi okongenwe liphela endlebeni.
‘Into ethetha ukuthini?’
“Mandikukhulule kule ndawo.”
‘Ingathi uzilibele into oyiyo,’ ndatsho ndiphakama ndimshiya kwelo gumbi. Ndayalela
amapolisa ukuba amgcine eluvalelweni. Nangona ndandisafuna ukubhekela phaya
kule ntokazi eyayiyinkomo enotshobo ndaqonda ukuba umntu onokuyigqibezela le
ngxelo nguSajini Dada ngenkqu.
Ndakuba ndidibene noDada wathethela elakhe icala ebelidlala kweli qela.
‘Ukudukisa zonke iinkcukacha malunga norhano nezimangalo ezivukayo kweli qela
ukuqinisekisa ukuba, ukuba ubani uthe wabanjwa akunakuphela iiveki ezimbini
eseluvalelweni.’
‘Umvuzo?,’ ndamphazamisa. Wavuma ngelingagwegweleziyo ukuba umvuzo
abewufumana apho ubuwuphindaphinda kane umvuzo awufumana ngenyanga
emsebenzini wakhe.
‘Kodwa lowo ndiwufumana ngeveki,’ wagxininisa watsho. Malunga noSajini Ndaba
wandidizela ukuba yena ebedlala indima yokunxibelelanisa eli qela nesipolisa
nokulilumkisa ngamacebo aza kuthatyathwa ngakulo. Loo nto ibisenza amapolisa
omelwe ngumqa ephinini kuba ebesithi egalela ebesele ehlanganisile loo
matshijolo kakade.
Kwakungorhatya lwemivundla xa umnxeba watsho ngesikrakra isikhalo ndikwigumbi
lam.
‘Ewe,’ ndasabela.
“Nceda ndiqhagamshelanise noSajini Jojo’, latsho elo lizwi elalivakala lisemanzini
lingcangcazela kwaye libukhefuzela kunga umninilo ubebaleka njengoko lalimana
ukuqhawuqhawuka.
‘Sajini ungabisalala.’
Landimangalisa elo. Yiza kuKapteni.
‘Nanjengoko besiphuthume uSajini siwufezile loo msebenzi kodwa...’
7.9 Wayelithembise ngantoni uDJ inenekazi elikwisicatshulwa? (2)
7.10 Cacisa injongo yombhali ngokuzisa inenekazi elikwisicatshulwa. (2)
7.11 Chaza uphawu lwesimo sikaSajini Dada oluvela kwincoko enomgca
ngaphantsi. (2)
7.12 Tolika umgca obhalwe ngqindilili. (2)
7.13 Chaza ukuba igama u’kodwa’ elingqindilili linika ngcinga ni malunga
nokufezeka komsebenzi ekuthethwa ngawo kwisicatshulwa. (2)
7.14 Ingaba isihloko sale noveli siyahambelana nomxholo wayo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UMTHOMBO WOBOM-NONDUMISO MDEKAZI, TOMMY KABANYANE
Xoxa ngomahluko okanye ukufana okuphawulekayo kwisakhiwo sezibongo
neentsomi. Xhasa impendulo yakho ngentsomi nesibongo osikhethileyo.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama angama-
290–340. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMTHOMBO WOBOM – NONDUMISO MDEKAZI, TOMMY KABANYANE
Funda ezi zicatshulwa zoncwadi lwemveli zingezantsi, wandule uphendule imibuzo
elandelayo.
ISICATSHULWA A: INTSOMI
IGQABI LENKOSI
Kwahlala, kwahlala kwangantsomi!
Kwakukho umhlambi weemfene. Ezi mfene zazihlala emyezweni wazo kunye
nenkosi yazo. Kulo myezo kwakukho imithi yeziqhamo ngeziqhamo. Phakathi kwale
mithi kwakukho umthi owawunamagqabi nje ngalo lonke ixesha, wona ungathwali
siqhamo. Lo mthi wawusembindini womyezo. Kwakusithiwa amagqabi awo
ayemnandi kakhulu, ewatsala kakhulu amasela. Kanti ke kwakungavumelekanga
ukuba aphazanyiswe ngokutyiwa okanye ngokuqhawulwa, kuba kwakukholelwa
ukuba la magqabi ayenika inkosi amandla okulawula isizwe sayo ngobulumko,
kwaye namandla esizwe ayevela kuwo.
Ngeso sizathu ke iimfene zazishiya enye imfene ukuba isale ijonge lo mthi xa ezinye
zisaphumile ziye kuzingela. Igama lemfene eyanikwa lo msebenzi
yayinguDengetyana. UDengetyana wawenza ngentembeko enkulu lo msebenzi
nangona amagqabi alo mthi ayehenda kakhulu ngenxa yokuba kusithiwa
makangatyiwa.
Ngenye intsasa xa iimfene ziphuma ukuya kuzingela, inkosi yeemfene yathi yona
ayizi kuphangela kuba yayingaziva mnandi. Okunene ke zahamba ezinye zayishiya
ngasemva noDengetyana. Yathi makakhe abuye aze kuphumla umzuzwana kuba
yayifuna ukumphumza. Wakhe wazama ukwala uDengetyana esithi akanako
ukuyekela umsebenzi enkosini igula nokugula. Yathi inkosi: “Hayi Dengetyana,
ungakhathazeki. Ndifuna nje ukolula imilenze okwethutyana kuba kudala ndihleli
ndawonye.” Wavuma ke uDengetyana waya kuphumla endlwini. Kwalile emva
kwethuba elide, sele ziza kubuya nezinye iimfene, yabuya inkosi yeza kungqengqa,
wahamba noDengetyana waphindela emsebenzini wakhe.
Zabuya ezinye iimfene ngexesha lazo, koko namhlanje zafika uDengetyana
entlimpi-ntlimpana. Zothuka zacinga ukuba mhlawumbi inkosi ibhubhile. Zabuza
ukuba konakele phi na wathi uDengetyana kukho into etye amagqabi enkosi.
Zabuza ukuba inkosi yona injani na, zabe sezisiya kuyikhangela zingalindelanga
nempendulo ngumothuko nomsindo. Ezinye zazisithi uyaxoka uDengetyana
nguye otye umthi wenkosi. Zathi zakungena endlwini zafika inkosi iphilile
koko nayo inomsindo nomothuko sele ikhawuleza ngokuthi makabulawe
uDengetyana kuba yayinguye owayetye emthini wenkosi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
Zathi sezivuma ezinye kwakho elinye ixhego lemfene elaphakama lathi
uDengetyana wayengenakusuka abulawe zizo kuba umthetho wawungahambi njalo.
Umthetho wawusithi kufuneka zonke iimfene ziye kutsiba umlambo kwindawo
enesiziba esinzulu apho iya kuthi leyo ibileyo ingakwazi ukutsibela ngaphaya koko
isuke itshone ifele apho esizibeni kukurhaxwa. Inkosi yakhe yazama ukuthi noko
akukho mfuneko yako konke oku kuba kwakucacile ukuba ngubani isela, kodwa
iingwevu zala zisithi ukutyeshelwa kwalo mthetho kungeza neshwangusha esizweni.
Kwahanjwa ke kwayiwa emlanjeni. Emlanjeni kwemiwa ngomgca, enye emva
kwenye, phezu kwesiziba, zilindele ukutsibela kweliya icala enye emva kwenye.
Zonke zazinexhala ...
9.1 Nika umsebenzi wamazwi athi, ‘kwahlala kwahlala kwangantsomi’. (1)
9.2 Xela isidingo esisungule ibali lale ntsomi. (2)
9.3 Chaza ukuba amazwi engoma aphindaphindwayo ebudeni bale ntsomi
abethelela luvo luni ngoDengetyana. (2)
9.4 Chaza umahluko kwindlela umbalisi ambona ngayo uDengetyana kwinkosi
nakwiimfene kwesi sicatshulwa. (2)
9.5 Tyhila ukuba amaxhego/iingwevu zibe lumelo lwantoni ngokwenxaxheba yawo
kule ntsomi. (2)
9.6 Xela zibeMBINI iindawo eliqhubeke kuzo ibali lale ntsomi. (2)
9.7 Ingaba silindelekile okanye siyothusa isiphelo sale ntsomi? Xhasa impendulo
yakho. (2)
9.8 Ucinga ukuba ibafundisa ntoni abantu le ntsomi? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
ISICATSHULWA B (UMBUZO OMFUTSHANE)
UHani uyibekile inqawa
1 Kungani bekudubulele emzini wakho?
2 Umoya ongendawo udlale ngabo qwaba,
3 Umothusil’ ukhongolose namakomanisi,
4 Isithonga sokusweleka sothus’ uMzantsi Afrika,
5 Kwaba sisankxwe, impithizelo nowele-wele
6 Bakubulala ngokumasikizi nangengqumbo,
7 Iimpendulo zokufa kwakho aziphumi kuWalus,
8 Zingaphumi nangokunjaqo kuDerby Lewis,
9 Imiqodi ngemiqodi ithontele eBoksburg.
10 Izokungqina ukuba ulele kuloo mangcwaba alapho
9.9 Caphula ubungqina bokuba uHani udutyulelwe ekhayeni lakhe. (1)
9.10 Khankanya imibutho ibe mibini awayelilungu layo uHani ngokomqolo
wesi-3. (2)
9.11 Tolika ibinzana elibhalwe ngqindilili. (1)
9.12 Nika umxholo wesi sibongo. (2)
9.13 Xela ababulali bakaHani ngokwesitanza sesi-2. (2)
9.14 Imbongi ibonakala ivakalelwa njani kulo mbongo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
ICANDELO C: IDRAMA
IMIYALELO
x Kweli candelo kubuzwe imibuzo kwidrama, ukususela kumbuzo 10 ukuya
kumbuzo 11.
x KwiDrama kubuzwe imibuzo EMIBINI; OSISINCOKO SONCWADI kunye
NOMBUZO OMFUTSHANE.
x Khetha umbuzo ube MNYE uwuphendule.
QAPHELA: Xa ukhethe umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO B
(kwinoveli/kuNcwadi Lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba
ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO C
(kwiDrama).
Xa ukhethe umbuzo OSISINCOKO SONCWADI kwiCANDELO B
(kwinoveli/Ncwadi lwemveli) KUNYANZELEKILE ukuba ukhethe
umbuzo OMFUTSHANE kwiCANDELO C (kwiDrama).
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NATHI SINGABANTU – C.S. HOBONGWANA
UNohenjisi ungumlinganiswa oliqhawe. Ngqina olu luvo ungqiyame ngeempawu,
iintetho nezenzo zakhe zobuqhawe kule drama.
Ubude bempendulo ecwangciswe ngokukuko mabube ngamagama
angama-290–340 [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zedrama uze uphendule imibuzo elandelayo.
ISICATSHULWA A
UMHLOBO Uyabona ke, ndiza kukucebisa ukuba ujonge ezi zinto zintathu.
Ukuba uzijonge kakuhle, ayisoze iphele le nyanga
ungamfumananga umntu wakho.
USONKE: Utsho?
UMHLOBO: Nditsho. Yiya kwisikhululo seenqwelo moya, ujonge ukuba lo mfo
ufike ngolu suku athi ufike ngalo na.
USONKE: Ewe.
UMHLOBO: Okwesibini: Qondisisa kumfazi ukuba ngokwenene uSikhulu
ngutata walo mntwana na. Amaqaba namaqabakazi bayazifihla
izinto zabo, baxolel’ ukufa ngamadoda abo aba bantu, ngaphandle
kokuba badiniwe. USikhulu kaloku liqaba elinobudolophu.
Uyingozi gqitha umntu onjalo.
USONKE: Okwesithathu?
UMHLOBO: Xelela uSikhulu ukuba umntwana uyakwazi ukunxibelelana
nabantu kwaye uyincutshe ekuzobeni. Kule veki izayo
ngoLwesihlanu uthe ze nifike uza kuninika umzobo walo mntu
ufake ityhefu ekutyeni kwakhe nalo umdlwenguleyo.
USONKE: Utsho?
UMHLOBO: Nditsho. Uyabona, ukuba nguSikhulu umenzi wezi zinto zimbi,
nakanjani uza kuzama ukumbulala ngokukhawuleza. Uza
kwenza iimpazamo ezininzi xa kulapho kuba akakwazi ukucinga
kakuhle. Ezinye zezi nkokeli zixolele ukubulala umntu
kunokuphulukana nesikhundla.
USONKE: Unyanisile. Yazi andazi ukuba kutheni, kodwa ndisuke
ndanethemba.
UMHLOBO: Imfihlelo wena yile, xa uphanda umntu wepolitiki zama ukucinga
njengaye. Ngamaxoki iinkokeli ezikhoyo. Awukhe uzive xa
zicatshulwa emaphepheni? Ungeva imigca ethi, “Abandivanga
kakuhle”,“Bandicaphule ngokungekho mxholweni”, Bendingathethi
loo nto”. Ubokwazi ukuba ngumntu wepolitiki lowo.
11.1 Khankanya iziganeko zibeziBINI ezingunozala wale ngxoxo ikwisicatshulwa. (2)
11.2 Xela zibeziBINI izizathu zokuba uSikhulu abe ngumrhanelwa kolu phando. (2)
11.3 Ngqina ubunyani bamazwi kaMhlobo abhalwe ngqindilili. (2)
11.4 Asebenza amacebo kaMhlobo akwisicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
11.5 Chaza ngeengongoma eziNTATHU indima edlalwe nguSonke kule ngxaki
ichaphazela uNkosunaye. (3)
11.6 Chonga kwisicatshulwa iinkcukacha zibeMBINI ezibubungqina bokuba le
drama ingezehlo zexesha elisemva kowe-1991. (2)
11.7 Ucinga ukuba lo mdlalo uyintlekele okanye uyintlekele siyoliso? Xhasa
impendulo yakho. (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
ISICATSHULWA B
USIKHULU: Khawundinike esona sizathu sinokwenza ukuba ndinganimangaleli.
(Cwaka amapolisa)
USIKHULU: (Uyaphakama akhombe emnyango) Bantu, khaniphumeni endlwini
yam. Ukuba bendisazi ngendingakhange ndininike nendawo yokuhlala.
Ndiya kumaphepha-ndaba noomabonakude ngoku, ndibaxelele ngento
enaziwa ngayo kulo Mzantsi Afrika uphela,-ubufede. Ngathi nezi
bhulukhwe nizinxibileyo ngenizinika abafazi kuba bangenza ngcono
kunani (Bayaphuma benyoshoza uSonke noMhlobo, aze uSikhulu
ashiyeke ethetha yedwa ngeli lixa umfazi emkile) Ndinifumene
kamnandi zidengendini! benicinga niza kufumana bani? Nicinga
niza kumfumana phi loo mntu unendlebe eyihafu? Uyabona ke ngoku,
ndiya kumabonakude ngoku. Inene ndiya kuthetha ndishiye
endingalaziyo kanene! Kuya kuthi kusihlwa, ibe igcwele le ndlu
ngabantu abaze kundikhunga. Ngoku baya kugxeka amapolisa balibale
ngezam izono. Ndibathandela loo nto ke abantu, balibala msinya. Utya
imali yabo, baphinde bakuvotele. Loo nto abadinwa. Kumnandi kweli
lizwe, andazi kunjani kwaSathana, kodwa naye uya kuthi endoja,
andojele into eyiyo. Umntu uphila kanye kulo mhlaba. (Esakha
amaxhaga) Yonke into ihambe ngendlela. Iyha, neh? Kunyanisiwe xa
kusithiwa xa ufuna into ilunge, yenze ngokwakho. Ukuba bendingekho
phaya, ngesaphila uMzingisi. Ingxaki ngoku nguNtsokolo noNokuthula,
umfazi onjengaye usoloko esebenza kwiipokotho zamadoda. Iza kuthi
yakuphela laa mali abuyele enye. Makhe ndibayeke okwangoku kuba
izinto zisandihambela kakuhle.
11.8 Caphula kwisicatshulwa intetho kaSikhulu ewajongela phantsi amapolisa. (2)
11.9 Nika injongo yamapolisa ngokuxokisa uSikhulu ngokufa komntwana. (1)
11.10 Tyhila isigqebelo esikumazwi kaSikhulu abhalwe ngqindilili. (2)
11.11 Nika zibeMBINI iimpawu zedrama ezifumaneka kwesi sicatshulwa. (2)
11.12 Ivuselela ngcinga ni intetho kaSikhulu ekrwelelwe umgca ngaphantsi? (2)
AMANQAKU ECANDELO C: [25]
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 11
NOVEMBA 2020
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
(EXEMPLAR)
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha
angama-21.
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 2
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
x Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
x Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba
kuqalwe ukukorekisha kumaziko okukorekisha.
x Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha
impendulo esekuqaleni kuphela. (Umviwa akuvumelekanga ukuba
aphendule umbuzo osisincoko nombuzo omfutshane kudidi olunye
kwijenri enye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo
efundisiweyo), korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithathu
imibuzo (kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) okanye yomine imibuzo
(kwiDrama), korekisha kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO
ngalinye, xa kwenzekile ukuba uphendule umbuzo omnye omfutshane
nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga,
elandelayo ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokuchanekileyo, korekisha ngokwendlela
ekunonjolwe ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa
intsingiselo ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo
mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo
ngokwenani lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye
ngokwakhe. Xa impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha
ngokwempendulo ayibhalileyo wandule ukuyigqithisela kumkorekishi
ophezulu. Sebenzisa irubriki yokuhlola ekwisihlomelo esinguA nesinguB
ukuhlola izincoko zabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa
ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE
okanye ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo
exhasayo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/ BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO. Makisha impendulo exhasayo.
11 Iimpendulo zemibuzo emifutshane mazihlolisiswe ngokupheleleyo
kwayanywe kwiingxoxo eziqhubeke ngexesha lobekomgangathweni
lwesikhokelo sokukorekisha.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 4
ICANDELO A: ISIHOBE
ISINGQI SENKULUNGWANE – P.M QANGULE noM.G MDLIVA
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UMONA – M.G. MDLIVA
Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Ama-6 ngawomxholo aze ama-4 abe
ngawolwimi kunye nesimbo.
Sebenzisa irubrikhi esisihlomelo A.
x Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha
lo mbuzo.
x Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo
umbongo.
x Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-18 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo
x Lo mbongo usebenzisa izafobe, isikweko, isifaniso, isigama esingundileyo,
uphindaphindo ngenjongo yokuxabhela/ ukudala imifanekiso ntelekelelo
yomona njengento enganqwenelekiyo.
x Isitanza sokuqala kumqolo woku-1 ukuya kowesi-4 sisebenzisa uphindaphindo
oluthe ngqo ngegama ‘Yingcinga” ukuphuhlisa ukuba umona yinto esukela
engqondweni kwaye ingaphinda isuke.
x Sisebenzisa uphindaphindo ngezifanokuthi olubonakalisa ukuba lowo unomona
akacingisisi, ingqondo akayisebenzisanga ngokupheleleyo size sisebenzise
isigama esityhila ukungcokocha komona.
x Okunye usebenzisa igama, ’enyolukileyo’ ukubonakalisa ukuba onomona
ubangelwa kukucinga nokubona izinto ezintle ezenziwa ngabanye abantu ze
athi ngenxa yentliziyo embi anqwenele ukuba inga ingazezakhe.
x Umbongo uwuchaza umona njengomtshabalalisi, umxabanisi ongenanceba,
onoburhalarhume. Esi sigama siqaqambisa ukungcola kulowo uthe wanomona.
Siyawugxibha sibonakalisa ukungalungi komona.
x Ukubonisa ukuba awulunganga umona, imbongi ikwasebenzise isigama
‘umzingeli wothando noxolo’. Ukuzingela kusetyenziswa ngenjongo
yokugqamisa ukukhangela ngenjongo yokutshabalalisa oku komzingeli efuna
isilwanyana aza kusitshabalisa asitye. Apha uxolo nothando zizinto ezakhayo
kodwa umona wona udala ukuba zingabikho.
x Usebenzisa isikweko, ‘ngumzondo’ ukudala umfanekiso ntelekelelo wento
engafunekiyo: umzondo osisinambuzane esibhabhayo esinevumba elibi
ukuphuhlisa ukuba eneneni umona awenzi kube mnandi kungahlaleki kamnandi
apho ukhoyo umona.
x Uwuthiya ixelegu, ixixilili lexumbululu likaxam, athi, yihagu esisu sixumbululu’
ngesikweko esinjongo ikukuwufanisa nesilwanyana sasekhaya esaziwa
ngobuxelegu-ihagu.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
x Ithoni iyodwa edlawa zizandi oo'x' zizisa uluvo lokuba iyacatshukelwa
nanjengokuba nabani xa engayithandi into esebenzisa ezi zandi oo’nxa’
abadiza ukucaphuka, nokungahambisani.Kuko konke uyifanisa nehagu
egqamisa ukungcola okuhamba nokwenza izenzo zomona.
x Kumqolo wesi-6 imbongi isebenzise isikweko ukuphuhlisa ukuba umntu
onomona usoloko elwisa abanye abantu kwaye unobungozi.
x Kwisitanza sesi-2 isebenzise isikweko. igama ‘ngumzingeli’ elikumqolo wesi-7,
ngokwakwaXhosa lithetha umntu osukela iinyamakazi ngeenjongo
zokufumana inyama kodwa ngokwalo mbongo imbongi iphuhlisa ukuba
ngumntu ongathandi ukubona abantu bonwabile uthi wakubona konwatyiwe
acinge into engaphelisa lonke olo lonwabo.
x Kumqolo wesi-8 imbongi isebenzise imfanozandi ukuphuhlisa ukuba umona
ufana nevumba elibi olivayo kodwa ube ungalazi ukuba lisukaphi kodwa izandi
ezi ziphindiweyo zidiza ukoyikeka komona.
x Imbongi kwesi sitanza ikwagxininisa ukungcola nobumdaka bezenzo zomona
nokuchitha-chitha ngenxa yokungoneli kwawo.
x Kwisitanza sesi-3 kumqolo we-13 ukuya kowe-16 imbongi isebenzise isifaniso.
Izakhi sifaniso njenge, nqwa ne, nokukhelelela ewufanisa nezinto
ezitshabalalisayo ezingenabuhle ziwenza umona kungabikho bani uwufunayo
ngaphandle kwalowo uwenzayo. Ukufanisa nemhemfu yehagu kudiza kanye
ukungabi nandima, ukwenza izinto zingahambeli phambili nangona amandla
eqhuba esetyenziswa, kuyabambezela kutya amandla.
x Konke oko ikwenza ngenjongo yokuqaqambisa umonakalo osele wenziwe
ngumona ekungekho lula ukuwulibala. Umona udala iingxabano phakathi
kwabantu baxabane, baphelelwe ngumdla wokwenza izinto ezintle. [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 6
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UNKOSI UJONGUMSOBOMVU MAQOMA – P.M QANGULE
2.1 Luphindaphindo lwesandi u'rh'. ¥ yimfanozandi ¥ (1)
2.2 Ukubon’ uJongumsobomvu evath’ iqaqa entlantlath’ intlungu. ¥
Siboneni isilo sikaRharhabe silephuz’ amadangatye. ¥ (2)
2.3 Athathe umhlaba wabamnyama ¥ athathe uNkosi uJongumsobomvu aya
kumvalela ejele. ¥ (2)
2.4 Sisikweko. ¥ (1)
2.5 Ngumfanekiso ngqondweni wendlebe ¥/ wokuva. ¥ (1)
2.6 eRobben island. ¥
(1)
2.7 Lo mbongo ubhalwe ngenjongo yokuncoma uNkosi uJongumsobomvu
Maqoma ngemizamo yakhe yokulwela okukokwamaRharhabe
kumadlagusha ngexesha lokufika kwamaSetlani ngeminyaka
yoo1800. ¥¥ (2)
[10]
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INTYATYAMBO – M. G. MDLIVA
3.1 Lubizwa ngokuba yimvanosiphelo ¥/ yirayim’. ¥ (1)
3.2 Itsitsitheka kunzim’ubomi, ¥ ishixiza ¥ (2)
3.3 Butywala ¥/ziziyobisi ¥/ngabantu abangootata ¥/ngabantu
abangamadoda ¥/ yindlala emenza ayokuzigalela kubantu
abangamadoda abaxhaphazayo. ¥
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
3.4 Sisifaniso. ¥ (1)
3.5 Ngumfanekiso ngqondweni weliso ¥/ wokubona. ¥ (1)
3.6 Kwintombazana. ¥
(1)
3.7 Lo mbongo ubhalwe ngenjongo yokutyhila iingxaki ahlangabezana nazo
amantombazana kwindlela yawo yobomi. ¥¥ (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IQUL’ELINGATSHIYO – M.G. MDLIVA
4.1 Lubizwa ngokuba yimvano siphelo ¥/ yirayim’ esekupheleni komqolo. ¥ (1)
4.2 Ziyanyalasa iimfazwe ¥/ liyagqugqisa ¥/ ithemba lixhom’izandla ¥
umphefumlo uyajijitheka ¥
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
4.3 Zezomoya ¥/yindlala ¥/izifo ¥/uphelelwe lithemba ¥ /kuyafiwa ¥/
kuyagulwa ¥/
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
4.4 Lubaxo. ¥ (1)
4.5 Ngumfanekiso ngqondweni weliso ¥/ wokubona. ¥ (1)
4.6 Kwinkolo. ¥
(1)
4.7 Lo mbongo ubhalwe ngenjongo yokutyhila iingxaki abahlangabezana
nazo abantu kwindlela yabo yobomi nokunika isisombululo kwezo ngxaki
banazo. ¥¥ (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 8
ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA (KUNYANZELEKILE UKUBA
USIPHENDULE)
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IYUNIVESITHI YASEFORT HARE – M.P.BEWUZANA
5.1 YiYunivesithi yaseFort Hare. ¥ (1)
5.2 Kungokuba iinkokeli ezininzi ezizizazi zeAfrika iphela ziphuma kule
yunivesithi. ¥ (1)
5.3 Oliver Tambo ¥/ Nelson Mandela ¥/ Govan MBEKI ¥/Robert Sobukwe ¥/
noMangosuthu Buthelezi. ¥
[Nasiphi isibini kwezi] (2)
5.4 Yeyokuba abapheli abantu ababalulekileyo abafunde kule yunivesithi xa
ubabala ngabanye. ¥¥ (2)
5.5 Ilitha yinto eyenza kukhanye xa bekumnyama. ¥/Le Yunivesithi idlale
indima yokwenza bantu baseAfrika bafunde batsho bayibone ingcinezelo
elikuyo ilizwekazi labo batsho bafumana amacebo okuzikhulula
ngokufunda kwabo. ¥ (2)
5.6 Sisibongo kuba siqala ngesikhahlelo sibuye sivale ngaso ¥¥/ Sisibongo
kuba sibonga indawo ebalulekileyo esizweni. ¥¥
(Nayiphi impendulo echanekileyo eluphawu lwesibongo esikhoyo kulo
mhobe.) (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NGENXA YESITHEMBISO – MCEBISI NKOHLA
x Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
x Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
x Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo.
x Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-17 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo
Intetho yesiXhosa ethi, ‘Ingcibi yamanzi ifa ngamanzi’, ithetha ukuba umntu ufa
ngale nto alichule layo. Isohlwayo sakhe sihambelana nesenzo esigwenxa
asenzileyo. Isenokuthetha ukuba umntu ufumana isohlwayo esihambelana
nakwenzileyo. Nakule noveli bubonakele ubunyani bale ntetho malunga
namabanjwa okanye nemigulukudu/ imigewu/ amatshijolo akule ncwadi.
x Ukubuya nje umva kancinci, amabanjwa amathandathu aqhwesha
kwintolongo iCentral Prison yaseMthatha kuze oko kudale ukusekwa
kwephulo lokuwabamba nguKapteni Nakeni.
x Iphulo libandakanye isipolisa sisonke kodwa uphando lufuna konyulwe
umphandi omnye kuphela waba ke uyazigqatsa uDumile Jojo
okwasesipoliseni.
x Kuphando alwenzileyo kufumaniseka ukuba amapolisa uSajini Ndaba noSajini
Dada ayabandakanyeka kulo mkhonyovu ngenxa yokuba beneenjongo zabo
zokwengeza umvuzo wabo ngokunikisa ngolwazi lwasesipoliseni ukuze
izaphulimthetho zizikhusele kumapolisa kwangoko.
x USajini Ndaba obesebenzisana nemigulukudu ngokuyinika ulwazi malunga
nokucetywa ngamapolisa ngayo ufe ngokubulawa ngamapolisa eMaclear xa
naye ebewadubula.
x UNeo oyinkokheli yemigewu, ubulawa ehlutha imoto kaNomvuyo nguDJ,
ngemini uDJ ekhweliswe emotweni nguNomvuyo eziyela nje yena kwaMavis.
Woselwe nguDJ ngompu okwangowakhe engazazanga naye uDJ ukuba
uhlangene nenkokeli yemigulukudu. Lilonke uDJ uqale ngenkokheli
yemigulukudu.
x UTshezi ufunyenwe wasesibhedlele phantsi kweliso lamapolisa emva
kokusokolisana namapolisa ekuthe kanti amathathu ahlukene nobomi bawo.
Nangomhla wesigwebo uTshezi wafumana isigwebo esiqatha.
x Indoda kaSasa ethubelezisa iziyobisi, ekwakhokela imigulukudu eGoli
ibanjiwe yasiwa kwijele yaseMthatha.
x USasa udutyulwe sisigcayiseli abesithiyisele ukuba sibulale uDJ lahlanza
iselwa kwakuye. Lilonke isigcayiseli alichule lokusisebenzisa usisebenzise
sibe lichule lokubulala kwayena.
x UDada obesebenzisana nemigulukudu ubanjiwe naye.
x Umgewu obubulala amanenekazi uphelele ejele emva kokuba ubuthwebule
uMavis.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 10
x UmLungukazi obehambisa iziyobisi naye uphele eseluvalelweni.
x Bonke abantu abafe kule ncwadi bafe ngezinto ebebethanda ukuzisebenzisa
ukubulala abanye abantu ukusukela kuNeo, uNdaba kunye noNontsasa
Ngewu.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
7.1 Sesokuqhwesha kwamabanjwa amathandathu abegwetyelwe intambo
kwintolongo yaseMthatha. ¥¥ (2)
7.2 Uhlangene nayo ngokuba imkhwelise xa ebehayikha esiya kwaMavis
emva kokwenza imithambo yokubaleka. ¥¥ (2)
7.3 Kuthe kanti lo mgulukudu lelinye lamabanjwa elinguNeo. ¥ (1)
7.4 Yidolophu yaseMthatha. ¥ / iHeshele ¥/ Maclear ¥/ eRhawutini ¥
[Nasiphi isithathu kwezi] (3)
7.5 Uzisa umxholwana wolwaphulomthetho okukuphathwa gadalala
kwabasetyhini. ¥ (1)
7.6 Kukungahluleli phakathi kwamagunya nolwaphulomthetho ¥/ Yintlawulo
encinci yasesipoliseni ¥/ ukungakwazi ukwahlulela phakathi kwentlawulo
ngenkonzo karhulumente nomvuzo. ¥
[Nayiphi kwezi] (1)
7.7 Luphawu lokusebenzisa kwakhe umntu wokuqala kubaliso lwakhe.¥ (1)
7.8 Ingasinika isilumkiso kuba xa izohlwayo ezifunyenwe ngabaphulimthetho
zihambelana nezenzo zolwaphulomthetho abazenzileyo, kulula ukuba
abasafuna ukwenza ulwaphulo mthetho balumke bazi ukuba abayi kuvuna
nto ngaphandle kwezohlwayo. ¥¥
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] (2)
7.9 Wayelithembise ngokuba liya kuphuma eluvalelweni xa lithe lamnika ulwazi
alufunayo. ¥¥ (2)
7.10 Kukuba uDJ azokufumana umkhondo nolwazi olunzulu ngendlela
abasebenza ngayo beliqela lemigulukudu. ¥¥ (2)
7.11 USajini Dada uvelisa uphawu lokuba ulipolisa elaphula umthetho ¥¥/
luphawu lokurhala afune ngaphezu kokuba enikwa ngumsebenzi wakhe ¥¥/
luphawu lokungathembeki emsebenzini. ¥¥/ luphawu lokuthanda imali
ngaphezu komsebenzi. ¥¥
[Nayiphi impendulo echanekileyo] (2)
7.12 Loo nto ibisenza ukuba amapolisa axakwe kuba ebesithi esiya kwelo
xhwayelo abe sele elunyukelwe yimigulukudu. ¥¥ (2)
7.13 U’kodwa’ unika ingcinga yokuba umsebenzi ofeziweyo wokufumana uSajini
Ndaba awugqibelelanga kuba akasaphili nanjengoko bebeyalelwe ukuza
naye ephila. ¥¥ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 12
7.14 Isihloko sale noveli esithi ‘Ngenxa yesithembiso’ siyahambelana nomxholo
wayo kuba uDJ owathembisa ukulwa ubugewu wakwenza oko
ngempumelelo noxa oko kwakubeka ubomi bakhe emngciphekweni. ¥¥/
kuba uDJ owathembisa uMavis ngokufa naye wade waxolela ukuba ityala
likhe lime lingaxoxwa kunokuba angayi kunceda uMavis owayesengozini
ngenxa yokuba esazana naye, ngenxa yesithembiso awayesenze
kuye. ¥¥/ kuba umntwana kaMavis wathiywa igama lokuba nguSithembiso
ngenxa yesithembiso uDJ awayesenze kuMavis. ¥¥
[Nayiphi impendulo echanekileyo] (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UMTHOMBO WOBOM – NONDUMISO MDEKAZI, TOMMY KABANYANE
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina.
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
x Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
x Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-17 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Imizekelo ngokwentsomi okanye isibongo asikhethileyo
ISAKHIWO
Isakhiwo sezibongo neseentsomi siyahluka kwizibongo ezithile ezifana nezibongo
zeenkosi. Kanti siyafana xa isibongo eso sisekwe kubaliso kuba amanqanaba
esakhiwo sebali njengakuzo zonke iijenra ezibalisayo siba sesiya sinengabula
zigcawu, ukuyondelelana nokujiya kwezinto, uvuthondaba, ukusonjululwa kwezinto
nesiphelo.
Kwizibongo
Izibongo zinendlela eziqala ngayo eyahlukayo kweyentsomi noxa injongo
inye ikukucela indlebe.
Umzekelo: iqhelekile le ithi Ho-oo-yina, ho-o-o-yina. Zimbi zisebenzisa ikhwelo.
Umzekelo: Vi-vi-vi-i-ityo. Kwakhona zikho eziqala ngezikhahlelo Umzekelo: Aa!
Dalibhunga. Kukho enye indlela yokuqala isibongo nangona yona ingaxhomekeke
kumazwi omlomo. Umzekelo: Isuka ichwechwe ihambe kancinane ngokungathi
inanto iyichwechwelayo.
Isiqu
Kwisiqu esinjongo ikukuncoma umntu/iqhawe/inkosi okanye umntu obalulekileyo,
isiqu singahambelana novakalelo lwembongi. Xa iva kabuhlungu itsho
ngomrhutyululu wento engenabume ncam kanti ngokovakalelo lwayo yonwabile
ingawahlula umbongo ngokuhambelana nomoya wayo. Kwizibongo ezingabantu,
kuxhaphake ukwahluka kabini okanye kathathu ngokwale mixholwana.
Kungachazwa imvelaphi, inkangeleko yenkosi xa kubongwa inkosi nezinto
ezenzileyo.
Isiphelo
Kwisiphelo sesibongo zikho iindlela zokusonga isibongo Umzekelo: Ncincilili, Ndee
gram iyho!
Kuyenzeka ke kwezinye iintsomi isakhiwo sichakwe ngokweembono zeengcali
ezizizazi zesakhiwo njengoko kuza kuchakwa ngokwale ingezantsi apha.
Ngokwezinye iintsomi; kubakho inqanaba lesidingo, kuze kwinqanaba lesidingo
kutyhilwe into edingekayo nezakwenza ukuba abalinganiswa bashukume.
Kulandela iinzame zokuhlangabezana nesidingo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 14
Umzekelo kwintsomi yezilwanyana kuzanywa iindibano ukuze kuzanywe iindlela
zokuhlangabezana okanye nokuza necebo lokuhlangabezana nesidingo. Kuye
kufikelelwe kwisigqibo esithile. Kuthi kwakubakho isigqibo kubekho umdubadubi
waso aze asidubadube:
Kweli nqanaba kuthi kubekho umlinganiswa othile odubaduba izigqibo
ebekufikelelwe kuzo ngokuthi enze izinto ezichaseneyo nesigqibo.
Kuyazanywa ukuba abanjwe umdubadubi lowo athi ke akubanjwa libe liyaphela ke
ibali lentsomi.
[Nayiphi na impendulo echanekileyo] [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMTHOMBO WOBOM-NONDUMISO MDEKAZI, TOMMY KABANYANE
9.1 Umsebenzi wala magama kukutsala umdla kubaphaphuli. ¥ (1)
9.2 Kukulondolozwa kwamagqabi enkosi. ¥¥ (2)
9.3 Abethelela uluvo lokuba uDengetyana akathembekanga. ¥¥ (2)
9.4 Umbalisi umbona ewenza ngentembeko umsebenzi wakhe ngeli xesha
iimfene zimbona njengesela. ¥¥ (2)
9.5 Zilumelo lwenyani nokugcinwa kwezigqibo ¥¥/ zilumelo lokwenziwa
kokulungileyo ¥¥ (2)
9.6 Liqhubeke emyezweni ¥ nasemlanjeni ¥ (2)
9.7 Siyothusa kuba inkosi akulindelekanga ukuba ibe amagqabi ayo ¥¥/
akulindelekanga ukuba inkosi ithengise ngabantu bayo. ¥¥ (2)
9.8 Ifundisa ukuba ungabokuthemba mntu ¥ kuba inkosi ibithenjiwe kanti yiyo
ebe amagqabi ayo. ¥ Wonke umntu uyona nokuba angahlonipheka
kangakanani ¥ kuba inkosi ibihlonitshwe ngumntu wonke kanti yiyo
isela ¥
[Nayiphi impendulo echanekileyo] (2)
9.9 Kungani bekudubulela emzini wakho? ¥ (1)
9.10 YiANC ¥ / African National Congress ¥ neSACP, South African
Communist Party ¥ (2)
9.11 Abantu babefika ngokufika bebaninzi bengamaqela ngamaqela
ngamaxesha ngamaxesha. ¥ (1)
9.12 Isibongo singokufa ngokudutyulwa kukaChris Hani okothusayo
ebulawelwa emzini wakhe. ¥¥ (2)
9.13 Ubulewe nguJanus Walus ¥ noDerby Lewis ¥ (2)
9.14 Ivakalelwa kabuhlungu ¥/ ikhathazekile ¥ kuba siva xa isithi ngombuzo
buciko wayo obika ukuxakwa nokothuka. ¥
[Nayiphi impendulo echanekileyo] (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 16
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NATHI SINGABANTU – C.S HOBONGWANA
x Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
x Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
x Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
x Jonga kwirubrikhi ekwiphepha le-17 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
x UNohenjisi kule drama, okweqhawe kanye, ibali liqala ejongelwa phantsi
esisigculelo, ejongelwa phantsi nguSikhulu umyeni wakhe. USikhulu
ubemjongela phantsi ngobuqaba nenzala yakhe ibingabantwana
abanezikhwasilima zomzimba. Uyaninwa nguNokwakha ngobuqaba bakhe
nokubamba amasiko.
x Usisixhobo sokulwa kooMpilo. Konke oko kumnika amava okuqobisela izinto
ezijongene kakubi nomxhelo wakhe. Njengeqhawe liphela ibali sele inguye
oqhwatyelwa izandla de abe uSikhulu urhuqeke phantsi wabe usejele xa
seliphela ibali. Waziwa njengeqhawe elilwele amalungelo olwimi, abantu
abahlelelekileyo, izithethe zikaNtu, sele inguye inkokeli.
x UNohenjisi zisuka nje uvela engahambiselani kwaphela nokuphatheka
gadalala kwabantu abangenanto namaqaba.Umele umyeni wakhe ngelithi
imfundo yabo yeyani xa besoyiswa kukuza nesisombululo sokwabelana
ngomhlaba. Ummele umyeni wakhe onguSopolitiki ngelithi baxakwa
kukubhala imithetho emitsha.
x Uvula umlomo malunga norhwaphilizo alubonayo apho imali kaRhulumente
ingasetyenziselwa ukwakha izikolo, iikliniki, izibhedlele ngakumbi
ukusebenzisa ulwimi lwakhe umntu.
x Uyayimela eyokusebenzisa ulwimi lwakhe kude kuye esiphelweni apho ade
wavunyelwa yinkundla wade wabhalwa umthetho wokusebenzisa ulwimi
ngokukhululekileyo.
x Ukumele ngomzimba ongenaxhala ukusetyenziswa kwamasiko nezithethe
zakwaNtu nokuba abantu bayakhumsha.
x Uyawamela amalungelo abafazi nokuxhatshazwa kwabantu
abangamaqabakazi ngabantu abathi bafundile ngempumelelo apho
kusetyenziswe inkosikazi yomyeni wakhe angakhange ayiphe thuba oko
batshata.
x Umlwa aphumelele uNokwakha uNohenjisi ngokuvuma ukuba umntwana
athathwe nguNokwakha esazi ukuba yena ufuna afunde isiNgesi. Xa esayina
amaphepha okunikezela umntwana kuNokwakha ubeka u-X emaphepheni
ezazi ukuba uyakwazi ukusayina. Ivela enkundleni into yokuba kanti uyakwazi
ukubhala igama nefani yakhe. Ume ngelithi U-X akanasihlahla kuba yena
uyakwazi ukubhala, uma emkhumbini acele onke amaqaba amxhase.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
x Uyaphumelela ukwenza ukuba umntwana wakhe odlwengulweyo ancedeke
ngokuthi angayiqhusheki phantsi kwetafile into yokuba intombi yakhe
idlwengulwe nanjengoko omnye umntu ebeya kwenza kumntwana ongakwazi
nokuzithethela.
x Uyaphumelela ukusindisa uNkosunaye xa edliswa ngokuthi angavumi
anyanzelwe ngokutya suka kunikwe inja kuvele ngokufa kwenja ukuba ukutya
bekufakwe idliso wabe uyaphumelela ukusindisa umntwana wakhe. Konke oku
ukubonakalisa ngokuba ngumama onomqaphela kumntwana wakhe ngokuthi
ayazi into umntwana aqalayo ukuyibona emntwaneni wakhe.
x Isithethe sikaNtu uyasisebenzisa simncede uNohenjisi kuba xa kufika umbiko
wokufa komntwana wakhe akavumi ukulungiselela umngcwabo
engabonwanga umntwana ngeli xesha umyeni wakhe agcadiyayo efuna
kulungiselelwe ukumngcwaba engambonanga enjalo. Ukhalima alungelwe
nalapha uNohenjisi.
x Amagama abantwana bakhe ngamagama okhuselo uBaphantsi, uNkosunaye
anjongo ikukuqinisekisa ukhuselo oluluqilima ngaphaya kwawakhe amandla
iminyanya kunye noThixo.
x UNohenjisi ubetha ngenqindi phantsi ngelithi ityala lakhe malithethwe
ngesiXhosa kwaye akafuni nokutolikelwa elizweni lakhe Noxa ehlekwa
uyazingisa ade aphumelele. Kuthe kanti kukuqala, ezimbalini ukuthethwa
kwesiXhosa kwinkundla yejaji yalandela imithetho evulela oku.
x UNohenjisi uvakalisa elubala ukuba lilungelo lakhe ukusebenzisa ulwimi
lwakhe naphi na ngokomgaqo siseko.
x Ulwela ukuba umntwana wakhe nabanye bangaze bayekwe bangawenzi
amasiko abo avulelwe.
x Uyemisa enkundlleni abantu bengqina ukuba bafuna konke okuphucukileyo
ezilalini athi noko engakhange azibandakanye kupolitiko afumane iivoti
ngokumela amalungelo abantu basezilalini ukuba bafumane iikliniki izikolo
izibhedlele njalo-njalo.
x Isigulo sakhe sezifundiswa ezizidenge sinyangekile kuba umthetho uzingqinile
zonke izinto abezikhalazela, kwaze kwenziwa utshintsho. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 18
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NATHI SINGABANTU – C.S HOBONGWANA
ISICATSHULWA A
11.1 Sesokudlwengulwa kukaNkosunaye ¥ nesokudliswa kukaNkosunaye
ityhefu. ¥ (2)
11.2 Yindlela aphendule ngayo xa ebuzwa imibuzo nguSonke ¥ nokungabizi
umhla ochanekileyo wokufika kwakhe kwisikhululo senqwelomoya. ¥ (2)
11.3 Anobunyani kuba uSikhulu wenze ilinge lokumbulala uNkosunaye
ngokuthutha ngemoto yakhe uMzingisi noNtsokolo abathengileyo ukuba
bambulalele kwindawo agcinwe kuyo uNkosunaye. ¥¥ (2)
11.4 Asebenza kuba ngawo awancedisa ekubanjweni kukaSikhulu nanjengoko
kwathi kanti nguye umenzi wobubi. ¥¥ (2)
11.5 Udlale indima yokuba ngumcuphi. ¥/ Unike uNkosunaye icebo lokufota
abantu abaze kumenza nokuba yintoni ayikrokrelayo. ¥/ Umthathe wamsa
esibhedlele eqinisekisa ukuba uphilile. ¥/ Uthe akubona ukuba bamfuna
efile kunjalo wamfihla. ¥/ Waze wagquka umkhondo ngokwazisa ikhaya
lakhe ukuba akasekho ukuze baxakeke kukwazisa amaphephandaba
ngeli xa bona basebenza ukubamba abenzi bobubi. ¥
[Nasiphi isithathu kwezi] (3)
11.6 Isikhululo senqwelo moya. ¥/ Abacuphi ¥/ Amaphephandaba ¥/ abantu
abamnyama kwizikhundla zepolitiki ¥/ ukudlwengulwa kuthethwa ngako
phandle ¥/ amapolisa ayithathela ingqalelo into yokudlwengulwa ¥/
abantwana abanezikhwasilima zomzimba bathathelwa ingqalelo. ¥
[Nasiphi esibini kwezi] (2)
11.7 Yintlekele siyoliso. ¥ kuba intlekele siyoliso ibonakala ngokuthi ibe
neziganeko ezihlahlambisa umzimba kodwa kuko konke oko liphele ibali
kulungisiwe, izinto zihamba kakuhle kumntu wonke obesengxakini, ¥
nakulo mdlalo, nangona umdlalo ubuqhutywa zizenzo zodlwengulo
nempalalogazi labantu abahlelelekileyo, uNohenjisi nabantu
abahlelelekileyo baye bagwetyelwa kuzo zonke ezo zinto saza isizwe naso
salungisa iimposiso zaso ngakubantu abangakwazi kubhala
nakukhumsha. ¥/ ukwenzakalisa abantwana, kusenza sihlale sibambe
amazinyo, uloyiso olufunyanwa nguNohenjisi lokuphumelela ekulweleni
amalungelo abantwana lulona lusinika ulonwabo singabafundi bencwadi
kwakunye nabantwana batsho bakhululeka. ¥
[Nayiphi inkxaso kwezi] (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
11.8 Ndibaxelele ngento enaziwa ngayo kulo Mzantsi Afrika uphela,-ubufede ¥/
Ngathi nezi bhulukhwe nizinxibileyo ngenizinika abafazi kuba bangenza
ngcono kunani ¥/ zidengendini! ¥
[Nayiphi enye kwezi] (2)
11.9 Kukuthenga ixesha ukuze ade agqibe uphando lwawo. ¥ (1)
11.10 Sisekubeni uSikhulu ebecingela ukuba uwafumene amapolisa kanti aseza
kufumana yena ade abanjwe kwangawo. ¥¥ (2)
11.11 Abalinganiswa bazithethela ngokwabo. ¥ Ingxoxo yabalinganiswa ¥
Intshukumo yabalinganiswa ixelwa kumagama abukekela akwizibiyeli. ¥/
uvakalelo lwabalinganiswa silunikwa kwintetho ende azithethela yedwa
kuyo umlinganiswa. ¥
[Nasiphi na isibini kwezi] (2)
11.12 Ivuselela ingcinga yokuba useza kubabulala ¥¥ (2)
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/NOVEMBA 2020)
ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 5–6 4 3 2 0–1
-Isihloko sitolikwe -Ubonisa ukuqonda -Isihloko sitolikwe -Ayanelisi indlela -Akanalwazi kwaphela
Ukuhlalutywa kwesihloko, ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo ngesihloko
ubunzulu bengxoxo -Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye umbuzo -Akho amanqaku axhasa isihloko/umbuzo -Impendulo ayikho
indlela azakuzela ngayo ezixhaswe -Impendulo inazo isihloko kakuhle -Anqongophele kakhulu mxholweni wesihobe.
ingxoxo ukuwulandela ngokuvokothekileyo iinkcukacha ezanelisayo -Ezinye iingxoxo amanqaku okuxhasa -Impendulo ibonisa
kakuhle umhobe. Kusetyenziswa isihobe -Izimvo ezibambekayo zixhasiwe nangona isihloko ukulambatha kulwazi
-Impendulo ibonisa ulwazi zinikiwe nangona ingezizo ingezizo zonke ezixhaswe -Impendulo ibonakalisa lwesihobe.
6 AMANQAKU olugwesileyo lwesihobe. zonke nje ezixhaswe ngokwanelisayo ukuqhwalela kulwazi
njengoko bekufanelekile -Impendulo ibonakalisa lwesihobe.
-Impendulo ibonakalisa ulwazi olusisiseko
ulwazi lwesihobe. sesihobe.
4 3 2 1 0–1
ISAKHIWO NOLWIMI -Isakhiwo siyathungelana. -Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Isakhiwo sife amanqe
-Ingxoxo ixongxwe kuhle ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. -Iziphene zolwimi
Isakhiwo, ukuthungelana kwaye zikhuliswe -Ukuthunegelana -Isincoko sibonakalisa -Ingxoxo ezingamkelekanga konke
kwezimvo nendlela ngokugqwesileyo kwengxoxo ukusilela kukuthungelana ayicwangciswanga konke
yokubhala. Ulwimi ithoni nangokucacileyo kuyalandeleka. nokunamathelana ngokukuko. nesimbo
nesimbo sokubhala -Ulwimi ithoni, nesimbo -Ulwimi, ithoni nesimbo Kwezimvo. -Bukho ubungqina esingachanekanga
isincoko zivuthiwe, zinomtsalane zichanekile ubukhulu -Iziphene zolwimi beziphene zolwimi.
zichanekile becala. zimbalwa, ithoni nesimbo -Ithoni nesimbo
4 AMANQAKU - Igrama, upelo sokubhala zichanekile sokubhala
neziphumlisi ikakhulu. azichanekanga.
azinaziphene kwaphela.
QAPHELA: Ukuba umviwa akawuchaphazelanga nakancinci umxholo, ubhale nje isincoko makanikwe i-0
kumxholo, isakhiwo nolwimi.
Downloaded from hlayiso.com
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/NOVEMBA 2020) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo igqwesile. -Ubonisa ukuqonda -Impendulo iphakathi, -Buncinane ubungqina -Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
15 AMANQAKU -Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye umbuzo. ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
12-13 -Impendulo inazo -Akho amanqaku ukungena nzulu kwimiba -Iimpendulo zisilele
-Ukutolikwa okunzulu iinkcukacha ezanelisayo. asixhasa ekubhalwa ngayo. kakhulu ukuphendula
kwesihloko Izimvo ezibambekayo ngokufanelekileyo isihloko -Ambalwa amanqaku umbuzo.
-Iingxoxo ezinomtsalane zinikiwe nangona ingezizo -Ezinye izimvo zixhasiwe axhasa isihloko. -Izimvo zibekwe
ezixhaswe zonke nje ezixhaswe kodwa ubungqina -Iimpendulo ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo njengoko kufanelekile. abusoloko busamkeleka. ezichanekileyo zimbalwa konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. -Impendulo ibonisa ulwazi -Ulwazi lwejenre/netekisi kakhulu. -Alukho kwaphela ulwazi
-Ukuqonda okubalaseleyo lwejenre netekisi. alugqibelelanga. -Luncinane ulwazi lwejenre netekisi.
kwejenre netekisi. ngejenre netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
-Isakhiwo siyathungelana.
-Isakhiwo sicacile kwaye -Bukho ubungqina -Isakhiwo sibonakalisa -Ukungabikho koyiloo
-Intshayelelo nesipheloingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
10 AMANQAKU esigqwesileyo. kakuhle. obungagqibelelanga. -Izimvo azithungelelani kungabikho
-Ingxoxo yakheke -Intshayelelo nesiphelo -Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano lwezimvo.
ngokufanelekileyo yaze kunye nemihlathi nothungelelwano -Iziphene zolwimi -Iimposiso zolwimi
yakhuliswa ngokucacileyo
zicwangciswe ngendlela lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. nesimbo sokubhala esife
-Ulwimi, ithoni nesimboedala uthungelwano. kukho iziphene. -Ithoni nesimbo amanqe kwenza
sokubhala sivuthiwe, -Izimvo zithungelana -Zikho iziphene zolwimi sokubhala ukungavakali
sinomtsalane, ngokuchanekileyo. ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. kokubhaliweyo.
sichanekile. -Ulwimi, ithoni nesimbo sokubhala sichanekile -Imihlathi ineziphene. -Ayichanekanga ithoni
sokubhala sisetyenziswe ikakhulu. nesimbo sokubhala
Ngokuchanekileyo -Imihlathi ichanekile -Ulwakhiwo lwemihlathi
ikakhulu. ikakhulu. ludlakadlaka.
AMANQAKU 20–25 15–18 10–13 6–8 0–4
QAPHELA: Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0.
Downloaded from hlayiso.com
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Downloaded from hlayiso.com
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
XHOHL GRADE 11 MEMO NOV 22 CHANGES ACCEPTED_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOV. 2022_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P3 MEMO GR11 NOV 2022_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P1 QP MEMO GR11 NOV 2020 D_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOVEMBA 2020_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR11 MEMO NOVEMBA 2020 D_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.
Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR11 NOV 2020_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR11 NOV2020 D_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P2 QP GR11 NOV2O20 D_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P2 QP GR11 2O20_hlayiso.com_.doc2_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P3 GR11 MEMO NOV2020 D_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P3 GR11 MEMO NOVEMBA 2020 (2)_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 11 Isixhosa Hl
Explore more published documents in this catalogue.
Annual teaching plan
Gr 11 IsiXhosa HL ATP 2023-24.pdf

Question paper
XHOHL GRADE 11 NOV 2022 changes accepted_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P1 QP GR11 NOV 2022_hlayiso.com_.pdf

Question paper
XHOSA HL P3 QP GR11 NOV 2022_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P3 GR11 QP MEMO NOV2020 D_hlayiso.com_.pdf

Question paper