NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2016
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3
MEMORANDAM
AMANQAKU: 100
Le memorandam inamaphepha angama – 22.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2016 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2016 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2016, 22 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2016. Memorandum, 22 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 22
- File size
- 654.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 22
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Memo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
ICANDELO A: IZINCOKO
UMBUZO 1
Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule isincoko sibe NYE kwezi zilandelayo.
Babhala amagama angama-340-390 kwisincoko ngasinye.
1.1 Isincoko esibalisayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba ulisekwe
kwinto ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
Isincoko esixoxayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Umviwa makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
- Makabe necala alithathayo, adandalazise nesizathu sokuba enze oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 3
Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
sokubhalwayo.
- Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko anamava ngaso. (50)
1.2 Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko sichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
sokubhalayo.
- Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko anamava ngaso. (50)
Isincoko esibalisayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba ulisekwe
kwinto ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- siphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
Isincoko esicamngcayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
Isincoko esivelela amacala omabini.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
- Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
- Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
- Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
- Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
- Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
- Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa ibe
ingazithobi.
- Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
- Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
ngoluvo lwakhe. (50)
1.3 Isincoko esixoxayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Umviwa makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
- Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zesixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 5
Isincoko esicamngcayo.
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
Isincoko esibalisayo.
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe kwinto
ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
sokubhalayo.
- Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko anamava ngaso. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
1.4 Isincoko esibalisayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
kwinto ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
Isincoko esichazayo
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
sokubhalayo.
- Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Mababhale ngesihloko abanamava ngaso. (50)
Isincoko esixoxayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Umviwa makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
- Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 7
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa, uvakalelo umzekelo oluchukumisayo
kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Isincoko esicamngcayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
1.5 Isincoko esivelela amacala omabini
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
- Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
- Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
- Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
- Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
- Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
- Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise kodwa
ibe ingazithobi.
- Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
- Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi engenantandabuzo
ngoluvo lwakhe. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
sokubhalwayo.
- Makasebenzise imifanekiso-ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko anamava ngaso. (50)
Isincoko esixoxayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
- Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Isincoko esicamngcayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 9
1.6 Isincoko esicamngcayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo okanye
uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
Isincoko esixoxayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Umviwa makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
- Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba enze
oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko ngendlela
- enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko, kunye
nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo oluchukumisayo
kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike inkcazelo
ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba asive,
asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa isiphumo
sokubhalayo.
- Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko anamava ngaso. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
Isincoko esibalisayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe kwinto
ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha amaninzi,
umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha ebalini
iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo iinkcukacha
zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye nezo zinokuviwa
ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
1.7 1.7.1 Isincoko esibalisayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko
esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba
usekwe kwinto ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha
ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba
kunye nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 11
Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela, ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa
isiphumo sakubhalayo.
- Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko anamava ngaso.
- Makasebenzise izigaba zentetho ngokukuko. (50)
Isincoko esixoxayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Umviwa makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana nolunye.
- Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
enze oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko,
kunye nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Isincoko esivelela amacala omabini.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
- Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
- Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
- Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
- Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
- Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
- Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise
kodwa ibe ingazithobi.
- Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
- Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
engenantandabuzo ngoluvo lwakhe. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
Isincoko esicamngcayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo
okanye uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
1.7.2 Isincoko esibalisayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makabhale ngebali/ngesiganeko esenzekileyo/isiganeko
esiqwetyiweyo.
- Makabhale ngomxholo obambekayo nokholelekayo nokuba usekwe
kwinto ebuntsomirha.
- Makabhale isakhiwo sebali esidlwengula umxhelo nesikholelekayo.
- Makasebenzise ixesha elidlulileyo/ixesha eladlulayo kumaxesha
amaninzi, umfundi angalisebenzisa nexesha langoku.
- Malibe libali elinento elifuna ukuyiphuhlisa.
- Umhlathi wentshayelelo mawudlwengule umxhelo.
- Malibe libali eligcina umdla womfundi kude kube sekupheleni.
- Kufuneka isimbo, izixhobo zobuciko, kunye nentshukumo elapha
ebalini iqinisekise ukuba umfundi ugcinwa enomdla.
- Makubaliswe ngokuphumeleleyo kubonakale ngokucacileyo
iinkcukacha zokuva ezinjengokubona, isandi, incasa, ivumba kunye
nezo zinokuviwa ngokuziphatha ngesandla.
- Masibe nophawu lokuchaza olumandla.
- Isiphelo masibe sesanelisayo okanye sibe ntsingiselo-mbini,
singabhidaniswa okanye siqikeleleke.
- Makasebenzise intetho-ngqo ukwenza umlinganiswa abe
ngophilayo.
- Igama ngalinye alisebenzisileyo malibe nenjongo. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 13
Isincoko esichazayo.
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makachaze umba othile okanye umntu othile ngendlela ezama ukuba
asive, asiqonde isihloko esichazwa ngendlela ecace gca.
- Makasebenzise amagama ukudala umfanekiso.
- Makachaze into ukwenzela ukutsala umdla nokudlwengula umxhelo.
- Makachonge amagama ngobunono nangocoselelo ukufezekisa
isiphumo sokubhalayo.
- Makasebenzise imifanekiso ntelekelelo yokubonwayo, okuvakalayo,
okungcanyulwayo nokuphathwayo.
- Makasebenzise izigaba zentetho nezafobe ngokukuko.
- Makabhale ngesihloko abanamava ngaso. (50)
Isincoko esixoxayo.
- Umviwa makatyekele kwicala elinye.
- Makuvele ukuxhaswa okanye ukuchaswa koluvo olukhabana
nolunye.
- Makabe necala alithathayo umfundi, adandalazise nesizathu sokuba
enze oko.
- Makaqale isincoko ngokwandlala ezakhe iimbono ngesihloko
ngendlela enika izimvo ezizezakhe netsalayo.
- Makanike uluhlu lweembono ukuxhasa uluvo kunye nokuzingqina.
- Makabe nengqwalasela kumanqaku angqinelana okanye achasene
nenkcazelo.
- Makanike izimvo ngendlela engqalileyo, anganika iimbono zakhe
kuphela.
- Makasebenzise iintlobo ngeentlobo zezixhobo ezibonisa ubuciko,
kunye nobugcisa bokucenga.
- Makasebenzise ulwimi olubonisa uvakalelo, umzekelo
oluchukumisayo kodwa lungabi nabukrwada.
- Isiphelo sesincoko kufuneka sibe nomdla, sicace kwaye sinike
inkcazelo ekholelekayo ngoluvo lombhali. (50)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
Isincoko esivelela amacala omabini.
- Makavelele zonke iinkalo xa exoxa ngomba othile.
- Makavelele amacala omabini engxoxo, angakhethi cala.
- Makacacise acwangcise ngobunono isakhiwo.
- Makanike iinkcazelo ezizolileyo, ezicingisisiweyo zaxhaswa kakuhle.
- Makangathathi cala lithile nangona enokuvakalisa olwakhe uluvo.
- Makaxoxe ngokuvokothekileyo nangokuvakalayo.
- Mabasebenzise ithoni engabonakalisi kuchukumiseka, iqinisekise
kodwa ibe ingazithobi.
- Makafikelele kwisigqibo esithile ekupheleni kwesincoko.
- Makabhale isiphelo esisulungekileyo esishiya umfundi
engenantandabuzo ngoluvo lwakhe. (50)
Isincoko esicamngcayo.
- Makabonise izimvo, iimbono, iingcinga neemvakalelo zakhe
ezichukumisayo.
- Makacamngce ngamaphupha okanye ngeminqweno.
- Makaveze iimbono zakhe kuphela.
- Makanike inkcazo ecace kakuhle, ejonge ukuhlaziya iinkumbulo
okanye uvakalelo lwakhe.
- Makanike izimvo/iingcinga/uvakalelo oluveza ukunyaniseka kunye
nokubandakanyeka komntu.
- Isakhiwo masibunjwe ngobunono.
- Akukho mfuneko yokuba isiphelo sibe sesicacisiweyo. (50)
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 15
ICANDELO B: IMIHLATHI
Abaviwa kulindeleke ukuba baphendule imibuzo ibe MIBINI kweli candelo. Bhala
amagama ali-100-120 (umxholo kuphela) ngomhlathi ngamnye.
UMBUZO 2
2.1 ILETA YOBUHLOBO
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Makasebenzise ulwimi olungekho sikweni ukuya kolusesikweni.
- Makabhale ngolwimi oluvakalayo, olusulungekileyo nolutsala umdla nethoni
efanelekileyo.
- Makacwangcise ngokukuko, axoxe ngokukuko.
- Ileta mayiqulathe intshayelelo enika umdla, isiqu nesiphelo.
- Makangqale ngqo kumongo wokuvuyisana.
- Mayiqulathe idilesi enye yombhali leta ebhalwe ime ngqo ngesiXhosa, umhla
ebhalwe ngawo ngasezantsi kwayo.
- Mayibandakanye isibuliso esichanekileyo umz. Nomsa endimthandayo.
- Makashiye umgca emva kwesibuliso ze abhale umhlathi wakhe
wentshayelelo.
- Mazisetyenziswe iziphumlisi kuphela kumagama aqhawuliweyo.
- Uvumelekile ukuboleka igama esiNgesini xa ubhala idilesi, iinyanga okanye
usebenzise iinyanga zentsusa.
- Makashiye umgca phakathi kwedilesi nesibuliso.
- Akukho ziphumlisi kwidilesi nesibuliso nakwisiphelo.
- Makahlule imihlathi yesiqu ngokweengcamango ezahlukeneyo.
- Umhlathi wokuphetha udla ngokubhekiswa kwimibuliso okanye iminqweno
emihle.
- Akukho mgaqo uthile ulandelwayo ncam malunga nesiphelo kodwa
silandelwa ligama lokuqala lombhali umz. Umhlobo wakho Zola. (25)
2.2 I-OBHITSHUWARI
Umviwa kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma:
- Igama, umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo namagama abazali bakhe.
- Imfundo yakhe neendawo aphangele kuzo.
- Izinto ezibalulekileyo ezimalunga nobomi bakhe.
- Makabhale ngegalelo lakhe entlalweni nezinto ebenomdla kuzo esaphila.
- Unobangela wokusweleka kwakhe ukuba ugulile, imbali yokugula kwakhe.
- Abantu abashiya ngasemva.
- Amazwi okumkhapha.
- Makasebenzise ulwimi oluhloniphayo nolundilisekileyo. (25)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
2.3 ILETA ESESIKWENI
Kulindeleke ukuba umviwa achaphazele ezi zinto zilandelayo:
- Ineedilesi ezimbini (eyokuqala yeyombhali weleta, eyesibini yeyalo mntu
ubhalelwayo).
- Umhla mawubhalwe ngokupheleleyo inyanga ibhalwe ngesiXhosa nokuba
ligama lemboleko.
- Igama okanye isikhundla salo ubhalelwayo masivele entla kwedilesi yesibini.
- Iidilesi zilandelwa sisibuliso umz. Mhlekazi obekekileyo njl njl.
- Isibuliso silandelwa ngumcimbi engawo incwadi.
- Kutsitywa umgca phakathi kwesibuliso kunye nomcimbi.
- Kulandela isiqu seleta
- Umxholo mawudwelise iingxaki namaxhala abangelwa kukungabikho
kukatitshala weziBalo.
- Isiphelo esichanekileyo umzekelo:
Ozithobileyo
OT Zihlangu (25)
2.4 INGXELO ENGEKHO SESIKWENI
Kulindeleke ukuba umviwa achaphazele ezi zinto zilandelayo:
- Mayinike iinkcukacha ezichanekileyo ngesiganeko.
- Makubhalwe isihloko, intshayelelo nesiqu, isiphelo, izindululo, izalathisi,
izihlomelo.
- Makucwangciswe ingcombolo yolwazi; kubhalwe ngeengongoma.
- Makusetyenziswe ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni.
- Makusetyenziswe ixesha langoku
- Makusetyenziswe izibizo gabalala.
- Makusetyenziswe umntu wesithathu.
- Makunikwe ingcaciso egqibeleleyo.
- Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko ethile
(enjengobugcisa).
- Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni. (25)
2.5 INTETHO ENGEKHO SESIKWENI
Kulindeleke ukuba umviwa achaphazele ezi zinto zilandelayo:
- Kwisihloko makubekho ezi zinto:
Umhla oza kuthetha ngawo.
Indawo oza kuthetha kuyo.
- Indlela aza kuthetha ngayo, wonwabile okanye ukhathazekile/abantu oza
kuthetha nabo.
- Mayibe kwixesha langoku.
- Makubuliswa abantu bonke.
- Mayiqalwe ngendlela etsala umdla.
- Makaphuhliswe amanqaku kakuhle ukuze intetho ingakruquli.
- Makusetyenziswe izivakalisi ezifutshane ezikhatshwa ziingcingane ezilula,
kusetyenziswa nemizekelo elula.
- Makulungelelwanise izigxeko nezincomo onazo.
- Makubhalwe isiphelo, singenziwa isishwankathelo. (25)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 17
2.6 INGXOXO YABABINI
Kulindeleke ukuba umviwa achaphazele ezi zinto zilandelayo:
- Mayinike iinkcukacha ezichanekileyo ngesiganeko.
- Makubhalwe isihloko, intshayelelo nesiqu, isiphelo, izindululo, izalathisi,
Izihlomelo.
- Makucwangciswe ingcombolo yolwazi; kubhalwe ngeengongoma.
- Makusetyenziswe ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni.
- Makusetyenziswe ixesha langoku(ngaphandle kokuba ingxoxo yababini
ingezinto ezadlulayo.)
- Makusetyenziswe izibizo gabalala.
- Makusetyenziswe umntu wesithathu.
- Makunikwe ingcaciso egqibeleleyo.
- Makusetyenziswe amagama namabinzana abhekise kwimeko ethile.
- Makusetyenziswe ulwimi olusesikweni.
- Kumele ukuba kushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi.
- Isiphelo esifanelekileyo, umzekelo;
Ukusonjululwa kwezinto.
Izigqibo okanye izithembiso (25)
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 18
ICANDELO A: IZINCOKO – AMANQAKU
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, Icandelo A
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imiqangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo igqwesile/ -Impendulo ixongxwe -Impendulo iyanelisa. -Impendulo -Impendulo
Inqwanqwa eliphakamileyo
inomtsalane, ngaphezu ngobugcisa. -Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano ayihambelani nomxholo
(Impendulo koko bekulindelekile. -Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. kwaphela.
nezimvo) -Izimvo eziqiqisisiweyo, gingci nomxholo kwaye ngokuse-mxholweni. -Izimvo azicacanga -Izimvo ziyabhidisa
Uyondelelwaniso ezixhokonxa iingcinga zinomdla zinobungqina - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaye azingqamananga
nezivuthiweyo. bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. kwaphela nomxholo.
lwezimvo
-Impendulo -Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, -Buncinci ubungqina -Azicacanga kwaye
ngokucwangcisa. elungelelaniswe kakuhle kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso kwaye ziphindaphindiwe.
Ukuqonda injongo, ngokugqwesileyo iyathungelana nesiphelo. nothungelwano -Azilungelelaniswanga
abantu ekujoliswe enothungelwano (inonamathelwano) lweengcamango. kwaye azithungelani.
kubo kunye nesimo (enonamathelwano) kuquka intshayelelo, isiqu
sentlalo. ukuquka intshayelelo, isiqu, ukuqukumbela/nesiphelo.
ukuqukumbela/nesiphelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
30 AMANQAKU -Impendulo egqwesileyo -Impendulo ixongxwe -Impendulo eyanelisayo -Ubukhulu becala -Akukho linge
kodwa ineendawana esilela kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko.
Inqwanqwa elingezantsi
kuzo ukuba neempawu -Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani -Ayihambelani kwaphela
ezinomtsalane ogqwesileyo zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye
wesincoko esinkqenkqeza -Ilungelelaniswe kakuhle -Izimvo -Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani -Ayingqamananga
-Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, isiqu ziyaqinisekisa. -Phantse bungabikho kwaye inobubhu-
-Izimvo zilungelelaniswe nesiphelo. -Kukho ulungelelaniso ubungqina tyubhutyu.
ngobugcisa olufumanekayo bolungelelwaniso
zinothungelwano nothungelwano nothungelwano.
(zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu
kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
kunye nesiphelo.
A Umxholo nocwangciso 30
B Ulwimi, isimbo sokubhala nokuhlela 15
C Isakhiwo 05
Amanqaku ewonke 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 19
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye sokubhala nesigama sokubhala nesigama -Ithoni, irejista, isimbo
Ithoni, irejista, zifaneleke kakhulu nesigama ziqaqambe zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama
Inqwanqwa eliphakamileyo
isimbo sokubhala, kwinjongo, abantu kakhulu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela
ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu
isigama
sentlalo. sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo
esifanelene -Ulwimi lusetyenziswe -Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo -Ulwimi lusetyenziswa sentlalo.
nenjongo/nesimo ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela -Ukusetyenziswa
sentlalo. luyachukumisa ngokufanelekile -Ithoni ifanelekile. ebuthathaka. kwisigama
Uchongo magama. ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo -Izixhobo zolwimi -Ithoni nochongo kunqongophele
Ukusetyenziswa -Ithoni edlwengula umxhelo kwisincoko siphela. zisetyenzisiwe magama ngokubaxekileyo de
kolwimi nemigaqo, nenobuciko. -Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa azifanelekanga. ungakwazi ukuqonda
Iimpawu -Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. -Isigama okubhaliweyo.
zokubhala, igrama, segrama nopelo. -Sixongxwe kakuhle sinqongophele
-Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu. kakhulu.
upelo.
obukhulu.
13 10 7 4
15 AMANQAKU
-Ulwimi lugqwesile kwaye -Ulwimi luyakuthimba -Ukusetyenziswa -Ukusetyenziswa
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala kolwimi ngokwanelisayo kolwimi
Inqwanqwa
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kodwa kusekho ngokungafanelekanga.
ubuciko ngokufanelekileyo. -Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha -Kuncinci okanye
elingezantsi
-Akukho nasinye isiphene ichanekile. naphaya. akukho ukohluka –
segrama nopelo. -Zimbalwa iziphene -Ubukhulu becala ithoni hlukana kwezivakalisi.
-Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa -Isigama
-Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo sinqongophele
zolwimi lunqongophele. ngokugqithisileyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi -Isihloko sikhuliswe -Iinkcukacha zakhiwe -Ukuphuhliswa -Kukho amanqaku -Amanqaku
lwesincoko ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. asemxholweni awakho.
Ukuphuhliswa -Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. -Izivakalisi nemihlathi -Ulwakhiwo lwezivakalisi
kwemihlathi -Izivakalisi, imihlathi -Ziyathungelana. -Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi
nokubunjwa zakhiwe ngokugqwesileyo. -Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. -Isincoko lunobubhutyu-bhutyu.
nemihlathi -Isincoko sisesemxholweni -Isincoko siphume
kwezivakalisi.
kuyahambelana, sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
kwahlukahlukene. iziphene.
5 AMANQAKU
AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO -Impendulo igqwesile -Impendulo esemagqabini -Impendulo eyanelisayo -Kubonakala ubunzima -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ngaphezu koko ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
bekulindelekile ngeempawu zodidi lomhlathi. ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi
-Impendulo nezimvo. -Izimvo eziqiqisisiweyo -Ubhalo lusemxholweni. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi.
-Ulungelelwaniso nezivuthiweyo. -Ukuthungelana komxholo -Ayikho semxholweni -Kukho ukungqamana -Intsingiselo ilahlekile
-Ulwazi olunzulu ngeempawu nezimvo, kucaciswe kakuhle ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho
lwezimvo nokucwangcisa.
zohlobo lomhlathi kakhulu kwaye neenkcukacha -Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa semxholweni kwaphela.
-Injongo, abantu obhaliweyo. zixhasa isihloko. okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. -Ayithungelani kumxholo
ekujoliswe kubo, iimpawu/ -Ubhalo lusemxholweni -Ifomathi efanelekileyo -Ubukhulu becala -Akusoloko kukho nezimvo.
imigaqo nesimo sentlalo. ncakasana. eneziphene ezingephi. uyathungelana umxholo uthungelwano phakathi -Zimbalwa kakhulu
-Ukuthungelana komxholo nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa
nezimvo. -Ezinye iinkcukacha -Zimbalwa iinkcukacha isihloko.
-Icaciswe nzulu kwaye zonke ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Ayisetyenziswanga
iinkcukacha ziyasixhasa -Ubukhulu becala -Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko
isihloko. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi.
-Ifomathi yamkelekile kwaye kodwa kukho iziphene ngokungacacanga.
ichanekile. ezingephi. -Imigaqo engundoqo
15 AMANQAKU yefomathi yetekisi
ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo -Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala, isigama zifaneleke sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
Ithoni, irejista, isimbo zifaneleke ngokukodwa kakhulu kwinjongo, abantu zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo,
sokubhala, injongo/imeko, kwinjongo, abantu ekujoliswe ekujoliswe kubo kunye abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo
abantu ekujoliswe kubo kubo nakwesimo sentlalo. nakwisimo sentlalo. kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo.
nesimo sentlalo. -Ulwimi lusetyenziswe -Ubukhulu becala ulwimi -Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye -Izele ziziphene yaye
ngokuchanekileyo kwaye lusetyenziswe ngokukuko ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa.
Ukusetyenziswa kolwimi
lwakhiwe ngokukuko. nangokuchanekileyo. -Isigama esaneleyo. -Ukusetyenziswa kolwimi -Isigama asihambelani
nemigaqo yalo. -Akukho ziphene konke -Isigama sichaneke kakuhle. -Iziphene ngokungachanekanga nenjongo.
Uchongo magama. konke. -Ubukhulu becala akukho aziyichaphazeli kubangela iziphene -Intsingiselo
Iimpawu zokubhala ziphene. intsingiselo. ezibaxekileyo. ichaphazeleke
nopelo. -Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa.
10 AMANQAKU
AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2016) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 21
UKUSEBENZISA UKUCWANGCI- UKUTHABATHA UKUPHONO- UKUNCOMA/ IINDIDI ZEZINCOKO
INTSINGISELO SA IZIGQIBO NONGA UGXEKA
ESISISEKO NGOKUTSHA
1.1 [50]
Isincoko esibalisayo / esixoxayo/ esichazayo. [50]
1.2 [50]
Esichazayo/ esibalisayo/esicamngcayo/ esivelela amacala omabini [50]
1.3 [50]
Esixoxayo/esicamngcayo/ esibalisayo/ esichazayo.
1.4 [50] [50]
Esibalisayo /sichazayo/ esixoxayo/esicamngcayo.
1.5 [50] [50]
Esivelela amacala omabini/ esichazayo/ esixoxayo/esicamngcayo.
1.6 [50] [50]
Isincoko esicamngcayo/ esixoxayo/ esichazayo//esibalisayo.
1.7.1 Isincoko esibalisayo / esichazayo / esixoxayo/esicamngcayo/ [50]
esiqiqisayo.
1.7.2 [50] Isincoko esibalisayo / esichazayo / esixoxayo/esicamngcayo/ [50]
esiqiqisayo.
Amanqaku anokusetyenziswa xa kukorekishwa imihlathi:
ISIQULATHISO AMANQAKU ISITSHIXO
A. UYILO NOMONGO 15
A B EWONKE
B. ULWIMI, ISIMBO NOKUHLELA 10 0 – 15 0 – 10
15 10 25
Amanqaku ewonke 25x2= 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA – IPHEPHA 3 (EC/SEPTEMBA 2016)
ICANDELO B: IMIHLATHI
UKUSEBENZISA UKUCWANGCISA UKUTHABATHA UKUPHON UKUNCOMA IMIHLATHI EMIDE
INTSINGISELO NGOKUTSHA IZIGQIBO O- NONGA / UGXEKA
ESISISEKO
2 Ileta [25]
2.1 [25] Yobuhlobo
[25]
2.2 [25] I-Obhitshuwari
[25]
2.3 [25] Ileta esesikweni
[25]
2.4 [25] Ingxelo engekho sesikweni
[25]
2.5 [25] Intetho engekho sesikweni
[25]
2.6 [25] Ingxoxo yababini
Amanqaku
ewonke 25x 2 [50]
Amanqaku anokusetyenziswa xa kukorekishwa imihlathi:
ISIQULATHISO AMANQAKU ISITSHIXO
A. UYILO NOMONGO 15
A B EWONKE
B. ULWIMI, ISIMBO NOKUHLELA 10 0 – 15 0 – 10
15 10 25
Amanqaku ewonke 25x2= 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2017 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2015 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2013 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2016 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata