2020 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteitboek AFR

Direktoraat: Kurrikulum VOO REKENINGKUNDE Gr 12 Hersiening AKTIWITEITE

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Liewe Gr 12-Rekeningkundeleerder Die hersieningsaktiwiteite in hierdie boekie is so geselekteer dat alle inhoud ingesluit is en om te verseker dat jy deeglik vir jou eksamens voorbereid is as jy dit met toewyding deurwerk. Aangesien jy die nuwe 2020 twee- vraestel Eksamenformaat gaan skryf, is die TYDTOEKENNING vir elke aktiwiteit (uit vorige Gr 12-vraestelle) aangepas om die tydvoordeel van die twee vraestelle te illustreer. Die inhoud bly dieselfde, maar is in twee gedeel om die twee vraestelle te akkommodeer. Sien Bladsy 3 vir details. Tydens jou hersiening en eksamenvoorbereiding moet jy asb. op die volgende aspekte fokus: - die kernnotas/wenke by elke onderwerp beklemtoon wat jy in die eksamen kan verwag. Dit sluit ook formate en basiese inligting wat jou basiese kennis van 'n onderwerp kan verbeter. - die tydtoekenning vir elke aktiwiteit moet gebruik word om te oefen hoe jy jou eksamentyd per vraag gaan gebruik. Gebruik tydbesparende metodes terwyl jy hersien/voorberei vir eksamen sodat jy dit maklik in die eksamen sal kan toepas, bv. hoe om jou sakrekenaar effektief te gebruik. - Werk ELKE DAG deur een of meer aktiwiteite om jou selfvertroue in onderwerpe te verbeter. - Ander eksamenwenke om toe te pas: ▪ Lees ALTYD die opdragte baie deeglik voordat jy die vraag beantwoord. Dit help om jou te kalmeer as jy weet presies wat van jou verwag word. ▪ Beantwoord die ondwerpe wat jy die beste ken, eerste. Jy kan bv. met Vervaardiging begin (daar is altyd 'maklike' punte om te verdien) wat jou selfvertroue sal gee vir die res van die vraestel. ▪ Moenie met een vraag sukkel nie; beweeg aan en kom liewer terug na die vraag indien daar genoeg tyd is. Probeer om al die vrae te doen, want daar is basiese ('maklike') punte in elke vraag beskikbaar. ▪ Indien iets nie balanseer nie, moet dit nie maak balanseer nie. Beweeg aan na die volgende vraag. ▪ Onderstreep sekere woorde in die vrae, sodat jy duidelik kan sien wat in die vraag van jou verwag word. ▪ TOON ALLE BEWERKINGS DUIDELIK. Gebruik subopskrifte, bv 'waardevermindering' vir meer duidelikheid. Jou positiewe houding, jou wil om sukses te behaal en gereelde werk sal sukses in Rekeningkunde verseker. Die WKOD Rekeningkundespan INDEKS ONDERWERP Bladsynr. Voorraad Kernnotas 4 Aktiwiteite 1 - 7 5 - 17 Versoenings/ Kernnotas: Bank-, Krediteure-, Debiteure-rekonsiliasies 18 - 20 Rekonsiliasies Aktiwiteite 1 - 8 20 - 33 Vervaardiging Kernnotas 34 Aktiwiteite 1 - 7 35 - 48 Begrotings Kernnotas 49 Aktiwiteite 1 - 8 50 - 65 BTW Kernnotas 66 Aktiwiteite 1 - 8 66 - 73 Vaste Bates Kernnotas + Aktiwiteit 1 74 - 74 Maatskappye Kernnotas: Maatskappyrekeninge; Staat van Omvattende Inkomste (Vaste bates is (Inkomstestaat); Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat); Kontant- 76 – 83 deel van sommige vloeistaat; Ontleding en vertolking (Verhoudingsanalise) aktiwiteite) Aktiwiteite 1 - 12 84 - 119 2

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Graad 12 Implementeringsdatum: 2020 GRAAD 12: VRAESTEL 1 GRAAD 12 VRAESTEL 2 Opskrywing, Verslagdoening en Evaluering van Finansiële Vervaardiging, Vooruitskatting (Voorspelling) & Interne Inligting & Korporatiewe Bestuur Ouditering en Beheer Ontleding & vertolking van rekonsiliasies: bank, 12.1.1 Begrippe met betrekking tot maatskappye 12.2.1 debiteure, krediteure, ouderdoms-ontleding 12.1.2 Begrippe met betrekking tot AARP & IFRS 12.2.2 BTW: Inset, Uitset & berekeninge Unieke grootboekrekeninge van maatskappye & die 12.1.3 12.2.3 Vervaardiging: Begrippe vertolking daarvan Vervaardiging: Produksiekostestaat & Notas; 12.1.4 Rekeningkundige vergelyking van maatskappye 12.2.4 Verkorte Inkomstestaat & Notas Aansuiweringe & finale rekeninge van Ontleding & vertolking van koste-inligting, 12.1.5 12.2.5 maatskappye; Proefbalanse eenheidskoste & gelykbreekpunt Inkomstestaat (Staat van Omvattende Inkomste) Ontleding & vertolking van Kontantbegroting vir 12.1.6 12.2.6 van maatskappye eenmansake en maatskappye Balansstaat (Staat van Finansiële Posisie) & Notas Ontleding & vertolking van Geprojekteerde 12.1.7 12.2.7 van maatskappye Inkomstestaat vir eenmansake en maatskappye Toepassing van interne beheer- &ouditprosesse: 12.1.8 Kontantvloeistaat van maatskappye 12.2.8 kontant, vaste bates, voorraad, debiteure, krediteure, Ontleding en vertolking van finansiële state van inkomste & uitgawes (insluitend salarisse/lone) & 12.1.9 maatskappye * insluitend finansiële aanwysers # Ontleding en vertolking van gepubliseerde finansiële Opskrywing & beheer van vaste bates insluitend 12.1.10 12.2.9 state & ouditverslae van maatskappye waardevermindering & bateverkope Waardasie van vaste bates vir verslagdoenings- Deurlopende en Periodieke voorraadstelsels; 12.1.11 doeleindes insluitend toevoegings, waardevermin- 12.2.10 waardasie en beheer van voorraad dering & vervreemding Voorraadwaardasie vir verslagdoeningsdoeleindes 12.1.12 12.2.11 Etiese gedrag in finansiële omgewings (EIEU, Geweegde Gemid; Spesifieke Identifikasie) 12.1.13 Professionele instellings & Gedragskodes 12.1.14 Etiese optrede en korporatiewe bestuur in finansiële Finansiële aanwysers (vir interne bestuur) omgewings # (Gr 12, Vraestel 2) 12.1.15 Wetgewing wat op maatskappye van toepassing is Bruto wins op koste van verkope; Netto wins op verkope; (slegs oorsigtelik) Bedryfsuitgawes op verkope; Bedryfswins op verkope; 12.1.16 Beslote korporasies (nie-eksamineerbaar) Voorraadomsetsnelheid; Periode waarvoor daar genoeg voorraad voorhande is; Gemiddelde debiteure-invorderingsperiode; Gemiddelde krediteure-betalingsperiode. Finansiële aanwysers (vir verslae) * (Gr 12, Vraestel 1) HALFJAAR-, PROEF- EN FINALE EKSAMENS (2-vraestelle) Bruto wins op verkope; Bruto wins op koste van verkope; Netto (op 2 verskillende datums) wins op verkope; Bedryfsuitgawes op verkope; Bedryfswins op verkope; Bedryfskapitaalverhouding; Vuurproef- VRAESTEL 1 VRAESTEL 2 verhouding; Voorraadomsetsnelheid; Periode waarvoor daar genoeg voorraad voorhande is; Gemiddelde debiteure- 150 punte; 2 uur 150 punte; 2 uur invorderingsperiode; Gemiddelde krediteurebetalings- Onderwerpe: Dissipline 1 Onderwerpe: Dissipline 2 periode; Solvensieverhouding; Skuld-ekwiteitverhouding Opskrywing, verslagdoening, Interne bestuurs- en (geratheid); Verdienste/Opbrengs op aandeelhouersekwiteit; evaluering beheerprosesse Verdienste/Opbrengs op totale kapitaal aangewend; Netto batewaarde per aandeel; Dividende per aandeel; Verdienste Gr 12 Formuleblad ingesluit Gr 12 Formuleblad ingesluit per aandeel; Dividenduitbetalingskoers Nuut Twee-vraestel indeling vir vrae en/of subvrae in hierdie EW Aktiwiteitsboek   / Kan in albei vraestelle Vraestel 1 Vraestel 2 gevra word 3

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite VOORRAAD (Vraestel 1 & 2) [Vraestel 1: Voorraadwaardasie vir die opstel van finansiële state] [Vraestel 2: Voorraadstelsels; waardasie en interne beheer /bestuur van voorraad] Basiese konsepte Verskil tussen Deurlopende voorraadstelsel: Koste van verkope word bereken wanneer verkope deurlopende en plaasvind periodieke Periodieke voorraadstelsel: Koste van verkope word aan einde van 'n finansiële jaar voorraadstelsels bereken na 'n fisiese voorraadopname. Verskil tussen EIEU Geweegde gemiddelde Spesifieke voorraad- identifikasie waardasiemetodes - Gebasseer op die aanname - Gebruik wanneer groot - Gebruik wanneer klein dat voorraad wat eerste volumes (hoeveelhede) volumes verkoop word, waar aangekoop is, eerste verkoop identiese klein items die koste van elke item sal word. Geskik wanneer verkoop word, bv. T-hemde, maklik geïdentifiseer kan aparte items verkoop word, sjokolades, ens. word in 'n register / bv. rekenaars, TVs, ens. katalogus. - Die gemiddelde kosprys van - Voorraad met 'n beperkte die voorraad word altyd - Voorraadwaarde is raklewe kan ook op hierdie gebruik. realisties want dit word op manier waardeer word. die huidige prys van elke item gebaseer. Berekening van slotvoorraad EIEU Geweegde gemiddelde Spesifieke identifikasie Werk van onder af op; onthou om Begin (R) + Aankope (R) – Terugsendings (R) + Vraggeld Werklike prys van elke item vraggeld op aankope en goedere Begin (eenhede) + Aankope (eenhede) - Terugsendings (eenhede) in voorraad teruggestuur in ag te neem = Antwoord x Eindvoorraad (eenhede) Ander berekeninge Periodiek Deurlopend Koste van verkope Beginvoorraad + Aankope + Vraggeld - Terugsendings Gebasseer op winsopslag % by - Eindvoorraad verkooppunt = Koste van verkope Bruto wins Verkope – Koste van verkope Gesteelde items Eenhede aan begin + eenhede aangekoop – eenhede teruggestuur - eenhede verkoop - eenhede aan einde Finansiële aanwysers Winsopslag % (Verkope – Koste van verkope) x 100 Antwoord getoon as: Koste van verkope 1 …% Voorraadomsetsnelheid Koste van verkope Gemid voorraad OF ½(Beginvoorraad + Eindvoorraad) ... keer Periode/dae waarvoor daar Gemid voorraad x 365 voorraad voorhande is Koste v verkope 1 … dae AARP beginsels vir voorraad (Vraestel 1) Historiese koste; Omsigtigheid Interne beheer van voorraad (Vraestel 2) Verdeling van pligte; Dokumentasie; Goedkeuring/Magtiging deur senior amptenaar; Fisiese maatreëls, bv sekuriteitskamera's 4

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 1: VOORRAADWAARDASIE, INTERNE BEHEER EN PROBLEEMOPLOSSING (Junie 2016) (40 punte; 30 minute) 1.1 BEGRIPPE / Kies EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings deur 'n woord/term uit die lys hieronder te kies. Skryf slegs die woord/term langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. deurlopende voorraadstelsel; geweegdegemiddelde-metode; spesifieke identifikasie-metode; periodieke voorraadstelsel; eerste in eerste uit (EIEU) 1.1.1 Hierdie metode aanvaar dat voorraad in die volgorde van aankoopdatum verkoop word. 1.1.2 Hierdie stelsel verseker dat die koste van verkope by die verkooppunt bereken word. 1.1.3 Hierdie metode van voorraadwaardasie ken 'n unieke of individuele waarde aan elke voorraaditem toe. 1.1.4 Hierdie voorraadstelsel is meer gepas vir lae-waarde-goedere wat by die groot maat aangekoop word. (4 x 1) (4) 1.2 LYNN WINKELS Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Lynn Winkels. Die onderneming verkoop een soort leerskoene. Die finansiële jaar eindig op 29 Februarie 2016. Die onderneming gebruik die geweegdegemiddelde-metode vir voorraadwaardasie en die periodieke voorraadstelsel. GEVRA: / 1.2.1 Bereken die waarde van die eindvoorraad op 29 Februarie 2016 deur die geweegdegemiddelde-metode te gebruik. (8)  1.2.2 Bereken die volgende vir die jaar geëindig 29 Februarie 2016: • Koste van verkope • Bruto wins (6) / 1.2.3 Bereken die gemiddelde voorraadhoudingstydperk (in dae) op 29 Februarie 2016. (5) / 1.2.4 Bereken die waarde van die eindvoorraad deur die EIEU-metode te gebruik. (7) INLIGTING: A. Voorraad: Totale waarde Datum Pare skoene (vraggeld ingesluit) 1 Maart 2015 520 R320 770 29 Februarie 2016 325 ? 5

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Aankope: Totale koste Pare Kosprys Totale Vraggeld Datum (vraggeld skoene per paar aankope per paar ingesluit) 31/05/2015 460 R650 R299 000 R18 R307 280 01/08/2015 700 R680 R476 000 R18 R488 600 15/10/2015 500 R710 R355 000 R30 R370 000 01/02/2016 300 R725 R217 500 R30 R226 500 TOTAAL 1 960 R1 347 500 R1 392 380 C. Terugsendings: Dertig paar skoene wat op 1 Februarie 2016 aangekoop is, was nie van 'n hoë gehalte nie. Dit is aan die verskaffer teruggestuur. Die onderneming se rekening is met R22 650 (vraggeld op aankope ingesluit) gekrediteer. D. Verkope: 2 115 paar leerskoene is gedurende die finansiële jaar verkoop. Die verkoopprys het konstant gebly teen R1 400 per paar. 1.3 PROBLEEMOPLOSSING Jy word voorsien van inligting van drie jeans-winkels met verskillende eienaars in Johannesburg. Elke winkel het 'n vloerspasie van 100 m2. GEVRA:  1.3.1 Identifiseer EEN probleem in Winkel 1 en EEN probleem in Winkel 2. Haal syfers aan. Gee EEN punt van advies vir ELKE geval. (6)  1.3.2 Verduidelik TWEE goeie besluite wat Chad met betrekking tot Winkel 3 geneem het. Haal syfers aan. (4) Inligting per winkel vir Desember 2015: WINKEL 1 WINKEL 2 WINKEL 3 Bestuurders Andy Bob Chad Verkope R350 000 R240 000 R950 000 Terugsendings van klante R7 000 R36 000 R19 000 Winsopslagpersentasie 90% 50% 60% Voorraadhoudingstydperk 180 dae 30 dae 30 dae Advertensies R14 000 R4 800 R47 500 Huuruitgawe R35 000 R24 000 R96 000 Dae per week gewerk 6 5 7 Winkelassistente 4 2 6 40 https://goo.gl/CR62RN 6

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 2: VOORRAADWAARDASIE EN PROBLEEMOPLOSSING (Feb/Maart 2017) (40 punte; 30 minute) 2.1 BEGRIPPE / Voltooi die volgende sinne deur die ontbrekende woorde in te vul. Skryf slegs die woorde langs die vraagnommer (2.1.1–2.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. 2.1.1 Die metode wat vir baie duur, individueel identifiseerbare items toepaslik is, is die ...-metode. 2.1.2 Die metode wat aanvaar dat die ouer voorraad eerste verkoop word, is die ...-metode. 2.1.3 Die metode wat die totale koste van goedere wat vir verkope beskikbaar is, deur die getal eenhede deel, is die ...-metode. (3) 2.2 AB SPORTWINKEL André Brand is die eienaar van hierdie onderneming. Hierdie onderneming gebruik die periodieke voorraadstelsel.  2.2.1 Bereken die eenheidsprys van krieketkolwe op 1 Julie 2015. (2) / 2.2.2 Bereken die waarde van die voorraad voorhande op 30 Junie 2016 (10) deur die geweegdegemiddelde-metode te gebruik.  2.2.3 Bereken die bruto wins op 30 Junie 2016. (5) / 2.2.4 Bereken hoe lank (in dae) dit na verwagting sal neem om die (4) eindvoorraad van 465 krieketkolwe te verkoop. Gebruik die eindvoorraad in jou berekening  2.2.5 André is bekommerd oor die beheer van krieketkolwe. Verskaf 'n berekening om sy bekommernis te staaf. (5) Hoe kan André hierdie probleem oplos? Verduidelik EEN punt. (2) INLIGTING: VOORRAAD VAN KRIEKETKOLWE EENHEIDS- EENHEDE TOTAAL PRYS Aanvangsvoorraad (1 Julie 2015) 350 ? R420 000 Eindvoorraad (30 Junie 2016) 465 ? ? 7

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite AANKOPE, TERUGSENDINGS EN VRAGGELD EENHEIDS- EENHEDE TOTAAL PRYS Aankope 3 150 R4 302 500 September 2015 1 100 R1 250 R1 375 000 Januarie 2016 950 R1 350 R1 282 500 Maart 2016 650 R1 475 R958 750 Junie 2016 450 R1 525 R686 250 Terugsendings (van Junie-aankope) 20 ? ? Vraggeld op aankope: Totale vervoerkoste van voorraad gedurende die jaar aangekoop, is R110 400. Geen terugbetaling is vir vraggeld op terugsendings ontvang nie. C. VERKOPE Totale verkope van R5 400 000 bestaan uit 3 000 krieketkolwe verkoop teen R1 800 elk. 2.3 PROBLEEMOPLOSSING Best Fone verkoop selfone van een handelsmerk. Die eienaar, Bennie Roos, het drie takke in verskillende winkelsentrums. Die tabel hieronder toon die jaarlikse syfers van die takke vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2017, soos deur die boekhouer voorgehou. GEVRA:  Identifiseer EEN probleem met betrekking tot elke tak. Haal syfers aan om jou antwoord te staaf. Gee in elke geval vir Bennie raad. (9) Parys- Pretoria- Pofadder- INLIGTING VIR 2017 TAK TAK TAK Getal selfone beskikbaar vir verkope 440 390 280 Getal bestellings ontvang 110 300 400 Getal selfone verkoop 110 300 280 Eindvoorraad 330 90 0 Verkoopprys per selfoon R7 200 R6 000 R6 400 Winsopslag-persentasie 80% 50% 60% Bedrag gedurende die jaar R792 000 R1 680 000 R1 792 000 gedeponeer 40 https://goo.gl/No3QPi 8

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 3: VOORRAADWAARDASIE (Nov 2017) (35 punte; 25 minute) 3.1 BEGRIPPE / Kies die korrekte woord(e) uit dié wat tussen hakies gegee word. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommer (3.1.1–3.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. 3.1.1 Die (spesifiekeidentifikasie-/geweegdegemiddelde-) voorraadwaardasie- metode is die geskikste vir produkte van soortgelyke waarde wat in groot hoeveelhede aangekoop word. 3.1.2 Koste van verkope word by die verkooppunt in die (deurlopende/ periodieke) voorraadstelsel bepaal. 3.1.3 Voorraad gewaardeer volgens die (eerste-in-eerste-uit-/ geweegdegemiddelde-)metode bepaal voorraad voorhande deur die kospryse van die mees onlangse voorraadaankope te gebruik. 3.1.4In die periodieke voorraadstelsel word vraggeld op goedere wat aangekoop is, as 'n (uitgawe/bate) vir die onderneming geboekstaaf. (4 x 1) (4) 3.2 HOT-WHEELS (EDMS.) BPK. Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Hot-Wheels (Edms.) Bpk. vir die drie maande geëindig 30 September 2017. Die onderneming dryf handel met motorfietse en valhelms ('helmets'). Mike, die eienaar, wil sy voorraadrekords assesseer voor enige prysverhogings gedurende die jaar. GEVRA: Motorfietse: / 3.2.1 Bereken die waarde van die eindvoorraad op 30 September 2017 deur die spesifieke identifikasiemetode te gebruik. (7)  3.2.2 Mike vra jou advies oor die drie verskillende motorfietsmodelle waarmee hy handel dryf. Verduidelik TWEE punte van advies (stukkies raad). (4) Valhelms ('Helmets'): / 3.2.3 Bereken die waarde van die eindvoorraad op 30 September 2017 deur die geweegdegemiddelde-metode te gebruik. (9) / 3.2.4 Is die geweegdegemiddelde-metode geskik om die valhelms te waardeer? Verduidelik EEN punt. (3)  3.2.5 Mike vermoed dat valhelms uit die winkel gesteel word ten spyte daarvan dat veiligheidskameras geïnstalleer is. • Verskaf 'n berekening om sy vermoede te staaf. (5) • Wat kan Mike doen om die interne beheer van voorraad te verbeter? Noem DRIE punte. (3) 9

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Motorfietse: Inligting vir drie maande geëindig 30 September 2017: Voorraad op 1 Julie 2017: KOSPRYS PER MODEL EENHEDE TOTAAL (R) EENHEID (R) AO2 12 24 300 291 600 Totale aankope: KOSPRYS PER MODEL EENHEDE TOTAAL (R) EENHEID (R) AO2 6 24 300 145 800 AO3 15 27 400 411 000 AO4 18 31 600 568 800 39 1 125 600 Verkope: TOTALE VERKOPE- MODEL EENHEDE VERKOOP BEDRAG (R) AO2 8 311 040 AO3 11 482 240 AO4 10 505 600 29 1 298 880 B. Valhelms: Inligting vir drie maande geëindig 30 September 2017: Voorraadsaldo's volgens fisiese telling: KOSPRYS PER EENHEDE TOTAAL (R) EENHEID (R) 1 Julie 2017 30 R500 R15 000 30 September 2017 12 ? Aankope: EENHEDE KOSPRYS PER DATUM TOTAAL (R) AANGEKOOP EENHEID (R) 20 Julie 2017 25 R510 R12 750 20 Augustus 2017 30 R525 R15 750 20 September 2017 20 R540 R10 800 TOTAAL 75 R39 300 Terugsendings: Vyf foutiewe valhelms uit die aankope in Augustus 2017 is aan die verskaffers teruggestuur vir 'n volle terugbetaling. Verkope: 85 valhelms is teen R600 elk verkoop. 35 https://goo.gl/FDJE4J 10

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 4: VOORRAADWAARDASIE EN INTERNE BEHEER (Feb / Maart 2018) (35 punte; 25 minute) 4.1 Kies die korrekte woord(e) uit dié wat tussen hakies gegee word. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommer (4.1.1–4.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer.  4.1.1 Goedere aangekoop word in die deurlopende voorraadstelsel as 'n (bate/uitgawe) vir die onderneming geboekstaaf. (1) / 4.1.2 Die (spesifieke-identifikasie/geweegdegemiddelde)-voorraadwaardasie- metode is die geskikste vir unieke produkte met hoë waarde. (1) / 4.1.3 Koste van verkope word gewoonlik aan die einde van die finansiële jaar in die (periodieke/deurlopende) voorraadstelsel bereken. (1) 4.2 MONGI HANDELAARS Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Mongi Handelaars. Die onderneming verkoop een soort plastiektafel. Hulle finansiële jaar eindig op 31 Desember. Die onderneming gebruik die EIEU-metode om hulle voorraad te waardeer. Hulle gebruik die periodieke voorraadstelsel. GEVRA: / 4.2.1 Bereken die waarde van die slotvoorraad op 31 Desember 2017 volgens die EIEU-metode. (6)  4.2.2 Bereken die volgende vir die jaar geëindig 31 Desember 2017: • Koste van verkope • Bruto wins (8) / 4.2.3 Die eienaar oorweeg dit om die voorraadwaardasiemetode na die geweegdegemiddelde-metode te verander. • Bereken die waarde van die eindvoorraad op 31 Desember 2017 deur die geweegdegemiddelde-metode te gebruik. (6)  • Wat sal die effek op die bruto wins wees indien die eienaar na hierdie waardasiemetode verander? Verskaf syfers. (3) INLIGTING: A. Voorraad: GETAL PER TOTALE DATUM EENHEDE EENHEID WAARDE 1 Januarie 2017 540 R350 R189 000 31 Desember 2017 440 ? ? 11

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Aankope en terugsendings in 2017: Aankope: GETAL VRAGGEL TOTALE TOTALE PER TOTALE DATUM EEN- D PER VRAG- AANKOOP- EENHEID AANKOPE HEDE EENHEID GELD KOSTE 31 Mrt. 550 R370 R203 500 R13 750 R217 250 30 Jun. 900 R380 R342 000 R22 850 R364 850 30 Sep. 500 R350 R175 000 R25 R12 500 R187 500 30 Nov. 300 R400 R120 000 R30 R9 000 R129 000 Totale 2 250 R840 500 R58 100 R898 600 Terugsendings: GETAL PER TOTALE TERUG- VRAGGELD PER TOTALE DATUM EEN- EENHEID SENDINGS EENHEID VRAGGELD HEDE 5 Jul. 50 R380 R19 000 0 0 Hierdie terugsendings is van die aankope van Junie 2017. Daar is geen terugbetaling van vraggeld nie. C. Verkope: 2 300 eenhede teen R600 elk = R1 380 000 4.3 INTERNE BEHEER Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Leno Meubileerders. Hulle verkoop tafels, stoele en beddens slegs vir kontant. Die eienaar is bekommerd dat die syfers verskaf, swak interne beheer en besluitneming toon. / Identifiseer EEN probleem vir elke produk. Haal syfers aan. Gee in ELKE geval raad oor hoe om die probleem op te los. (9) INLIGTING: Inligting uit die rekords vir die finansiële jaar: TAFELS STOELE BEDDENS Aanvangsvoorraad (eenhede) 50 209 300 Eenhede aangekoop 670 2 390 380 Eenhede verkoop 600 2 400 480 Eenhede volgens fisiese telling by 90 199 200 jaareinde Verkoopprys per eenheid R1 500 R800 R3 000 Totale verkope (bedrae werklik R900 000 R1 800 000 R1 440 000 gedeponeer) 35 https://goo.gl/A5tPAf 12

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 5: VOORRAADWAARDASIE (Junie 2018) (40 punte; 30 minute) 5.1 SPEEDY FIETSE Jy word voorsien van inligting vir die jaar geëindig 31 Mei 2018. Die eienaar is Fred Fakude. Die onderneming verkoop verskillende fietsmodelle. Fred gebruik die periodieke voorraadwaardasiestelsel en die spesifieke identifikasiemetode om voorraad te waardeer. GEVRA:  5.1.1 Bereken: • Waarde van die slotvoorraad van fietse op 31 Mei 2018 (8) • Koste van verkope vir die jaar geëindig 31 Mei 2018 (4) • Bruto wins vir die jaar geëindig 31 Mei 2018 (3) / 5.1.2 Fred is tevrede dat hy ongeveer 18 Cruze-fietse per maand verkoop. Hy is egter bekommerd dat die nuwe Ryder-model, ten spyte van die laer verkoopprys daarvan, nie so vinnig soos die Cruze-model verkoop nie. • Bereken die verkoopprys van 'n Ryder-fiets. (3) • Bereken die gemiddelde getal Ryder-fietse wat per maand verkoop (3) word. • Dui aan hoe lank dit Fred sal neem om die slotvoorraad van die (3) Ryder-fietse te verkoop. Toon berekeninge. • Gee EEN moontlike rede vir die stadige verkoop van Ryder-fietse, (4) en gee vir Fred raad (EEN punt) in hierdie verband. INLIGTING: A. Drie verskillende fietsmodelle is gedurende die 2018 finansiële jaar verkoop: WINS- EENHEDE ANDER MODEL VERKOOP VERKOPE OPSLAG INLIGTING Hierdie model word nie Tempo 60% 66 R89 600 meer vervaardig nie. Cruze 60% 220 R3 308 800 Hierdie model is op Ryder 35% 98 R979 020 1 Sep. 2017 bekend- gestel. TOTALE VERKOPE R5 185 420 B. Aanvangsvoorraad: KOSPRYS PER DATUM MODEL EENHEDE TOTAAL EENHEID Tempo 70 R8 500 R595 000 1 Jun 2017 Cruze 0 13

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Aankope en terugsendings: DATUM MODEL EENHEDE KOSPRYS PER TOTAAL EENHEID AANKOPE: 1 Jun. 2017 Cruze 260 R9 400 R2 444 000 1 Sep. 2017 Ryder 200 R7 400 R1 480 000 TERUGSENDINGS: Feb. 2018 Ryder 45 R7 400 (R333 000) Netto aankope R3 591 000 5.2 BESTUUR VAN VOORRADE: CELIA SE KLERE Celia Mtolo besit 'n klein klere-onderneming. Jy word voorsien van inligting vir die jaar geëindig 28 Februarie 2018. Die onderneming verkoop T-hemde, baadjies en broeke. Celia het aan die begin van die 2018 finansiële jaar sekere besluite geneem GEVRA: Haal relevante syfers vir AL die vrae hieronder aan. / 5.2.1 T-hemde: Verduidelik waarom dit NIE 'n goeie idee was om na 'n goedkoper verskaffer van T-hemde te verander NIE. Noem TWEE punte. (4) / 5.2.2 Baadjies: Celia het besluit om in 2018 van verskaffer te verander en om die winsopslag-% te verander.Hoe het hierdie besluit die onderneming geraak? Noem TWEE punte. (4)  5.2.3 Broeke: Celia het in die 2018 finansiële jaar die verkoopprys van broeke beduidend verlaag in reaksie op 'n nuwe mededinger wat soortgelyke broeke teen R990 verkoop. Gebaseer op die inligting hieronder, maak TWEE afsonderlike voorstelle aan Celia om in 2019 die wins op broeke te verbeter. (4) INLIGTING: T-HEMDE BAADJIES BROEKE 2018 2017 2018 2017 2018 2017 Bruto eenhede verkoop 1 200 1 080 150 165 280 325 Terugsendings deur klante 40 0 0 5 15 15 Verkoopprys R75 R120 R1 650 R1 085 R910 R1 054 Kosprys R50 R80 R1 000 R700 R650 R620 Winsopslag-% 50% 50% 65% 55% 40% 70% Bruto wins R29 000 R43 200 R97 500 R61 600 R68 900 R134 540 40 https://goo.gl/VJgQap 14

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite (Vr 5.2, NSS Nov 2018) Aktiwiteit 6: VOORRAADWAARDASIE (20 punte; 15 minute) PACKER TASWINKEL Charles Packer verkoop reistasse. Die jaareinde is 30 Junie 2018. GEVRA: / 6.1 Bereken die waarde van die eindvoorraad op 30 Junie 2018 met gebruik (5) van die eerste-in-eerste-uit(EIEU)-metode.  6.2 Charles vermoed dat tasse gesteel is. Verskaf 'n berekening om sy (5) bekommernis te staaf. 6.3 Charles is bekommerd oor die hoeveelheid voorraad voorhande.  • Bereken vir hoe lank sy eindvoorraad na verwagting sal hou (6) • Noem EEN probleem met te veel voorraad voorhande en EEN probleem met onvoldoende voorraad voorhande. (4) INLIGTING: • Voorraadsaldo's: EENHEIDS- EENHEDE TOTAAL PRYS Beginvoorraad 420 R2 175 R913 500 Eindvoorraad 496 ? • Aankope, terugsendings en vraggeld: EENHEIDS- EENHEDE TOTAAL PRYS Aankope 3 155 R8 460 850 September 2017 850 R2 250 R1 912 500 Desember 980 R2 670 R2 616 600 Maart 2018 875 R2 930 R2 563 750 Junie* (sien terugsendings) 450 R3 040 R1 368 000 Terugsendings* 25 R3 040 R76 000 (uit Junie- aankope) • Verkope: 3 050 reistasse is teen R4 200 elk verkoop. 20 http://bit.ly/2018NSSVr5AFR (Vr5.2) 15

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite (Vr 2, Mei/Jun 2019) Aktiwiteit 7: VOORRAADWAARDASIE (40 punte; 30 minute) 7.1 BEGRIPPE Kies die korrekte term uit dié wat tussen hakies gegee word. Skryf slegs die term langs die vraagnommers (2.1.1 tot 2.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. / 7.1.1 Die mees onlangse aankope sal as eindvoorraad in die (EIEU-/ geweegdegemiddelde-)voorraadwaardasie-metode beskou word.  7.1.2 Handelsware wat aangekoop word, word in die Handelsvoorraad-rekening in die (deurlopende/periodieke) voorraadstelsel geboekstaaf.  7.1.3 Vrag op aankope word as 'n (bate/uitgawe) in die periodieke voorraadstelsel geboekstaaf. (3 x 1) (3) 7.2 PHOTO-FIX HANDELAARS Die inligting het betrekking op Photo-fix Handelaars vir die finansiële jaar geëindig 30 April 2019. Die onderneming word deur Tom Samuels besit en verkoop twee kameramodelle (Grand en De-Lux) en fotorame. • Die voorraad kameras word gewaardeer deur die spesifieke identifikasiemetode te gebruik. • Fotorame word gewaardeer deur die geweegde gemiddelde-metode te gebruik. GEVRA: / 7.2.1 Bereken die waarde van eindvoorraad van kameras op 30 April 2019. (9) / 7.2.2 Bereken die waarde van eindvoorraad van fotorame. (8) / 7.2.3 Die eienaar vermoed dat fotorame gesteel word. Verskaf 'n berekening om sy vermoedens te staaf. (5) / 7.2.4 Tom oorweeg dit om 'n assistent teen 'n loon van R3 500 per maand aan te stel om die voorraad fotorame te beheer. Verduidelik waarom dit NIE 'n goeie idee is NIE. Verskaf TWEE punte met syfers/ berekeninge. (6) INLIGTING: Die volgende inligting het betrekking op die jaar geëindig 30 April 2019: A. KAMERA'S: VOORRAAD, AANGEKOOP EN VERKOOP AANGEKOOP EENHEDE EENHEDE EENHEDE EENHEDE VERKOOP GRAND MODEL Beginvoorraad 20 R5 500 R110 000 14 Aankope 240 R5 750 R1 380 000 170 DE-LUX MODEL Netto aankope: 270 R1 104 000 235 September 2018 180 R4 000 R720 000 140 Terugsendings (30) R4 000 (R120 000) Januarie 2019 120 R4 200 R504 000 95 16

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. FOTORAME: VOORRAAD, AANGEKOOP EN VERKOOP EENHEDE BEDRAE Netto aankope: 60 R7 200 September 2018 720 R108 000 Terugsendings 30 R4 500 Januarie 2019 80 ? Netto aankope: 657 7.3 BESTUUR VAN VOORRADE Die inligting het betrekking op Lyle Meubileerders vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2019. Die onderneming verkoop kaste, tafels en stoele. Geen voorraad het gedurende die jaar weggeraak nie. GEVRA: / Verskaf EEN ander probleem (met syfers) wat verband hou met ELKE produk en EEN oplossing vir ELKE probleem. (9) INLIGTING: KASTE TAFELS STOELE Beginvoorraad (eenhede) 200 160 1 300 Aankope (eenhede) 2 500 3 050 6 000 Verkoopprys per eenheid R1 750 R850 R350 Kredietverkope (eenhede) 800 2 400 2 100 Terugsendings deur klante (500) (10) 0 (eenhede) Kontantverkope (eenhede) 1 000 600 2 250 Eindvoorraad (eenhede) 400 200 2 950 Kontant ontvang van kontantverkope R1 750 000 R470 000 R787 500 40 http://bit.ly/2019JunVr2AFR (Vr2) 17

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite REKONSILIASIES/VERSOENINGS (Vraestel 2) BANKVERSOENING Basiese konsepte ▪ Waarom word ‘n bankversoeningstaat opgestel? ▪ Bankrekeningsaldo: Gunstig – debietsaldo; Ongunstig - kredietsaldo ▪ Bankstaatsaldo: Gunstig – kredietsaldo; Ongunstig - debietsaldo Weet hoe om die volgende te hanteer / Ken die reëls vir: ▪ Vooruitgedateerde tjek uitgereik (= teken aan in KBJ, toon in BVS) ▪ Vooruitgedateerde tjek ontvang (= geen inskrywing; bewaar veilig tot die datum op die tjek; deponeer dit dan) ▪ Verouderde tjek - ouer as 6 maande (uitgereik = kanselleer in KOJ; ontvang = kanselleer in KBJ) ▪ Direkte deposito's ▪ Aftrekorders / debietorders ▪ Tjeks geweier ▪ Tjeks verloor ▪ Foutiewe bedrae in joernale of op die bankstaat ▪ EFO (Elektroniese fonds oordragte) ontvang (KOJ) en gemaak (KBJ); voordele van EFOs Formaat van Bankversoeningstaat (BVS) Dt Kt Saldo volgens bankstaat ongunstig gunstig Kt uitstaande depositos Dt uitstaande tjeks 1 2 Nuwe, berekende saldo uit die 3 Bankrekening geneem Dt of Kt Regstel van fout Saldo per bankrekening gunstig ongunstig Kolomtotaal Kolomtotaal Dt Formaat van BANKrekening Kt Saldo a/b (gunstig) OF Saldo a/b (ongunstig) Totale ontvangste KOJ Totale betalings KBJ Saldo o/d (Kt – Dt) (ongunstig) OF Saldo o/d (Dt – Kt) (gunstig) Nuwe, berekende TOTAAL TOTAAL bankrekeningsaldo Saldo a/b (Dt – Kt) (gunstig) OF Saldo a/b (Kt – Dt) (ongunstig) Kommentaar Vooruitgedateerde tjek uitgereik aan einde van 'n jaar In finansiële state: TEL BY Bank en TEL BY Krediteurekontrole se saldo. AS bank oortrokke is, trek dan af van Bankbedrag. AARP beginsel vir die afskryf van ‘n bedrag: Omsigtigheid – as 'n deposito-bedrag nie opgespoor kan word nie Interne beheer om sulke gevalle te vermy: Skeiding van pligte Etiek Oorrol van kontant (deposito's laat gemaak na aan die einde van 'n maand) 18

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite DEBITEURE-REKONSILIASIE/-VERSOENINGS (Vraestel 2) Saldo van Debiteurekontrole-rekening MOET ooreenstem met die totaal van die Debiteurelys KEN DIE DEBITEURE-SIKLUS Brondokumente betrokke by debiteure Faktuur Kredietnota Tjek (V/T) Kwitansie Kleinkasbewys Verkoop op krediet Goedere deur Debiteur se tjek is Debiteure betaal hul Kein kontant- debiteure deur bank terug- skuld betalings wat teruggestuur gestuur - dit moet namens die debiteur gekanselleer word betaal is Joernale betrokke by debiteure DJ ; DAJ ; KOJ ; KBJ ; AJ ; KKJ Dt Debiteurekontrole Kt Saldo a/b Bank & korting KOJ Verkope DJ Debiteure-afslag DAJ Bank(V/T) KBJ Joernaalkrediete AJ Kleinkas KKJ Joernaaldebiete AJ Debiteure Grootboek Fol Dt Kt Saldo Saldo a/b **** Faktuur DJ *** *** + Kwitansie KOJ *** *** - Korting toegestaan KOJ *** *** - Kreditnota DAJ *** *** - Geweierde tjek KBJ *** *** + Joernaaldebiete AJ *** *** + Joernaalkrediete AJ *** *** - Hoe om te versoen/rekonsilieer ▪ Geen inskrywing in boeke: stel fout reg in kontrolerekening en op lys ▪ Fout op brondokument: herstel fout in kontrolerekening en op lys ▪ Oorgeboek na verkeerde debiteur se rekening: stel fout reg op lys ▪ Totale in journale is foutief: stel fout reg in kontrolerekening Interne beheer ▪ Kontroleer kredietwaardigheid / Beperk oninbare skulde deur deeglike agtergrond ondersoek te doen ▪ Elke debiteur moet sy individuele rekening hê ▪ Korrekte / Volledige rekords moet gehou word ▪ Stuur gereelde state / SMSse / eposse ▪ Gee kortings vir tydige/stiptelike betalings ▪ Hef rente op oortrokke rekeninge / Oorhandig aan invorderaars/prokureurs DEBITEURE-OUDERDOMSANALISE TWEE belangrike items om in ag te neem wanneer debiteure/krediteure ontleed word: - Kredietterme; - Kredietlimiete ▪ Hierdie analise verskaf besonderhede van bedrae deur debiteure verskuldig en vir hoe lank. ▪ Kredietterme: Meeste ondernemings gee debiteure 30 dae om skuld te betaal (faktuur- of staatbasis). ▪ Staatbasis beteken 30 dae van die datum van die rekeningstaat. 19

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite KREDITEURE-VERSOENING (Vraestel 2) Saldo van een Krediteuregrootboekrekening MOET ooreenstem met die Staat ontvang van die krediteur En Krediteurekontrolerekening se saldo moet ooreenstem met die Krediteurelystotaal KEN DIE KREDITEURE-SIKLUS Brondokumente by krediteure met effek op Krediteurekontrole (KK) en Krediteure-staat (KS) Faktuur (koop op krediet) [PLUS: Kt KK; Dt KS] - Debietnota (goedere teruggestuur) [TREK AF: Dt KK; Kt KS] - Tjek (betaal/vereffen rekening of skuld) [TREK AF: Dt KK; Kt KS] Joernale betrokke by krediteure KJ; KAJ; KBJ; AJ Interne beheer 1. Besluite oor: ▪ Kan verskaffer goedere op gereelde basis lewer ▪ Gee verskaffer handelskorting vir grootmaat aankope ▪ Betalingsvoorwaardes ▪ Gee verskaffer kontantkortings vir vroeë betalings 2. Alle items ontvang – korrekte dokumente: ▪ Kontroleer dat goedere ontvang wel ooreenstem met faktuur by aflewering ▪ Kontroleer dat items nie beskadig is nie ▪ Indien beskadig, stuur dit terug aan verskaffer saam met debietnota ▪ Indien probleme gereeld opduik, soek alternatiewe verskaffer  Aktiwiteit 1: KREDITEURE-REKONSILIASIE (Junie 2016) (18 punte, 15 minute) Thanda Winkels koop goedere op krediet van Minty Verskaffers. GEVRA: 1.1.1 Gebruik die tabel wat voorsien is om die veranderinge wat gedoen moet word, aan te dui: In die Krediteuregrootboekrekening in die boeke van Thanda Winkels In die Krediteure-rekonsiliasiestaat op 29 Februarie 2016 (14) 1.1.2 'n Ondersoek op 2 Februarie 2016 oor die transaksie vir Faktuur 560 het onthul dat Pearl Fakude (aankoopbestuurder) goedere vir haarself bestel het. Hierdie goedere is nie in die voorraad opgeneem nie. Noem TWEE interne beheermaatreëls wat die besigheid kan gebruik om te voorkom dat soortgelyke voorvalle in die toekoms plaasvind. (4) https://goo.gl/LfnA6V 20

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: Krediteuregrootboek van Thanda Winkels A. Minty Verskaffers DATUM BESONDERHEDE FOL. DEBIET KREDIET SALDO Feb. 01 Saldo a/b 52 200 02 Faktuur 560 KJ 44 200 96 400 04 Debietnota 52 KAJ 2 700 93 700 07 Tjek 443 KBJ 31 350 62 350 Korting ontvang KBJ 3 300 59 050 20 Faktuur 996 KJ 11 100 70 150 23 Tjek 575 KBJ 13 200 56 950 24 Faktuur 590 KJ 24 000 80 950 28 Tjek 580 KBJ 13 800 67 150 Korting ontvang KBJ 1 380 65 770 29 Faktuur 592 KJ 44 400 110 170 B. Rekeningstaat ontvang van Minty Verskaffers MINTY VERSKAFFERS Nr. 2169 Kingsview-weg 205 Durban 3201 Debiteur: Thanda Winkels 25 Februarie 2016 DATUM BESONDERHEDE DEBIET KREDIET SALDO Jan. 25 Saldo 67 200 28 Kwitansie 110 15 000 52 200 Feb. 02 Faktuur 560 49 200 101 400 04 Kredietnota 09 2 700 104 100 07 Kwitansie 122 31 350 72 750 Korting toegestaan 1 650 71 100 18 Faktuur 571 28 800 99 900 23 Kwitansie 138 13 200 86 700 24 Faktuur 590 21 600 108 300 25 Afleweringskoste 3 300 111 600 C. 'n Ondersoek het die volgende foute en weglatings getoon: (a) Faktuur 996 was vir goedere wat Thanda Winkels by 'n ander verskaffer, Mondi Verskaffers, aangekoop het. (b) Faktuur 560 is korrek op die rekeningstaat geboekstaaf. (c) Faktuur 571 was 'n fout op die rekeningstaat. Dit was vir goedere wat aan 'n ander besigheid verskaf is. (d) Die korting toegestaan op 7 Februarie 2016 is korrek volgens die rekeningstaat. (e) Thanda Winkels het nagelaat om die handelskorting toegelaat op Faktuur 590 af te trek. (f) Goedere vir R2 700 is op 4 Februarie 2016 deur Thanda Winkels aan Minty Verskaffers teruggestuur. (g) Volgens die kontrak hef Minty Verskaffers 'n afleweringsfooi op al sy klante. (h) Die rekeningstaat sluit slegs transaksies tot en met 25 Februarie 2016 in. 18 21

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 2: BANKVERSOENING (Maart 2017) (16 punte, 20 minute)  Die volgende inligting het betrekking op Sizwe Handelaars vir Julie 2016. GEVRA: 2.1.1 Bereken die korrekte saldo van die Bankrekening in die Algemene Grootboek op 31 Julie 2016. Noem of hierdie saldo gunstig of ongunstig is. (8) 2.1.2 Stel die Bankversoeningstaat op 31 Julie 2016 op. (6) 2.1.3 Verwys na Inligting C. Verduidelik EEN interne beheermaatreël wat die onderneming behoort in te stel om te verseker dat dit nie in die toekoms weer gebeur nie (2) INLIGTING: A. Uittreksel uit die Bankversoeningstaat op 30 Junie 2016: Gunstige saldo volgens Bankstaat R42 555 Uitstaande deposito (gedateer 11 Junie 2016) R37 800 Uitstaande tjeks: Nr. 186 (gedateer 22 Januarie 2016) R450 Nr. 305 (gedateer 30 Augustus 2016) R8 400 B. Die saldo in die Bankrekening is op 31 Julie 2016 voorlopig as 'n gunstige saldo van R16 785 bereken voordat die items in die lys hieronder in berekening gebring is. C. Tjek nr. 186 verskyn nie op die Bankstaat vir Julie 2016 nie. D. Die volgende items verskyn slegs op die Bankstaat vir Julie: • Rente op 'n gunstige banksaldo verdien, R285 • Bankkoste, R950 • Ongeïdentifiseerde debietorder van R1 950. Die bank het onderneem om die fout op die Bankstaat vir Augustus 2016 reg te stel. E. Tjek nr. 374 verskyn korrek op die Bankstaat as R8 450. Die Kontantjoernaal toon dit as R4 850. F. Die uitstaande deposito van R37 800 verskyn nie op die Bankstaat vir Julie 2016 nie. 'n Ondersoek het getoon dat hierdie geld nooit gedeponeer is nie. Die kassier het verdwyn. G. Die volgende inskrywings is slegs in die Kontantjoernale vir Julie 2016: • 'n Deposito van R27 180 op 31 Julie 2016 gedoen • Tjek nr. 401 (gedateer 18 Julie 2016), R18 600 H. Die saldo op die Bankstaat op 31 Julie 2016 is die ontbrekende syfer. 16 https://goo.gl/pT7BmC 22

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit3: DEBITEUREVERSOENING EN OUDERDOMSANALISE (Junie 2017) (30 punte; 25 minute) 3.1 Dui aan of die volgende stellings WAAR of ONWAAR is. Kies die antwoord en skryf slegs 'waar' of 'onwaar' langs die vraagnommer (3.1.1–3.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. 3.1.1 Die saldo in die Debiteurekontrolerekening behoort gelyk te wees aan die totaal van die debiteurelys. 3.1.2 Oninbare skulde sal in die Debiteure-afslagjoernaal geboekstaaf word. 3.1.3 'n Vooruitgedateerde tjek wat van 'n debiteur ontvang is, moet in die KOJ op die datum van ontvangs geboekstaaf word. (3 x 1) (3) 3.2 MIZZY BOUTIQUE Die Debiteurekontrolerekening en die debiteurelys vir Februarie 2017, opgestel deur die boekhouer, bevat foute/weglatings. GEVRA: Gebruik die tabel wat verskaf word om die regstellings wat in die Debiteurekontrolerekening en debiteurelys aangebring moet word, aan te dui. Verskaf syfers en 'n plus(+)- of minus(–)-teken vir elke regstelling. (13) INLIGTING: A. Debiteurekontrolerekening Debiteurelys Saldo/Totaal R37 710 R39 490 B. Foute of weglatings om reg te stel: (a) Geen inskrywing is vir 'n faktuur vir R7 440 wat aan G Gwen uitgereik is, gemaak nie. (b) 'n Kwitansie vir R9 400, uitgereik aan debiteur B Crawley, is korrek in die relevante joernaal geboekstaaf. Dit is foutiewelik as R4 900 na sy Debiteuregrootboekrekening oorgeboek. (c) 'n Faktuur vir R1 360, uitgereik aan A Naidoo, is korrek in die DJ geboekstaaf. Dit is foutiewelik na die verkeerde kant van haar rekening in die Debiteuregrootboek oorgeboek. (d) 'n Tjek vir R1 350, ontvang van D Zulu, is in die KOJ geboekstaaf en so na die Debiteurekontrolerekening en Debiteuregrootboek oorgeboek. D Zulu se rekening is reeds afgeskryf. (e) 'n Kredietnota vir R720, uitgereik aan W Wallace, is in die DAJ as R270 geboekstaaf en as sulks oorgeboek. (f) Geen inskrywing is vir 'n geweierde tjek van R1 750 op die bankstaat van Februarie 2017 gemaak nie. Dit is oorspronklik van debiteur J Taylor ontvang om sy rekening van R1 950 te vereffen. 23

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 3.3 GLENDALE HANDELAARS Die debiteure-ouderdomsanalise op 30 April 2017 word verskaf. Kredietperiode is 30 dae. GEVRA: 3.3.1 Verduidelik hoe 'n debiteure-ouderdomsanalise met interne kontrole oor debiteure kan help. (2) 3.3.2 Bereken die persentasie totale skuld wat die kredietperiode oorskry. (4) 3.3.3 Verduidelik EEN probleem (met syfers) met betrekking tot ELK van die volgende debiteure: D Pillay W Patel (4) 3.3.4 Verduidelik TWEE probleme (met syfers) met betrekking tot debiteur D Gouws. (4) INLIGTING: DEBITEURE-OUDERDOMSANALISE OP 30 APRIL 2017: BEDRAG KREDIET- HUIDIGE VER- 30 DAE 60 DAE 90 DAE LIMIET MAAND SKULDIG R R R R R R D Pillay 10 000 11 800 1 980 9 820 D Gouws 14 000 13 450 4 100 3 902 5 448 Z Ngosi 2 800 2 550 2 550 W Patel 14 000 11 192 9 112 2 080 P Peters 5 000 2 608 1 408 1 200 41 600 7 488 17 472 14 560 2 080 100% ? ? ? ? 30 https://goo.gl/kKCZRF 24

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 4: BANKVERSOENING EN INTERNE BEHEER (Nov 2017) (30 punte; 25 minute) 4.1 Dui aan of die volgende stellings WAAR of ONWAAR is. Skryf slegs 'waar' of 'onwaar' langs die vraagnommer (4.1.1–4.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. 4.1.1 'n Gunstige saldo op die Bankstaat word as 'n debiet aangedui. 4.1.2 'n Vooruitgedateerde tjek wat ontvang word, moet op die datum van ontvangs geboekstaaf word. 4.1.3 'n Uitgereikte tjek wat verlore geraak het, moet in die KOJ gekanselleer word. (3 x 1) (3) 4.2 MENZIES HANDELAARS Die inligting gegee het betrekking op Menzies Handelaars vir Junie 2017. GEVRA: 4.2.1 Bereken die volgende op 30 Junie 2017: • Korrekte totale vir die KOJ en KBJ • Bankrekeningsaldo (14) 4.2.2 Stel die Bankversoeningstaat op 30 Junie 2017 op. (9) 4.2.3 Verduidelik die probleem met betrekking tot deposito's. Haal bewyse aan. Verduidelik TWEE strategieë om dit in die toekoms te voorkom. (4) INLIGTING: A. Die Bankversoeningstaat op 31 Mei 2017 het die volgende getoon: Ongunstige saldo op die Bankstaat R1 450 Uitstaande deposito's: • 17 Mei 2017 30 000 • 31 Mei 2017 16 200 Uitstaande tjeks: • 605 (gedateer 16 Desember 2016) 9 750 • 812 (gedateer 10 April 2017) 8 550 • 816 (gedateer 25 Mei 2017) 13 590 • 819 (gedateer 15 Augustus 2017) 7 650 • 823 (gedateer 31 Mei 2017) 2 900 Ongunstige saldo op die Bankrekening in die Grootboek R5 210 B. Voorlopige Kontantjoernaal-totale op 30 Junie 2017: Kontantontvangstejoernaal: R90 500 Kontantbetalingsjoernaal: R85 920 25

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Inskrywings in die Kontantjoernale vir Junie 2017 wat nie met die Junie-Bankstaat ooreenstem nie: JOERNAAL DOKUMENT DATUM BESONDER- BEDRAG HEDE EFO 19 11 Paintco R5 500 KOJ Depositostrokie 451 25 Kontantverkope R40 500 LET WEL: EFO 19 is foutiewelik in die KOJ in plaas van die KBJ geboekstaaf. JOERNAAL DOKUMENT DATUM BESONDER- BEDRAG HEDE Tjek 870 25 VN Bpk. R16 800 KBJ EFO 21 30 SJ Winkels R2 250 D. Items op die Bankstaat gedateer 30 Junie 2017 wat nie met die Junie-Kontantjoernale ooreenstem nie: DATUM BESONDERHEDE DEBIET KREDIET 02 Deposito (17/5) 30 000 05 Tjek 812 8 550 09 Debietorder (versekering) 2 290 Direkte oordrag aan Paintco (EFO 11 5 500 19) 12 Tjek 816 13 590 16 Deposito (31/5) 16 200 18 Direkte oordrag van S Smit (huur) 16 500 22 Tjek 823 (sien hieronder) 9 200 Onbetaalde tjek 23 750 (B Blast het sy skuld, R795, vereffen) 24 Diensgeld 1 220 LET WEL: Tjek 823: Bankstaatsyfer is korrek. Diensgeld is met R900 te hoog aangegee. Die bank sal die probleem in die volgende maand regstel. E. Die Bankstaat op 30 Junie 2017 het 'n saldo getoon van R?. 30 https://goo.gl/itY43n 26

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 5: DEBITEUREVERSOENING (Maart 2018) (25 punte; 20 minute) 5.1 DEBITEURE-OUDERDOMSANALISE Die inligting hieronder het betrekking op Witbank Hardeware. GEVRA: 5.1.1 Verduidelik waarom die debiteure-ouderdomsanalise as 'n doeltreffende interne beheermaatreël beskou word. Noem EEN punt. (2) 5.1.2 Verduidelik TWEE verskillende probleme wat deur die debiteure- ouderdomsanalise uitgelig word. Verskaf in ELKE geval die naam van 'n debiteur en syfer(s). (6) INLIGTING: A. Debiteure word 30 dae gegun om hulle rekeninge te vereffen. B. Debiteure-ouderdomsanalise op 31 Oktober 2017: KREDIET- BEDRAG HUIDIGE 30 60 90 DEBITEURE LIMIET VERSKULDIG MAAND DAE DAE DAE Z Zulu 6 000 5 000 2 100 2 900 P Botha 3 500 4 200 3 800 400 M Valley 7 000 1 450 500 950 S Walker 13 000 12 500 1 000 3 000 4 500 4 000 O Klein 3 000 3 000 1 900 1 100 26 150 9 300 6 300 5 600 4 950 100% 36% 24% 21% 19% 5.2 DEBITEUREVERSOENING Inligting uit die rekords van Amber Handelaars vir November 2017 word voorgehou. Enkele foute en weglatings is opgemerk. Sien inligting B. GEVRA: 5.2.1 Bereken die korrekte Debiteurekontrolesaldo op 30 November 2017. Toon syfers en dui '+', '–' of 'Geen verandering nie' by ELKE aansuiwering aan. (7) 5.2.2 Bereken die korrekte totaal van die debiteurelys op 30 November 2017. (10) 27

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Saldo's op 30 November 2017 voor foute en weglatings: Debiteurekontrole, R25 700 Debiteurelys: DEBIET KREDIET L Nkosi R5 700 S Muller R11 100 M Welthagen R1 900 B Sandleni R15 900 R32 700 R1 900 B. Foute en weglatings: (i) Die totaal van die Debiteurejoernaal is met R2 700 te min bereken. (ii) Rente van R350 moet op die agterstallige rekening van S Muller gehef word. (iii) 'n Bedrag van R3 100, ontvang van L Nkosi, is foutief as R1 300 in die Kontantontvangstejoernaal geboekstaaf en as sulks na die Algemene Grootboek en die Debiteuregrootboek oorgeboek. (iv) Handelsvoorraad deur B Sandleni teruggestuur, is na die verkeerde kant van sy Debiteuregrootboekrekening oorgeboek, R1 200. (v) Geen inskrywing is gemaak vir 'n kredietverkoopfaktuur wat aan M Welthagen uitgereik is nie, R1 500. 25 https://goo.gl/pavyWM 28

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 6: VERSOENING EN OUDERDOMSONTLEDING (VS,Sep 2017) (35 punte; 30 minute) 6.1 Sê of die onderstaande stellings WAAR of ONWAAR is. Skryf slegs WAAR of ONWAAR langs die vraagnommer (6.1.1–6.1.3) in die ANTWOORDBOEK neer. 6.1.1 ‘n Verouderde tjek is ouer as ses maande en is daarom nie meer geldig nie. (1) 6.1.2 ‘n Fout wat op die Bankstaat deur die bank gemaak is, word gekorrigeer deur ‘n terugskryf inskrywing in die betrokke Kontantjoernaal. (1) 6.1.3 ‘n Vooruitgedateerde tjek wat uitgereik is, moet in die Kontant-betalingsjoernaal op die dag van uitreiking aangeteken word. (1) 6.2 ANDREWS WINKELS Die inligting hou verband met Andrews Winkels op 30 Junie 2017. GEVRA: 6.2.1 Bereken die korrekte Bankrekeningsaldo op 30 Junie 2017. (7) 6.2.2 Stel die Bankversoeningstaat op 30 Junie 2017 op. (10) INLIGTING: A. Gunstige Bankrekeningsaldo (voor inligting B) R45 930 Kredietsaldo volgens Bankstaat op 30 Junie 2017 R? B. ’n Vergelyking tussen die bankrekening van die besigheid en die Bankstaat toon die volgende: Die interne ouditeur het die volgende foute en weglatings uitgewys: (a) Die Bankstaat is met bankkoste ten bedrae van R1 380 gedebiteer. (b) Die Bankstaat toon ‘n kredietinskrywing van R123 750 vir ‘n vaste deposito met rente wat op 22 Junie 2017 verval het. (c) Tjeknr. 11 vir R2 300 is aan Karly-Khwani, ’n liefdadigheidsorgani-sasie uitgereik, maar dis nou verouderd. Die organisasie bestaan nie meer nie. (d) Tjeknr. 72 vir R36 590 is op 5 Junie 2017 aan Sicwetsha Handelaars uitgereik, maar dit verskyn nie op die Junie Bankstaat nie. (e) Tjeknr. 65 vir R15 870 uitgereik op 31 Mei 2017 ten gunste van Jos- Vanneer Groothandelaars is 30 Augustus 2017 gedateer. (f) ‘n Deposito van R45 700 wat op 30 Junie 2017 gemaak is, verskyn nie op die Bankstaat vir Junie nie. (g) ‘n Geweierde tjek vir R1 280 ontvang van ‘n debiteur ter vereffening van sy skuld van R1 350 is foutiewelik in die Kontantontvangstejoernaal aangeteken en so oorgeboek. 6.3 KREDITEUREVERSOENING Inligting geneem uit die boeke van Govender Handelaars op 30 April 2017 word aan jou voorsien. GEVRA: Versoen die saldo van die Krediteurekontrolerekening met die krediteurelys. Toon ‘n toename aan met (+) en ‘n afname met (–) saam met elke bedrag. (9) 29

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Saldo’s en totale op 30 April 2017 (voor inligting B). Krediteurekontrolerekening in die Algemene Grootboek R184 870 Totaal van die krediteurelys R170 490 B. Foute en weglatings: (a) Die Krediteureafslagjoernaal is verkeerdelik opgetel as R15 400 in plaas van R18 500. (b) ‘n Faktuur vir R20 000 vir handelsvoorraad by ‘n krediteur, CRP Verskaffers, aangekoop, is korrek in die betrokke joernaal aangeteken. Die boekhouer het vergeet om dit na die verskaffer se rekening in die Krediteuregrootboek oor te boek. Neem in ag dat ‘n deposito van 20% op die faktuur betaal is. (c) Die boekhouer het ‘n debietnota van R2 360 na die verkeerde kant van die krediteur se rekening oorgeboek. Die oorboeking na die Algemene Grootboek is korrek gedoen. (d) ‘n Kredietsaldo van R27 000 van die Debiteuregroot- boekrekening van SK Handelaars moet na hulle rekening in die Krediteuregrootboek oorgedra word. 6.4 DEBTITEURE-OUDERDOMSONTLEDING Jy word voorsien van die Debiteure-ouderdomsontleding van Plaatjie Winkels op 31 Mei 2017. GEVRA: Identifiseer TWEE verskillende probleme met betrekking tot die kontrole van debiteure. Voorsien relevante name en/of bedrae. Voorsien in elke geval EEN punt (6) van advies vir die eienaar. INLIGTING: A. Die besigheid staan 30 dae toe as krediettermyn aan alle debiteure terwyl die kredietlimiet van elke debiteur verskil. B. Debiteure-ouderdomsontleding op 31 Mei 2017 Krediet- 120+ Debiteur Saldo Lopend 30 dae 60 dae 90 dae limiet dae M. Mark 15 500 17 560 7 560 4 200 3 600 1 200 1 000 T. Thabe 14 000 12 480 5 480 7 000 F. Fourie 10 000 11 700 3 100 5 600 3 000 Totaal 41 740 16 140 9 800 6 600 8 200 1 000 100% 38,7% 23,5% 15,8% 19,6% 2,4% 35 https://goo.gl/8jn56n 30

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  (Vr 2.2, Nov 2018) Aktiwiteit 7: KREDITEUREVERSOENING (21 punte, 15 minute) KREDITEUREVERSOENING Claire Handelaars koop goedere op krediet by Mariti Verskaffers. GEVRA: 7.1 Gebruik die tabel wat verskaf is om die veranderinge aan te dui in die: • Krediteuregrootboekrekening in die boeke van Claire Handelaars (13) • Krediteureversoeningstaat op 31 Julie 2018 7.2 Die interne ouditeur dring daarop aan dat direkte betalings (EFO's) gebruik moet word om verskaffers te betaal. Verduidelik: • EEN rede om sy besluit te ondersteun (2) • EEN interne prosedure om beheer oor hierdie stelsel te verseker (2) 7.3 Verwys na Faktuur 301. Daar word ontdek dat die winkelbestuurder, Vernon, 'n fiktiewe bestelvorm geteken het en die goedere by ontvangs daarvan vir homself geneem het. Behalwe om Vernon te ontslaan, verskaf: • EEN voorstel om teen hom op te tree • EEN voorstel om hierdie probleem in die toekoms te voorkom (4) INLIGTING: A. Krediteuregrootboek van Claire Handelaars MARITI VERSKAFFERS (KG5) DEBIET KREDIET SALDO 2018 1 Saldo a/b 67 500 Julie 10 Faktuur 209 81 000 EFO 33 750 17 Debietnota 674 8 640 Faktuur 282 40 950 Faktuur 301 25 000 21 Faktuur 360 50 250 24 Debietnota 995 8 100 27 Joernaalbewys 570 5 400 31 Tjek en korting 77 190 147 820 B. Rekeningstaat van Mariti Verskaffers MARITI VERSKAFFERS Claire Handelaars 25 Julie 2018 Krugerweg 108 DEBIET KREDIET SALDO 2018 1 Saldo 67 500 Julie 10 Faktuur 209 81 000 Kwitansie 695 33 750 17 Kredietnota 741 6 840 Faktuur 301 25 000 21 Faktuur 360 20 250 24 Kredietnota 811 8 100 145 060 31

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Verskille genoteer: (a) Die foutiewe inskrywing vir Debietnota 674 in die Krediteure- grootboekrekening van Mariti Verskaffers het betrekking op die korrekte Kredietnota 741 op die rekeningstaat. (b) Faktuur 282 is foutief in die rekening van Mariti Verskaffers in die Krediteuregrootboek getoon. Die goedere is van Genesis Verskaffers aangekoop. (c) Faktuur 360 is foutief op die rekeningstaat van Mariti Verskaffers aangeteken. (d) Mariti Verskaffers het ook goedere op krediet by Claire Handelaars aangekoop. Claire Handelaars het 'n debietsaldo van die Debiteuregrootboek oorgedra (Joernaalbewys 570). Mariti Verskaffers sal dit op die volgende staat verreken. (e) Die transaksie op 24 Julie 2018 is vir goedere wat aan Mariti Verskaffers teruggestuur is. (f) Die rekeningstaat toon transaksies tot en met 25 Julie 2018. 35 http://bit.ly/2018NSSVr2AFR (Vr2.2)  (Vr 1.3, Mei/Jun 2019) Aktiwiteit 8: BANKVERSOENING (20 punte; 15 minute) Die volgende inligting het betrekking op Thandeka Handelaars vir Mei 2019. GEVRA: 8.1 Bereken die korrekte Bankrekeningsaldo op 31 Mei 2019. Dui aan of dit gunstig of ongunstig is. (9) 8.2 Stel die Bankversoeningstaat op 31 Mei 2019 op. Die bankstaatsaldo is die ontbrekende syfer. (7) 8.3 Verwys na Inligting B(iii). Noem TWEE interne beheermaatreëls wat die onderneming kan gebruik om te verseker dat dit nie weer in die toekoms sal gebeur nie. (4) 32

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Voordat die bankstaat ontvang is, het die Bankrekening op 31 Mei 2019 'n gunstige saldo van R19 400 getoon. B. Uittreksel uit die Bankversoeningstaat op 30 April 2019: Uitstaande deposito (gedateer 23 April 2019): R31 560 Uitstaande betalings: Tjek 654 (gedateer 23 November 2018) R2 350 EFO (elektroniese fondsoordrag) R15 400 Tjek 705 (gedateer 30 Junie 2019) R9 450 LET WEL: (i) Tjek 654 verskyn nie in die Mei-Bankstaat nie. (ii) Die EFO-betaling van R15 400 verskyn in die Mei-Bankstaat. (iii) Die uitstaande deposito van R31 560 verskyn nie in die Mei-Bankstaat nie. 'n Ondersoek toon dat dit kontant is wat deur 'n debiteur betaal is en nooit gedeponeer is nie. Die bedrag moet afgeskryf word. C. Die volgende items moet ook in berekening gebring word: (i) Items wat in die Mei-Bankstaat verskyn, maar nie in die joernale nie: • Bankkoste, R1 060 • 'n Deposito van R4 500 wat deur 'n ander onderneming gemaak is. Die bank sal hierdie fout in Junie 2019 regstel. • Rente op gunstige saldo, R313 (ii) Items wat in die joernale verskyn, maar nie in die Mei-Bankstaat nie: • 'n Deposito van R21 343 wat op 31 Mei 2019 gemaak is • Tjek 797 (gedateer 15 Junie 2019), R14 350 (iii) 'n EFO-betaling het korrek as R5 678 in die Bankstaat verskyn. Die Kontantjoernaal toon hierdie EFO as R6 578. 20 http://bit.ly/2019JunVr1AFR (Vr1.3) 33

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite VERVAARDIGING (Vraag 2) Basiese konsepte en berekeninge Beginvoorraad + Aankope + Vrag op aankope - Slotvoorraad Direkte materiaalkoste (DMK) = Grondstowwe gebruik Direkte arbeidskoste (DAK) Normale lone (aantal werkers x aantal ure x tarief) Plus: Oortyd (aantal werkers x aantal ure x tarief) Plus: WVF-/Mediese-/Pensioenbydraes Fabrieksbokoste (FBK) Indirekte materiaal (Beginvoorraad + aankope – slotvoorraad) Indirekte arbeid (skoonmakers, sekuriteitswagte, voorman) PLUS WVF/Pensioenbydraes Waardevermindering op Fabriekstoerusting Water & Elektrisiteit (slegs fabriek) Alle ander fabrieksuitgawes Eenheidskoste Totale koste gedeel deur aantal eenhede voltooi/geproduseer Vaste koste FBK + Admin koste (AK) Veranderlike koste DMK + DAK + Verkoops en verspreidingskoste (VVK) FORMAAT van die PRODUKSIEKOSTESTAAT FORMAAT van die VERKORTE INKOMSTESTAAT Direkte materiaalkoste Verkope +Direkte arbeidskoste Min Koste van verkope (KvV) (......) =Primêre koste Bruto wins +Fabrieksbokoste Min Verkoops & verspreidingskoste =Totale koste van produksie Min Administrasiekoste PLUS Goedere-in-bewerking aan begin v. jaar Netto wins MIN Goedere-in-bewerking aan einde v. jaar ( ) =Totale koste van produksie v. klaarprodukte KvV ANALISE VAN PRODUKSIEKOSTESTAAT Berekening van die koste per eenheid van sekere koste-items sal toon: = watter kostes hoër/laer as begrote bedrae is, = watter items buitensporig hoog is en baie goed beheer moet word = hoe koste-items vergelyk met vorige jare se begrotings Bereken die gelykbreekpunt (GBP): = GBP bepaal die hoeveelheid (aantal eenhede) geproduseer waar geen wins of verlies getoon word nie; = Inkomste is net genoeg om kostes te dek. = FORMULE: TOTALE VASTE koste = .... Aantal produkte/eenhede (Verkoopprys per eenheid – veranderlike koste per eenheid) MOONTLIKE IDEES OM PRODUKSIEKOSTE TE SPAAR/VERMINDER: - Koop in grootmaat (groot hoeveelhede) om hoeveelheidskortings/handelskortings te kry - Kontantaankope, om kontantkortings te kry - Gebruik alternatiewe verskaffers wat meer voordelige koopvoorwaardes bied - Doen 'n werkstudie in die fabriek om te bepaal of effektiewe produksiemetodes gebruik word, bv verminder vermorsing van materiaal- en arbeidtyd. 34

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 1: VERVAARDIGING (Nov 2016) (45 punte; 35 minute) 1.1 BEGRIPPE Gee EEN kostekategorie vir elk van die volgende beskrywings deur 'n koste- kategorie uit die lys hieronder te kies. Skryf slegs die kostekategorie langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. direkte materiaalkoste; direkte arbeidskoste; fabrieksbokoste; administrasiekoste; verkoop- en verspreidingskoste 1.1.1 Salarisse wat aan kantoorwerkers betaal word 1.1.2 Koste van grondstof wat in die produksieproses gebruik word 1.1.3 Kommissie wat aan verkoopspersone betaal word 1.1.4 Huur wat vir fabrieksgeboue betaal word (4 x 1) (4) 1.2 GUGU VERVAARDIGERS Jy word van inligting voorsien met betrekking tot Gugu Vervaardigers vir die jaar geëindig 29 Februarie 2016. Die onderneming vervaardig handsakke in een styl. GEVRA: 1.2.1 Bereken die: ● Direkte arbeidskoste (8) ● Direkte materiaalkoste (6) 1.2.2 Stel die Produksiekostestaat op. (8) 1.2.3 Die eienaar is bekommerd oor die produksievlak in 2016. ● Bereken die gelykbreekpunt vir 2016. (5) ● Verduidelik of die eienaar bekommerd moet wees of nie. Verskaf syfers. (3) 1.2.4 Die eienaar is nie tevrede met die interne beheer oor die grondstof nie. Bereken die volgende ten opsigte van die grondstof (materiaal): ● Meter materiaal wat uit die stoorkamer gesteel word (5) ● Meter materiaal wat in die fabriek vermors word (4) Verskaf 'n strategie om die interne beheer in ELKE geval hierbo te verbeter. (2) 35

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Werkers betrokke by die vervaardigingsproses: GETAL LOON VERDIENSTE WERKERS PER WERKER Basies (normale loon) R40 per uur 1 920 uur 5 Oortyd Basiese koers + 75% 90 uur LET WEL: Aftrekkings: 8,5% van basiese loon Werkgewersbydrae: 11,5% van basiese loon B. Grondstof (materiaal): Grondstof wat aangekoop word, word in 'n stoorkamer gehou voordat dit vir produksie aan die fabriek uitgereik word. Voorraad word volgens die geweegdegemiddelde-metode gewaardeer. Stoorkamer-voorraadrekords: TOTALE BEDRAG METER (R) Saldo op 1 Maart 2015 1 350 131 500 Aankope: 5 400 584 000 Mei 2015 2 500 265 000 September 2015 2 900 319 000 Grondstof aan fabriek uitgereik 5 500 ? Voorraadsaldo op 29 Februarie 2016 940 ? C. Daar is geen goedere-in-bewerking-voorraad nie. D. Ander koste vir die finansiële jaar (na al die aansuiwerings): Fabrieksbokoste Vaste koste R343 340 Administrasiekoste Vaste koste R226 660 Verkoop- en verspreidingskoste Veranderlike koste R217 340 E. Addisionele inligting op 29 Februarie 2016: ● 4 200 handsakke is vervaardig en teen R450 elk verkoop. ● Totale verkope beloop R1 890 000. ● Totale veranderlike koste per eenheid was R300. ● 1,25 meter materiaal is gebruik om een handsak te maak. 45 https://goo.gl/XygMUT 36

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 2: VERVAARDIGING (Junie 2016) (50 punte; 40 minute) 2.1 ABE BYKOMSTIGHEDE Abe Bykomstighede vervaardig selfoonomhulsels. Die inligting hieronder is met betrekking tot die finansiële jaar geëindig 29 Februarie 2016. GEVRA: 2.1.1 Stel die Fabrieksbokoste-nota op. Toon ALLE berekeninge tussen hakies. (15) 2.1.2 Stel die Produksiekostestaat op vir die jaar geëindig 29 Februarie 2016. (8) INLIGTING: A. Voorraadsaldo's: 29 FEBRUARIE 2016 1 MAART 2015 Goedere-in-bewerking-voorraad R9 320 R30 640 B. Transaksies vir die jaar geëindig 29 Februarie 2016: Verbruiksgoedere in die fabriek gebruik R129 300 Salarisse en lone: Produksielone ? Ander fabriekswerkers R97 500 Administrasie R250 000 Verkoopsafdeling R130 000 Diverse uitgawes: Fabriek R31 500 Kantore R28 000 Water en elektrisiteit R50 000 Versekering R24 000 C. Addisionele inligting en aansuiwerings • Die fabriekskoonmaker is uit die lys vir salarisse en lone vir Februarie 2016 weggelaat. Haar besonderhede is soos volg: Bruto Netto Werkgewers- Aftrekkings salaris salaris bydrae R3 800 R420 R3 380 R380 Die werkgewersbydrae word by die salarisse en lone gevoeg • 'n Bedrag van R4 000 vir water en elektrisiteit vir Februarie 2016 is steeds uitstaande. Die fabriek gebruik 60% van die water en elektrisiteit. • Versekering is vanaf 1 Maart 2015 tot 30 Junie 2016 betaal. Hierdie uitgawe moet onderskeidelik aan die fabrieks-, administrasie- en verkoopsafdelings in die verhouding 3 : 2 : 1 toegedeel word D. Die onderneming het 10 500 selfoonomhulsels teen 'n koste van R82,40 per eenheid vervaardig 37

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 2.2 NUWE MODE VERVAARDIGERS Die eienaar van hierdie onderneming is Gloria Smit. Sy maak en verkoop rokke. Die finansiële jaar eindig op 29 Februarie 2016. GEVRA: 2.2.1 • Gloria is bekommerd oor die vermorsing van direkte materiaal. Bereken die getal meter materiaal wat vermors is. (5) • Gloria voel dat die vermorsing beduidend is. Verskaf 'n berekening om haar mening te ondersteun. (3) 2.2.2 Gee TWEE moontlike redes vir dié vermorsing en gee in ELKE geval raad om te voorkom dat dit in die toekoms gebeur. (4) 2.2.3 Gelykbreekpunt en produksie: • Bereken die gelykbreekpunt vir die jaar geëindig 29 Februarie 2016. (4) • Verduidelik waarom die onderneming tevrede behoort te wees met die getal eenhede wat gedurende die huidige finansiële jaar gemaak is. Noem TWEE punte (4) 2.2.4 Die direkte materiaal wat gebruik word om die rokke te maak, word plaaslik teen 'n koste van R150 per meter aangekoop. Gloria oorweeg dit om die materiaal in te voer aangesien dit R120 per meter (alle koste ingesluit) sal kos. Indien sy sou besluit om die materiaal in te voer: • Watter uitwerking sal dit op die produksiekoste van 'n rok hê? Verskaf 'n berekening om jou antwoord te ondersteun. (3) • Noem TWEE ander gevolge van die invoer van die direkte materiaal. (4) INLIGTING: A. Direkte materiaal: 2,5 meter materiaal word vir elke rok gebruik. Getal meter materiaal Beginvoorraad 525 Aankope 12 450 Grondstowwe aan fabriek uitgereik ? Eindvoorraad 1 475 B. Produksievlakke: 2016 2015 Totale getal eenhede vervaardig en verkoop 4 500 3 800 Gelykbreekpunt ? 3 200 C. Addisionele inligting: Totaal Per eenheid Verkope R2 925 000 R650 Vaste koste R900 000 R200 Veranderlike koste R1 575 000 R350 50 https://goo.gl/Gus67x 38

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 3: VERVAARDIGING (Nov 2017) (55 punte; 45 minute) 3.1 GEVEN VERVAARDIGERS Die besigheid vervaardig houttafels. GEVRA: Stel die volgende vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017 op: 3.1.1 Produksiekostestaat (14) 3.1.2 Verkorte Inkomstestaat (14) INLIGTING: A. Voorraad voorhande: 28 FEBRUARIE 2017 1 MAART 2016 Goedere-in- ? R160 000 bewerking 400 tafels, gewaardeer deur 1 200 tafels teen R280 Klaarprodukte die EIEU-metode te gebruik = R336 000 B. Produksie en verkope vir die jaar: • 7 200 tafels is teen 'n eenheidskoste van R330 elk vervaardig. • 8 000 tafels is vir R4 080 000 verkoop. C. Koste (voor aansuiwerings): Administrasie R148 400 Fabrieksbokoste R487 200 Direkte materiaal R1 050 000 Direkte arbeid ? Verkoop en verspreiding R422 000 Aansuiwerings: • Betaling aan EZ Transport, R102 000, is foutiewelik aan Verkoop en Verspreiding toegewys. Hierdie koste was eintlik vir die aflewering van hout aan die fabriek bedoel. • Die skoonmaakkontrak vir die jaar, R126 000, is tussen Fabriek en Administrasie in die verhouding 2 : 1 gedeel. 80% moes egter aan Fabriek toegewys gewees het. D. Primêre koste: R1 800 000 (na aansuiwerings) 3.2 GYMWEAR VERVAARDIGERS Gymwear Vervaardigers word deur Jan Fiks besit. Hulle vervaardig skoene en hemde vir gimnasiumoefening. Jan het hulp nodig met die vertolking van sy 2017-resultate. Let daarop dat een paar skoene een eenheid uitmaak. 39

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite GEVRA: 3.2.1 Hemde: • Bereken die gelykbreekpunt vir hemde. (4) • Jan is nie tevrede met die veranderlike koste per eenheid nie, al het die totale veranderlike koste per eenheid met R6 afgeneem. - Identifiseer EEN veranderlike koste (met syfers) wat nie goed beheer is nie. (4) Gee TWEE moontlike redes vir hierdie probleem. - Verduidelik waarom Jan bekommerd kan wees oor die groot afnames in die (4) ander TWEE veranderlike koste. • Jan kan nie verstaan hoekom die eenheidskoste van produksie toegeneem het, terwyl sy vaste koste en die veranderlike koste nie toegeneem het nie. Verduidelik waarom dit so is. Noem EEN punt (met syfers). (4) 3.2.2 Skoene: • Bereken die % toename in die verkoopprys van skoene. (3) • Jan het besluit om die kwaliteit van die skoene te verbeter en dit uit te voer. Verduidelik hoe die direkte materiaalkoste en die verkoops- en verspreidingskoste deur hierdie besluit geraak is. Verskaf syfers. (4) • Jan was bekommerd dat die toename in prys die onderneming negatief sou beïnvloed. Verduidelik of sy bekommernis geregverdig is. Noem TWEE punte. (4) INLIGTING: HEMDE SKOENE 2017 2016 2017 2016 Gelykbreekpunt ? 11 522 3 842 4 317 Eenhede vervaardig en verkoop 16 100 25 000 7 750 6 500 Netto wins R500 400 R620 000 R2 379 750 R1 183 000 Verkoopprys per eenheid (p.e.) R302 R290 R1 640 R1 260 Verkoopprys van mededingers R310 R290 R1 100 R1 250 Totale vaste koste (fabrieks- R530 000 R530 000 R2 340 000 R2 340 000 bokoste en administrasie) Totale vaste koste p.e ? ? R302 R360 Totale veranderlike koste p.e R238 R244 R1 031 R718 Direkte materiaalkoste p.e. R92 R116 R456 R330 Direkte arbeidskoste p.e. R131 R100 R381 R360 Verkoops- en verspreidings- R15 R28 R194 R28 koste p.e. Eenheidskoste van produksie R242 R228 R1 100 R1 004 55 https://goo.gl/JZjx2r 40

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 4: VERVAARDIGING (Maart 2018) (45 punte; 35 minute) 4.1 GLAMOUR ROKSKEPPINGS Glamour Rokskeppings vervaardig een soort damesrok. Die finansiële jaar het op 28 Februarie 2017 geëindig. GEVRA: 4.1.1 Stel die Produksiekostestaat op vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017. (21) 4.1.2 Bereken die netto wins vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017. (7) INLIGTING: A. Voorraadsaldo's, onder andere, geneem uit die Algemene Grootboek: 28 FEB 2017 1 MAART 2016 Goedere-in-bewerking-voorraad ? R76 000 Klaarproduktevoorraad R190 000 R110 000 B. Inligting geneem uit die finansiële rekords op 28 Februarie 2017: Administrasiekoste R 259 010 Grondstofkoste/Direkte materiaalkoste 918 550 Fabrieksbokoste 227 240 Verkoop- en verspreidingskoste 410 000 Netto lone aan fabriekwerkers betaal (direkte arbeid) 753 300 SAID: LBS 48 600 WVF-aftrekkings 1% Verkope ? Koste van verkope 1 860 000 C. Die volgende inligting is nie in berekening gebring nie: • 'n Probleem met betrekking tot die waardasie van die eindvoorraad van grondstowwe is geïdentifiseer: 5 000 meter materiaal voorhande, met 'n eenheidskoste van R2,75 per meter, is foutiewelik as R3,80 per meter geboekstaaf. Dit moet reggestel word. • Huuruitgawe is uit die bostaande syfers weggelaat. Totale huur wat vir die finansiële jaar betaal is, het R87 100 beloop. Die huur vir Maart 2017 is vooruit betaal. Die huur is op 1 Desember 2016 met R650 verhoog. 80% van hierdie uitgawe moet aan die fabriek toegeken word en die res moet as 'n kantooruitgawe beskou word. • Die werkgewer dra 1% namens die werknemers tot WVF by. D. Die onderneming gebruik 'n winsopslagpersentasie van 75% op kosprys. Spesiale kortings van R85 000 is gedurende die finansiële jaar aan kontantklante gebied wat op grootmaat aangekoop het. 41

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 4.2 LIGHTING SOLUTIONS George Mkize is die eienaar van Lighting Solutions, 'n vervaardigings-onderneming wat een soort energiebesparende gloeilamp vervaardig. Die finansiële jaar het op 31 Desember 2017 geëindig. LET WEL: • Produksie word gebaseer op bestellings ontvang; daarom is daar geen saldo's vir goedere-in-bewerking nie. • Die huidige inflasiekoers is 8%. GEVRA: 4.2.1 Bereken die fabrieksbokoste per eenheid vir die jaar geëindig 31 Desember 2017. (2) 4.2.2 Verduidelik waarom George nie bekommerd sal wees oor die toename van 28,1% in die totale veranderlike koste van R936 000 na R1 200 000 nie. (3) 4.2.3 Gee TWEE redes vir die toename in die verkoop- en verspreidingskoste per eenheid. (2) 4.2.4 George wil weet of die produksievlak vir hierdie finansiële jaar bevredigend is. • Bereken die gelykbreekpunt vir die jaar geëindig 31 Desember 2017. (4) • Lewer kommentaar op die produksievlak vir 2017. Noem TWEE punte. Haal syfers aan. (4) 4.2.5 Lighting Solutions oorweeg dit om grondstowwe in te voer omdat dit goedkoper en van 'n hoër gehalte is. Noem TWEE aspekte wat hulle moet oorweeg voordat hulle hul besluit finaliseer. (2) INLIGTING: Inligting uit die rekords van Lighting Solutions op 31 Desember: 2017 2016 TOTAAL EENHEIDS- TOTAAL EENHEIDS- (R) KOSTE (R) (R) KOSTE (R) Vaste koste: 575 000 11,50 428 400 10,20 Fabrieksbokoste 395 000 (3.2.1) 310 800 7,40 Administrasiekoste 180 000 117 600 2,80 Veranderlike koste: 1 200 000 24,00 936 600 22,30 Direkte materiaalkoste 435 000 8,70 344 400 8,20 Direkte arbeidskoste 560 000 11,20 441 000 10,50 Verkoop- en verspreidingskoste 205 000 4,10 151 200 3,60 Verkoopprys per eenheid R45,00 R41,50 Getal eenhede vervaardig en verkoop 50 000 42 000 Gelykbreekpunt (eenhede) ? 22 313 45 https://goo.gl/7iCpfH 42

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 5: VERVAARDIGING (Maart 2017) (45 punte; 35 minute) 5.1 MOSES VERVAARDIGERS Die volgende inligting het betrekking op Moses Vervaardigers, 'n klein onderneming wat fotorame vervaardig. Die finansiële jaar het op 30 April 2016 geëindig. GEVRA: 5.1.1 Stel die Produksiekostestaat op vir die jaar geëindig 30 April 2016. (16) 5.1.2 Voltooi die verkorte Inkomstestaat om die netto wins vir die jaar (8) geëindig 30 April 2016 te bereken. INLIGTING: A. Voorraadrekords 30 APRIL 2016 30 APRIL 2015 Grondstofvoorraad R58 560 R37 600 Goedere-in-bewerkingsvoorraad ? R142 000 • Aankope van grondstowwe vir die finansiële jaar beloop R555 000. • Foutiewe materiaal ter waarde van R21 000 is na die verskaffers teruggestuur. B. Die onderneming het 39 000 eenhede teen 'n kosprys van R45 elk vervaardig. C. Die volgende inligting is op 30 April 2016 bereken. R Direkte materiaalkoste ? Direkte arbeidskoste 716 960 Fabrieksbokoste (Sien D hieronder.) 468 450 Verkoops- en verspreidingskoste (Sien D hieronder.) 609 850 Administrasiekoste (Sien D hieronder.) 443 950 Koste van produksie van klaarprodukte ? Bruto wins 1 250 000 D. Die volgende items moet in berekening gebring word: • Administrasiekoste sluit die jaarlikse versekeringspremie van R22 750 in, alhoewel 60% aan die fabriek toegeken moet word. • Fabrieksbokoste sluit die volle bedrag vir huur betaal in, R36 300. Dit moes egter volgens vloerspasie toegeken word. Die spasies is: fabriek 400 vierkante meter, kantoor 120 vierkante meter, winkel 80 vierkante meter. 43

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 5.2 EENHEIDSKOSTE EN GELYKBREEK-ONTLEDING Bill Vervaardigers is 'n besigheid wat potloodsakkies maak. Bill is bekommerd oor sy produksiekoste. GEVRA: 5.2.1 Verduidelik die verskil tussen vaste koste en veranderlike koste. (2) 5.2.2 Bereken die gelykbreekpunt vir 2017. (5) 5.2.3 Lewer kommentaar op die gelykbreekpunt en die produksievlak vir 2016 en 2017. Verduidelik waarom die eienaar tevrede moet wees, of nie. (6) 5.2.4 Identifiseer die veranderlike koste wat die eienaar die meeste bekommernis behoort te verskaf. Verduidelik en verskaf 'n berekening om jou antwoord te staaf. (4) 5.2.5 Ten spyte van die feit dat daar 'n afname in die vaste koste per (4) eenheid was, is die eienaar steeds nie met sy beheer oor die vaste koste tevrede nie. Verduidelik en verskaf berekening(e) om sy mening te staaf. INLIGTING: POTLOODSAKKIES EENHEIDSKOSTE 2017 2016 Veranderlike koste R11,60 R11,00 Direkte materiaalkoste 6,03 5,80 Direkte arbeidskoste 4,05 3,50 Verkoops- en verspreidingskoste 1,52 1,70 Vaste koste R5,40 R5,50 Fabrieksbokoste 3,50 3,65 Administrasiekoste 1,90 1,85 Verkoopprys per eenheid R17,80 R16,50 Eenhede Eenhede Eenhede vervaardig en verkoop 80 000 65 000 Gelykbreekeenhede ? 65 000 LET WEL: Neem die inflasiekoers van 8% in ag. 45 https://goo.gl/oTuqLG 44

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite (Vr 1, NSS Nov 2018)  Aktiwiteit 6: VERVAARDIGING (40 punte; 30 minute) 6.1 Dui aan of die volgende stellings WAAR of ONWAAR is. Skryf slegs 'waar' of 'onwaar' langs die vraagnommers (6.1.1 tot 6.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. 6.1.1 Oninbare skulde is 'n administrasiekoste. 6.1.2 Indirekte arbeid is 'n fabrieksbokoste. 6.1.3 Huuruitgawe is 'n vaste koste. (3) 6.2 KRIGE HEMDE Die onderneming vervaardig hemde. Die finansiële jaareinde is 31 Julie 2018. GEVRA: 6.2.1 Verwys na Inligting C. Bereken direkte arbeidskoste. (9) 6.2.2 Produksiekostestaat vir die jaar geëindig 31 Julie 2018 (12) INLIGTING: A. 31 JULIE 2018 1 AUGUSTUS 2017 Goedere-in-bewerking- voorraadsyfer ? R35 570 B. Grondstowwe uitgereik aan fabriek: R528 300 C. Direkte arbeid: Getal fabriekswerkers 4 Gewone tyd verwag per werker per jaar 1 960 ure Gewone tydtarief R90 per uur Bonusse aan werkers: 12% van gewone lone LET WEL: Een werker het slegs 1 680 ure gewerk en ontvang 'n verminderde bonus van R12 146. D. Fabrieksbokoste is bereken op R360 880 vir die jaar. Dit sluit egter versekering van R48 750 wat vir die tydperk 1 Augustus 2017 tot 31 Augustus 2018 betaal is, uit. Versekering moet aan die fabriek, administrasie en verkope in die verhouding 4 : 3 : 2 toegeken word. E. Produksie vir die jaar: 17 500 hemde teen 'n koste van R95 per hemp. 45

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 6.3 GEMMA VERVAARDIGERS Hierdie onderneming vervaardig veiligheidshekke. Die finansiële jaareinde is 31 Augustus 2018. GEVRA: 6.3.1 Bereken die gelykbreekpunt vir die jaar geëindig 31 Augustus 2018. (5) 6.3.2 Vergelyk en lewer kommentaar op die gelykbreekpunt en die produksievlak wat oor die afgelope twee jaar bereik is. Haal syfers aan. (6) 6.3.3 Gee TWEE redes vir die toename in direkte materiaalkoste. Stel EEN wyse voor om hierdie koste te beheer. (5) INLIGTING VIR DIE JAAR GEËINDIG 31 AUGUSTUS: A. 2018 2017 KOSTE TOTALE EENHEIDS- EENHEIDS- BEDRAG KOSTE KOSTE Direkte materiaal 75 600 R180 R148 Direkte arbeid Veranderlik 105 840 R252 R244 Verkoop en verspreiding 60 900 R145 R136 TOTALE VERANDERLIKE KOSTE 242 340 R577 Fabrieksbokoste 67 200 R160 R156 Vaste Administrasie 51 660 R123 R127 B. Addisionele inligting: 2018 2017 Totale verkope R382 200 R475 200 Verkoopprys per eenheid R910 R880 Eenhede vervaardig en verkoop 420 eenhede 540 eenhede Gelykbreekpunt ? 435 eenhede 40 http://bit.ly/2018NSSVr1AFR 46

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite (Vr 3, Mei/Jun 2019)  Aktiwiteit 7: VERVAARDIGING (40 punte; 30 minute) 7.1 Kies die korrekte term uit dié wat tussen hakies gegee word. Skryf slegs die term langs die vraagnommers (7.1.1 tot 7.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. 7.1.1 Lone wat aan die fabriekskoonmaker betaal is, word as (direkte/ indirekte) arbeid beskou. 7.1.2 Oninbare skulde moet as 'n (verkoops- en verspreidingskoste/ fabrieksbokoste) getoon word. 7.1.3 Huur wat vir die fabrieksgebou betaal is, word as 'n (vaste/ veranderlike) koste beskou. 7.1.4 Vrag op aankope van grondstowwe word as 'n (direkte materiaal-/ indirekte (4) materiaal-)koste beskou. 7.2 ZINZI VERVAARDIGERS Inligting word vir die finansiële jaar geëindig 31 Desember 2018 verskaf. Die onderneming vervaardig leerbaadjies volgens bestellings ontvang. Daar is geen goedere-in-bewerkingvoorraad nie. GEVRA: 7.2.1 Grondstofvoorraad: Bereken: • Die waarde van die slotvoorraad deur die eerste-in-eerste-uit- voorraadwaardasiemetode te gebruik (5) • Die direkte materiaalkoste (4) 7.2.2 Verwys na inligting C. Bereken die korrekte fabrieksbokoste vir die jaar. (8) 7.2.3 Die eienaar is bekommerd oor die toename in die volgende: • Totale vaste koste per eenheid • Direkte arbeidskoste per eenheid Verskaf bewyse (syfers) om sy bekommernis te regverdig. In elke geval, gee ook 'n moontlike rede vir die toename in ELKE eenheidskoste, buiten gewone inflasie. (6) 7.2.4 Gelykbreek: • Bereken die gelykbreekpunt op 31 Desember 2018. (4) • Verduidelik of daar enige verbetering in die neigings van die produksievlak en die gelykbreekpunt van een jaar na die volgende was, of nie. Haal syfers aan. (4) • Die eienaar kan nie verstaan waarom hy vanjaar 'n beter wins maak nie. Verduidelik hoe dit gebeur het. Verskaf TWEE punte. Haal syfers aan. (5) INLIGTING: A. Grondstof: Voorraadsaldo: Meters Koste per meter Totale bedrag 1 Januarie 2018 920 R65 R59 800 31 Desember 2018 1 195 ? ? 47

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Aankope vir die jaar: Datum Meter Koste per meter Totale bedrag Februarie 2018 5 200 R75 R390 000 Mei 2018 2 480 R80 R198 400 September 2018 930 R90 R83 700 TOTAAL 8 610 R672 100 C. Fabrieksbokoste: Die boekhouer het die fabrieksbokoste op R84 330 bereken. Hy het nie die volgende uitgawes in berekening gebring nie: Versekering R31 200 Huuruitgawe R114 000 Water en elektrisiteit vir die administrasie-afdeling R7 110 • 60% van die versekering het betrekking op die fabriek. • Die huur moet tussen die fabriek, verkope en administrasie in die verhouding 5 : 2 : 1 toegeken word. • 15% van die water en elektrisiteit het betrekking op die kantoor. 50% moet aan die fabriek toegeken word. D. 2018 2017 TOTALE PER PER EENHEID EENHEID BEDRAG Vaste koste: R264 000 R44 R36 Fabrieksbokoste R26 Administrasie R10 Veranderlike koste: R165 R150 Direkte materiaal R94 Direkte arbeid R330 000 R50 R38 Verkoop en verspreiding R18 E. Addisionele inligting: 2018 2017 Getal baadjies vervaardig en verkoop 6 000 eenhede 7 560 eenhede Gelykbreekpunt ? 3 888 eenhede Verkoopprys per baadjie R300 R220 Inflasiekoers 5% 40 http://bit.ly/2019JunVr3AFR 48

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite BEGROTINGS (Vraestel 2) Basiese begrippe - Redes vir die opstel van / Doe van 'n kontantbegroting / Geprojekteerde Inkomstestaat? - Doel van Debiteure-invorderingskedule / Krediteurebetalingskedule Debiteure-invorderingskedule - Hierdie skedule is gebaseer op kredietverkope alleenlik - KAN gevra word om eers totale verkope te bereken en dan terug te werk na kredietverkope Bv. As kontantverkope 80% is, dan sal totale verkope bereken word as: Kontantverkope x 100/80 Bereken nou kredietverkope, wat 20% van totale verkope is: = Totale verkope min kontantverkope NB: ALTERNATIEWE berekening wat tyd kan spaar: Kredietverkope = Kontantverkope x 20/80 - ONTHOU om debiteure-invorderingskedule se kolomme per maand OP TE TEL Kontantbegroting  Daar sal nie van jou verwag word om 'n volledige kontantbegroting op te stel nie, maar jy sal 'n kontant- begroting moet kan ontleed en sekere berekeninge kan doen.  Doen slegs berekeninge wat van jou verwag word.  Ontvangste van debiteure word in die debiteure-invorderingskedule bereken.  Betalings aan krediteure: die bedrae KAN in direk in die begroting bereken word, OF 'n krediteure- betalingskedule moet opgestel word.  Enige tekorte (betalings meer as ontvangstes) moet tussen HAKIES getoon word en afgetrek word van banksaldo.  Een maand se eindsaldo is ALTYD die volgende maand se openingsaldo. Berekeninge Winsopslag % Verkope – Koste van verkope X 100 Antwoord moet getoon word in: Koste van verkope …% % Toename /Afname Nuwe bedrag – Ou bedrag X 100 Ou bedrag …% Gegee: Rente op lening: Rente-bedrag X 100 X 12 maande % p.j., asook die rente- % rente R …. bedrag NB: Gebruik dies. berekening vir vaste GEVRA: Bereken totale Lening deposito Items NIE in Kontantbegroting nie (Nie-kontant items) Waardevermindering; Oninbare skulde; Korting toegestaan; Korting ontvang Geprojekteerde Inkomstestaat Formaat van Geprojekteerde Inkomstestaat is dieselfde as die Inkomstestaat, maar sal per maand opgestel word. Items nie in Geprojekteerde Inkomstestaat nie Aankoop van bates; Aankoop van voorraad; Ontvangste van debiteure; Betalings aan krediteure Onttrekkings/Kapitaalbydrae; Uitreiking van nuwe aandele; Terugkoop van aandele Interne beheer - Vergelyk die werklike met die begrote bedrae. Moontlike probleme met uitgawes of inkomste moet geïdentifiseer kan word en aanbevelings moet gemaak kan word gebaseer op hierdie vergelykings/probleme. Dui aan of die uitgawe/inkomste deeglik beheer word of nie. 49

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 1: BEGROTING (Junie 2016) (40 punte; 30 minute) Jy word voorsien van 'n gedeeltelik voltooide Geprojekteerde Inkomstestaat van Senoge Winkels soos deur die boekhouer opgestel vir die tydperk 1 Mei 2016 tot 30 Junie 2016. Die eienaar van die onderneming is Susan Senoge. GEVRA: 1.1 Bereken die ontbrekende bedrae wat deur(a) tot(d)in die Geprojekteerde Inkomstestaat voorgestel word. (12) 1.2 Neem die addisionele inligting in ag en bereken die volgende: 1.2.1 Die maandelikse salaris verskuldig aan die verkoopsbestuurder in Junie 2016 (4) 1.2.2 Die totale verwagte kredietverkope in Julie 2016 (4) 1.2.3 Die kosprys van die nuwe voertuig wat op 1 Mei 2016 aangekoop is (4) 1.3 Lewer kommentaarop die beheer oor die telefoon en water en elektrisiteit.Watter raad sal jy aan Susan gee? Noem EEN punt. (4) 1.4 Susan wil die onderhoudsbegroting na R500 per maand verminder en dan die besparing aanwend vir personeelopleiding. Wat moet sy oorweeg voordat sy hierdie verandering aanbring? NoemTWEE punte. (4) 1.5 'n Nuwe mededinger het in Mei 2016 sake vanaf 'n nabygeleë perseel begin doen. Verwys na die werklike syfers vir Mei 2016 en: • Verduidelik hoe Susan op hierdie bedreiging gereageer het. NoemDRIE punte. Verskaf syfers/berekeninge om jou antwoord te ondersteun. (6) • Verduidelik of Susan se reaksie suksesvol was of nie. Verskaf syfers. (2) INLIGTING: A. Salarisse en lone: • Die skoonmaker sal in Junie 2016 'n verhoging van 8% ontvang. • Die onderneming het 'n verkoopsbestuurder en 'n administrasiebestuurder in diens. Die verkoopsbestuurder verdien R400 meer as die administrasiebestuurder (per maand). Die bestuurders is vanaf 1 Junie 2016geregtig op 'n verhoging van 7% p.j. B. Die onderneming gebruik 'n winsopslagpersentasie van 60% opkosprys. C. Kredietverkope beloop 80% van totale verkope. Na verwagting sal verkope met 10% per maand en met 12% gedurende Julie 2016toeneem. D. 'n Afleweringsvoertuig is op 1 Mei 2016 aangekoop. Waardevermindering op voertuie beloop 15% per jaar op kosprys. Die rekenmeester het dit nie in ag geneem met die opstel van die Geprojekteerde Inkomstestaat vir Mei 2016 nie. E. Huurinkomste het op 1 Junie 2016 met 9% verhoog. 50

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite F. Inligting (onder andere) uit die Geprojekteerde Inkomstestaat vir Mei 2016 tot Junie 2016: MEI MEI JUNIE BEGROOT WERKLIK BEGROOT Verkope 180 000 195 000 198 000 Koste van verkope (112 500) (150 000) (b) Bruto wins 67 500 Ander inkomste 19 200 Huurinkomste (d) 10 028 Kommissie-inkomste 12 500 8 000 13 000 Korting ontvang 1 800 1 980 Bruto bedryfsinkomste Bedryfsuitgawes (45 650) Salarisse (tweebestuurders) 18 000 18 000 Lone (skoonmaker) 1 800 1 800 (c) Instandhouding 5 000 2 000 5 000 Motorvoertuiguitgawes 0 4 000 0 Administrasie-uitgawes 8 450 8 420 8 500 Telefoon, water en elektrisiteit 2 000 4 880 2 000 Versekering 1 800 1 800 1 800 Advertensies 2 400 9 600 2 400 Waardevermindering 6 200 9 000 Handelsvoorraadtekort 0 1 680 Bedryfswins (a) Rente-inkomste 350 350 350 Wins voor rente-uitgawe 46 500 Rente-uitgawe (500) (500) (500) Nettowins 46 000 40 https://goo.gl/kwQf6A 51

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 2: BEGROTING (November 2016) (40 punte; 30 minute) Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Mayhem (Edms.) Bpk. GEVRA: 2.1 Verwys na Inligting G. 2.1.1 Identifiseer TWEE items wat die boekhouer foutiewelik in die Kontantbegroting opgeteken het. (2) 2.1.2 Identifiseer TWEE items in die Kontantbegroting wat NIE in 'n Geprojekteerde Inkomstestaat sou verskyn NIE. (2) 2.2 Voltooi die Debiteure-invorderingskedule vir Oktober 2016. (9) 2.3 Bereken die ontbrekende bedrae wat deur (a) tot (d) in die Kontantbegroting aangedui word. (18) 2.4 Die direkteure het die begrote syfers vir September 2016 met die werklike syfers vergelyk. BEGROTE WERKLIK Verkope R288 000 R489 600 Salarisse: Verkoopspersone R40 000 R12 000 Kommissie: Verkoopspersone R0 R66 150 Verpakkingsmateriaal R14 400 R17 280 2.4.1 Die direkteure het die metode van betaling aan die verkoopspersone verander. Verduidelik hoe dit die verkoopspersone en die onderneming bevoordeel het. Haal syfers aan. (4) 2.4.2 Die direkteure is nie bekommerd oor die oorbesteding aan verpakkingsmateriaal nie. Verduidelik waarom dit die geval is. Haal syfers of berekeninge aan. (5) INLIGTING: A. Geprojekteerde Inkomstestaat: Inligting geneem vir die drie maande geëindig 31 Oktober 2016: AUGUSTUS SEPTEMBER OKTOBER R R R Verkope 252 000 288 000 ? Koste van verkope ? (160 000) ? Huurinkomste ? ? 12 960 Korting ontvang 3 600 4 000 ? Waardevermindering 5 400 5 400 5 400 Oninbare skulde 2 800 3 350 ? Rente op lening 6 875 6 875 ? B. Verkope: • Verkope sal na verwagting in Oktober 2016 met 15% toeneem. • Kredietverkope maak 60% van totale verkope uit. • Die winsopslagpersentasie is 80% op kosprys. 52

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Debiteure-invordering: • 50% word in die maand van verkope ingevorder. • 40% word ingevorder in die maand wat op die maand van verkope volg. • 7% word twee maande na verkope ingevorder. • 3% word as oninbaar afgeskryf. D. Aankope: • Alle voorraadaankope is op krediet. • Voorraad word in die maand van verkope vervang. 'n Basisvoorraad word gehandhaaf. • Krediteure word twee maande ná aankope betaal, onderhewig aan 'n 4%-korting. E. Direkteursfooie: • Die onderneming het drie direkteure wat dieselfde maandelikse fooi verdien. • Een van die direkteure het op 30 September 2016 bedank. • Die oorblywende direkteure sal vanaf 1 Oktober 2016 'n verhoging van 35% in hul maandelikse fooi ontvang. F. Lening: • Die lening is op 30 September 2016 met R52 800 verminder. • Rente teen 12,5% p.j. is elke maand betaalbaar en word nie gekapitaliseer nie. G. Uittreksel uit die Kontantbegroting soos deur die boekhouer opgestel: SEPTEMBER 2016 OKTOBER 2016 R R ONTVANGSTE Kontantverkope (a) 132 480 Kontant van debiteure 155 280 ? Huurinkomste 12 000 12 960 Korting ontvang 3 600 5 600 Vaste deposito 56 000 0 BETALINGS Betalings aan krediteure 156 000 (b) Direkteursfooie 216 000 (c) Salarisse van verkoopspersone 40 000 40 000 Terugbetaling van lening 52 800 0 Rente op lening 6 875 (d) Afleweringskoste 27 500 27 500 Ouditfooie 60 000 0 Oninbare skulde 3 200 3 600 Waardevermindering 17 400 17 400 40 https://goo.gl/aHjwiH 53

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 3: BEGROTINGS (Maart 2017) (40 punte; 30 minute) Jy word voorsien van die onvolledige Debiteure-invorderingskedule en Kontantbegroting van Zeppe Bazaar. GEVRA: 3.1 Bereken die verwagte maandelikse persentasie goedere op krediet verkoop. (4) 3.2 Voltooi die Debiteure-invorderingskedule vir Maart 2017 (5) 3.3 Die eienaar wil die kontrole oor debiteure verbeter. Kredietperiode is 30 dae. 3.3.1 Verduidelik waarom die eienaar bekommerd is. Gee TWEE redes met stawende syfers. (4) 3.3.2 Stel EEN oplossing vir die probleem voor. (2) 3.4 Bereken die volgende: 3.4.1 (a) en (b) soos in die begroting getoon. Gebruik begrote syfers in jou berekeninge. (11) 3.4.2 Die persentasie verhoging in huur op 1 Maart 2017. (4) 3.4.3 Die bedrag rente op die belegging wat na verwagting in Maart 2017 ontvang sal word (4) 3.5 Verwys na Inligting H. Identifiseer TWEE betalings wat jy meen in Februarie 2017 swak bestuur is. Gee in ELKE geval 'n voorstel om die interne kontrole van die items geïdentifiseer, te verbeter. (6) INLIGTING: A. Die Debiteure-invorderingskedule vir Februarie en Maart 2017 MAAND KREDIETVERKOPE FEBRUARIE MAART Desember 2016 74 000 16 280 Januarie 2017 68 000 27 200 ? Februarie 2017 70 000 24 010 ? Maart 2017 64 000 ? Kontant van debiteure 67 490 ? B. Daar word verwag dat debiteure soos volg sal betaal: • 35% betaal in die maand van verkope. Hulle ontvang 'n 2%-korting. • 40% betaal in die maand wat op die maand van verkope volg. • 22% betaal twee maande na die maand van verkope. • 3% is oninbare skulde. C. Alle goedere word teen 'n winsopslag van 25% op kosprys verkoop. 54

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite D. Voorraad verkoop word in die maand van verkope vervang ('n voorraadbasis word gehandhaaf). E. Alle voorraad word op krediet aangekoop. Krediteure word in die maand wat op die maand van aankope volg, betaal om 5% korting vir vroeë betaling te ontvang. F. Die onderneming het vier verkoopsassistente op dieselfde salarisskaal in diens. Hulle sal met ingang 1 Maart 2017 'n inflasiegebaseerde verhoging van 7,5% ontvang. 'n Addisionele verkoopsassistent sal op 1 Maart 2017 in diens geneem word, maar sy sal geen verhoging ontvang nie. G. 'n Vaste deposito verval op 31 Maart 2017. Dit sal saam met rente teen 8% p.j. vir die laaste kwartaal van die termyn ontvang word. H. UITTREKSEL UIT BEGROTING VIR FEBRUARIE 2017 EN MAART 2017 FEBRUARIE MAART BEGROOT WERKLIK BEGROOT Ontvangste Kontantverkope 17 500 18 640 16 000 Kontant van debiteure 67 490 43 870 ? Huurinkomste 11 200 11 200 12 544 Vaste deposito (insluitend rente) - - 16 830 Betalings Betalings aan krediteure (vir voorraad) 68 000 68 000 (a) Salarisse: kantoorpersoneel 19 000 19 000 20 900 Salarisse: verkoopsassistente 20 800 20 800 (b) Munisipale dienste 10 600 10 600 11 000 Onttrekkings 3 000 5 500 3 000 Skryfbehoeftes 1 200 2 600 1 200 Leningspaaiement 5 000 5 000 5 000 Instandhouding van kantoortoerusting 3 800 1 500 3 800 Advertensies 2 400 1 000 2 400 I. DEBITEURE-OUDERDOMSANALISE OP 28 FEBRUARIE 2017 Totaal 30 dae 60 dae 90 dae 90+ dae verskuldig R110 400 R53 000 R32 000 R17 800 R7 600 48% 29% 16% 7% 40 https://goo.gl/ENsLpd 55

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 4: BEGROTING (Junie 2017) (45 punte; 35 minute) Jy word voorsien van inligting met betrekking tot XYZ Meubileeders. Piet Morake is die eienaar. GEVRA: 4.1 Piet het op 30 April 2017 die syfers hieronder geïdentifiseer. Lewer kommentaar op die kontrole van ELKE item en gee EEN punt van advies in elke geval. APRIL 2017 BEGROOT WERKLIK Telefoon 1 000 3 800 Personeelopleiding 2 500 800 (4) 4.2 Verwys na Inligting C. Identifiseer TWEE items wat foutiewelik in die Kontantbegroting ingeskryf is. (2) 4.3 Voltooi die Krediteurebetalingskedule vir Junie 2017. (9) 4.4 Identifiseer/Bereken die ontbrekende syfers (i) tot (vii) in die Kontantbegroting. (21) 4.5 Piet wil koste bespaar deur nie 'n gratis afleweringsdiens aan te bied nie. Is dit 'n goeie idee? Verduidelik. (3) 4.6 Piet moet sy ou toerusting in Julie 2017 vervang, maar het nie die kontant beskikbaar nie. Die koste van die nuwe toerusting beloop R180 000. Die nuwe items sal na verwagting 5 jaar hou. Opsies is: • Verkry 'n nuwe lening van R180 000 teen 'n rentekoers van 15% p.j., terugbetaalbaar oor 24 maande. • Huur (bruikhuur) die bates by Computer Solutions teen R6 250 per maand. • Vra 'n vriend om 'n gelyke vennoot te word deur R180 000 kapitaal te verskaf. Verduidelik EEN voordeel en EEN nadeel van ELKE opsie. (6) INLIGTING: A. Verkope, aankope van voorrade en koste van verkope: • Totale verkope: Maart R120 000 Werklik April R135 000 Mei R150 000 Vooruitgeskat Junie R180 000 • 40% van verkope is kontant, die res is op krediet. • Die winsopslag is 50% op kosprys. • Voorraad word op 'n maandelikse basis vervang. • 20% van aankope is kontant; die res is op krediet. B. Krediteurebetaling: Daar word verwag dat krediteure soos volg betaal sal word: • 75% word in die maand van aankope betaal om 'n 5%-korting te ontvang. • 15% word in die maand na aankope betaal. • 10% word in die tweede maand na aankope betaal. 56

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Afleweringskoste: Piet betaal Fast Deliveries om goedere gratis by klante af te lewer. Hy begroot 'n vaste persentasie van maandelikse verkope vir hierdie uitgawe. D. Salarisse en lone: Werknemers ontvang 'n verhoging van 7,5% vanaf 1 Junie 2017. E. Lening: 'n Gedeelte van die lening sal op 1 Junie 2017 terugbetaal word. Rente van 15% p.j. word maandeliks betaal en word nie gekapitaliseer nie. F. Uittreksel uit Kontantbegroting vir Mei en Junie 2017: ONTVANGSTE MEI JUNIE Kontantverkope 60 000 (i) Invordering van debiteure 78 300 89 550 Kommissie-inkomste Huurinkomste 7 500 7 750 BETALINGS Kontantaankope van voorraad (ii) Betalings aan krediteure 74 200 Afleweringsuitgawes van goedere na klante 9 000 (iii) Salarisse en lone (iv) 38 700 Skryfbehoeftes Telefoon 1 000 1 000 Kantoormeubels op krediet gekoop 40 000 0 Personeelopleiding 2 500 2 500 Advertensies 1 500 1 800 Waardevermindering 12 500 12 500 Leningterugbetaling (v) Rente op lening 2 100 1 500 Diverse uitgawes 3 300 3 400 Kontantonttrekkings deur eienaar Voertuiguitgawes 0 800 G. Na finalisering van die begroting is die volgende geïdentifiseer: MEI JUNIE Kontanttekort vir die maand (19 450) (vii) Kontant aan begin van maand 35 500 Kontant aan einde van maand (vi) (7 300) 45 https://goo.gl/o6Wurb 57

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 5: BEGROTINGS (November 2017) (30 punte; 25 minute) Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Lamba Handelaars, 'n onderneming wat deur Larry Lamba besit word. Die onderneming verkoop skoonmaakmateriaal vir kontant en op krediet. Hulle lewer goedere gratis af by plaaslike klante. GEVRA: 5.1 Verduidelik die hoofdoel van 'n Kontantbegroting en 'n Geprojekteerde Inkomstestaat. (2) 5.2 Debiteure: (Verwys na Inligting A en Inligting B) Die kredietterme laat debiteure toe om hulle rekeninge te vereffen aan die einde van die maand wat op die verkoopstransaksiemaand volg. Geen korting word toegestaan nie. Op grond van vorige ondervinding verwag Larry egter dat debiteure volgens die Debiteure-invorderingskedule sal betaal. 5.2.1 Gebruik die Novembersyfers om die volgende te bereken: • % debiteure wat na verwagting aan die kredietterme sal voldoen • % verwagte oninbare skuld (9) 5.2.2 Larry glo nie dat sy debiteurekontroleklerk, Shirley, 'n bonus op 31 Oktober 2017 verdien nie. Verskaf bewyse om sy mening te staaf. Gee Larry raad om debiteure-invorderings te verbeter (TWEE punte). (4) 5.3 Geprojekteerde Inkomstestaat: (Verwys na Inligting C en Inligting D) 5.3.1 Bereken: • Die vaste % van verkope wat deur Larry gebruik is om vir afleweringskoste te begroot (2) • Die bedrag van die lening wat op 31 Desember 2017 terugbetaal gaan word (4) 5.3.2 Verwys na verskille in Inligting D. Verduidelik hoekom Larry sal voel dat al hierdie verskille probleme vir sy onderneming is. (9) INLIGTING: A. Debiteure-invorderingskedule vir die tydperk geëindig 28 Februarie 2018: KREDIET- INVORDERINGS VERKOPE NOV 2017 DES 2017 JAN 2018 FEB 2018 R R R R R September 112 000 16 800 Oktober 134 400 75 264 20 160 November 224 000 56 000 125 440 33 600 Desember 358 400 89 600 200 704 53 760 Januarie 179 200 44 800 100 352 Februarie 112 000 28 000 148 064 235 200 279 104 182 112 58

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Die debiteureklerk lê die volgende ouderdomsontleding aan die einde van Oktober 2017 voor: HUIDIGE TOTAAL 1 MAAND 2 MAANDE 3 MAANDE + MAAND 100% 18% 40% 23% 19% C. Uittreksel uit die Geprojekteerde Inkomstestaat: NOV. 2017 DES. 2017 JAN. 2018 FEB. 2018 Rente op lening R2 975 R2 975 R2 465 R2 465 (koers 8,5% p.j.) D. Syfers op 31 Oktober 2017 deur die rekenmeester verskaf: GEPROJEKTEER WERKLIK VERSKIL Totale verkope 320 000 290 000 –30 000 Kontantverkope 96 000 50 000 –46 000 Kredietverkope 224 000 240 000 +16 000 Advertensies 5 000 1 000 –4 000 Verpakkings- 4 800 4 800 0 materiaal Afleweringskoste 12 800 12 500 –300 30 https://goo.gl/C5LHJw 59

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 6: GEPROJEKTEERDE INKOMSTESTAAT (Maart 2018) (45 punte; 35 minute) Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Mabuso Outo-herstelwerk vir die tydperk 1 Maart 2018 tot 30 April 2018. Die onderneming behoort aan Vusi Mabuso. • Alle transaksies is streng kontant. • Die finansiële jaar eindig op 30 April elke jaar. • Die onderneming herstel voertuie waarvoor hulle diensfooie hef. • Indien die herstelwerk nuwe onderdele vereis, word dit afsonderlik op elke klant se rekening gesit. • Verbruiksgoedere word vir die herstel van voertuie gebruik. Hierdie items is gratis. GEVRA: 6.1 Bereken die: 6.1.1 Winsopslagpersentasie op onderdele gebruik in die Geprojekteerde Inkomstestaat vir Maart 2018. (3) 6.1.2 % afname in die diensfooi-inkomste wat in April 2018 verwag word (3) 6.1.3 Bykomende ruimte (in vierkante meter) wat die onderneming vanaf April 2018 sal huur (4) 6.1.4 Rentekoers op die vaste deposito (5) 6.2 Lewer kommentaar op die beheer van voorraad en verduidelik hoe Vusi beoog om dit reg te stel. Haal syfers aan. (4) 6.3 Vusi oorweeg veranderinge aan die vaste bates wat deur die onderneming besit word. 6.3.1 Vusi dink daaraan om die sakeperseel te koop eerder as om dit te huur. Noem EEN voordeel en EEN nadeel van hierdie opsie. (4) 6.3.2 Vusi bied 'n gratis afleweringsdiens van onderdele aan klante, maar beplan om hierdie diens op 31 Maart 2018 te staak. Noem TWEE punte om hierdie besluit te staaf. (4) 6.3.3 Bereken die koste van die nuwe voertuig wat hy beplan om op 1 April 2018 aan te koop. (4) 6.4 Verwys na Inligting E. Jy word voorsien van die geprojekteerde en werklike syfers vir Februarie 2018. Haal syfers in jou verduideliking in ELKE geval hieronder aan. 6.4.1 Verduidelik of Water en elektrisiteit goed beheer is, of nie. (3) 6.4.2 Verduidelik of jy met Vusi se besluit saamstem om nie die volle begroting vir Advertensies te gebruik nie. (3) 6.4.3 Verduidelik of Verbruiksgoedere goed beheer is, of nie. (4) 6.4.4 Verduidelik hoe Vusi se besluit oor die winsopslagpersentasie op onderdele die onderneming beïnvloed het. (4) 60

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Uittreksel uit die Geprojekteerde Inkomstestaat vir die tydperk 1 Maart 2018 tot 30 April 2018: MAART 2018 APRIL 2018 R R Diensfooi-inkomste van klante 150 000 136 500 Wins op verkope van onderdele 22 875 31 500 Verkope 53 375 76 500 Koste van verkope (30 500) (45 000) Ander bedryfsinkomste Wins op verkoop van afleweringsvoertuig 8 000 0 Bruto bedryfsinkomste Bedryfsuitgawes Huuruitgawe (sien B hieronder) 6 000 9 200 Water en elektrisiteit 5 200 5 200 Motorvoertuiguitgawes 7 500 1 500 Veiligheidsuitgawes 5 000 9 200 Advertensies 4 700 4 700 Verbruiksgoedere (gebruik vir hersteldiens) 30 000 30 000 Herstel en instandhouding van toerusting 15 000 0 Waardevermindering op voertuie (sien D hieronder) 3 000 9 000 Waardevermindering op toerusting 1 500 1 500 Handelsvoorraadtekort 14 000 2 000 Bedryfswins Rente op vaste deposito (sien C hieronder) 5 700 2 700 Netto wins B. Huuruitgawe word op 'n vaste bedrag per vierkante meter bereken. Die onderneming sal 75 vierkante meter in Maart 2018 huur. Bykomende vloerruimte sal op 1 April 2018, as gevolg van uitbreiding, teen dieselfde tarief gehuur word. C. 'n Vaste deposito van R450 000 sal op 31 Maart 2018 verval. D. Voertuie: OPGEHOOPTE WAARDE- WAARDE- ITEM KOSPRYS VERMINDERINGKOERS VERMINDERING: EN -METODE 31/03/2018 Afleweringsvoertuig R240 000 R108 000 15% p.j. op kosprys Audi Q7 ? 0 Die afleweringsvoertuig sal op 31 Maart 2018 verkoop word. Die Audi Q7-voertuig sal op 1 April 2018 aangekoop en deur die eienaar gebruik word. 61

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite E. Syfers vir Februarie 2018 verskaf: GEPROJEKTEER WERKLIK Water en elektrisiteit (*sien nota R 4 500 R 5 000 hieronder) Advertensies 4 700 1 800 Diensfooi-inkomste 150 000 127 500 Verbruiksgoedere 30 000 36 450 Verkoop van onderdele 128 700 97 200 Koste van verkope 78 000 54 000 Wins op verkoop van onderdele 50 700 43 200 Winsopslagpersentasie (op kosprys) 65% 80% *LET WEL: Die water-en-elektrisiteitstarief het vanaf 1 Februarie 2018 onverwags met 15% gestyg. 45 https://goo.gl/hrqcEe (Vr 6, NSS Nov 2018)  Aktiwiteit 7: KONTANTBEGROTINGS (35 punte; 30 minute) Donald May besit Breezy Handelaars wat lugversorgereenhede verkoop. Die begrotingstydperk eindig op 31 Oktober 2018. GEVRA: 7.1 Voltooi die Debiteure-invorderingskedule vir Oktober 2018. (7) 7.2 Bereken die bedrae wat deur (i) tot (iii) in die uittreksel van die Kontantbegroting aangedui is (9) 7.3 Bereken die % verhoging van verkoopsassistente se salarisse vir Oktober 2018. Verduidelik of hulle met hierdie verhoging tevrede behoort te wees. (5) 7.4 Verwys na Inligting E. 'n Nuwe mededinger het gedurende September 2018 na die omgewing toe getrek. Donald was nie bewus van die mededinger nie en het nie gedurende September opgetree nie. 7.4.1 Verduidelik die uitwerking van die nuwe mededinger op enige TWEE items in die begroting vir September. Verskaf syfers. (4) 7.4.2 Identifiseer TWEE veranderinge wat Donald in Oktober in reaksie op die nuwe mededinger geïmplementeer het. Haal syfers aan. Gee EEN rede vir ELKE verandering. (6) 7.4.3 Verduidelik waarom Donald voel dat sy besluite suksesvol was. Verskaf TWEE punte (met syfers). (4) 62

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Kontantverkope maak 60% van totale verkope uit. Winsopslag is 75% op kosprys. B. Debiteure betaal soos volg: • 20% in die maand van verkope en ontvang 5% korting • 55% in die maand wat op die maand van verkope volg • 22% twee maande na die maand van verkope C. Voorraad wat verkoop is, word in die maand van verkope vervang. 50% van aankope is op krediet. Krediteure word betaal in die maand wat op die maand van aankope volg. D. Uittreksel uit Kontantbegroting SEPTEMBER OKTOBER ONTVANGSTE Kontantverkope (i) 630 000 Kontant van debiteure 369 340 ? Huurinkomste* 25 600 (ii) BETALINGS Betalings aan krediteure 276 000 (iii) Salarisse: Bestuurder 32 400 40 500 Salarisse: Verkoopsassistente 92 400 102 102 *LET WEL: Huurinkomste sal in Oktober 2018 met 9% verhoog. E. BEGROTE EN WERKLIKE BEDRAE VIR SEPTEMBER EN OKTOBER SEPTEMBER OKTOBER BEGROTE WERKLIKE BEGROTE WERKLIKE Eenhede te koop/ verkoop 240 200 250 300 Verkoopprys per eenheid R4 200 R4 200 R4 200 R4 200 Kontantverkope ? 336 000 630 000 378 000 Kredietverkope 403 200 504 000 420 000 882 000 Totale verkope 1 008 000 840 000 1 050 000 1 260 000 Kontantaankope ? ? 300 000 252 000 Advertensies 10 000 10 000 10 000 10 000 Afleweringskoste 80 000 67 200 80 000 138 240 Kommissie op verkope 30 240 25 200 31 520 46 080 Kontantsurplus/-tekort 63 000 22 500 86 500 (12 700) Kontant: Begin 98 000 98 000 161 000 120 500 Kontant: Einde 161 000 120 500 247 500 107 800 35 http://bit.ly/2018NSSVr6AFR 63

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite (Vr 6, Mei/Jun 2019) Aktiwiteit 8: BEGROTING (30 punte; 25 minute) Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Cimpiwe Klerewinkel. GEVRA: 8.1 Verwys na Inligting A. Identifiseer TWEE items in die Kontantbegroting wat nie in 'n Geprojekteerde Inkomstestaat sal verskyn nie. (2) 8.2 Bereken die ontbrekende bedrae, soos deur (i) tot (iii) aangedui, in die Kontantbegroting vir Junie en Julie 2019. (7) 8.3 Bereken die totale aankope vir April 2019. (2) 8.4 Voltooi die Debiteure-invorderingskedule vir Julie 2019. (8) 8.5 Verwys na Inligting F. 8.5.1 Lewer kommentaar op die volgende: • Effek van die advertensies op verkope (3) • Betalings aan krediteure (2) 8.5.2 Verkoopstrategie: • Identifiseer TWEE strategieë (behalwe advertensies) wat die onderneming gebruik het om verkoopteikens vir Mei 2019 te bereik. Haal syfers aan. (4) • Verduidelik of dit goeie strategieë was, of nie. Verskaf EEN punt met syfers. (2) INLIGTING: A. Uittreksel uit die Kontantbegroting JUNIE 2019 JULIE 2019 KONTANTONTVANGSTE Kontantverkope 186 000 285 000 Kontant van debiteure 533 430 ? Huurinkomste (i) 9 180 Rente op vaste deposito 1 800 2 200 KONTANTBETALINGS Salarisse en lone 73 400 73 400 Vaste deposito: Protea Bank 0 (ii) Kontantaankope van handelsvoorraad ? (iii) Betaling aan krediteure 192 000 ? Versekering 3 250 3 250 Onttrekkings 21 600 21 600 Diverse uitgawes 96 360 98 700 64

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Kontantverkope is 25% van totale verkope. Invorderings van debiteure: • 30% in die maand van die verkope min 5% korting • 65% in die volgende maand • Voorsiening is gemaak vir 5% oninbare skulde. C. Begrote aankope van handelsvoorraad: April ? Mei R484 000 Junie R496 000 Julie R760 000 • 40% van handelsvoorraad word op krediet aangekoop. • Krediteure word twee maande na die transaksiemaand betaal. D. Huur het in Julie 2019 met 8% verhoog. E. Die onderneming het 'n vaste deposito van R360 000. Daar is begroot om 'n addisionele bedrag op 1 Julie 2019 te belê. Rente (nie gekapitaliseer nie) teen 6% p.j. is ontvangbaar aan die einde van elke maand. F. Cimpiwe is bekommerd oor die volgende items vir Mei 2019: BEGROOT (R) WERKLIK (R) AFWYKING (R) Kontantverkope 172 000 140 000 – 32 000 Kredietverkope 516 000 552 000 + 36 000 Invordering van debiteure 475 000 380 000 – 95 000 Advertensies 36 000 64 800 + 28 800 Betalings aan krediteure 180 000 105 000 – 75 000 Afleweringskoste 0 19 000 – 19 000 Verpakkingsmateriaal 3 000 2 500 – 500 30 http://bit.ly/2019JunVr6AFR 65

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite BTW (Vraestel 2) Basiese begrippe ▪ Verpligte registrasie ▪ Vrywilligeregistrasie ▪ BTW-koers 15% vanaf 2018 (of 14% in vorige/ou vraestelle). Maak seker watter % word in 'n vraag gegee. ▪ Nulkoers items met voorbeelde ▪ Vrygestelde items met voorbeelde ▪ Uitset BTW ▪ Inset BTW Berekeninge BTW betaalbaar aan SAID Uitset BTW – Inset BTW BTW eksklusief Totaal x 15 100 BTW inklusief Totaal x 15 115 Grootboekrekening – BTW Kontrole Dt BTW Kontrole Kt Debiteurekontrole DAJ Bank KOJ Korting toegestaan AJ Debiteurekontrole DJ (eis BTW terug vir korting toegestaan) Korting toegestaan AJ Oninbare skulde AJ (kanselleer BTW eis) Bank KBJ Onttrekkings AJ Krediteurekontrole KJ Donasies AJ Kleinkas KKJ Krediteurekontrole KAJ = Alle bedrae wat lei tot 'n afname in die bedrag = Alle bedrae wat lei tot 'n toename in die bedrag verskuldig aan SAID verskuldig aan SAID Dt-saldo (terugbetaling verskuldig deur SAID) Kt-saldo (bedrag verskuldig/betaalbaar aan SAID) Etiek: ▪ Verkeerde/ontbrekende dokumentasie; ▪ Eis vir BTW, maar is nie ‘n geregistreerde handelaar nie.  Aktiwiteit 1: BTW (Maart 2016) (15 punte; 10 minute) 1.1 BTW-KONSEPTE Verander die onderstreepte gedeeltes in die volgende sinne om die stellings WAAR te maak. Skryf slegs die antwoord neer langs die vraagnommer (1.1. – 1.1.3) in die ANTWOORDEBOEK. 1.1.1 Inset-BTW is BTW wat teen kliënte gehef word. (1) 1.1.2 BTW is aan die Suid-Afrikaanse Reserwebank betaalbaar. (1) 1.1.3 BTW op vrugte en groente word teen 15% gehef. (1) 66

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 1.2 BTW-BEREKENINGE Wandile Handelaars is 'n BTW-geregistreerde onderneming. Die standaardkoers vir BTW is 15%. GEVRA: Bereken die korrekte bedrag BTW wat die besigheid moet betaal. Toon ALLE bewerkings. (12) INLIGTING: Die boekhouer, Felix, het die BTW-kontrolerekening vir die belastingtydperk wat op 31 Mei 2015 eindig, opgestel en by 'n bedrag R43 820, wat vir BTW betaal moet word, uitgekom. Die interne ouditeur het egter die volgende foute en weglatings geïdentifiseer wat steeds in ag geneem moet word om die korrekte BTW-betaalbare bedrag te bereken: A. Verkoopsfakture uit die Debiteurejoernaal weggelaat, BTW ingesluit R10 235 B. Beskadigde goedere aan verskaffers teruggestuur, BTW uitgesluit 18 800 C. BTW op diverse besigheidsuitgawes uitgelaat 6 818 D. BTW op kortings van verskaffers ontvang 756 E. BTW op oninbare skulde ingevorder 112 F. BTW op oninbare skulde is aan die verkeerde kant van die 92 BTW-kontrolerekening geboekstaaf 15 https://goo.gl/ygWkkn  Aktiwiteit 2: BTW (Junie 2016) (17 punte, 10 minute) 2.1 Dui aan of die volgende stellings WAAR of ONWAAR is. Skryf slegs 'waar' of 'onwaar' langs die vraagnommer (2.1.1–2.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer. 2.1.1 BTW wat deur 'n besigheid betaal word op goedere aangekoop, word BTW- inset genoem. 2.1.2 Dit is verpligtend vir alle besighede om vir BTW te registreer. 2.1.3 BTW-opgawes aan SAID word ná elke ses maande se handelsbedrywighede ingedien. (3 x 1) (3) 67

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 2.2 Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Super Winkels vir die BTW-periode geëindig 29 Februarie 2016 (twee maande). Die standaardkoers vir BTW is 15%. GEVRA: 2.2.1 Neem die foute en weglatings in berekening en bereken die BTW-bedrag wat óf betaalbaar is aan óf ontvangbaar is van SAID. (12) 2.2.2 Die interne ouditeur het ontdek dat die eienaar, Nelson, die BTW wat van klante ingevorder is, gebruik het om salarisse en bonusse te betaal en daarom kon hy nie die BTW-sperdatum haal nie. Watter opmerking sal jy aan Nelson oor hierdie gebruik maak? Noem EEN punt. (2) INLIGTING: A. Bedrag verskuldig aan SAID op 1 Februarie 2016, R44 800. B. Bedrae uit die joernale op 29 Februarie 2016: BTW BTW-BEDRAG INGESLUIT Verkope 531 300 69 300 Kredietaankope van voorraad 180 320 23 520 Goedere deur debiteure teruggestuur 50 255 6 555 Oninbare skulde afgeskryf 36 800 4 800 C. Die volgende foute en weglatings is opgemerk: • Voorraad deur die eienaar geneem, kosprys R6 000 (BTW uitgesluit), is nie geboekstaaf nie. • BTW op verkope is foutiewelik geboekstaaf. Sekere goedere met 'n verkoopprys van R50 000 (BTW uitgesluit) moes as nulkoers-items geboekstaaf gewees het. • BTW op kortings toegestaan aan debiteure is nie geboekstaaf nie. Die totale kortings toegestaan, beloop R18 032. 17 https://goo.gl/nQqmMt 68

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 3: BTW (November 2016) (10punte; 8 minute) Die inligting hieronder het betrekking op Creamline Handelaars vir hulle tweemaande-BTW-tydperk geëindig op 31 Augustus 2016. Alle items is onderhewig aan 15% BTW. GEVRA: Bereken die bedrag ontvangbaar van of betaalbaar aan SAID vir BTW op 31 Augustus 2016. Dui aan of die bedrag ontvangbaar of betaalbaar is. (Jy mag 'n BTW-kontrolerekening opstel.) (10) INLIGTING: A. Bedrag verskuldig aan SAID vir Julie 2016, R14 250. B. Besonderhede ten opsigte van BTW vir Augustus 2016: BTW BTW BESONDERHEDE BTW UITGESLUIT INGESLUIT Goedere aangekoop/Uitgawes betaal R198 000 R225 720 Voorraad deur eienaar vir eie gebruik geneem R2 940 Terugsendings deur debiteure R1 120 Debiteurerekeninge afgeskryf R9 500 Totale verkope R316 250 10 https://goo.gl/nvVXSP Aktiwiteit 4: BTW (Maart 2017) (14 punte; 10 minute) 4.1 GEVRA: Kies 'n beskrywing uit KOLOM B wat by die term in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (4.1.1–4.1.3) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.4 E. KOLOM A KOLOM B 4.1.1 Skoolgelde A BTW deur die handelaar vir verkope van handelsware ontvang 4.1.2 Uitset-BTW B 'n voorbeeld van 'n item wat vrygestel is van BTW 4.1.3 BTW-handelaar C BTW is by die verkoopprys ingesluit D 'n onderneming met 'n jaarlikse omset van meer as R1 000 000 (3 x 1) (3) 69

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 4.2 BELASTING OP TOEGEVOEGDE WAARDE (BTW) Thanda Handelaars is 'n BTW-geregistreerde onderneming. Alle items is onderhewig aan BTW teen 15%. GEVRA: 4.2.1 Bereken die BTW-bedrag, hetsy ontvangbaar van of betaalbaar aan die SAID op 31 Julie 2016. Dui aan of hierdie bedrag ontvangbaar of betaalbaar is. (9) 4.2.2 Die eienaar wil die BTW-bedrag op oninbare skuld van R840 na R4 200 verander. Gee EEN rede waarom jy nie met hom saamstem nie. (2) INLIGTING: Die volgende transaksies het betrekking op Thanda Handelaars vir die BTW- tydperk geëindig 31 Julie 2016: A Saldo deur SAID verskuldig op 1 Julie 2016 R16 800 B Aankope van handelsvoorraad (BTW uitgesluit) R770 000 C Kontant- en kredietverkope (BTW ingesluit) R1 449 000 D BTW op korting ontvang van verskaffers R1 120 E BTW op oninbare skulde afgeskryf R840 14 https://goo.gl/kjUFFt  Aktiwiteit 5: BTW (Maart 2018) (15 punte; 10 minute) Die inligting het betrekking op Aqua Winkels vir die BTW-tydperk geëindig 31 Julie 2017. Nomvula Sithole is die eienaar van die onderneming. Alle goedere verkoop, is onderhewig aan 15% BTW. GEVRA: 5.1 Bereken die BTW-bedrag wat op 31 Julie 2017 óf ontvangbaar van is óf aan SAID betaalbaar is. (11) 5.2 Nomvula het goedere met 'n merkprys van R35 000 by Beta Verskaffers bestel. Die verkoopsdirekteur van Beta Verskaffers, Jim Frow, het aangebied om hierdie goedere vir R15 000 aan Nomvula te verkoop, op voorwaarde dat hulle nie 'n faktuur hoef uit te reik nie. Lewer kommentaar op die aanbod wat Jim gemaak het. Noem TWEE punte. (4) 70

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Bedrag op 1 Julie 2017 deur SAID verskuldig, R27 200. B. Bedrae uit die Joernale op 31 Julie 2017: BTW BTW- BTW BESONDERHEDE UITGESLUIT BEDRAG INGESLUIT Totale verkope R495 000 R74 250 R569 250 Aankope van voorraad 159 000 23 850 182 850 Voorraad deur debiteure teruggestuur 15 000 ? 17 250 Oninbare skulde ? ? 34 500 C. Die volgende transaksies is nie in berekening gebring nie: • Voorraad deur eienaar geneem, kosprys R9 000 (BTW uitgesluit). • BTW op korting wat van verskaffers ontvang is. Totale korting ontvang, beloop R32 200. 15 https://goo.gl/DFHzFh  Aktiwiteit 6: BTW (MSOD, Junie 2018) (30 punte;25 minute) KG Rabada besit KG Supermark. Die besigheid is ‘n registreerde BTW ondernemer en maak gebruik van die faktuurbasis om BTW te boekstaaf. GEVRA 6.1 Kies die korrekte een tussen hakies: 6.1.1 BTW-(ondernemer/verskaffer) is BTW deur die handelaar vir verkope van handelsware ontvang. 6.1.2 BTW was verhoog vanaf 14% tot (15% / 16%) op 1 April 2018. 6.1.3 Belasting (vermyding / ontduiking) is onwettig en strafbaar deur die wet. (3) 6.2 Verduidelik die DRIE tipes BTW en gee ‘n voorbeeld van elk? (6) 6.3 Verduidelik die verskil tussen BTW inset en BTW uitset? (4) 71

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 6.4 Die boekhouer bereken ‘n bedrag van R45 600 wat verskuldig is aan SAID op 30 April 2018. Die volgende transaksies was nie in ag geneem nie. Gebruik hierdie inskrywings en bereken die korrekte bedrag verskuldig aan SAID/ of ontvangbaar van SAID. Toon alle berekeninge. (17) (a) ‘n Verkope van R13 210 (ingesluit van BTW) was nie ingeskryf nie . Dit sluit nulkoers goedere in van R1 710. (b) ‘n Debiteur het goedere met ‘n verkoopprys van R690 (BTW ingesluit) teruggestuur. (c) Die eienaar neem goedere ter waarde van R1 200 (uitgesluit van BTW) en kontant van R4 000 vir eie gebruik. (d) Skryfbehoeftes van R200 (uitgesluit) / R230 (Ingesluit) was aangekoop op krediet vir die besigheid. (e) Ou toerusting met ‘n boekwaarde van R10 000 was verkoop op krediet teen n wins van R2 400 (uitgesluit BTW) aan ‘n debiteur. (f) BTW op oninbare skulde verhaal beloop R69. (g) Debiteure vereffen hulle skuld van R8 600 met ‘n tjek vir R8 025. 30 https://goo.gl/HpMW6W  (Vr 2.1. NSS Nov 2018) Aktiwiteit 7: BTW (14 punte, 10 minute) Samson Handelaars is vir BTW geregistreer. Die BTW-koers is 15%. GEVRA: 7.1 Bereken die syfers deur (a) tot (d) in die tabel hieronder aangedui. (10) 7.2 Jy is die interne ouditeur. Die alleeneienaar, Samson, het 'n besigheidstjek gebruik om 'n nuwe motor vir R460 000, BTW ingesluit, te koop. Hierdie motor word vir sy vrou se gebruik tuis gehou. Samson sê die voertuig moet as 'n besigheidsbate geboekstaaf word en R60 000 moet as 'n BTW-inset in die onderneming se boeke geboekstaaf word. Verduidelik wat jy aan Samson sal sê. Verskaf TWEE punte. (4) INLIGTING: BTW UITGESLUIT BTW-BEDRAG BTW INGESLUIT Terugsendings van verkope 960 (a) 1 104 Aankoop van voorraad 52 600 (b) Korting ontvang (c) 720 Kontantverkope (d) 112 470* * Dit sluit nulkoersgoedere in wat vir R5 500 verkoop moes gewees het. Die boekhouer het foutiewelik BTW van R825 op hierdie goedere ingesluit. Dit moet reggestel word. 14 http://bit.ly/2018NSSVr2AFR 72

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  (Vr 1.2, Mei/Jun 2019) Aktiwiteit 8: BTW (13 punte; 10 minute) 8.1. BEGRIPPE GEVRA: Dui aan of die volgende stellings WAAR of ONWAAR is. Skryf slegs 'waar' of 'onwaar' langs die vraagnommers (8.1.1 tot 8.1.2) in die ANTWOORDEBOEK neer. 8.1.1 Uitset-BTW word deur 'n onderneming ingevorder wanneer goedere verkoop word. 8.1.2 Die berekening van salarisse bring nie BTW in berekening nie. (2) 8.2 BELASTING OP TOEGEVOEGDE WAARDE (BTW) Die inligting het betrekking op Longhill Handelaars vir die BTW-tydperk geëindig 30 April 2019. Die BTW-koers van 15% is van toepassing op alle goedere en dienste. GEVRA: Bereken die bedrag ontvangbaar van of betaalbaar aan SAID vir BTW op 30 April 2019. Dui aan of die bedrag ontvangbaar of betaalbaar is. (11) INLIGTING: A. Bedrag verskuldig aan SAID op 1 April 2019, R15 890 B. BTW-transaksies vir April 2019: BTW BTW- BTW BESONDERHEDE UITGESLUIT BEDRAG INGESLUIT (R) (R) (R) Terugsendings deur debiteure 1 470 Onttrekkings deur eienaar 3 075 Debiteurerekeninge afgeskryf 8 700 10 005 Totale aankope (kontant en krediet) 224 000 Totale verkope 396 750 13 http://bit.ly/2019JunVr1AFR (Vr1.2) 73

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite VASTE BATES (Vraestel 1 en/of 2) BATEVERKOPE AARP-beginsels - Historiese koste; Omsigtigheidsbeginsel; Paringsbeginsel Berekening van waardevermindering / - Reguitlyn / Vaste koers / op kosprys - Verminderde saldo /Drawaarde Die opgehoopte waardever- mindering oor die hele leeftyd van Dt BATEVERKOPE  Kt die bate-item (vorige waardev. + Voertuie/Toerusting Opgehoopte Waardev. op proporsionele waardev. vir huidige (oorspronklike kosprys van item wat verkoop jaar) voertuie/toerusting word) Bank/Debiteurekontrolel/Krediteure- kontrole/Donasies/Onttrekkings (hang af van HOE bate verkoop word) WINS met verkoop van bate OF VERLIES met verkoop van bate BELANGRIKE INLIGTING OOR BATEVERKOPE ▪ Wins met verkoop van bate sal onder Inkomste in die Inkomstestaat ingeskryf word ▪ Verlies met verkoop van bate sal onder Uitgawes in die Inkomstestaat ingeskryf word ▪ Proporsionele waardevermindering vir hierdie jaar moet BY Waardevermindering in die IS bygetel word ▪ Bateverkope kan ook as deel van die Vaste bate-nota in die Balansstaat onder 'bewegings' getoets word ▪ Kosprys van verkoopte item moet afgetrek word van KOSTE van die totale bates soos aan die begin van die jaar Aktiwiteit 1: VASTE BATES (Vr 5.3, NSS Nov 2018) (21 punte; 15 minute) MINDEW BEPERK Die finansiële jaareinde is 31 Mei 2018. GEVRA: 1.1. Bereken die ontbrekende syfers wat deur (i) tot (v) in die tabel hieronder  aangedui is. (17) 1.2 Verduidelik hoe die interne ouditeur moet kontroleer dat roerende vaste bates (2) / nie gesteel is nie. 1.3 Grond en geboue is vyf jaar gelede vir R6 m. aangekoop. Eiendomspryse het sedertdien met 20% gestyg. Die direkteure wil die waarde van hierdie bate verhoog en 'n wins van R1 200 000 in die finansiële state toon.  As 'n onafhanklike ouditeur, watter raad sou jy gee? Verskaf EEN punt. (2) 74

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING VIR JAAREINDE 31 MEI 2018: A. GROND EN VASTE BATES REKENAARS TOERUSTING VOERTUIE GEBOUE Drawaarde: Begin 6 000 000 13 000 1 027 500 1 300 000 Kosprys 6 000 000 108 000 1 250 000 2 100 000 Opgehoopte - (95 000) (222 500) (800 000) waardevermindering Bewegings Toevoegings (i) 0 172 500 0 Verkope 0 0 0 (iv) Waardevermindering 0 (ii) (iii) (256 000) Drawaarde: Einde Kosprys Opgehoopte (v) waardevermindering B. Grond en geboue: Grant Konstruksies is R882 000 vir die bou van nuwe kantore (R610 000) en die herstel van vensters (R272 000) betaal. C. Rekenaars: • Die drie rekenaars is almal op dieselfde dag teen R36 000 elk aangekoop. • Waardevermindering is 33⅓% op kosprys. • Daar word verwag dat hierdie rekenaars nog twee jaar sal hou. D. Toerusting: • Addisionele toerusting is op 1 Februarie 2018 aangekoop. • Waardevermindering is 10% p.j. op kosprys. E. Voertuie: • Waardevermindering is 20% p.j. op drawaarde. • 'n Voertuig is op 31 Desember 2017 vir kontant teen drawaarde verkoop. Die Vaste Bateregister het die volgende getoon: Kosprys R176 000 Opgehoopte waardevermindering (1 Junie 2017) R128 000 45 http://bit.ly/2018NSSVr5AFR (Vr5) 75

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  MAATSKAPPYREKENINGE / FINANSIëLE STATE Basiese begrippe vir maatskappye ▪ Gemagtigde aandelekapitaal; Uitgereikte aandelekapitaal; Aandeelhouersbelang (GAK) ▪ Dividende (Tussentyds / Finaal); Aandeelhouers vir dividende ▪ Inkomstebelasting; SAID (inkomstebelasting); Voorlopige belasting ▪ Behoue inkomste (Verdienste minus Dividende) ▪ Aandeelhouers se verdienste (Netto wins na belasting gedeel deur aantal uitgereikte aandele) ▪ Beperkte aanspreeklikheid Partye betrokke in maatskappye Dokumente/State vir maatskappye ▪ Aandeelhouers ▪ Ouditverslag ▪ Direkteure/ Hoof-uitvoerende amptenaar (HUB) ▪ Inkomstestaat ▪ Interne ouditeur vs Onafhanklike ouditeur ▪ Balansstaat ▪ SAID ▪ Kontantvloeistaat ▪ Belastingaanslag Maatskappy-rekeninge  Dt SARS Inkomstebelasting Kt Bank (betaling van beginsaldo) Saldo a/b (begin) Bank (voorlopig) Inkomstebelasting (aanslag vir die jaar) Belasting bereken vir die Bank (tweede betaling) jaar; ook in die Inkomste- Saldo o/d = KT saldo a/b Saldo o/d = DT Saldo a/b staat (Betaalbaar AAN SAID) (Betaalbaar DEUR/Ontvangbaar VAN SAID) Dt Dividende op gewone aandele Kt Bank (tussentydse dividend betaal) Saldo a/b (begin) Aandeelhouers vir Dividende Verdelingsrekening (dividende verklaar, nog nie betaal nie) ▪ Tussentydse dividend word gedurende die jaar betaal ▪ Finale dividend word verklaar/aanbeveel aan einde van die jaar – sal eers in volgende fin jaar betaal word (= Aandeelhouers vir dividende) ▪ Bereken dividende: Aantal UITGEREIKTE aandele x sent per aandeel verklaarde dividend NOTAS oor ander rekeninge en finansiële state:  ▪ Verdelingsrekening het NOOIT 'n saldo nie ▪ Behoue Inkomste het 'n beginsaldo en eindsaldo ▪ Behoue Inkomste-NOTA is slegs 'n ander formaat van die Behoue Inkomste-rekening ▪ Die beginsaldo vir Aandeelhouers vir dividende is die dividende verskuldig van die vorige jaar en die Eindsaldo sal die dividende VERKLAAR aan die einde van die jaar wees. Hierdie saldo word in Handel en ander betaalbares getoon 76

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite STAAT VAN OMVATTENDE INKOMSTE (INKOMSTESTAAT)  Formaat Verkope (- Debiteure-afslag) AANSUIWERINGS (min) Koste van verkope ( ) ▪ TEL ALTYD BY (PLUS): Opgelope inkomste; Opgelope uitgawes Bruto wins 'A' ▪ TREK ALTYD AF (MINUS): Vooruitbetaalde uitgawes; Vooruitontvange Ander bedryfsinkomste 'B' inkomste … … ▪ Goedere deur debiteur teruggestuur: Tel verkoopprys by Debiteure-afslag … en trek dit af van Debiteurekontrole in Balansstaat; Koste van hierdie item(s) … word afgetrek van KvV en bygetel by Handelsvoorraad in Balansstaat Bruto bedryfsinkomste 'A+B' ▪ Trek af: Verbruiksgoedere voorhande van verbruiksgoedere totaal in Bedryfsuitgawes ( ) 'C' proefbalans … … ▪ Handelsvoorraadtekort/-surplus - neem ook ander aansuiweringe wat … … voorraad raak in ag by hierdie berekeninge Bedryfswins '(A+B) -C' ▪ Waardevermindering: Voertuie en Toerusting - ken verskillende (plus) Rente inkomste berekeningsmetodes vir die jaar. Wins voor Rente uitgawes ▪ Oninbare skulde: tel EKSTRA oninbare skulde by die oninbare skulde in (min) Rente uitgawes ( ) proefbalans. Trek slegs EKSTRA oninbare skulde af van debiteurekontrole Wins voor Inkomstebelasting VOORDAT nuwe voorsiening vir oninbare skulde bereken word (min) Inkomstebelasting ( ) ▪ Voorsiening vir oninbare skulde aansuiwering: MEER as die ou saldo Netto wins na belasting (=uitgawe); MINDER as ou saldo (=inkomste) ▪ Werkgewersbydrae tot WVF /Mediese fonds / Pensioenfonds moet by Salarisse en Lone BYGETEL word ▪ Oninbare skulde verhaal: INKOMSTE ontvang van 'n debiteur wat vroeër afgeskryf was. Toon dit by inkomste-items. ▪ Versekering - gebruik die aansuiwering se bedrag (buite die fin. jaar) en TREK AF van versekering STAAT VAN FINANSIëLE POSISIE (BALANSSTAAT)  Formaat BATES NIE-BEDRYFSBATES Kontant & Kontantekwivalente sluit Bank, Wisselgeld, Vaste bates Kleinkas, Spaarrek en die gedeelte van die vaste deposito Finansiële bates : Vaste deposito wat gaan verval in die volgende fin. jaar. Indien Bank 'n oortrokke saldo (KT-saldo) sal dit NIE hier getoon word nie, BEDRYFSBATES maar by bedryfslaste. Voorraad Handel & ander ontvangbares Kontant& kontantekwivalente TOTALE BATES EKWITEIT & LASTE KAPITAAL & RESERWES Gewone aandelekapitaal Behoue inkomste NIE-BEDRYFSLASTE Langtermyn-/Verbandlening Korttermyn deel van die lening As 'n deel van die lening in die volgende 12 maande BEDRYFSLASTE terugbetaal gaan word, word hierdie bedrag van die Handel & ander betaalbares lening afgetrek en by bedryfslaste as 'n Oortrokke bank (Bank =kredietsaldo) 'korttermynlening' bygetel/apart getoon Korttermyndeel van die lening TOTALE EKWITEIT & LASTE AS notas nie gevra word nie, moet bewerkings ALTYD in hakies getoon word! 77

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Bates Nie-bedryfsbates ▪ Vaste bates word altyd teen boek-/drawaarde getoon (Ken die Vaste bate-nota se formaat!) ▪ Vaste deposito ('n deel kan in vlg 12 maande verval = trek af en tel by K&KE. Bedryfsbates ▪ MOET in korrekte volgorde wees (sien formaat hierbo) ▪ Voorraad sluit verbruiksgoedere voorhande (aangesuiwer) in ▪ Handel & ander ontvangbares: o Debiteure (onthou om Voorsiening vir oninbare skule AF TE TREK) o Kan ook die bedrag wat 'te veel' aan SAID betaal is insluit (DT-saldo) o TEL Opgelope inkomste en Vooruitbetaalde uitgawes BY. ▪ Kontant & kontantekwivalente (K&KE): (sien die spraakblok by die formaat hierbo) Ekwiteit / Kapitaal & Reserwes Gewone andelekapitaal ▪ Gemagtigde Aandelekapitaal word NOOIT (in die nota) of in die Balansstaat bygetel by ander bedrae nie ▪ Nota vir Gewone aandelekapitaal: (KEN die formaat): o Aandele uitgereik aan begin van die jaar o (plus) aandele gedurende die jaar uitgereik o (minus) aandele teruggekoop gedurende die jaar ( ) [toon die bedrag tussen hakies] o = aandele uitgereik aan die einde van die jaar Behoue inkomste Formaat Saldo aan begin van die jaar (plus) Netto wins na belasting (min) Terugkoop van aandele (die verskil tussen terugkoopprys en gemid. prys X aantal aandele teruggekoop) Gewone aandele dividende Betaal (gebruik tussentydse dividenbedrag) Aanbeveel (Finale dividende verklaar OF die Aandeelhouers vir dividende aan einde vd jaar) Saldo aan die einde van die jaar Bedryfslaste ▪ Handel en ander betaalbares sluit in: o SAID bdrag (KT-saldo = ons skuld hulle)(Kan vir inkomstebelasting, LBS of BTW wees) o Opgelope uitgawes o Vooruitontvange inkomste o Aandeelhouers vir dividende (slegs verklaarde bedrag) o Krediteure vir salarisse + Werkgewersbydraes soos WVF/Pensioen/Mediese fonds 78

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Kontantvloeistaat  Konsepte ▪ Doel/Nut van kontantvloeistate ▪ Invloei van kontant ▪ Uitvloei van kontant ▪ Ken ook die formaat van elke aktiwiteit (KVS-dele) apart, bv. Bedryfs-, Beleggings- en/of Finansieringsaktiwiteite KVS-formaat Kontantvloei van bedryfsaktiwiteite 1 Kontant gegenereer uit bedrywighede Rente betaal ( ) Dividende betaal ( ) Inkomstebelasting betaal ( ) Kontantvloei uit Beleggingsaktiwiteite 2 Aankoop van vaste bates ( ) Opbrengs uit die verkoop/vervreemding van vaste bates Vaste depositos (Verval OF gemaak) Kontantvloei uit Finansieringsaktiwiteite 3 Opbrengs uit aandele uitgereik Terugkoop van aandele ( ) Opbrengs/Terugbetaling van lening Netto verandering in kontant & kontantekwivalente (1 + 2 + 3) Kontant & kontantekwivalente aan begin van die jaar Kontant & kontantekwivalente aan die einde van die jaar Nota 1: Versoening tussen wins voor belasting en kontant gegenereer uit bedrywighede ▪ Wins voor belasting - maak seker dat jy Wins VOOR belasting uit die inkomstestaat gebruik. As wins na belasting gegee word, tel dan ikomstebelasting BY. ▪ Aansuiwerings t.o.v. Waardevermindering en Rente uitgawes. Gebruik hierdie bedrae net so uit die Inkomstestaat en TEL BY die wins voor belasting. So kry jy die Bedryfswins voor veranderinge in bedryfskapitaal. ▪ Veranderinge in bedryfskapitaal o Verskille tussen die vorige jaar en huidige jaar se bedrae vir Voorraad, H &A.O. en H & A.B. o Bedrae verskuldig aan SAID, Aandeelhouers vir dividende en Opgelope rente word NIE ingereken nie. ▪ Dividende betaal se berekening o Gebruik die inligting uit die Behoue Inkomste-nota en/of (Aandeelhouers vir dividende) o OF: Totale dividend vir die jaar (Tussentyds + Finaal) PLUS die bedrag verskuldig aan begin van die jaar, MINUS die bedrag verskuldig aan einde van die jaar o OF tussentydse dividende betaal gedurende die jaar PLUS Aandeelhouers vir dividende BEGIN van die jaar. ▪ Belasting betaal se berekening Gebruik die inligting uit die Inkomstestaat(IS), H & A.O (SAID = Debietsaldo) en H & A.B (SAID = kredietsaldo). EEN van die volgende berekeninge moet gebruik word, afhangende van SAID se beginsaldo (of vorige jaar se eindsaldo) en eindsaldo: o Inkomstebelasting (uit IS) PLUS SAID (kredietsaldo, vorige jaar) MIN SAID (kredietsaldo, einde vd jaar) o Inkomstebelasting (uit IS) PLUS SAID (kredietsaldo, vorige jaar) PLUS SAID (debietsaldo, einde vd jaar) o Inkomstebelasting (uit IS) MIN SAID (debietsaldo, vorige jaar) MIN SAID (kredietsaldo, einde vd jaar) o Inkomstebelasting (uit IS) MIN SAID (debietsaldo, vorige jaar) PLUS SAID (debietsaldo, einde vd jaar) 79

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite ▪ Beleggingsaktiwiteite o Neem inligting uit Vaste/Tasbare bate-nota; Kombineer al die bates/ Gebruik totale vaste bates, afhangende van hoe inligting gegee word. o Berekening van bates aangekoop OF verkoop: Vaste bates @ drawaarde (vorige jaar/beginsaldo's) 1 Waardevermindering (uit IS) min 2 Bates aangekoop @ KOSPRYS gedurende die jaar* plus 3 Bates verkoop @ drawaarde gedurende die jaar** min 4 (ignoreer wins/verlies met verkoop van bates) Vaste bates @ drawaarde (huidige jaar/ eindsaldo's) = 5 *AS 'bates gekoop' nie gegee is nie, bereken dan: 5 + 4 + 2 - 1 = antwoord ('3') tussen hakies in KVS **AS 'bates verkoop' nie gegee is nie, bereken dan: 5 - 3 + 2 - 1 = antwoord ('4') sonder hakies in KVS o Beleggings: Vaste deposito gemaak/geplaas: (in hakies); vaste bates verval: GEEN hakies! ▪ Finansieringsaktiwiteite o Opbrengs uit aandele uitgereik gedurende die jaar: GEEN hakies (invloei) o Aandele teruggekoop: TOON in hakies (uitvloei) o Lenings: Verskil tussen huidige en vorige jaar: Huidige jaar meer as vorige jaar = GEEN hakies - invloei Huidige jaar minider as vorige jaar = TOON in hakies - uitvloei (lening is betaal) ▪ Netto verandering in kontant en kontantekwivalente Bedryfsaktiwiteite PLUS Beleggingsaktiwiteite (INDIEN dit negatief is, trek dit af!) PLUS Finansieringsaktiwiteite / ONTLEDING EN VERTOLKING VAN FINANSIëLE STATE Hoe om kommentaar op finansiële aanwysers te lewer: ▪ Vergelyk: o Teikens/Doelwitte deur die onderneming gestel, bv. % winsgrens gebruik vs die % wat wel behaal is o Aanwysers van dieselfde onderneming met vorige jaar se syfers (om verbetering /daling /verswakking te bepaal) o Aanwysers van twee of meer ondernemings in dieselfde bedryf o Rentekoerse van alternatiewe beleggings met OAHE (ROSHE) o Rentekoers van lenings met OOGKA (ROTCHE) ▪ Maak aanbevings/voorstelle vir verbetering/verandering van huidige situasie 80

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite FINANSIëLE AANWYSERS Finansiële state word ontleed om antwoorde op sekere vrae te kan gee. Hou die 'vrae' (hieronder) in gedagte wanneer jy jou kommentaar lewer VRAAG TERM FINANSIëLE AANWYSER FORMULE % Bruto wins op verkope / BW /Verkope x 100 = … % Hoe winsgewend is die besigheid; hoe % Bruto wins op KvV / BW /KvV x 100 = … % Winsgewend- % Bedryfswins (BDW) op verkope goed/sleg word BDW heid en bedryfs- /Verkope x 100 = … % uitgawes bestuur; doeltreffend- / hoe effektief is die % Bedryfsuitgawes op verkope heid BU besigheid se /Verkope x 100 = … % / bedrywighede? % Netto inkomste op verkope NI /Verkope x 100 = … % / Bedryfsverhouding  BB : BL (BB - voorraad) : BL Vuurproefverhouding  (Debiteure + kontant) : BL Koste van verkope(KvV) Kan die besigheid Gem. Handelsvoorraad Voorraadomsetsnelheid / sy Hoe hoër die syfer, hoe vinniger word korttermynskulde bates weer in kontant omgesit terugbetaal; word Voorraadhoudingsperiode OF Gem Voorraad x 12 (365) bedryfskapitaal Periode waarvoor daar voorraad KvV 1 (1) Likiditeit doeltreffend voorhande is / = …… maande / …. dae bestuur en Gem Debiteure x 365 Debiteure-invorderingsperiode beheer? Kredietverkope Kontantvloei- / Doelwit is 30 dae probleme? Gem Krediteure x 365 Kredietaankope Krediteurebetalingsperiode • Goed, as dit langer neem om / krediteure te betaal • Onderhandel/Beding vir 90 dae om rente-betalings te vermy Kan die besigheid sy skulde Eienaarsekwiteit of Netto bates terugbetaal? Solvabiliteit (Volhoubaarheid/ voortbestaan) Totale bates : totale laste (Kredietwaardighei  d) 81

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite VRAAG TERM FINANSIëLE AANWYSER FORMULE Opbrengs op Aandeelhouers- Netto wins na belasting x 100 ekwiteit/-belang (OAHE) Gemid AHE Vergelyk hierdie % met alternatiewe  beleggings,bv. Vaste deposito rente % Netto wins na belasting x 100 = …c Verdienste per aandeel Aantal uitgereikte aandele 1 Dit toon die wins per aandeel wat (VPA)  beskikbaar is om aan aandeelhouersui te keer Dividende x 100 =…c Aantal uitgereikte aandele 1 Verdien die Dividend per aandeel Dis die proposionele deel van die wins wat eienaars ‘n goeie (DPA)  uitbetaal en aanbeveel word aan opbrengs op hul Opbrengs op aandeelhouers as dividende. kapitaal wat belê is belegging *VPA - DPA = behoue inkomste per andeel in die vir toekomstige uitbreiding onderneming? Totale AHE x 100 = …c Aantal uitgereikte aandele 1 - Vergelyk die uigereikte/gemid. prys van aandele met die markprys daarvan op die JSE. Netto batewaarde per aandeel - Indien die NBW verhoog het, toon dit (NBW)  dat winste teruggehou word; mpy brei uit en groei van welvaart; vooruitsigte van beter dividend in die toekoms - As mpy meer aandele uitreik, behoort dit teen NBW te wees om welvaart te behou. LT Laste : AHE = (…. : 1) AHE = Aandelekapitaal + Behoue Ink - Kredietwaardigheid = vermoë om lenings te kan maak. - Hoë risiko/lae kredietwaardigheid = Tot watter mate is Skuld : Aandeelhouersekwiteit 0,5 : 1 - 1 : 1 (verkies om aandele uit die onderneming (verhouding)  te reik) befonds met - Lae risiko / hoë kredietwaardigheid = vreemde kapitaal; en 0,1 : 1 - 0,4 : 1 (kan nog lenings maak) in watter mate - Vergelyk die verhouding voor en na affekteer dit die Risiko lenings om verandering in risiko te finansiële risiko. Geratheid toon Kan die besigheid Netto Ink voor belasting en rente x 100 nog geld leen? Gem kapitaal aangewend 1 Is dit die moeite Kap. aangewend = AHE + LT lenings werd om nog te Vergelyk met % rente op lenings. Opbrengs op Gemiddelde Hoër = hoog gerat; lenings word vir leen? Kapitaal Aangewend (OOGKA) uitbreiding gebruik en meer wins word  gemaak. Laer = laag gerat; lenings word nie doeltreffend gebruik om meer wins te maak. Is dalk nie in staat om lening met rente terug te betaal nie. 82

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite OUDITVERSLAE (Vraestel 1) Basiese begrippe en ander inligting ▪ Opgestel deur ONAFHANKLIKE/eksterne ouditeure, wat NIE deur die maatskappy indiens geneem is nie. ▪ Dis deel van die Gepubliseerde Fin. State van maatskappye; ALLE gebruikers kan dit lees, bv. aandeelhouers, werknemers, ens. ▪ Ouditeure reik ‘n MENING oor die gepubliseerde fin. State uit. Hierdie mening BEHOORT aan die lesers/ gebruikers van die state aan te dui dat die finansiële inligting betroubaar en geloofwaardig is. ▪ Eksterne ouditeure baseer hul opinie op hul eksterne oudit nadat die inligting se akkuraatheid en egtheid nagegaan is deur steekproefneming van ouditinligting. (Interne ouditeure stel die finansiële state op en lê dit voor aan die eksterne ouditeure) ▪ DRIE eksterne ouditmenings gebasseer op die betroubaarheid/geloofwaardigheid van die finansiële state: o Ongekwalifiseerd = ‘n ‘skoon’ oudit; daar was geen probleemareas of uitdagings gevind nie; state is dus geloofwaardig en aandeelhouers/alle gebruikers kan die finansiële resultate glo. o Gekwalifiseerd = probleemareas is geïdentifiseer en die state is minder geloofwaardig. Direkteure sal ‘n geleentheid kry om hierdie probleme reg te stel en/of veranderinge aan te bring. o Weerhouding van mening = Ouditeure is nie bereid om ‘n mening te gee nie, omdat daar nie behoorlike finansiële boekhoudingstelsels bestaan en/of ouditbewyse verkry kon word om ‘n oudit te kan voltooi nie. ▪ Ouditbewyse kan uit die volgende bestaan: o Data of inligting, fisies of nie-fisies, bv. finansiële state; rekeningkundige inligting; bankrekeninge; bankstate; vaste bateregisters; betaalstate (Lone/salarisse); fakture en ander ondersteunende dokumentasie. o Dit kan in audio en/of video-formaat beskikbaar wees en selfs verbale antwoorde van kern-amptenare is aanvaarbaar ▪ Prosedures/Metodes om ouditbewyse te versamel (verkry): o Oudit-navraag (vra spesifieke vrae) o Oudit-waarnemings (bv. ouditeur neem waar hoe interne beheermaatreëls toegepas word of voorraad fisies getel word). o Oudit-inspeksies (bv.vergelyk die bateregister met die fisiese bate items in die besigheid) o Ouditprosedure (ontleed data in die fin. state volgends IFVS/IFRS-standaarde) o Herberekening (bv. sommige waardevermindering-uitgawes kan weer bereken word) o Her-uitvoering (bv. ouditeure stel hul eie bankversoenings op en vergelyk dit met dié wat opgestel was) ▪ Basis (Metodes) vir die versameling/verkryging van ouditsteekproewe: Eksterne ouditeure kan nie alle transaksies/inligting nagaan nie en neem dus net gedeeltes (steekproewe) daaruit. Hierdie steekproewe moet versigtig/regverdig gekies word op die volgende metodes: o Statisties, bv. ‘n persentasie van die totaal of net die gemiddelde aantal transaksies, ens.) o Nie-statisties: - Item-waardes, bv. die top tien hoogste waardes. - Items meer as 'n sekere bedrag of waarde, bv. items meer as R200 000. - Items wat spesifieke inligting bevat, bv. alle aankooptransaksies van ABC Bpk. - Willekeurige keuse - daar is geen spesifieke 'reël' vir die keuse van items. - Sistematiese keuse, bv. elke 10de betaling van elke maand, ens. - Lukrake keuse - keuse is sonder vooroordeel; enige item(s) wat verteenwoordigend is, kan gekies word. - Blokkeuse, waar steekproewe uit soortgelyke items geneem word, bv. enige 20 V/T tjeks. - Monetêre eenheid, bv. alle US-dollar transaksies. ▪ Soorte Interne ouditverslae: o Bedryfsoudit – evalueer die prestasie van 'n spesifieke afdeling/department in die onderneming. o Voldoeningsoudit – evalueer die mate waartoe die besigheid aan wetgewing/regulasies/beleid voldoen. o Finansiële oudit – evalueer finansiële data van 'n afdeling om te verseker dat dié afdeling se finansiële aktiwiteite volledig, akkuraat en geloofwaardig is en as sodanig in die maatskappy se fin. state getoon word. o Opvolgoudit – word ± ses maande na die eksterna oudit se opinie gelewer is, gedoen om te evalueer of korrektiewe stappe geneem is en effektief werk (slegs uitgevoer indien daar 'n gekwalifiseerde eksterne oudit was) o Ondersoekende oudit – fokus op buitengewone of verdagte aktiwiteite of individu in 'n department/afdeling; dit bepaal die omvang van verlies of swakplekke in die kontroles o IT-(Inligtingstegnologie)oudit – evalueer die maatskappy se geoutomatiseerde inligtingsprosedures en stelsels om te verseker dat sekuriteite en rugsteun (backup) in plek is en data betroubaar bly. o Bestuursoudit (Prestasie-oudit) – om besigheidstrategieë en organisasiestrukture te hersien om doeltreffende bedryfsaktiwiteite te verseker. 83

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 1: STAAT VAN FIN. POSISIE (BALANSSTAAT); OUDITVERSLAG (Junie 2016) (65 punte; 50 minute) 1.1 BEGRIPPE Kies 'n verduideliking uitKOLOM B om by 'n begrip in KOLOM A te pas. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM A KOLOM B 1.1.1 Aandeelhouer A moniteer beheermaatreëls om wanbestuur en bedrog te voorkom 1.1.2 Direkteur B eienaars van die maatskappy 1.1.3 Interne ouditeur C spreek 'n mening oor die finansiële state van 'n maatskappy uit 1.1.4 Eksterne ouditeur D deur die aandeelhouers aangestel om die maatskappy te bestuur (4 x 1) (4) 1.2 PARADYS BEPERK Die inligting hieronder het op Paradys Bpk. betrekking.Die finansiële jaar eindig op 29 Februarie 2016. GEVRA: 1.2.1 Stel die volgende notas op vir die jaar geëindig 29 Februarie 2016: • Gewone aandelekapitaal (6) • Behoue inkomste (10) 1.2.2 Stel die Balansstaat (Staat van Finansiële Posisie) op 29 Februarie 2016 op. Toon ALLE bewerkings. (35) INLIGTING: A. Lys van saldo's geneem uit die rekeningkundige rekords van Paradys Bpk. op 29 Februarie 2016, die einde van die finansiële jaar, tensy anders vermeld. R Gewone aandelekapitaal (Sien Inligting B.) ? Behoue inkomste (1 Maart 2015) 1 634 000 Lening van direkteur: J Jonas (Sien Inligting E.) 1 155 000 Vaste bates teen drawaarde (1 Maart 2015) 12 278 400 Vaste deposito: Sandton Bank ? Handelsvoorraad (balanseersyfer) ? Krediteurekontrole 478 000 Debiteurekontrole 356 000 Voorsiening vir oninbare skuld (1 Maart 2015) 16 000 Bank (gunstig) ? Opgelope uitgawes (uitgawes betaalbaar) 12 000 Vooruitbetaalde uitgawes 6 800 SAID: Inkomstebelasting (voorlopige belastingbetalings) 1 012 000 84

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Aandelekapitaal: • ParadysBpk. is gemagtig om 5 000 000 gewone aandele te verkoop. • 3 000 000aandele is reeds uitgereik op 1 Maart 2015, die begin van die finansiële jaar, R6 000 000. • 1 000 000 nuwe aandele is op 1 Desember 2015 teen 'n markverwante waarde van R5,00 per aandeel uitgereik. • 200 000 aandele is op 20 Februarie 2016 teruggekoop by 'n aandeelhouer wat na 'n ander land sou verhuis.'n Betaling van R770 000 is op 20 Februarie 2016 gedoen. C. Dividende: • Die direkteure het op 28 Augustus 2015 'n tussentydse dividend van R840 000 betaal. • 'n Finale dividend van 44 sent per aandeel is op 29 Februarie 2016 verklaar. Alle aandele (die aandele wat op20 Februarie 2016 teruggekoop is, ingesluit) kwalifiseer vir finale dividende. Hierdie dividende sal op 31 Maart 2016 betaal word. D. Netto wins voor belasting: • Nadatalle relevante inligting in berekening gebring is, is die netto wins voor belasting akkuraat op R3 800 000 bereken. • Inkomstebelasting teen die koers van 28%moet nog in berekening gebring word. E. Lening van Direkteur J Jonas: • Die lening is oorspronklik op 1 Desember 2013 ontvang. • Hierdie lening is met ingang van 31 Desember 2013 oor 5 jaar in gelyke maandelikse paaiemente terugbetaalbaar. Alle betalings is gedoen. • Rente is nie gekapitaliseer nie en is ten volle betaal. F. Voorsiening vir oninbare skulde: Die voorsiening vir oninbare skulde moet teen 5% van die uitstaande debiteure gehandhaaf word. G. Vaste bates en waardevermindering: • Geen vaste bates is gedurende die finansiële jaar gekoop of verkoop nie. • Waardevermindering vir die finansiële jaar geëindig op 29 Februarie 2016 was R890 000. H. Die volgende finansiële aanwysers is bereken nadat alle aansuiwerings in berekening gebring is: Bedryfskapitaalverhouding 1,3 : 1 Vuurproefverhouding 0,8 : 1 85

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 1.3 OUDITVERSLAG Jy word voorsien van 'n uittreksel uit die onafhanklike ouditeurse verslag van Topstar Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 31 Oktober 2015. GEVRA: 1.3.1 Watter soort ouditverslag het Topstar Bpk. ontvang? Kies uit die volgende: ongekwalifiseerd, gekwalifiseerd, weerhouding van mening. Gee 'n rede vir jou keuse. (3) 1.3.2 Aan wie word'n ouditverslag gerig? Gee 'n rede vir jou antwoord. (3) 1.3.3 Verduidelik waarom die ouditeur die volgende in die ouditverslag genoem het: • IFVS('IFRS') (2) • Maatskappywet (Wet 61 van 1973) (2) INLIGTING: Uittreksel uit die ouditverslag: Na ons mening toon die finansiële state,in alle wesentlike opsigte,'n redelike weergawevan die finansiële posisie van die maatskappy op 31 Oktober 2015, asook die finansiële resultate van hul bedrywighede en die kontantvloei vir die jaar toe geëindig. Dit is volgens die Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS/'IFVS') en die wyse vereis deur die Maatskappywet (Wet 61 van 1973) in Suid-Afrika. 65 https://bit.ly/2020FSA1memo  Aktiwiteit 2: OUDITVERSLAG; STAAT VAN OMVATTENDE INKOMSTE (INKOMSTESTAAT) (Nov 2016) (70 punte; 55 minute) 2.1 BEGRIPPE Kies die korrekte term om elk van die volgende stellings te voltooi. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (2.1.1–2.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. kontant en kontantekwivalente; bedryfsbate; niebedryfsbate; inkomste; netto bedryfskapitaal; uitgawe; bedryfslas; niebedryfslas 2.1.1 Rente op 'n oortrokke bankrekening is 'n ... 2.1.2 Verbruiksgoedere voorhande is 'n ... 2.1.3 Die gedeelte van 'n lening wat gedurende die volgende finansiële jaar betaal moet word, word as 'n … in die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) beskou. 2.1.4 Die verskil tussen bedryfsbates en bedryfslaste staan as … bekend. (4 x 1) (4) 86

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 2.2 OUDITVERSLAG Jy word voorsien van 'n uittreksel uit die ouditverslag van Fralezi Bpk. GEVRA: 2.2.1 Aan wie is die ouditverslag gerig? (1) 2.2.2 Wie moet verseker dat die finansiële state opgestel en by die algemene jaarlikse vergadering voorgelê word? (1) 2.2.3 Kies die korrekte woord uit dié tussen hakies. Skryf die antwoord langs die vraagnommer (2.2.3) neer en verduidelik jou keuse. Fralezi Bpk. het 'n (gekwalifiseerde/ongekwalifiseerde/weerhouding-van- mening-) ouditverslag ontvang. (2) 2.2.4 Verduidelik waarom die onafhanklike ouditeure na bladsy 11–29 in die verslag verwys het. (2) INLIGTING: Ons het die finansiële state nagegaan, soos uiteengesit op bladsy 11–29. Na ons mening is die jaarlikse finansiële state 'n redelike weergawe, in alle wesenlike aspekte, van: • Die finansiële posisie van Fralezi Bpk. op 30 Junie • Die kontantvloei vir die jaar geëindig, in ooreenstemming met die Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde (IFRS) en soos vereis deur die Maatskappywet van Suid-Afrika Roux en Pieterse Geoktrooieerde Rekenmeesters (GR) Geregistreerde Rekenmeesters en Ouditeure Schilbachstraat, Parys 2.3 STAAT VAN OMVATTENDE INKOMSTE (INKOMSTESTAAT) Jy word voorsien van inligting met betrekking tot Fralezi Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 30 Junie 2016. GEVRA: Voltooi die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) vir die finansiële jaar. (60) 87

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: Syfers geneem uit die Vooraansuiweringsproefbalans op 30 Junie 2016: R Balansstaatrekeninge Verbandlening: Parys Bank 333 200 Bank (gunstig) 482 000 Debiteurekontrole 116 500 Handelsvoorraad 209 500 Voorsiening vir oninbare skulde 3 732 Nominale Rekeninge Verkope (min afslag) 4 777 300 Koste van verkope ? Direkteursfooie 375 000 Salarisse en lone 365 540 Diverse uitgawes ? Waardevermindering 124 260 Ouditfooie 23 000 Herstelwerk 100 000 Huurinkomste 101 900 Rente-inkomste ? Oninbare skulde verhaal 10 540 Verpakkingsmateriaal 13 600 Advertensies 20 596 Verlies van rekenaar deur diefstal 9 300 Gewone aandeledividende 200 000 Aansuiwerings en addisionele inligting: A. 'n Kredietnota gedateer 27 Junie 2016 wat vir R35 700 aan 'n debiteur uitgereik is, is nie geboekstaaf nie. Die kosprys van hierdie goedere is R21 000. Die goedere is in voorraad teruggeplaas. B. Die onderneming stel die pryse van sy goedere teen 'n winsopslag van 70% op kosprys vas. Handelskorting van R297 200 is op fakture aan sekere debiteure toegestaan. C. Pas die voorsiening vir oninbare skulde van debiteure tot 4% aan. D. 'n Voorraadopname op 30 Junie 2016 het die volgende voorhande getoon: • Handelsvoorraad, R225 500 • Verpakkingsmateriaal, R3 700 E. 'n Verdere R7 250 is aan eksterne ouditeure verskuldig. F. Rente op die lening word gekapitaliseer en is nog nie geboekstaaf nie. Die leningstaat op 30 Junie 2016 van Parys Bank toon 'n eindsaldo van R372 920. 88

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite G. Verbeteringe moet ten opsigte van 'n rekenaar wat op 31 Maart 2016 gesteel is, gemaak word. Die boekhouer het die volgende bladsy in die Vastebateregister voltooi deur die verkeerde metode van waardevermindering te gebruik: SUNCREST- KOS- WAARDE- BOEK- REKENAAR PRYS VERMINDERING WAARDE 1 Julie 2014 R42 000 R42 000 30 Junie 2015 R8 400 R33 600 31 Maart 2016 R6 300 R27 300 Versekeringsuitbetaling R18 000 Verlies van rekenaar deur diefstal R9 300 Waardevermindering op hierdie bate moes teen 20% p.j. op die verminderdesaldo-metode bereken word. H. Die maandelikse huur het nie gedurende die jaar verander nie. Die huurder het in April 2016 R6 000 vir herstelwerk aan die perseel betaal. Hy het dit van sy huur vir Mei 2016 afgetrek omdat die maatskappy vir herstelwerk verantwoordelik is. Die herstelwerk is nie geboekstaaf nie. Die huur vir Julie is in Junie 2016 ontvang en gedeponeer. I. Advertensies bestaan uit 'n maandelikse kontrak met die plaaslike koerant vir die hele finansiële jaar. Advertensies is slegs vir 11 maande betaal. Die tarief op die kontrak is vanaf 1 April 2016 met R152 per maand verminder. J. Netto wins na belasting is R504 000. Gebruik die volgende persentasies om sekere ontbrekende syfers te bereken: • Bedryfswins op verkope: 15% • Inkomstebelastingkoers: 28% van netto wins 70 https://goo.gl/u9QgVQ 89

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite Aktiwiteit 3: MAATSKAPPY FINANSIËLE STATE EN VERTOLKING (Maart 2017)  (75 punte; 60 minute) Jy word voorsien van inligting uit die rekords van Gandhi Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2017. GEVRA: 3.1 Stel die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017 op. Let daarop dat sekere inligting reeds in die (33) ANTWOORDEBOEK ingesluit is. 3.2 Stel die volgende notas tot die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op: 3.2.1 Gewone aandelekapitaal (10) 3.2.2 Behoue inkomste (10) 3.3 Voltooi die EKWITEIT EN LASTE-afdeling van die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat). Toon bewerkings tussen hakies. (16) 3.4 B Sly ('n aandeelhouer) het 400 000 gewone aandele op 1 Maart 2016 besit. Sy het 80 000 addisionele aandele op 31 Maart 2016 gekoop. Sy het die HUB oortuig om 250 000 aandele op 28 Februarie 2017 van ander aandeelhouers terug te koop. 3.4.1 Bereken B Sly se persentasie aandelebelang in die maatskappy voor en na die terugkoop van aandele. (4) 3.4.2 Verduidelik waarom die ander aandeelhouers bekommerd sal wees oor hierdie transaksie. (2) INLIGTING: A. Die volgende saldo's/totale, onder andere, het op 28 Februarie 2017 in die boeke verskyn: R Gewone aandelekapitaal ? Behoue inkomste ? Lening: Anca Bank 433 500 Handelsvoorraad (voor die jaarlikse voorraadopname) 231 700 Debiteurekontrole 540 000 Voorsiening vir oninbare skulde (1 Maart 2016) 19 600 Krediteurekontrole 395 200 SAID: Inkomstebelasting (voorlopige belastingbetalings) 360 000 Huurinkomste 61 900 Rente-inkomste ? Diverse uitgawes ? Direkteursfooie 605 500 Ouditfooie 29 000 Gewone aandele-dividende (tussentyds) 420 000 90

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Die bruto wins vir die jaar geëindig op 28 Februarie 2017 is op R3 150 000 bereken. 'n Winsopslag van 60% op kosprys is bereik. C. Die volgende aansuiwerings moet nog in berekening gebring word: • Die voorraadopname op 28 Februarie 2017 het handelsvoorraad van R207 500 voorhande getoon. • Voorsiening vir oninbare skulde moet tot R21 600 verhoog word. • Een derde (1/3) van die ouditfooi is nog op 28 Februarie 2017 verskuldig. • Een van die drie direkteure se fooi vir Februarie 2017 is nog aan hom verskuldig. Al drie direkteure het dieselfde maandelikse fooi ontvang. • 'n Onbenutte stoorkamer is vanaf 1 Junie 2016 verhuur. Die huur is op 1 Januarie 2017 met R2 700 per maand verhoog. Die huur vir Februarie 2017 is nog uitstaande. • Diverse uitgawes is die balanseersyfer. D. Lening: Anca Bank Rente op die lening word gekapitaliseer, maar geen inskrywing is in die boeke gemaak nie. 'n Maandelikse paaiement van R5 200 (insluitend rente) word betaal. Dit is in berekening gebring. Die leningstaat toon 'n eindsaldo van R487 000. Die maatskappy beplan om hulle leningsterugbetalings te verhoog om 20% van die leningsaldo in die volgende finansiële jaar af te betaal. E. Bedryfswins op verkope was 14,5%. F. Inkomstebelasting teen 32% van die netto wins het R396 800 beloop. G. Aandelekapitaal en dividende: • Die maatskappy is met 'n gemagtigde aandelekapitaal van 1 200 000 gewone aandele geregistreer. • 85% van die gemagtigde aandele is reeds op 1 Maart 2016 uitgereik. • Die direkteure het op 31 Maart 2016 al die onuitgereikte aandele uitgereik. EFO-betalings ten bedrae van R756 000 is ontvang. • Die maatskappy het 250 000 aandele teruggekoop op 27 Februarie 2017 teen R4,15 per aandeel. • 'n Tussentydse dividend is op 6 September 2016 betaal. • 'n Finale dividend van 25 sent per aandeel is op 28 Februarie 2017 verklaar. Alle aandeelhouers (insluitend die teruggekoopte aandele) was geregtig op finale dividende. Dit moet nog in berekening gebring word. 75 https://goo.gl/R99Y1m 91

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 4: STAAT VAN OMVATTENDE INKOMSTE (INKOMSTESTAAT) EN VASTE BATES (Junie 2017) (70 punte; 55 minute) 4.1 Kies 'n beskrywing uit KOLOM B wat by die term in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (4.1.1–4.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer, byvoorbeeld 4.1.5 E. KOLOM A KOLOM B 4.1.1 Staat van Omvattende A dui die bron van fondse aan en hoe dit Inkomste (Inkomstestaat) aangewend is 4.1.2 Staat van Finansiële B dui die mening oor die betroubaarheid Posisie (Balansstaat) van die finansiële state aan 4.1.3 Kontantvloeistaat C dui die finansiële posisie van die onderneming op 'n spesifieke dag aan 4.1.4 Onafhanklike Ouditverslag D dui wins of verlies vir 'n finansiële tydperk aan (4 x 1) (4) 4.2 MTOMBENI BPK. Die inligting het betrekking op Mtombeni Beperk vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2017. GEVRA: 4.2.1 Verwys na Inligting A en B en bereken: • Drawaarde van die voertuig op 30 November 2016 verkoop (5) • Totale waardevermindering op toerusting op 28 Februarie 2017 (7) 4.2.2 Stel die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017 op. (54) 92

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: Inligting onttrek uit die Vooraansuiweringsproefbalans op 28 Februarie 2017: Balansstaatrekeninge-afdeling Grond en geboue 1 600 000 Voertuie ? Toerusting 250 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting (01/03/2016) 85 000 Handelsvoorraad 386 500 Debiteurekontrole 88 500 Voorsiening vir oninbare skulde 3 650 Verbandlening: Quick Bank 1 056 000 Nominalerekeninge-afdeling Verkope 5 500 000 Koste van verkope 3 150 000 Debiteure-afslag 32 500 Direkteursfooie 380 000 Ouditfooie 54 000 Oninbare skuld 13 600 Huurinkomste 169 500 Rente op lening ? Versekering 19 220 Salarisse en lone 475 000 Oninbare skulde ingevorder 4 750 Verbruiksgoedere 67 500 Bankkoste 7 760 Diverse uitgawes 140 085 Rente-inkomste ? Aansuiwerings en addisionele inligting: A. Geen inskrywings is gemaak vir 'n voertuig wat op 30 November 2016 vir R97 700 kontant verkoop is nie. Besonderhede van die voertuig: • Kosprys, R190 000 • Opgehoopte waardevermindering (1 Maart 2016), R72 000 • Waardeverminderingskoers: 20% p.j. op kosprys B. Maak soos volg voorsiening vir waardevermindering: • Op oorblywende voertuie – R138 000 vir die finansiële jaar • Op toerusting teen 10% p.j. volgens die verminderdesaldo-metode LET WEL: Nuwe toerusting is teen 'n koste van R32 000 aangekoop en op 1 September 2016 geboekstaaf. C. Goedere vir R15 000 op krediet verkoop aan debiteur, J Gander, is nie geboekstaaf nie. Die winsopslag is 60% op kosprys. D. 'n Fisiese voorraadopname op 28 Februarie 2017 toon handelsvoorraad van R374 000. E. Verbruiksgoedere gebruik gedurende die finansiële jaar beloop R61 700. 93

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite F. Die rekening van debiteur, L Maseko, moet as oninbaar afgeskryf word, R1 900. G. Inskrywings op die Bankstaat van Februarie 2017 wat nog nie in die boeke van die maatskappy geboekstaaf is nie: • Bankkoste, R870 • Debietorderbetaling vir die maandelikse versekeringspremie, R1 780 H. Voorsiening vir oninbare skulde moet tot R4 030 aangesuiwer word. I. Leningstaat ontvang, toon die volgende: Saldo: 1 Maart 2016 1 356 000 Rente ? Terugbetaling gedurende die finansiële jaar 300 000 Saldo: 28 Februarie 2017 1 200 000 J. 'n Werknemer, H Brooks, wat op 1 Februarie 2017 begin werk het, is uit die Salarisjoernaal gelaat. Besonderhede van sy salaris vir Februarie 2017 is: AFTREKKINGS BYDRAES BRUTO PENSIOEN- PENSIOEN- SALARIS LBS WVF WVF FONDS FONDS 13 500 2 190 1 080 135 1 620 135 LET WEL: Alle bydraes word as deel van salarisse en lone geboekstaaf. K. Die huurinkomste is vanaf 1 November 2016 met R1 500 per maand verhoog. Die huurder het nog nie die huur vir Februarie 2017 betaal nie. L. Rente-inkomste is die ontbrekende syfer in die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat). M. Inkomstebelasting is teen 28% van netto wins bereken. N. Netto wins na belasting het R864 000 beloop. 70 https://goo.gl/jrWRqS 94

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 5: VASTE BATES, STAAT VAN FINANSIËLE POSISIE (BALANSSTAAT) EN OUDITVERSLAG (November 2017) (65 punte; 50 minute) Die volgende inligting het betrekking op Odette Bpk. Die finansiële jaar het op 28 Februarie 2017 geëindig. GEVRA: 5.1 Verwys na Inligting B. Bereken die ontbrekende bedrae voorgestel deur (a) tot (e). (22) 5.2 Voltooi die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op 28 Februarie 2017. Toon bewerkings. (37) INLIGTING: A. Bedrae geneem uit die rekords op 28 Februarie 2017: Balansstaatrekeninge-afdeling R Gewone aandelekapitaal ? Behoue inkomste (28 Februarie 2017) 520 000 Vaste bates (drawaarde) ? Lening van Beque Bank 284 000 Handelsvoorraad 408 880 Netto handelsdebiteure 67 200 Vaste deposito: Elze Bank ? Bank (gunstig) ? SAID: Inkomstebelasting (voorlopige betalings) 209 000 Krediteurekontrole 184 000 Nominalerekeninge-afdeling (vooraansuiweringsbedrae) Versekering 30 200 Huurinkomste 108 450 Elektrisiteit 42 000 B. Vaste bates: GROND EN VOERTUIE TOERUSTING TOTAAL GEBOUE Kosprys 350 000 460 000 Opgehoopte (315 000) waardevermindering Drawaarde (01/03/2016) (a) 35 000 Bewegings: Toevoegings 325 000 422 550 0 Verkope 0 0 (d) Waardevermindering (b) (13 766) Drawaarde (28/02/2017) 2 550 000 (c) 50 994 (e) Kosprys 772 550 340 000 Opgehoopte waardevermindering 95

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite • Waardevermindering op voertuie word teen 20% p.j. op kosprys bereken. • Die maatskappy besit twee voertuie op 28 Februarie 2017. Een van hierdie voertuie is op 1 September 2016 aangekoop. • Uittreksel uit die Vastebateregister met betrekking tot toerusting verkoop: Yskas (Model X3) Datum aangekoop: 1 Maart 2014 Datum verkoop: 31 Desember 2016 Verkoop vir: R81 250 Waardeverminderingskoers: 10% p.j. (verminderdesaldo-metode) WAARDE- KOSPRYS BOEKWAARDE VERMINDERING 28 Februarie 2015 R120 000 R12 000 R108 000 29 Februarie 2016 ? ? 31 Desember 2016 ? ? C. Die elektrisiteitsrekening vir Februarie 2017, R5 600, was steeds uitstaande. D. Die voorsiening vir oninbare skulde moet met R270 vermeerder word. E. 'n Addisionele versekeringspolis is op 1 November 2016 uitgeneem. Die jaarlikse premie van R10 200 is betaal en geboekstaaf. F. Die huur vir Februarie 2017 is nog nie ontvang nie. Die huur is op 1 Julie 2016 met 15% verhoog. G. Netto wins na belasting, R518 000, is bereken nadat al die aansuiwerings hierbo in berekening gebring is. Inkomstebelasting is 30% van die netto wins. H. 75% van die gemagtigde aandelekapitaal van 900 000 aandele is reeds uitgereik. Die direkteure het op 28 Februarie 2017 'n finale dividend van 24 sent per aandeel verklaar. I. Uittreksel uit Beque Bank-leningstaat: Saldo op 1 Maart 2016 R376 000 Betalings (rente ingesluit) R92 000 Rente gekapitaliseer R48 000 Saldo op 28 Februarie 2017 ? LET WEL: • Rente is nog nie in die boeke geskryf nie. • R50 000 van die leningsaldo sal gedurende die volgende finansiële jaar betaal word. J. Die netto batewaarde per aandeel op 28 Februarie 2017 is 620 sent. K. Die bedryfskapitaalverhouding op 28 Februarie 2017 is 2,1 : 1. 96

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 5.3 OUDITVERSLAG 'n Uittreksel uit die onafhanklike ouditverslag van Karin Bpk. vir die finansiële jaar geëindig op 28 Februarie 2017, word verskaf. GEVRA: As 'n aandeelhouer, watter bekommernisse sou jy oor hierdie ouditverslag hê? Verduidelik DRIE punte. (6) INLIGTING: UITTREKSEL UIT DIE OUDITVERSLAG VAN KARIN BPK. Ons het die jaarlikse finansiële state van Karin Bpk. vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017 geoudit. Hierdie finansiële state is die verantwoordelikheid van die direkteure van die maatskappy. Basis vir Weerhouding van Mening Tydens ons oudit het ons vasgestel dat bonusse ten bedrae van R9,8 miljoen, wat aan direkteure betaal is, nie deur die Vergoedingskomitee goedgekeur is nie. Ouditmening As gevolg van die belangrikheid van die sake hierbo beskryf, kon ons nie daarin slaag om genoeg ouditbewyse te bekom om 'n basis vir 'n ouditmening te verskaf nie. Dienooreenkomstig spreek ons geen mening uit oor die finansiële state van Karin Bpk. vir die jaar geëindig 28 Februarie 2017 nie. Bongani en Botha, Geoktrooieerde Rekenmeesters (SA) 65 https://goo.gl/9f7ZMV 97

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 6: STAAT VAN FINANSIËLE POSISIE (BALANSSTAAT) EN OUDITVERSLAG (Maart 2018) (65 punte; 50 minute) 6.1 Kies 'n beskrywing in KOLOM B wat by die term in KOLOM A pas. Skryf slegs die letter (A–E) langs die vraagnommer (6.1.1–6.1.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM A KOLOM B 6.1.1 Staat van Omvattende A 'n verduideliking van die bedrywighede van Inkomste (Inkomstestaat) die maatskappy gedurende 'n finansiële jaar 6.1.2 Staat van Finansiële B toon of die aandeelhouers op die finansiële Posisie (Balansstaat) state kan staatmaak, of nie 6.1.3 Kontantvloeistaat C toon die wins/verlies van die maatskappy vir die jaar 6.1.4 Direkteursverslag D toon die uitwerking van die bedryfs-, finansierings- en beleggingsaktiwiteite op die kontantmiddele 6.1.5 Onafhanklike E toon die netto waarde van die maatskappy ouditeursverslag (5 x 1) (5) 6.2 ORBIT BPK. Verwys na die inligting uit die rekords van Orbit Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 30 Junie 2017. GEVRA: 6.2.1 Stel die volgende notas tot die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op: (a) Gewone aandelekapitaal (8) (b) Behoue inkomste (11) 6.2.2 Voltooi die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op 30 Junie 2017. Waar notas nie gevra word nie, toon ALLE bewerkings tussen hakies. (28) 6.2.3 Die HFB (hoof- finansiële beampte), Barry Wright, het die maatskappy oortuig om gedurende die volgende finansiële jaar 'n verdere 400 000 aandele by 'n nabye familielid terug te koop. Barry besit tans 1 904 400 aandele in hierdie maatskappy, wat 46% van die uitgereikte aandele is. As 'n aandeelhouer, verduidelik jou bekommernis oor die voorgestelde terugkoop van aandele. Verskaf berekeninge om jou bekommernis te ondersteun. (6) 98

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Uittreksel uit die boeke op 30 Junie 2017: Vaste/Tasbare bates (drawaarde) ? Vaste deposito: Marokko Bank 380 000 Gewone aandelekapitaal (1 Julie 2016) 3 150 000 Behoue inkomste (1 Julie 2016) 874 000 Bank (gunstig) 250 700 Lening: Helping Bank 302 400 Handelsvoorraad 478 000 Debiteurekontrole 317 000 Krediteurekontrole 239 800 Inkomste vooruit ontvang 6 600 SAID: Inkomstebelasting (voorlopige betalings) 390 000 Dividende op gewone aandele (tussentydse dividende) 630 000 B. Aandelekapitaal: • Die onderneming het 'n gemagtigde aandelekapitaal van 6 000 000 aandele. • 70% van die aandele is reeds op 1 Julie 2016 uitgereik. • 60 000 gewone aandele is op 1 Desember 2016 by 'n ontevrede aandeelhouer teruggekoop. Die maatskappy het R3,50 per aandeel betaal. Dit is op 1 Desember 2016 betaal en geboekstaaf. C. 'n Finale dividend van 22 sent per aandeel is op 30 Junie 2017 verklaar. Slegs aandele in die aandeleregister kwalifiseer vir finale dividende. D. Die volgende aansuiwerings is nog nie in berekening gebring nie: • Voorsiening vir oninbare skulde is op 5% van die uitstaande debiteure vasgestel. • Versekering het 'n jaarlikse premie van R31 800 ingesluit, wat vir die tydperk 1 Oktober 2016 tot 30 September 2017 betaal is. E. Die leningstaat van Helping Bank toon die volgende: Saldo op 1 Julie 2016 R480 000 Terugbetalings gedurende finansiële jaar (rente ingesluit) R177 600 Rente gekapitaliseer R57 600 Saldo op 30 Junie 2017 ? R40 000 van die lening sal in die volgende finansiële jaar terugbetaal word. F. Inkomstebelasting vir die jaar het R408 800 beloop. Dit is op 28% van die reggestelde netto wins bereken. 99

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 6.3 OUDITVERSLAG: DF ONDERNEMINGS BPK. GEVRA: 6.3.1 Kies die korrekte woord(e) uit dié wat tussen hakies gegee word. Skryf slegs die woord(e) langs die vraagnommer (6.3.1(a)–6.3.1(b)) in die ANTWOORDEBOEK neer. (a) Die ouditverslag word deur die (interne/eksterne) ouditeur voltooi. (1) (b) Die (direkteure/aandeelhouers/ouditeurs) is vir die voorbereiding van die finansiële state verantwoordelik. (1) 6.3.2 Verwys na die ouditverslag hieronder. (a) Die ouditverslag hieronder dui 'n (gekwalifiseerde/ ongekwalifiseerde) mening aan. (1) (b) Verduidelik waarom die aandeelhouers oor hierdie ouditverslag bekommerd moet wees. Noem TWEE punte. (4) INLIGTING: UITTREKSEL UIT DIE OUDITVERSLAG VAN DF ONDERNEMINGS BPK. Basis vir Kwalifisering van Mening Brondokumente vir uitgawes ten bedrae van R550 000 kon nie opgespoor word nie. Ouditmening Na ons mening, behalwe vir die gevolge van die onbevestigde uitgawes beskryf in die paragraaf Basis vir Kwalifisering van Mening, is die finansiële state 'n redelike voorstelling van die finansiële posisie van die maatskappy op 30 Junie 2017 en die resultate van hulle bedrywighede en kontantvloei vir die jaar geëindig, in ooreenstemming met die Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde, en op die wyse soos deur die Maatskappywet (Wet 61 van 1973) van Suid-Afrika voorgeskryf. 65 https://goo.gl/hYFqjY 100

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 7: KONTANTVLOEISTAAT EN VERTOLKING (Nov 2017) (85 punte; 65 minute) 7.1 Kies 'n term om elk van die volgende stellings te voltooi. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (7.1.1– 7.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. aandeelhouer(s); eksterne ouditeur(e); direkteur(e); interne ouditeur(e) 7.1.1 … word deur die aandeelhouers aangestel om die maatskappy te bestuur. 7.1.2 Die ... word deur die maatskappy in diens geneem om funksionele interne beheerprosesse daar te stel. 7.1.3 'n … is 'n persoon wat in 'n maatskappy belê deur aandele te koop. 7.1.4 ... word deur aandeelhouers aangestel om 'n onbevooroordeelde mening oor die finansiële state te gee. (4 x 1) (4) 7.2 SO-FINE BPK. Die inligting gegee het betrekking op So-Fine Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 31 Augustus 2017. GEVRA: 7.2.1 Stel die volgende notas tot die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op 31 Augustus 2017 op: • Gewone aandelekapitaal (7) • Behoue inkomste (9) 7.2.2 Voltooi die Kontantvloeistaat deur slegs die besonderhede en syfers wat deur 'n vraagteken (?) aangedui word, in te voeg. (19) 7.2.3 Bereken die volgende finansiële aanwysers op 31 Augustus 2017: • Persentasie bedryfswins op verkope (3) • Skuld-eienaarsbelang-verhouding (4) 7.2.4 Bereken die dividende per aandeel (DPA) van 'n aandeelhouer wat dieselfde getal aandele vir die hele finansiële tydperk besit het. (4) INLIGTING: A. Inligting uit die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) vir die finansiële jaar geëindig 31 Augustus 2017: Verkope R8 652 000 Bedryfsuitgawes 1 760 000 Waardevermindering 320 000 Rente-uitgawe 86 100 Bedryfswins 697 000 Inkomstebelasting 187 770 Netto wins na inkomstebelasting 438 130 101

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. Inligting uit die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op 31 Augustus: 2017 2016 (R) (R) Vaste bates (drawaarde) 6 177 000 4 975 000 Vaste deposito's 220 000 300 000 Lening: Dolphin Bank 985 000 450 000 Bedryfsbates 619 600 663 300 Bedryfslaste 490 000 614 300 Aandeelhouersbelang ? ? Gewone aandelekapitaal 5 292 000 ? Behoue inkomste ? 147 370 Kontant en kontantekwivalente 23 400 2 500 Oortrokke bankrekening - 65 100 Aandeelhouers vir dividende 168 000 120 000 SAID: Inkomstebelasting 11 800 (Kt.) 2 400 (Dt.) C. Aandelekapitaal en dividende • Die gemagtigde aandelekapitaal bestaan uit 1 200 000 gewone aandele. • 900 000 gewone aandele is reeds op 1 September 2016 uitgereik. • Die maatskappy het op 1 Mei 2017, 150 000 gewone aandele teen R6,30 per aandeel uitgereik. • 70 000 gewone aandele is op 30 Augustus 2017 by aandeelhouers teruggekoop. 'n Tjek vir R437 500 is vir hierdie aandele uitgereik. Hierdie aandeelhouers kwalifiseer vir finale dividende. • 'n Tussentydse dividend van 12 sent per aandeel is op 1 Februarie 2017 betaal. • 'n Finale dividend is op 30 Augustus 2017 verklaar. D. Vaste bates: Transaksies gedurende die huidige finansiële jaar. • Ou toerusting is vir kontant verkoop teen die drawaarde van R324 000. • Addisionele toerusting en afleweringsvoertuie is aangekoop. 7.3 CASTRO BPK. EN RONKI BPK. Jy word voorsien van inligting met betrekking tot twee maatskappye. AGTERGRONDINLIGTING: • Henry Harries besit 300 000 aandele in elke maatskappy. • Castro Bpk. het 200 000 nuwe aandele slegs aan bestaande aandeelhouers uitgereik teen die gemiddelde uitreikprys (R9,10). Hierdie fondse is gebruik om 'n nuwe tak te vestig. Geen nuwe lenings is aangegaan nie. • Ronki Bpk. het R4 800 000 betaal om 320 000 aandele terug te koop. 102

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite GEVRA: LET WEL: Waar kommentaar of verduidelikings verwag word, haal finansiële aanwysers en syfers aan om jou antwoord te staaf. CASTRO BPK. 7.3.1 Lewer kommentaar op die prys van R9,10 wat Castro Bpk. vir die nuwe aandele wat uitgereik is, gevra het. (3) 7.3.2 Verduidelik hoe die uitreik van nuwe aandele die finansiële hefboomverhouding en risiko van Castro Bpk. beïnvloed het. Haal TWEE finansiële aanwysers aan. (6) 7.3.3 Henry het die opsie gehad om sommige van die nuwe aandele wat deur Castro Bpk. uitgereik is, te koop. Hy het genoeg fondse (rentekoers 5% p.j.) vir hierdie doel gespaar. • As Henry sy 60%-aandeelhouding in die maatskappy wou behou, hoeveel aandele sou hy moes gekoop het en hoeveel sou hy moes betaal het? (5) • Henry het besluit om NIE hierdie aandele te koop NIE. Buiten die % aandeelhouding, verduidelik TWEE redes waarom hy 'n fout gemaak het deur nie hierdie opsie uit te oefen nie. (6) RONKI BPK. 7.3.4 Lewer kommentaar op die likiditeit van Ronki Bpk. Haal TWEE finansiële aanwysers aan. (6) 7.3.5 Lewer kommentaar op die prys wat Ronki Bpk. vir die terugkoop van aandele betaal het. (3) 7.3.6 Verduidelik DRIE maniere waarop Henry deur die terugkoop van die aandele deur Ronki Bpk. bevoordeel is. (6) ADDISIONELE INLIGTING: Finansiële aanwysers en addisionele inligting uit jaarverslae: CASTRO BPK. RONKI BPK. 2017 2016 2017 2016 Skuld-ekwiteit-verhouding 0,5 : 1 0,8 : 1 Bedryfsverhouding 1,9 : 1 3,5 : 1 Vuurproefverhouding 1,1 : 1 1,7 : 1 Voorraadhoudingstydperk 54 dae 54 dae Getal aandele reeds uitgereik 700 000 500 000 580 000 900 000 Gemiddelde aandele-uitreikprys R9,10 R10,20 Prys vir terugkoop van aandele betaal R15,00 Prys van aandele op die JSE R12,00 R15,00 Netto batewaarde per aandeel R10,73 R11,38 R13,30 R13,22 % opbrengs op aandeelhouersbelang 23% 17% 16% 13% % opbrengs op totale kapitaal 20% 15% aangewend Verdienste per aandeel 140 sent 196 sent 266 sent 171 sent Totale dividende R357 000 R325 000 R928 000 R928 000 Dividende per aandeel 51 sent 65 sent 160 sent 103 sent 85 https://goo.gl/ZtXuKm 103

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  Aktiwiteit 8: VASTE BATES, KONTANTVLOEI EN VERTOLKING (Maart 2018) (70 punte; 55 minute) MAFOKO BPK. Die inligting het betrekking op Mafoko Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2017. GEVRA: 8.1 Verwys na Inligting A en Inligting B. Bereken die ontbrekende bedrae aangedui deur (a) tot (c) in die Vastebate-nota. (15) 8.2 Bereken die volgende bedrae in die Kontantvloeistaat: 8.2.1 Inkomstebelasting betaal (5) 8.2.2 Dividende betaal (3) 8.2.3 Netto verandering in kontant- en kontantekwivalente (4) 8.3 Voltooi die afdeling Kontantgevolge van Finansieringsaktiwiteite van die Kontantvloeistaat. (10) 8.4 Bereken die volgende finansiële aanwysers op 28 Februarie 2017: 8.4.1 Skuld-ekwiteit-verhouding (3) 8.4.2 Verdienste per aandeel (in sent) (3) 8.4.3 Opbrengs op gemiddelde aandeelhouersbelang (OOAB) (5) 8.5 Verduidelik waarom die direkteure gevoel het dat die 630 sent wat vir die terugkoop van die aandele aangebied is, 'n regverdige prys was. Haal TWEE finansiële aanwysers met syfers aan. (4) 8.6 Die direkteure het die dividenduitbetalingsbeleid vir die huidige finansiële jaar hersien. 8.6.1 Bereken die persentasie verdienste wat as dividende vir elke jaar verdeel is om hierdie verandering te toon. (4) 8.6.2 Gee EEN rede waarom die direkteure hierdie besluit geneem het. (2) 8.6.3 Verduidelik waarom die aandeelhouers dalk nie met die opbrengs wat hulle verdien het, tevrede sal wees nie. Haal 'n finansiële aanwyser of syfer(s) aan. (3) 8.7 Die Kontantvloeistaat toon enkele belangrike besluite wat die direkteurs geneem het. Behalwe vir die dividende, identifiseer DRIE goeie besluite. Verduidelik die effek van elke besluit op die maatskappy. Haal syfers aan. (9) 104

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING: A. Inligting uit die finansiële state op 28 Februarie: 2017 2016 R R Waardevermindering ? ? Rente-uitgawe 123 000 126 500 Netto wins voor inkomstebelasting 422 500 157 500 Netto wins na inkomstebelasting 295 750 113 400 Vaste bates (drawaarde) 4 934 450 3 993 390 Aandeelhouersbelang 4 375 250 3 135 000 Gewone aandelekapitaal 4 117 500 3 000 000 Behoue inkomste 257 750 135 000 Niebedryfslaste 750 000 1 300 000 Voorrade (slegs Handelsvoorraad) 288 000 363 000 Debiteure 318 000 254 000 Krediteure 287 000 367 000 Kontant- en kontantekwivalente 2 500 245 000 Oortrokke bankrekening 27 500 - SAID: Inkomstebelasting 5 200 (Kt.) 3 390 (Kt.) Aandeelhouers vir dividende 98 000 50 000 B. Vastebatenota: Vaste bates bestaan slegs uit Geboue en Toerusting. GEBOUE TOERUSTING Drawaarde (01/03/2016) 2 866 990 1 126 400 Kosprys (01/03/2016) 2 200 000 Opgehoopte waardevermindering (1 073 600) (01/03/2016) Bewegings: Toevoegings (a) 300 000 Verkope (c) Waardevermindering (b) Drawaarde (28/02/2017) 1 058 520 Kosprys (28/02/2017) Opgehoopte waardevermindering (28/02/2017) • Bykomende toerusting is op 1 Junie 2016 aangekoop. • Uitbreidings van die gebou is op 31 Augustus 2016 voltooi. • Ou toerusting is op 28 Februarie 2017 teen drawaarde verkoop. • Toerusting word teen 20% p.j. volgens die verminderdesaldo-metode verminder. 105

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Aandelekapitaal en dividende • Die maatskappy is met 'n gemagtigde aandelekapitaal van 1 000 000 gewone aandele geregistreer. • Op 1 Maart 2016 is 500 000 aandele reeds uitgereik. 'n Verdere 200 000 aandele is op hierdie datum uitgereik. • 'n Tussentydse dividend van R70 000 is op 31 Augustus 2016 betaal. • 25 000 gewone aandele is op 28 Februarie 2017 teen R6,30 per aandeel uit die boedel van 'n oorlede aandeelhouer teruggekoop. Die gemiddelde uitreikprys op hierdie stadium was R6,10. • 'n Finale dividend is op 28 Februarie 2017 verklaar. D. Finansiële aanwysers op 28 Februarie: 2017 2016 Skuld-ekwiteit-verhouding ? 0,4:1 Verdienste per aandeel ? 23 sent Dividend per aandeel 24 sent 20 sent Opbrengs op gemiddelde aandeelhouersbelang ? 3,6% Opbrengs op totale kapitaal aangewend 11,4% 6,4% Netto batewaarde per aandeel 648 sent 627 sent Markprys van aandele (die JSE) 640 sent 630 sent Rentekoers op lenings 12% 11% Rente op vaste deposito's 9% 8% 70 https://goo.gl/p7g1FD 106

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  (Vr3, Nov 2018) Aktiwiteit 9: FINANSIËLE STATE EN OUDITVERSLAG (75 punte; 60 minute) 9.1 Dui aan waar ELK van die volgende items in die finansiële state geplaas sal word deur 'n term uit die lys hieronder te kies. Skryf slegs die antwoord langs die vraagnommers (9.1.1 tot 9.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. niebedryfsbates; bedryfsbates; ekwiteit; bedryfsuitgawes; bedryfsinkomste 9.1.1 Handels- en ander ontvangbare bedrae 9.1.2 Aansuiwerings van voorsiening vir oninbare skulde (vermindering) 9.1.3 Vaste deposito wat oor drie jaar verval 9.1.4 Handelsvoorraadtekort (4) 9.2 TEMBISO BPK. Jy word voorsien van inligting vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2018. GEVRA: Voltooi die volgende vir die jaar geëindig 28 Februarie 2018: 9.2.1 Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) (28) 9.2.2 Notas tot die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) vir: • Gewone aandelekapitaal (7) • Behoue inkomste (7) 9.2.3 Ekwiteit en Laste-afdeling van die Staat van Finansiële Posisie (16) (Balansstaat) INLIGTING: A. Saldo's/Totale op 28 Februarie: 2018 2017 Gewone aandelekapitaal 8 816 000 6 976 000 Behoue inkomste 384 600 376 600 Lening: LSO Bank ? 1 725 500 Handelskrediteure 414 120 SAID: Inkomstebelasting (voorlopige betalings) 341 800 Verkope ? Koste van verkope 4 856 000 Totale bedryfsinkomste 879 440 Salarisse en lone 501 200 Ouditfooie 65 400 Huuruitgawe 79 240 Direkteursfooie 497 800 Diverse uitgawes 91 680 Rente op vaste deposito ? Rente op lening 242 500 107

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite B. A Aansuiwerings en addisionele inligting: (a) Verkoop van goedere: Die maatskappy handhaaf 'n winsopslag van 40% op kosprys. Let daarop dat ou goedere wat R96 000 gekos het (by koste van verkope ingesluit), teen 10% onder kosprys verkoop is. (b) Ouditfooie: 75% van die jaarlikse fooie is betaal. (c) Direkteursfooie: Die maatskappy het drie direkteure wat dieselfde fooi verdien. Een direkteur is twee maande vooruit betaal. (d) Verhuring: 'n Stoorkamer is vanaf 1 Junie 2017 teen R11 200 per maand gehuur. Huur het op 1 Desember 2017 met 7,5% verhoog. Maak voorsiening vir uitstaande huur. (e) Lening: LSO Bank • Vaste maandelikse terugbetalings, rente ingesluit, is R31 600. • Gekapitaliseerde rente vir die jaar geëindig 28 Februarie 2018 het R242 500 beloop. • Rente vir die volgende finansiële jaar sal na verwagting R162 000 wees. • 'n Gedeelte van die lening sal binne die volgende finansiële jaar terugbetaal word. (f) Inkomstebelasting vir 2018: • R31 300 is nog aan SAID verskuldig. • Die korrekte netto wins na belasting is R959 400. (g) Aandelekapitaal en dividende: Gemagtigde aandelekapitaal: 1 600 000 gewone aandele 1 Maart 2017 80% van die aandele is reeds uitgereik. 1 Mei 2017 300 000 aandele is teen R465 000 meer as die gemiddelde aandeleprys teruggekoop. 31 Augustus 2017 Interim/Tussentydse dividende betaal: 30 sent per aandeel. 31 Oktober 2017 Addisionele aandele is uitgereik. 28 Februarie 2018 Finale dividende is verklaar. 108

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 9.3 OUDITVERSLAG Uittreksels uit die ouditverslag van Tembiso Bpk. word verskaf. INLIGTING: Aan Aandeelhouers Ons het die finansiële state, wat op bladsye 8 tot 52 uiteengesit is, geoudit ... Mening Punt 1 Na ons mening is die finansiële state 'n redelike weergawe, in alle wesentlike opsigte, van die finansiële posisie van die maatskappy soos op 28 Februarie 2018 … Punt 2 ... volgens Internasionale Finansiële Verslagdoening-standaarde ('IFRS') en die vereistes van die Maatskappywet (Wet 71 van 2008) van Suid Afrika. Basis vir Mening Punt 3 Ons is onafhanklik van die maatskappy ... Punt 4 Ons het aan ons etiese verantwoordelikhede voldoen wat met internasionale standaarde in ooreenstemming is … Punt 5 … en die ouditbewyse verkry, is voldoende en geskik om 'n basis vir ons mening te verskaf. GEVRA: 9.3.1 Verwys na punte 1 tot 3. Waarom het die ouditeure besluit om hierdie punte te noem? Gee EEN verduideliking vir ELKE punt. (5) 9.3.2 Verwys na punte 4 en 5. Verduidelik TWEE voorbeelde van: • Etiese verantwoordelikhede • Ouditbewyse (8) 75 http://bit.ly/2018NSSVr3AFR (Vr3) 109

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  (Vr 4. Nov 2018) Aktiwiteit 10: KONTANTVLOEISTAAT EN VERTOLKING (70 punte; 55 minute) Jy word voorsien van inligting oor Vooma Beperk vir die afgelope twee finansiële jare geëindig 30 Junie. Die maatskappy is in KZN geleë en dryf handel met resiesfietse. GEVRA: LET WEL: Verskaf syfers of finansiële aanwysers (verhoudings of persentasies) en vergelykings met die vorige jaar om kommentaar of verduidelikings te ondersteun. 10.1 Bereken die volgende vir 2018: 10.1.1 % bedryfsuitgawes op verkope (2) 10.1.2 Vuurproefverhouding (4) 10.1.3 % opbrengs op aandeelhouersbelang (4) 10.2 Bereken die volgende syfers wat in die 2018 Kontantvloeistaat sal verskyn: 10.2.1 Verandering in beleggings (2) 10.2.2 Inkomstebelasting betaal (4) 10.2.3 Vaste bates verkoop (teen drawaarde) (5) 10.3 Kontantvloei en finansiële aktiwiteite: 10.3.1 Verduidelik waarom die direkteure met die verbetering in kontant en kontantekwivalente sedert 1 Julie 2016 tevrede is. (3) 10.3.2 Besluite en hefboomfinansiering in 2018: • Identifiseer DRIE besluite wat die direkteure geneem het om vir grond en geboue te betaal. (6) • Verduidelik hoe hierdie besluite 'n invloed gehad het op: - Kapitaal aangewend - Finansiële hefboom (Haal TWEE aanwysers aan.) (6) 10.3.3 Uit die Kontantvloeistaat hierbo, identifiseer EEN besluit wat die direkteure in 2017 geneem het wat hulle NIE in 2018 geneem het NIE, behalwe die punte hierbo. Gee 'n moontlike rede vir die besluit in 2017. (3) 10.4 Dividende, opbrengste en aandeelhouding vir die 2018 finansiële jaar: • 800 000 aandele is reeds op 1 Julie 2017 uitgereik. • Interim dividende is op 31 Desember 2017 betaal. • 200 000 aandele is op 1 Januarie 2018 aan bestaande aandeelhouers uitgereik. • Finale dividende van 75 sent per aandeel is op 30 Junie 2018 op alle aandele verklaar, maar is nog nie betaal nie. 10.4.1 Bereken vir die 2018 finansiële jaar: • Totale interim dividende betaal (3) • Interim dividende per aandeel (3) 110

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 10.4.2 Bereken totale dividende wat deur Dudu Mkhize vir die 2018 finansiële jaar verdien is. Haar aandeelhouding is: AANDELE GEKOOP AANKOOPPRYS 31 Augustus 2016 380 000 aandele R7,00 1 Januarie 2018 110 000 aandele R20,00 TOTAAL 490 000 aandele (5) 10.4.3 Elke aandeelhouer is op 1 Januarie 2018 twee aandele aangebied vir elke vyf aandele wat hy/sy besit. Dudu het nie genoeg aandele gekoop om die meerderheidsaandeelhouer te word nie. Bereken die minimum getal addisionele aandele wat Dudu moes gekoop het. (3) 10.5 Die direkteure het in 2018 besluit om grond en geboue in twee ander provinsies te koop om die probleem van lae verkope, wat hulle voorheen in KZN gehad het, op te los. 10.5.1 Verduidelik: • Hoekom dit nodig was om eiendom in ander provinsies in plaas van in KZN aan te koop • Of die besluit om hierdie eiendomme aan te koop, die gewenste (2) uitwerking op verkope gehad het • 'n Ander strategie wat hulle gebruik het om die probleem van lae (3) verkope op te los. (3) 10.5.2 Die HUB, Ben Palo, wil ander goeie nuus aan die aandeelhouers op die AJV oordra. Gee raad oor wat hy oor die volgende onderwerpe moet sê: • Verdienste per aandeel (3) • % opbrengs verdien (3) • Aandeleprys op die JSE (3) 111

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite INLIGTING VIR DIE JAAR GEËINDIG 30 JUNIE: A. SYFERS UIT INKOMSTESTAAT GEÏDENTIFISEER: 2018 2017 Verkope R13 182 000 R7 740 000 Getal fietse verkoop 1 750 fietse 900 fietse Winsopslag % 58% 72% Koste van verkope 8 330 000 4 500 000 Bruto wins 4 852 000 3 240 000 Bedryfsuitgawes 1 900 000 1 500 000 Waardevermindering 412 000 275 000 Inkomstebelasting 819 000 444 000 Netto wins na belasting 1 911 000 1 036 000 B. UITTREKSEL UIT BALANSSTAAT OP 30 JUNIE: 2018 2017 Vaste bates (drawaarde) R12 154 000 R8 031 000 Beleggings 625 000 600 000 Bedryfsbates 2 427 000 2 090 000 Voorrade 1 652 000 1 250 000 Handels- en ander ontvangbare bedrae 365 000 820 000 SAID: Inkomstebelasting 0 15 000 Kontant en kontantekwivalente 410 000 5 000 Aandeelhouersbelang 12 112 000 7 191 000 Niebedryfslaste (Lening) 1 850 000 2 600 000 Bedryfslaste 1 244 000 930 000 Handels- en ander betaalbare bedrae 420 000 515 000 Aandeelhouers vir dividende 750 000 280 000 SAID: Inkomstebelasting 74 000 0 Oortrokke bankrekening 0 135 000 112

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. KONTANTVLOEISTAAT: 2018 2017 Kontantvloei uit bedryfsaktiwiteite R1 850 000 R1 046 000 Kontant uit bedrywighede gegenereer 3 322 000 1 989 000 Rente betaal ? (260 000) Dividende betaal (520 000) (254 000) Inkomstebelasting betaal ? (429 000) Kontantvloei uit beleggingsaktiwiteite (4 560 000) (167 000) Aankope van grond en geboue (4 840 000) 0 Verkoop van vaste bates ? 383 000 Verandering in beleggings ? (550 000) Kontantvloei uit finansieringsaktiwiteite 3 250 000 (400 000) Aandelekapitaal uitgereik 4 000 000 0 Aandele teruggekoop 0 (1 000 000) Verandering in niebedryfslaste (750 000) 600 000 Kontant en kontantekwivalente: Netto verandering 540 000 479 000 Beginsaldo (130 000) (609 000) Eindsaldo 410 000 (130 000) D. FINANSIËLE AANWYSERS: 2018 2017 Winsopslag-% bereik 58% 72% Bedryfsuitgawes op verkope ? 19,4% Skuld-ekwiteit-verhouding 0,2 : 1 0,4 : 1 Vuurproefverhouding ? 0,9 : 1 Opbrengs op aandeelhouersbelang ? 14,4% Opbrengs op kapitaal aangewend 20,8% 17,8% Verdienste per aandeel 208 sent 130 sent Dividende per aandeel ? 70 sent Dividenduitbetalingskoers 50% 54% Netto batewaarde per aandeel 1 211 sent 899 sent Markprys op aandelebeurs 2 800 sent 2 100 sent Rente op lenings 12% 12% 70 http://bit.ly/2018NSSVr4AFR (Vr4) 113

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  (Vr4, Mei/Jun 2019) Aktiwiteit 11 OUDITVERSLAG EN MAATSKAPPY FINANSIËLE STATE (80 punte; 65 minute) 11.1 Kies 'n term in KOLOM B wat by die verduideliking in KOLOM A pas. Skryf slegs die letters (A–E) langs die vraagnommers (11.1.1 tot 11.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. KOLOM A KOLOM B 11.1.1 Weerspieël die onderneming se A Ouditeursverslag finansiële posisie op 'n spesifieke datum 11.1.2 Toon of die onderneming 'n wins of B Kontantvloeistaat verlies gemaak het 11.1.3 Verskaf besonderhede oor die beweging C Staat van Finansiële van geld ten opsigte van bedryfs-, Posisie (Balansstaat) beleggings- en finansieringsaktiwiteite 11.1.4 Verskaf 'n onafhanklike mening oor die D Staat van Omvattende betroubaarheid van die finansiële state Inkomste (Inkomstestaat) van 'n onderneming E Direkteursverslag (4 x 1) (4) 11.2 OUDITVERSLAG Uittreksel uit die ouditmening van Everest Bpk. vir die finansiële jaar geëindig 30 April 2018: Ouditmening Na ons mening is die finansiële state 'n redelike weergawe, in alle wesenlike opsigte, van die finansiële posisie van die maatskappy op 30 April 2018 en die resultate van hul bedrywighede en kontantvloei vir die jaar geëindig in ooreenstemming met Internasionale Finansiële Verslagdoeningstandaarde, en in die wyse soos vereis deur die Maatskappywet, 2008 (Wet 71 van 2008). Kego en Murray Vennote Geoktrooieerde rekenmeesters (SA) 31 Julie 2018 GEVRA: 11.2.1 Kies die korrekte woord uit dié wat tussen hakies gegee word. Gee EEN rede. Everest Bpk. het 'n (gekwalifiseerde/ongekwalifiseerde/weerhouding van mening) ouditverslag ontvang. (3) 11.2.2 Gee EEN rede waarom die Maatskappywet vereis dat publieke maatskappye deur 'n onafhanklike ouditeur geoudit moet word. (2) 11.2.3 Koerantberigte het aangedui dat Kego en Murray Vennote aan wanbestuur skuldig bevind is ten opsigte van ouditwerk wat by verskeie groot firmas gedoen is. Verduidelik hoe dit aandeelhouers van Everest Bpk. kan beïnvloed. Noem TWEE punte. (4) http://bit.ly/2019JunVr4AFR (Vr4) 114

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 11.3 MVVS BPK. Die inligting het betrekking op die finansiële jaar geëindig 31 Maart 2019. GEVRA: 11.3.1 Voltooi die Staat van Omvattende Inkomste (Inkomstestaat) vir die jaar geëindig 31 Maart 2019. (53) 11.3.2 Voltooi die volgende notas tot die Balansstaat: • Vaste-/Tasbare Batenota (8) • Gewone aandelekapitaal (6) INLIGTING: Syfers onttrek uit die Vooraansuiweringsproefbalans op 31 Maart: 2019 2018 R R Gewone aandelekapitaal 9 300 000 4 800 000 Verbandlening: Sapphire Bank 1 430 200 1 658 000 Grond en geboue 12 500 000 12 500 000 Voertuie 1 377 000 750 000 Toerusting ? 398 000 Opgehoopte waardevermindering op voertuie ? 475 000 Opgehoopte waardevermindering op toerusting ? 117 500 Voorsiening vir oninbare skulde ? 30 100 Handelsvoorraad 364 200 Debiteurekontrole 578 000 Verkope 10 563 280 Koste van verkope 6 236 000 Huurinkomste 99 500 Direkteursfooie 1 262 100 Water en elektrisiteit 218 000 Telefoon 75 600 Ouditfooie 104 000 Diverse uitgawes 61 001 Salarisse en lone 1 280 000 Werkgewersbydraes (medies, pensioen en WVF) 316 000 Oninbare skulde 22 300 Verbruiksgoedere 53 200 Rente-inkomste ? Versekering 79 500 Waardevermindering (op toerusting verkoop) 1 750 Rente op lening ? Oninbare skulde ingevorder 6 000 Gewone aandeledividende (tussentyds) 375 000 Aansuiwerings en addisionele inligting: A. 'n Kredietfaktuur vir R36 720 (na aftrekking van 'n 10%-handelskorting), op 31 Maart 2019 uitgereik, is nie geboekstaaf nie. Goedere het 'n winsopslag van 70% op kosprys. B. Die fisiese voorraadopname op 31 Maart 2019 het die volgende voorhande getoon: • Handelsvoorraad, R334 500 • Verbruiksgoedere, R3 400 115

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite C. Debiteur S Magnum is insolvent verklaar. Sy boedel het R2 000 betaal, wat 20% van sy skuld was. Die verskil moet as oninbare skuld afgeskryf word. D. R1 800 is van 'n debiteur, J Misting, wie se skuld voorheen afgeskryf is, ontvang. Die boekhouer het foutiewelik die bedrag na die Debiteurekontrole-rekening gekrediteer. Herstel die fout. E. Suiwer die voorsiening vir oninbare skulde aan tot R28 500. F. Versekering sluit 'n jaarlikse premie van R51 000 in, wat vir die tydperk 1 Januarie 2019 tot 31 Desember 2019 betaal is. G. 'n Werknemer is uit die Salarisjoernaal vir Maart 2019 gelaat. Die volgende besonderhede is van toepassing: • Netto salaris van die werknemer, R9 100 • Die aftrekkings deur die werkgewer het in totaal 30% van die bruto salaris beloop • Werkgewersbydraes was R2 200 H. Rente op lening word gekapitaliseer. 'n Vaste maandelikse terugbetaling (rente ingesluit) van R25 400 is vir die finansiële jaar betaal. I. Vaste bates en waardevermindering: (i) Voertuie: • Besonderhede van die drie voertuie is soos volg: Opgehoopte waardevermindering Kosprys Datum aangekoop 31 Maart 2018 1 R350 000 R315 000 1 Oktober 2013 2 R400 000 R160 000 1 April 2016 3 R627 000 30 November 2018 • Voertuie word teen 20% p.j. op kosprys verminder. (ii) Toerusting: • Toerusting is op 31 Augustus 2018 vir R9 600 kontant verkoop. Slegs die volgende inskrywings ten opsigte van hierdie verkope is geprosesseer: Kosprys 28 000 Opgehoopte waardevermindering op die datum van verkope 21 500 Waardevermindering vir die huidige finansiële jaar 1 750 • Waardevermindering op die oorblywende toerusting word op R92 500 bereken nadat alles hierbo in berekening gebring is. J. Rente-inkomste is die ontbrekende syfer in die Inkomstestaat. K. Inkomstebelasting word teen 28% van die netto wins bereken. Die netto wins voor belasting was R691 000. L. Aandele en dividende: • Die maatskappy het 'n gemagtigde aandelekapitaal van 8 000 000 aandele. • Die maatskappy het op 1 April 2018 reeds 1 200 000 aandele uitgereik. • 150 000 aandele is op 30 November 2018 teruggekoop. EFO-betalings ten bedrae van R825 000 is vir hierdie aandele gedoen. • 850 000 addisionele aandele is op 30 September 2018 uitgereik. 80 116

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite  (Vr5, Mei/Jun 2019) Aktiwiteit 12: KONTANTVLOEI EN VERTOLKING (75 punte; 60 minute) 12.1 Kies 'n term uit die lys hieronder wat die spesifieke vrae wat volg, beantwoord. Skryf slegs die term langs die vraagnommers (12.1.1 tot 12.1.4) in die ANTWOORDEBOEK neer. hefboom; opbrengs op ekwiteit; solvensie; likiditeit; winsgewendheid 12.1.1 Is die onderneming in staat om al sy skuld te vereffen? 12.1.2 Kan die besigheid korttermynskuld in die volgende finansiële jaar vereffen? 12.1.3 Sal aandeelhouers tevrede wees met die voordeel wat hulle vir hul belegging in die maatskappy ontvang? 12.1.4 Tot watter mate is die maatskappy deur lenings of geleende kapitaal gefinansier? (4) 12.2 KULFI BPK. Inligting vir die finansiële jaar geëindig 28 Februarie 2019 word verskaf. Waar finansiële aanwysers gevra word om jou antwoord te staaf, haal die finansiële aanwyser en werklike syfer/verhouding/persentasie en neigings aan. GEVRA: 12.2.1 Stel die Behoue-inkomste-nota tot die Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op. (12) 12.2.2 Bereken die volgende bedrae vir die Kontantvloeistaat. Toon bewerkings. • Inkomstebelasting betaal (4) • Dividende betaal (4) 12.2.3 Voltooi die volgende afdelings van die Kontantvloeistaat: • Kontantgevolge van beleggingsaktiwiteite (9) • Netto verandering in kontant en kontantekwivalente (4) 12.2.4 Bereken die volgende finansiële aanwysers op 28 Februarie 2019: • Vuurproefverhouding (4) • Skuld-ekwiteit-verhouding (4) • % opbrengs op gemiddelde aandeelhouersbelang (OOAB) (5) 12.2.5 Die aandeelhouers is tevrede met die verbetering in die likiditeitsposisie. Haal DRIE finansiële aanwysers (met syfers) aan om hierdie stelling te staaf. (6) 12.2.6 Die maatskappy het die aandelekapitaal met R840 000 en die lening met R550 000 verhoog. • Verduidelik hoe dit die hefboom en risiko van die maatskappy beïnvloed het. Haal TWEE finansiële aanwysers aan. (5) • Verduidelik wat die direkteure met hierdie invloei van kontant gedoen het. (4) Noem TWEE punte. 117

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite 12.2.7 Die direkteure het besluit om die dividend-uitbetalingspersentasie te verminder. • Verskaf berekeninge om die verandering in die uitbetalingskoers te toon. (4) • Gee EEN rede waarom baie aandeelhouers met die verandering in beleid tevrede was. Haal syfers aan. (2) 12.2.8 Martha het op 1 Maart 2018, 475 000 aandele in die maatskappy besit. Sy het nie enige aandele wat op 1 Mei 2018 uitgereik is, aangekoop nie. • Verduidelik hoe die terugkoop van die aandele Martha se aandeelhouding bevoordeel het. Haal syfers aan. (4) INLIGTING: A. Aandelekapitaal: • Daar was teen 1 Maart 2018, 900 000 gewone aandele uitgereik. • 'n Addisionele 100 000 gewone aandele is op 1 Mei 2018 uitgereik. • Op 1 Oktober 2018 het die maatskappy 60 000 aandele teen R9,00 per aandeel teruggekoop. Die gemiddelde aandeleprys op die datum was R8,04. B. Dividende: • Interim dividende van 25 sent per aandeel is op 15 September 2018 betaal. • Finale dividende is op 28 Februarie 2019 verklaar. C. Uittreksel uit Inkomstestaat vir die jaar geëindig 28 Februarie 2019: R Waardevermindering 123 600 Rente-uitgawe 143 000 Inkomstebelasting (teen 30% van die netto wins) 293 100 118

Gr 12 Rekeningkunde Hersiening Aktiwiteite D. Uittreksel uit Staat van Finansiële Posisie (Balansstaat) op 28 Februarie 2019: 2019 2018 R R Vaste bates (drawaarde)* 8 775 720 8 430 720 Vaste deposito: Flay Bank 150 000 100 000 Bedryfsbates 996 480 684 300 Voorrade 448 000 281 000 Handels- en ander ontvangbare bedrae (Nota 1) 288 300 378 300 Kontant en kontantekwivalente 260 180 25 000 Aandeelhouersbelang ? 7 341 500 Gewone aandelekapitaal 7 557 600 7 200 000 Behoue inkomste ? 141 500 Lening: Home Bank 1 400 000 850 000 Bedryfslaste 553 600 923 520 Handels- en ander betaalbare bedrae (Nota 2) 553 600 781 000 Oortrokke bankrekening 0 142 520 * Ou toerusting is teen drawaarde, R111 800, vir kontant verkoop. Nota 1: Handels- en ander ontvangbare bedrae: 2019 2018 Debiteurekontrole 288 300 367 000 SAID: Inkomstebelasting 0 11 300 Nota 2: Handels- en ander betaalbare bedrae: 2019 2018 Krediteurekontrole 325 000 421 000 Aandeelhouers vir dividende 206 800 360 000 SAID: Inkomstebelasting 21 800 0 E. Die volgende finansiële aanwysers is op 28 Februarie bereken: 2019 2018 Bedryfsverhouding 1,8 : 1 0,7 : 1 Vuurproefverhouding ? 0,4 : 1 Debiteure-invorderingstydperk 28 dae 39 dae Krediteurebetalingstydperk 60 dae 60 dae Skuld-ekwiteit-verhouding ? 0,1 : 1 Opbrengs op aandeelhouersbelang (OOAB) ? 10,2% Opbrengs op totale kapitaal aangewend (OOTKA) 12,9% 14,4% Verdienste per aandeel (VPA) 71 sent 83 sent Dividende per aandeel (DPA) 47 sent 80 sent Netto batewaarde per aandeel (NBA) 837 sent 816 sent Markwaarde per aandeel 840 sent 807 sent Rentekoers op lenings 13,5% 13,5% 75 http://bit.ly/2019JunVr5AFR (Vr5) 119