Accounting TG AFR

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – KABV GRAAD12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – iii KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com INHOUD 1. Inleiding............................................................................................................................... 3 2. Die oogmerke en doelstellings van die projek..................................................................... 3 3. Assesseringstake soos deur die NKV en KABV omskryf.................................................... 5 4. Omvang van die projek....................................................................................................... 6 5. Die gehalteversekeringsproses........................................................................................... 6 6. Inhoud van hierdie boek...................................................................................................... 6 Taak A Eerste kwartaal – verslag: Maatskappye Hierdie taak is geskik vir graad 12-leerders vanaf 2014 (KABV) Vraestel.......................................................................................................................... 7–9 Antwoordeboek. ............................................................................................................. 10–14 Taak B Eerste kwartaal – toets: Finansiële state van ‘n maatskappy Hierdie taak sluit in aandele sonder pariwaarde en die terugkoop van aandele. Hierdie taak is geskik vir graad 12-leerders vanaf 2014 (KABV). Vraestel.......................................................................................................................... 15–18 Antwoordeboek. ............................................................................................................. 19–22 Taak C Tweede kwartaal – projek: Gepubliseerde finansiële state van Famous Brands Bpk. Hierdie taak is geskik vir graad 12-leerders vanaf 2014 (KABV). Vraestel en antwoordeboek (gekombineer). .................................................................. 23–29 Bronnemateriaal............................................................................................................. 30–40 Taak D Derde kwartaal – gevallestudie: Kontantbegroting en debiteure Hierdie taak is geskik vir graad 12-leerders vanaf 2014 (KABV). Vraestel.......................................................................................................................... 41–45 Antwoordeboek. ............................................................................................................. 46–50 Nasienriglyne 51 Taak A.................................................................................................................................. 52–56 Taak B................................................................................................................................. 57–59 Taak C................................................................................................................................. 60–65 Taak D................................................................................................................................. 66–69 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 1 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com 1. INLEIDING Assessering is ‘n deurlopende, beplande proses van identifisering, insameling en interpretasie van inligting met betrekking tot leerders se prestasie deur gebruik te maak van verskillende vorme van assessering. Dit behels vier stappe: generering en insameling van bewyse van prestasie; evaluering van hierdie bewyse; aanteken van die bevindings en die gebruik van hierdie inligting om die ontwikkeling van die leerders te verstaan en daardeur die onderrig-leer-proses te bevorder. Assessering behoort beide informeel (assessering vir leer) en formeel (assessering van leer) te wees. In beide gevalle moet gereelde terugvoer aan die leerders gegee word om die leerervaring te versterk. Skoolgebaseerde assessering (SGA) is ‘n doelgerigte versameling van leerders se werk wat blyke gee van die leerder se pogings, vordering en prestasie op ‘n gegewe gebied. Die gehalte van die SGA-take staan integraal in leerders se voorbereiding vir die eindeksamen. Hierdie boek dien as ‘n bron van vier voorbeeldtake vir SGA vir skole en vakonderwysers van Rekeningkunde. SGA-punte word formeel deur jou, die onderwyser, aangeteken vir die doeleindes van vordering en sertifisering. Die SGA-komponent is verpligtend vir alle leerders. Leerders wat nie aan die vereistes voldoen wat in ooreenstemming met die beleid gespesifiseer is nie, mag moontlik nie kwalifiseer om vir die eindeksamen in die vak in te skryf nie. Die formele assesseringstake voorsien jou van ‘n sistematiese wyse van evaluering oor leerders se vordering. Die boek bevat toetse, ‘n projek en ‘n gevallestudie. Formele assesseringstake vorm deel van ‘n jaar lange formele assesseringsprogram. Hierdie take moet met die nodige erns bejeën word, en leerders moet aangemoedig word om hulle heel beste pogings vir finale assessering in te dien. Daar word van onderwysers verwag om seker te maak dat die assesseringstake toepaslik is en geskik is vir die leerders wat onderrig word. Onderwysers moet die take aanpas om by die leerders se begripsvlak te pas. Take moet ook binne ‘n konteks gestel word. Die vereistes soos in die Kurrikulum-en-assesseringsbeleidsverklaringdo kument (KABV) uitgeengesit is, moet egter altyd in ag geneem word. Hierdie dokument bevat vier take wat aan die vereistes van die graad 12 Rekeningkunde-kurrikulum voldoen. Daar word verwag dat hierdie take as ‘n waardevolle hulpbron sal dien vir: • Rekeningkunde-onderwysers, deurdat dit voorbeelde verskaf van die tipes en standaard van skoolgebaseerde take wat vir hulle leerders geskik sal wees • Graad 12 Rekeningkunde-leerders, deurdat dit materiaal verskaf wat hulle sal help in hulle voorbereiding vir die Nasionale Seniorsertifikaat-eksamens 2. DIE OOGMERKE EN DOELSTELLINGS VAN DIE PROJEK • Skoolgebaseerde assessering bied ‘n meer gebalanseerde en betroubare assesseringstelsel, met ‘n toename in die omvang en verskeidenheid van assesseringstake. • Die voorbeeldtake is daarop gerig om die diepte van die kurrikuluminhoud te reflekteer wat toepaslik is vir graad 12. • Dit reflekteer die verlangde kognitiewe eise soos gestel in Bloom se hersiene taksonomie: onthou, verstaan, toepas, ontleed, evalueer en skep. • Skoolgebaseerde assessering verbeter die geldigheid van assessering deurdat aspekte ingesluit word wat nie in ‘n formele eksamenopset geassesseer kan word nie. • Dit verbeter die betroubaarheid van assessering aangesien beoordeling gebaseer word op talle waarnemings van die leerder oor ‘n lang tydperk. • Daar is ‘n gunstige uitwerking op onderrig en leer, nie slegs met betrekking tot die kritiese ontleding en evaluering van Rekeningkunde-inligting en kreatiewe probleemoplossing nie, maar ook op die onderrig- en assesseringspraktyke. REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 3 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com • Dit bemagtig onderwysers om deel te word van die assesseringsproses en verhoog die samewerking en deel van kundigheid binne en onder skole. • Dit het ‘n professionele ontwikkelingsfunksie deurdat dit onderwysers se vaardighede in assesseringspraktyke uitbou, wat dan weer na ander terreine van die kurrikulum oorgedra kan word. Die take fokus op die inhoud van die Nasionale Kurrikulumverklaring (NKS) wat in 2013 gegeld het, en bevat blootstelling aan sekere aspekte van die nuwe inhoud van die Kurrikulum-en-assesseringsbeleidsverklaring (KABV) wat vanaf 2014 geld. Die onderskeidende kenmerke van SGA (en sy voordele as een betreklike klein komponent van ‘n samehangende assesseringstelsel) het implikasies vir die ontwerp en implementering daarvan, in die besonder die aard van die assesseringstake en die rol van die onderwyser se standaardiseringsprosedures. Hierdie implikasies word soos volg saamgevat: • Die assesseringsproses behoort aan die normale onderrigprogram gekoppel te word en ook ‘n logiese uitvloeisel daarvan te wees. Onderrig, leer en assessering behoort aanvullende dele van die opvoedingservaring as geheel te wees (dit wil sê, die SGA-komponent is nie ‘n afsonderlike eenmalige aktiwiteit wat volgens ‘n rooster uitgevoer kan word en waarvoor voorberei kan word asof dit ‘n afsonderlike deel van die kurrikulum is nie). • Die assesseringsproses behoort ‘n ryker beeld te verskaf van waartoe leerders in staat is as dit wat deur die eksterne eksamen verkry word, deur meer voorbeelde oor ‘n langer tydperk te doen en deur nader aan toestande in die werklike lewe met minder stres te beweeg (d.w.s. die SGA-komponent is nie ‘n eenmalige aktiwiteit wat onder pseudo-eksamentoestande deur onbekende assesseerders gedoen word nie). • Die formatiewe/summatiewe onderskeid bestaan wel in SGA, maar is baie minder rigied en onbuigsaam as in ‘n toetskultuur, d.w.s. leerders behoort konstruktiewe terugvoer te kry sowel as die geleentheid om vrae oor spesifieke aspekte van hulle vordering te stel na elke beplande SGA-assesseringsaktiwiteit, wat leerders se vaardighede in Rekeningkunde sal opskerp en hulle sal help om vir die eindeksamen voor te berei (d.w.s. die SGA-komponent is slegs ‘n suiwer summatiewe assessering nie). • Indien die SGA-proses effektief moet wees, moet dit hoogs gekontekstualiseer, dialogies van aard en sensitief vir leerders se behoeftes wees, d.w.s. die SGA-komponent is nie en kan nie beskou word as identies aan ‘n eksterne eksamen nie waarin toetse, take en taaktoestande volledig gestandaardiseer en alle kontekstuele veranderlikes beheer word nie. Enige poging om dit te doen, sou beteken dat die rasionaal vir SGA weerspreek word; dus moet skole en onderwysers ‘n sekere mate van vertroue en outonomie geniet in die ontwerp, implementering en spesifieke tydsplasing van die assesseringstake. • Onderwysers moet seker maak dat leerders die assesseringskriteria verstaan asook die relevansie daarvan vir self- en portuurassessering. Onderwysers behoort ook eers hierdie kriteria vir informele assesserings- en onderrigdoeleindes te gebruik voordat hulle enige formele assessering uitvoer sodat hulle vertroud kan wees met die kriteria en die assesseringsproses. Die projek verskaf voorbeeldtake wat daarop gerig is om: • Die diepte van die Rekeningkunde-kurrikuluminhoud te reflekteer wat geskik is vir graad 12 • Die verlangde kognitiewe eise te reflekteer soos in Bloom se hersiene taksonomie vervat: onthou, verstaan, toepas, ontleed, evalueer en skep • Vrae en onderafdelings van vrae te bevat wat toepaslike vlakke van uitdaging bied: maklik, gemiddeld en moeilik • Te fokus op die inhoud van die Nasionale Kurrikulumverklaring (NKV) wat in 2013 van krag is; en op blootstelling aan sekere aspekte van die nuwe inhoud van die Kurrikulum-en-assesseringsbeleidverklaring (KABV) wat van 2014 af geld, naamlik aandele sonder pariwaarde en die terugkoop van aandele – verwys na Taak B Weergawe (i). REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 4 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com 3. ASSESSERINGSTAKE SOOS DEUR DIE NKV EN KABV OMSKRYF Die graad 12 finale punte word bereken uit die Nasionale Seniorsertifikaat- (NSS) eksamen wat leerders gaan skryf (uit 300 punte) plus skoolgebaseerde assessering (uit 100 punte). Die kurrikulum spesifiseer die volgende sewe formele take waaruit skoolgebaseerde assessering in Rekeningkunde bestaan: TAKE VIR SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING: NKV en KABV Kwartaal Besonderhede Punte Verwerk tot: 1 ste kwartaal Verslag 50 punte 10 punte Toets 100 punte 20 punte 2 kwartaal de Projek 50 punte 20 punte Halfjaareksamen 300 punte 20 punte 3 kwartaal de Gevallestudie 50 punte 10 punte Voorbereidende eksamen 300 punte 20 punte 100 punte 4. OMVANG VAN DIE PROJEK Taak A Taak B Taak B Taak C Taak D Weergawe (i) Weergawe (ii) Tipe taak Skriftelike verslag Toets Toets Projek Gevallestudie Voldoening aan NKV NKV en KABV Slegs KABV Slegs NKV NKV en KABV NKV en KABV of KABV Inhoud gedek Deel (a): Verslag oor ‘n JSB-genoteerde Bateverkope, Bateverkope, maatskappy Vertolking van Kontantbegroting Inkomstestaat, Inkomstestaat, gepubliseerde en Debiteure- Deel (b): Verslag finansiële state en ouderdomsont- Balansstaat en Balansstaat en van interne ouditeur ouditverslag leding oor maatskappy se Notas Notas interne beheer Getoets in eksamens Deel (a): NEE JA JA JA JA Deel (b): JA Vaardighede getoets Ontleding en Begrip van teorie soortgelyk aan Stel grootboek- Stel grootboek- Ontleding en vertolking van van maatskappye en vaardighede in rekeninge en rekeninge en vertolking van finansiële inligting; interne beheer; eksamen getoets finansiële state op finansiële state op finansiële inligting Kreatiewe Probleemoplos-sing probleemoplos-sing Vaardighede Hantering van geassesseer Navorsing oor hoeveelheid inligting wat verskil van ‘n genoteerde – – – in gepubliseerde vaardighede in maatskappy jaarverslae eksamen geassesseer REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 5 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com 5. DIE GEHALTEVERSEKERINGSPROSES (vakspesifiek) Die doel van hierdie dokument is om beide onderwysers en leerders te voorsien van ‘n stel gestandaardiseerde skoolgebaseerde assesseringstake (SGA-take). Dit bevat nuttige inligting en riglyne in die vorm van voorbeeldvraestelle. ‘n Span kundiges bestaande uit onderwysers en vakadviseurs uit verskillende provinsies is deur die DBO aangewys om die assesseringstake te ontwikkel en op te stel. Hierdie paneel kundiges het ‘n tydperk van vier dae by die DBO deurgebring om die take te ontwikkel aan die hand van die riglyne en beleidsverklaring. Die moderering en gehalteversekering van take is deur nasionale en provinsiale eksaminatore en moderatore onderneem. Die assesseringstake is verder afgerond deur die nasionale interne moderatore om te verseker dat dit in ooreenstemming met KABV-dokument is. 6. INHOUD VAN DIE GIDS Die volgende word vir elke assesseringstaak ingesluit: • Vraestel, antwoordeboek en nasienriglyne • Bronnemateriaal vir die projek • Instruksies en notas vir leerders en onderwysers word verskaf in die vraestelle, antwoordeboeke en nasienriglyne oor hoe om die take te onderneem, vrae te beantwoord en die nasienriglyne te gebruik. REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 6 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak A NOTA VIR ONDERWYSERS: Hierdie taak het betrekking op graad 12-leerders vanaf 2014 (d.w.s. vir KABV). Hierdie taak bestaan uit twee dele. Jy mag die stof aanpas om die behoeftes van jou leerders in ag te neem. Jy kan hulle byvoorbeeld vra om Deel A op hulle eie te doen en Deel B in die klas. Of jy kan die klas vra om slegs Deel B as ‘n formele verslag te doen en Deel A as ‘n uitbreidingstaak in die klas te doen op ‘n weeklikse grondslag. As jy verkies om die stof in enige opsig aan te pas, moet jy seker maak dat die taak 50 punte beloop ooreenkomstig die KABV. REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK A EERSTE KWARTAAL ASSESSERINGSTAAK VERSLAG OOR MAATSKAPPYE VRAESTEL 50 punte HIERDIE TAAK BESTAAN UIT TWEE DELE: DEEL A Verslag oor ‘n publieke maatskappy op die JSB genoteer (26) DEEL B Verslag van interne ouditeur oor prosedures en interne beheer in ‘n (24) publieke maatskappy 50 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 7 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak A DEEL A Verslag oor ‘n publieke maatskappy op die JSB genoteer 26 punte Vir hierdie taak moet jy die bladsy in die sakenuus van ‘n oggendkoerant gebruik wat die lys bevat van die publieke maatskappye wat op die Johannesburgse Sekuriteitebeurs (JSB) handel dryf. Jy sal hierdie bron elke week vir ‘n tydperk van 5 weke moet raadpleeg. ‘n Welgestelde tante het R200 000 van haar fondse vir beleggingsdoeleindes geoormerk. Sy wil aandele koop in ‘n publieke maatskappy wat op die JSB genoteer is. Sy benodig jou advies. Kies ‘n maatskappy op die aandelebladsy wat aan jou bekend is om die volgende verslag te voltooi. NOTA VIR DIE ONDERWYSER: Elke leerder moet ‘n ander maatskappy kies. GEVRA: Stel ‘n eenbladsy-verslag op oor die maatskappy wat jy gekies het. VOORBEREIDING EN NAVORSING VIR JOU VERSLAG § Op die aanvangsdatum van hierdie taak, bereken die maksimum getal aandele van die maatskappy wat jy gekies het, wat jou tante vir R200 000 kan koop. Maak seker dat sy aan- dele in hoeveelhede van 100 koop, dit wil sê 100, 200, 300, ensovoorts. Bereken ook hoev- eel kontant sy op hierdie datum sal oorhê nadat sy die aandele gekoop het. Sy sal hierdie geld in 'n spaarrekening plaas (ignoreer rente). § Vir 'n tydperk van vyf weke, maak 'n aantekening van die aandeleprys op dieselfde dag van elke week. Bereken die waarde van haar beleggingsportefeulje elke week, dit wil sê, die waarde van die aandele en die kontant. § Verkry ook ander interessante inligting omtrent die maatskappy wat jy gekies het, bv. produkte wat hulle verkoop of dienste wat hulle lewer, gemeenskapsdiens of borgskappe deur die maatskappy, die grootte van die maatskappy, waar dit geleë is, besonderhede oor die direkteure of die hoof uitvoerende beampte (HUB), die bedrag wat die HUB verdien, of enige ander nuus omtrent die maatskappy of sy geskiedenis. DIE VERSLAG MOET DIE VOLGENDE INSLUIT: § Trek 'n tabel en teken 'n grafiek van die maatskappy se aandeleprys. § Trek 'n tabel en teken 'n grafiek van die waarde van jou tante se beleggingsportefeulje met betrekking tot die belegging in die aandele en die kontant wat sy voorhande het. Laat die rente wat sy op haar spaarrekening verdien, buite rekening. § Verdere interessante inligting omtrent die maatskappy. § Aanbeveling rakende verdere belegging in hierdie maatskappy, met redes. (Moet jou tante dit oorweeg om nog aandele in hierdie maatskappy te koop of moet sy liewer aan 'n ander belegging dink?) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 8 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak A DEEL B Verslag van die interne ouditeur oor ‘n publieke maatskappy 24 punte Jy is aangestel as die interne ouditeur van Exotic Clothing Bpk., ‘n nuwe publieke maats- kappy wat binnekort gestig gaan word. Alle voorraad sal op krediet aangekoop word. Hulle sal goedere kontant verkoop en sal klante toelaat om op krediet te koop. Daar word verwag dat daar ongeveer 1 000 aandeelhouers gaan wees. Die hoof uitvoerende beampte (HUB) het jou gevra om ‘n verslag op te stel oor bepaalde prosedures wat in die maatskappy gevolg behoort te word. Die maatskappy het tans vier werknemers in die Rekeninge-afdeling. Die HUB dink daaraan om Tom aan te stel om die vaste bates te bestuur, Maisy om die handelsvoorraad te beheer, Bheki vir debiteure-kontrole (bedrae ontvangbaar) en Shamila om kontantvoorraad te be- heer. Jou verslag moet die volgende insluit: 1. Prosedure om die maatskappy te stig 2. Die rekords wat oor elke aandeelhouer gehou moet word, tesame met die redes waar- om dit nodig is 3. Die prosedures wat in werking gestel moet word om te verseker dat goeie interne be- heer oor die volgende uitgeoefen word: • Vaste bates • Handelsvoorraad • Rekeninge ontvangbaar (debiteure) • Kontant ingevorder TOTAAL 50 punte REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 9 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak A REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK A EERSTE KWARTAAL ASSESSERINGSTAAK: VERSLAG OOR MAATSKAPPYE ANTWOORDEBOEK HIERDIE TAAK BESTAAN UIT TWEE DELE: DEEL A Verslag oor ‘n publieke maatskappy op die JSB genoteer DEEL B Verslag van interne ouditeur oor prosedures en interne beheer in ‘n publieke maatskappy Naam van leerder Skool Klas PUNTE MAKSIMUM BEHAAL Deel A 26 Deel B 24 TOTAAL 50 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 10 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak A DEEL A: VERSLAG OOR DIE BELEGGINGSPORTEFEULJE VAN ________________ (tante se naam) 1. Naam van maatskappy: Kategorie op die aandelebladsy Begindatum van die belegging in aandele Aandeleprys op hierdie datum Getal aandele gekoop (in hoeveelhede van 100) Totale waarde van aandele gekoop Kontant voorhande Totale waarde van beleggingsportefeulje R200 000 4 2. Aandele-prys Getal Totale waarde Kontant Totale waarde aandele van aandele voorhande van belegging gekoop Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Week 5 5 3. Grafiek van aandeleprys e week: 4 4. Grafiek van waarde van beleggingsportefeulje elke week: 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 11 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak A 5. Verdere inligting oor die maatskappy: 5 6. Aanbeveling oor verdere belegging in hierdie maatskappy, met redes: 4 26 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 12 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak A DEEL B Verslag deur interne ouditeur oor prosedures wat deur Exotic Clothing Bpk. geïmplementeer moet word. 1. Prosedure om die maatskappy te stig: 4 2. Rekords wat oor elke aandeelhouer gehou moet word, met redes: 4 3. Prosedure vir interne beheer oor vaste bates: 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 13 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak A 4. Prosedure vir interne beheer oor handelsvoorraad: 4 5. Prosedure vir interne beheer oor rekeninge ontvangbaar (debiteure): 4 6. Prosedure vir interne beheer oor kontant ingevorder: 4 24 Geteken: _____________________ (Interne ouditeur) Datum: ______________ REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 14 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak B BELANGRIKE NOTA VIR ONDERWYSERS: Die toets sluit inskrywings in wat betrekking het op die nuwe KABV- kurrikulum wat in 2014 geïmplementeer word, oor aandele sonder pariwaarde en die terugkoop van aandele. Die toets is aangepas uit ‘n vorige graad 12-vraestel (VRAAG 4 in die NSS-rugsteunvraestel van 2009). REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK B EERSTE KWARTAAL TOETS DIE FINANSIËLE STATE VAN ‘N MAATSKAPPY VRAESTEL 100 punte; 60 minute REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 15 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak B(i) FINANSIËLE STATE VAN ‘N MAATSKAPPY (100 punte; 60 minute) Jy word voorsien van bedrare uit die Vooraansuiweringsproefbalans van Simphiwe Beperk. Die maatskappy koop en verkoop uniforms en herstel ook uniforms vir hulle klante, waarvoor hulle ‘n fooi vra. Hierdie bedrae word in die Fooie-inkomsterekening in die Algemene Grootboek gekrediteer. Aan die einde van die vorige finansiële jaar, 30 September 2011, het die maatskappy reeds 400 000 gewone aandele uitgereik. Hierdie aandele is almal op verskillende tye en teen verskillende uitgiftepryse uitgereik. Baie van die bestaande aandeelhouers het ook aandele op die JSB gekoop teen pryse wat met die verkopers van hierdie aandele onderhandel is. Die maatskappy het op 1 Maart 2013 ook 100 000 nuwe aandele uitgereik. GEVRA 1. Verwys na Inligting 10 hieronder. Bereken die wins of verlies op die verkoop van die rekenaar. Toon jou bewerkings. Jy kan ‘n Bateverkoperekening opstel om die bedrag te verkry. (8) 2. Inkomstestaat vir die jaar geëindig 30 September 2012. (64) 3. Die volgende notas tot die finansiële state: 3.1 Gewone aandelekapitaal (13) 3.2 Behoue inkomste (15) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 16 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak B INLIGTING SIMPHIWE BPK VOORAANSUIWERINGSPROEFBALANS OP 30 SEPTEMBER 2012 DEBIET KREDIET Balansstaatrekeninge-afdeling R R Gewone aandelekapitaal (500 000 aandele) 4 410 000 Behoue inkomste (1 Oktober 2011) 812 650 Lening by Stay Bank 270 000 Grond en geboue teen kosprys 4 884 000 Voertuie teen kosprys 660 000 Toerusting teen kosprys 570 000 Opgehoopte waardevermindering op voertuie 123 000 (1 Oktober 2011) Opgehoopte waardevermindering op toerusting 111 000 (1 Oktober 2011) Debiteurekontrole 109 800 Krediteurekontrole 53 880 Handelsvoorraad 1 398 600 Bank 940 500 Kleinkas 6 600 SAID – Inkomstebelasting 390 500 Voorsiening vir oninbare skuld 4 320 Nominale-rekeninge-afdeling R R Verkope 8 160 000 Koste van verkope 3 930 000 Debiteure-afslag 18 600 Salarisse en lone 486 000 Korting toegestaan 2 710 Fooi-inkomste 314 250 Huurinkomste 168 000 Versekering 33 000 Diverse uitgawes 117 750 Direkteursfooie 870 000 Ouditfooi 161 100 Verbruikersgoedere 75 600 Rente-inkomste 7 500 Dividende op gewone aandele (tussentyds) 264 000 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 17 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak B AANSUIWERINGS EN BYKOMENDE INLIGTING 1. Voorafbetaalde uitgawes ten opsigte van diverse uitgawes teen jaareinde, R9 600, is nog nie in berek- ening gebring nie. 2. Op 30 September 2012, is R1 700 ontvang van A Ethic, wie se rekening voorheen as oninbaar afgeskryf is. Die bedrag is in die Debiteurekontrolekolom in die Kontantjoernaal ingeskryf. 3. Voorsiening vir oninbare skuld moet tot R5 410 aangepas word. 4. Aan die begin van die rekeningkundige tydperk was daar twee direkteure. Die direkteursfooie vir die eerste helfte van die rekeningkundige tydperk is reeds betaal. Op 1 April 2012 is ‘n derde direkteur aang- estel. Al drie direkteure verdien dieselfde bedrag per maand. Maak voorsiening vir die uitstaande fooie wat aan die direkteure verskuldig is. 5. Huur is ontvang vir 14 maande. 6. Die volgende kredietnota is per abuis uitgelaat uit die Debiteure-afslagjoernaal vir September. Die prys- opslag op goedere verkoop was 50% op kosprys. SIMPHIWE BPK KREDIETNOTA 4533 28 Sep. 2012 Krediet: Supaclean Bpk. Posbus 340, Westmead, 3610 Eenheidsprys Totaal 48 Uniforms teruggestuur R600 R28 800 Vermindering in fooi gehef vir die R 2 250 herstel van uniforms R31 050 7. Die leningstaat van Stay Bank het die volgende getoon: Saldo aan die begin van die finansiële jaar R450 000 Terugbetalings gedurende die jaar R234 000 Rente gekapitaliseer R ? Saldo aan die einde van die finansiële jaar R270 000 8. ‘n Fisiese voorraadopname op 30 September 2012 het die volgende getoon: • Verbruikersgoedere voorhande, R3 600 • Voorraad uniforms voorhande, R1 440 000 9. Die waardeverminderingskoers op voertuie is 20% p.j. volgens die verminderende-saldo-metode. ‘n Nuwe voertuig is op 1 Mei 2012 vir R165 000 gekoop. Die transaksie is na behore geboekstaaf. REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 18 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak B 10. Waardevermindering op toerusting word bereken teen 10% p.j. op kosprys. Let daarop dat ‘n item toerusting op 30 Junie 2012 deur een van die direkteure, Ivor Steele, vir eie gebruik teen R2 400 kontant oorgeneem is. Die betrokke bladsy in die Vastebateregister word hieronder getoon. Geen inskrywings is gemaak ten opsigte van die verkoop van hierdie bate nie. VASTEBATEREGISTER Bladsy 12 Item: VYE rekenaar Grootboekrekening: Toerusting Datum aangekoop: 1 April 2006 Kosprys: R66 000 Waardeverminderingsbeleid: 10% p.j. op kosprys Datum Berekening van Huidige Opgehoopte waardevermindering waardevermindering waardevermindering 30 Sep. 2009 R66 000 x 10% x 6/12 R3 300 R3 300 30 Sep. 2010 R66 000 x 10% x 12/12 R6 600 R9 900 30 Sep. 2011 R66 000 x 10% x 12/12 R6 600 R16 500 30 Junie 2012 ? R? R? 11. Inkomstebelasting word gehef teen 30% van die netto inkomste voor belasting. 12. Besonderhede van gemagtigde en uitgereikte aandelekapitaal: • Gemagtig: 600 000 gewone aandele sonder pariwaarde • Uitgereik tot op 30 September 2011: 400 000 gewone aandele • Nuwe uitgifte op 1 April 2012: 100 000 aandele teen ‘n uitgifteprys van R9,50 elk. Hierdie aandele het nie vir tussentydse dividende in aanmerking gekom nie. 13. Dividende: • Tussentydse dividend betaal op 31 Maart 2012, 66 sent per aandeel • Finale dividend verklaar op 30 September 2012, 82 sent per aandeel 14. Terugkoop van aandele: Die direkteure het goedkeuring verleen vir die terugkoop van 70 000 aandele van verskillende aandeelhouers teen ‘n terugkoopprys van R11,20 per aandeel. ‘n Regstreekse oordrag van fondse is op 30 September 2012 uit die bankrekening aan die aandeelhouers gemaak, maar is nog nie opgeteken nie. Die teruggekoopte aandele kwalifiseer vir finale dividende gedurende die huidige finansiële tydperk. 100 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 19 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak B REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK B EERSTE KWARTAAL TOETS DIE FINANSIËLE STATE VAN ‘N MAATSKAPPY ANTWOORDEBOEK Naam van leerder Skool Klas PUNTE MAKSIMUM BEHAAL Deel 1 8 Deel 2 64 Deel 3.1 13 Deel 3.2 15 TOTAAL 100 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 20 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak B 1. Bereken die wins of verlies op die verkoop van die rekenaar. BEWERKINGS: ANTWOORD: 8 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 21 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak B 2. SIMPHIWE BPK INKOMSTESTAAT VIR DIE JAAR GEËINDIG 30 SEPTEMBER 2012 Ander bedryfsinkomste Bedryfsuitgawes Wins voor rente-uitgawe Wins voor belasting 64 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 22 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak B 3. NOTAS TOT DIE FINANSIËLE STATE GEWONE AANDELEKAPITAAL 3.1 Gemagtig: Uitgereik: 13 3.2 BEHOUE INKOMSTE Saldo aan die begin van die jaar Plus: Minus: Minus: Saldo aan die einde van die jaar 15 100 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 23 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C NOTA VIR ONDERWYSERS: Hierdie taak het betrekking op graad 12-leerders vanaf 2014 (d.w.s. op KABV). Jy mag die stof aanpas om meer as 50 punte te beloop, maar jy moet seker maak dat die finale punt tot ‘n punt uit 50 verwerk word soos deur KABV vereis. Leerders mag toegelaat word om handboeke te gebruik. VERWYS OOK NA DIE BRONNEMATERIAAL VIR HIERDIE TAAK (BLADSY 30–40) REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK C TWEEDE KWARTAAL PROJEK GEPUBLISEERDE FINANSIËLE STATE VAN ‘N MAATSKAPPY VRAESTEL EN ANTWOORDEBOEK (GEKOMBINEER) 50 punte; 90 minute Naam van leerder Skool Klas PUNTE BE- HAAL 50 FAMOUS BRANDS BEPERK GEVRA Bestudeer die inligting wat verskaf word. Beantwoord die vrae wat volg. Aangesien hierdie taak bedoel is om ‘n projek te wees, mag jy jou handboek as ‘n bron gebruik. Die volgende finansiële aanwysers vir die 2011 finansiële jaar word ook verskaf: Bedryfsverhouding = 1,4 : 1 Vuurproefverhouding = 1,1 : 1 Dividende uitbetalingskoers = 64% Skuld-ekwiteit-verhouding = Netto batewaarde per aandeel = % opbrengs op aandeelhouersbelang = 0,2 : 1 R7,44 33,9% VPA = 242 sent DPA = 155 sent (verdienste per aandeel) (dividend per aandeel) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 24 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C Algemene inligting 1. 1.1 Verwys na bladsy 1 van die bronnemateriaal vir die ikone van die bekende han- delsmerke waaruit Famous Brands Bpk. bestaan. Noem VIER van hierdie handels- merke en beskryf die produk of diens waarin elke handelsmerk spesialiseer. Handels-merk Beskrywing van spesialiteits-produk of -diens 1. 2. 3. 4. 2 1.2 Skryf die name neer van die persone wat die volgende posisies beklee: Voorsitter van die direksie; Hoof uitvoerende beampte (HUB); Groeps- finansiële direkteur en Maatskappysekretaris. Verduidelik kortliks die werk wat elkeen verrig. Posisie Naam Werk Voorsitter HUB Groeps- finansiële direkteur Maatskappysekretaris 3 1.3 Wie is die onafhanklike ouditeure van Famous Brands Beperk en hoeveel is hulle vir hulle diens betaal? Hulle verslag is nie in hierdie opsomming vervat nie, maar dit word in Nota 3 genoem. Verduidelik kortliks wat hierdie ouditverslag sou bevat. Onafhanklike ouditeure Ouditfooi betaal Besonderhede van ouditverslag 3 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 25 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C 1.4 Hoeveel direkteure het die maatskappy, hoeveel is uitvoerende direkteure en hoeveel is nie-uitvoerende direkteure? Verduidelik kortliks die verskil in die rolle van hierdie twee tipes direkteure. Totaal = Aantal direkteure Uitvoerend = Nie-uitvoerend = Verskil in rolle 3 2. Waarom het die direkteure besluit om die grafieke van die verdienste per aandeel en totale inkomste boaan die bladsy te plaas? Verduidelik kortliks wat hierdie grafieke toon omtrent die maatskappy vir die afgelope vyf jaar. 2 3. Verwys na die direkteure se kommentaar, in die besonder die Oorsig en die Finansiële resultate. Wat sê die direkteure oor die veranderende gewoontes van hulle klante, en hoe het die direkteure op hierdie veranderings gereageer? Verduidelik kortliks die belangrikste uitdagings waarvoor die maatskappy in die afgelope finansiële jaar te staan gekom het. REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 26 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C Die Bedryfsoorsig noem dat die maatskappy op die volgende drie gebiede bedrywig was: Franchises, Vervaardiging en Logistiek. Verduidelik wat met elk van hierdie akti- witeite bedoel word, met spesifieke verwysing na die werk wat die maatskappy doen. Franchises Vervaardiging Logistiek Die maatskappy is nie net in Suid-Afrika bedrywig nie. Verskaf bewys uit die inligting om hierdie stelling te bewys. 6 4. Vind die volgende syfers in die finansiële state. Noem ook waar jy elke bedrag gekry het, d.w.s. in die Inkomstestaat (IS), Balansstaat (BS) of Kontantvloeistaat (KVS): Waar gevind Bedrag IS, BS of KVS in rand Bruto wins Bedryfswins Netto wins voor belasting Belastinguitgawe Belasting betaal Bedrag aan SAID verskuldig teen jaareinde Dividende betaal Uitbreiding van vaste bates Vervanging van vaste bates Vaste bates teen jaareinde Terugbetaling van lenings Lopende gedeelte van lenings Langtermyngedeelte van lenings Voorraad voorhande 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 27 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C 5. Verwys na bladsy 1 van die bronnemateriaal vir die uitgeligte aanwysers. Verskaf die bew- erkings vir die volgende berekenings: % styging in inkomste % styging in bedryfswins % styging in kernverdienste per aandeel (gebruik basiese KVPA) % styging in dividende per aandeel 4 Bereken die volgende finansiële aanwysers vir 2012. Verwys na die einde van die Inkom- stestaat vir die getal aandele. 6. Bewerkings Antwoord Bedryfsverhouding Vuurproefverhouding Kernverdienste per aandeel (gebruik geweegde gemiddelde getal aandele) % opbrengs op gemiddelde ekwiteit Netto batewaarde per aandeel (gebruik getal uitgereikte aandele) Skuld-ekwiteit-verhouding % opbrengs op gemiddelde kapita- al aangewend 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 28 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C 7. Lewer kommentaar oor die likiditeitsposisie van die maatskappy. Haal TWEE finansiële aanwysers aan om jou mening te staaf. 3 8. Lewer kommentaar daaroor of die maatskappy geneig is om sy winste te behou of uit te keer. Verskaf bewys om jou mening te staaf. Verduidelik kortliks hoe dit die aande- leprys op die JSB kan beïnvloed. 3 9. Lewer kommentaar op die hefboomfinansiering van die maatskappy. Behoort die maatskappy lenings terug te betaal of nog lenings uit te neem? Verskaf bewys om jou mening te staaf. 3 10. In Februarie 2012 was die aandeleprys van die maatskappy op die JSB R53,00. Die prys het in Februarie 2013 tot R79,00 gestyg. Lewer kommentaar daaroor of jy dink dat die maatskappy se aandele billik gewaardeer word of nie. Verskaf bewys om jou mening te staaf. 3 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 29 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel en Antwoordeboek Taak C 11. Behoort die aandeelhouers tevrede te wees met die persentasie opbrengs, verdienste en dividende vir die 2012 finansiële jaar? Verduidelik. Verskaf bewyse om jou mening te staaf. 4 12. Wat sê die direksie oor die vooruitsigte vir die toekoms? Sou dit jou beïnvloed om aandele in Famous Brands Beperk te koop? 3 TOTAAL: 50 punte REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 30 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com BRONNEMATERIAAL VIR TAAK C TWEEDE KWARTAAL PROJEK Verwys na die ingeslote uittreksel uit die gepubliseerde jaarverslag van FAMOUS BRANDS BEPERK. Volgende 10 bladsye (Bl. 31–40) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 31 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Inkomste 15% hoër tot Dividende per aandeel 2 156 miljoen 29% hoër tot 200 sent Bedryfswins 15% hoër Kontant gegenereer voor tot 413 miljoen veranderings in bedryfskapitaal 15% hoër tot 452 miljoen Wesensverdienste per aandeel 15% hoër tot 278 sent Netto skuldlas tot ekwiteit verbeter tot 10% Direkteure en administrasie: Nie-uitvoerend: P Halamandaris (Voorsitter), JL Halamandres, P Halamandaris (jr.), HR Levin, CH Boulle, BL Sibiya Uitvoerende bestuur KA Hedderwick (Hoof uitvoerende beampte), T Halamandaris (Uitvoerende adjunkvoorsitter), SJ Aldridge (Groep- finansiële direkteur) Geregistreerde kantoor: James-singel 478, Halfway House 1685, Posbus 2884, Halfway House 1685 E-pos: investorrelations@famousbrands.co.za Oordragsekretarisse: Link Market Services (Edms) Bpk. (Registrasienommer 1000/007239/07), Rennie Huis, Ameshoffstraat 19, Braamfontein 2001, Posbus 4844, Johannesburg 2000 Onderskrywer Die Standard Bank van Suid-Afrika Beperk (Registrasienommer 1969/017128/06), Simmonds-straat 3, Johannesburg 2001 Verklaring van gewone dividend Kennis word hiermee gegee dat ‘n finale dividend No. 35 van 120 sent (2011: 85 sent) per gewone aandeel betaalbaar uit inkomste verklaar is ten opsigte van die 2012 finansiële jaar. Dit sal die totale kontantdividende vir die 2012 finansiële jaar op 200 sent per aandeel te staan bring, ‘n styging van 29% in vergelyking met die totale dividende van 155 sent in 2011. Die hoofdatums vir die betaling van die finale dividend is soos volg: Laaste dag om te verhandel cum-dividend Vrydag 6 Julie 2012 Aandele begin verhandel ex-dividend Maandag 9 Julie 2012 Rekorddatum Vrydag 13 Julie 2012 Betaaldatum Maandag 16 Julie 2012 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 32 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Aandelesertifikate mag nie tussen Maandag 9 Julie 2012 en Vrydag 13 Julie 2012, beide datums ingesluit, gedematerialiseer of gerematerialiseer word nie. Kragtens die nuwe Dividendebelasting wat op 1 April 2012 in werking getree het, word die volgende bykomende inligting bekend gemaak: • Die plaaslike dividendbelastingkoers is 15% voor benutting van Bykomende Belasting op Maatskappye (BBM) krediete. • BBM-krediete beskikbaar beloop 1,13543 sent per aandeel. • Daar is geen verdere BBM-krediete om oor te bring nie. Die netto plaaslike dividendbedrag is 102,17031 sent per aandeel vir aandeelhouers wat aanspreeklik is om die nuwe Dividendebelasting te betaal en 120 sent per aandeel vir aandeelhouers wat vrygestel is van die betaling van die nuwe Dividendebelasting soos op die datum van verklaring. • Die uitgereikte aandelekapitaal van Famous Brands soos op die datum van verklaring is 96 192 435 gewone aandele; en • Famous Brands se belastingverwysingsnommer is 9208085846. Vir en namens die Direksie JG Pyle Maatskappysekretaris Midrand 18 Mei 2012 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 33 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Jy’s in goeie geselskap Wesensverdienste per Geouditeerde resultate vir die jaar geëindig 29 Februarie 2012 aandeel (sent) Inkomste (R miljoen) Kommentaar Oorsig Nieteenstaande sprake van vroeë tekens van ekonomiese herstel in die land, was die verslagjaar steeds vol uitdagings vir kleinhandelaars. ‘n Pessimistiese verbruikersentiment het geheers in ‘n omgewing gekenmerk deur hoë vlakke van werkloosheid en skuldlaste, beperkte werklike loonverhogings en verbruikersbesteding wat onder druk verkeer as gevolg van stygende krag- en brandstofkoste en wydverspreide voedselinflasie. In hierdie breë ekonomiese konteks het die voedseldienssektor ‘n reeks waarneembare nuwe tendense beleef. Die sigbaarste hiervan was ongeëwenaarde fragmentering, wat deur aggressiewe prysbesnoeiing en reklame-aktiwiteite gereflekteer is; afwyking deur gevestigde handelsmerke van die tradisionele kernspyskaartaanbiedings; toetrede tot onverwante kategorieë; en die herontwerp van porsiegroottes. Bykomende druk is uitgeoefen deur tradisionele kleinhandelaars se pogings om ‘n markaandeel van konvensionele geriefsgesentreerde voedseldiensoperateurs te verkry. Dit is beduidend dat, hoewel die getal verbruikers oor die voedseldienstekategorie toegeneem het, die frekwensie van besoeke met 10% afgeneem het tot die laagste vlak in twaalf jaar, en in lyn met 2005. Ondanks hierdie moeilike toestande, het Famous Brands verdienstelike resultate vir die jaar geëindig 29 Februarie 2012 gelewer. Dit is vermag deur verskerpte fokus en verbetering ten opsigte van die voor- en agterkant van die onderneming. Finansiële resultate Na ‘n fase van intense groei deur middel van verkryging gedurende die afgelope twee jaar, het die Groep onderneem om op die konsolidering en integrering van sy nuwe ondernemings te fokus, ‘n program wat nou afgesluit is en gereflekteer word in die verbetering in inkomste en winsgewendheid van die Franchise- en Verskaffingsketting- afdelings. Die Groepsinkomste en bedryfswins het met 15% tot R2,16 miljard (2011: R1,88 miljard) en R413 miljoen (2011: R358 miljoen) onderskeidelik gestyg. Die bedryfsmarge het bestendig gebly teen die rekordvlak van 19,1% verkry in die vorige vergelykbare tydperk. Die netto rente betaal het met 29% tot R11 miljoen (2011: 15 miljoen) gedaal vanweë verminderde netto skuldlas wat spruit uit volgehoue sterk kontantvloei en die heersende laerentekoersomgewing. Die Groep se belastingkoers het in die verslagjaar tot 33,3% (2011: 32,8%) toegeneem hoofsaaklik vanweë die impak van die verhoogde kapitaalwinsbelastingkoers op uitgestelde belastingsaldo’s. Dit is beduidend geneutraliseer deur belastingaanpassings die vorige jaar. Wesensverdienste per aandeel en verdienste per aandeel het beide met 15% toegeneem tot 278 sent per aandeel. Kontant uit bedrywighede gegenereer voor veranderings in die bedryfskapitaal het met 15% tot R452 miljoen (2011: R392 miljoen) toegeneem. Ná veranderings in die bedryfskapitaal, het die kontant uit bedrywighede gegenereer ‘n gesonde R399 miljoen (2011: R397 miljoen) bedra. Belastingbetalings van R132 miljoen was 6% hoër as die vorige jaar. Kapitaalbesteding van R88 miljoen is aangegaan en het hoofsaaklik bestaan uit R32 miljoen vir die verkryging van die Milky Lane en Juicy Lucy handelsmerke op 1 Maart 2011 sowel as aktiwiteite betreffende die Verskaffingskettinguitbreiding. Dit sluit in R18 miljoen vir die hoenderfiletaanleg in die Vervaardigingsafdeling en R6 miljoen vir ‘n nuwe Logistiek-depot in Nelspruit, wat in April 2012 met aflewerings begin het. REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 34 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Na betaling van R159 miljoen (2011: R128 miljoen) in dividende, was die kontantvloei voldoende om die netto skuldlas met R19 miljoen (2011: R58 miljoen) af te betaal. Die lae vlak van skuldlas, netto kontant en banksaldo’s, van R82 miljoen (2011: R101 miljoen) verteenwoordig ‘n skrale 10% van ekwiteit (2011: 14%), wat ruim geleentheid bied om die onderneming organies of deur middel van verkryging te laat groei. Bedryfsoorsig FRANCHISE-AFDELING – PLAASLIK Die plaaslike Franchise-afdeling, wat bestaan uit bedrywighede in Suid-Afrika en 15 Afrika-lande, het ‘n bevredigende prestasie behaal in ‘n uiters mededingende omgewing. In Suid-Afrika het sisteemwye verkope regoor die handelsmerkportefeulje met 8% toegeneem, terwyl soort-vir-soort- verkope met 5% gestyg het; die Groep se Afrikamark se verbeterde sisteemwye en soort-vir-soort- verkope het met 21% en 7% onderskeidelik toegeneem. Die gekombineerde inkomste vir die Suid-Afrikaanse en Afrika-bedrywighede het met 14% tot R440 miljoen toegeneem (2011: 386 miljoen), terwyl die bedryfswins in hierdie afdeling met 13% tot R265 miljoen gestyg het (2011: 235 miljoen). Die bedryfswinsmarge was 60,2%, effens laer vergeleke met 60,9% die vorige jaar, in wese ‘n funksie van die investering in nuut bekomde en ontwikkelende handelsname voor invordering van die winsaandeel. Die Groep het sy 2 000-mylpaal van restaurante verbygesteek met die opening van ‘n totaal van 146 nuwe restaurante gedurende die jaar (2011:111), waarvan 113 in Suid-Afrika en die orige 33 in Afrika; laasgenoemde prestasie is ‘n weerspieëling van Famous Brands se sukses in sy pogings om vastrapplek in die streek te kry. Verder is 99 restaurante opgeknap (2011:81), waarvan 92 in Suid-Afrika en die res in Afrika. Die Groep se handelsmerke het weereens erkenning deur lojale klante gekry via die jaarlikse verbruikersopname, Leisure Options, en al die toekennings verower regoor al die belangrike kategorieë waarin die Groep se handelsmerke meegeding het. FRANCHISE-AFDELING – INTERNASIONAAL Die resultate wat deur die Internasionale Franchise-afdeling gelewer is, bestaande uit Wimpy Verenigde Koninkryk, is ‘n weerspieëling van die baie moeilike handelstoestande wat in hierdie land ondervind word. Inkomste in Sterling het met 19% afgeneem, en in Rand-terme met 13% tot R82 miljoen (2011: R95 miljoen). Die Bedryfswins het met 30% afgeneem tot R8 miljoen (2011: R11 miljoen). Hierdie afdeling lewer ‘n nominale bydrae tot die Groepsinkomste en bedryfswins, naamlik 3,8% en 1,8% onderskeidelik. VERSKAFFINGSKETTING Die Verskaffingsketting-afdeling, bestaande uit die Groep se Vervaardigings- en Logistieke bedrywighede, het weereens bevredigend presteer. Die gekonsolideerde inkomste het met 17% toegeneem terwyl die bedryfswins met 21% gestyg het. Verhoogde volumes en streng kostebestuur het verseker dat die bedryfsmarge van 8,4% tot 8,7% verbeter het ondanks die Groep se doelbewuste strategie in die eerste helfte van die jaar om die marge-druk te absorbeer wat deur die buitensporige styging in beesvleispryse veroorsaak is. Vervaardiging Hierdie afdeling het die inkomste met 13% tot R747 miljoen (2011: 664 miljoen) verhoog. Die bedryfswins het met 13% tot R88 miljoen gestyg (2011: R78 miljoen), met ‘n gevolglike marge van 11,7% (2011: 11,7%). Die volgende projekte is gedurende die tydperk voltooi en het tot die sterk vertoning van hierdie eenheid van die onderneming bygedra: – Volle ingebruikneming van ‘n hoenderfiletaanleg wat met ingang November 2011 begin het om die produk aan die franchise-netwerk te verskaf; – Opneem van die sagte-roomyskomponent vir Milky Lane. REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 35 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Logistiek Hierdie afdeling het ‘n 20% styging in inkomste tot R1,52 miljard (2011: R1,26 miljard) behaal. Die bedryfswins het met 37% gestyg tot R53 miljoen (2011: R38 miljoen), met ‘n gevolglike rekordmarge van 3,5% (2011: 3,1%). Hierdie skitterende resultaat spruit uit die behaal van kritieke massa in lynitems gehanteer, wat met 43% gedurende die tydperk toegeneem het, en verbeterings in produktiwiteit in die Eienaargedrewe program. Korporatiewe optrede Die Groep het sy Teater van Voedsels-portefeulje uitgebrei met die skep van ‘n nuwe onderneming, Creative Coffee Franchise Systems (Edms) Bpk. (Creative Coffees). Met ingang van 1 Mei 2011, is die handelsmerke en franchise-ooreenkomste van die House of Coffees en Juicy Lucy handelsmerke na Creative Coffees verskuif en saamgesmelt met die onderneming van Kairuz Holdings (Edms) Bpk., ‘n maatskappy wat daarin spesialiseer om diens te lewer aan die kleinhandel- en voedselaanbiedings in die privaathospitaalbedryf. Famous Brands behou ‘n 61% beherende aandeel in die nuwe maatskappy. Direksie Aandeelhouers word in kennis gestel dat Christopher Hardy Boulle aangestel is as ‘n plaasvervanger nie- uitvoerende direkteur vir Hymie Reuvin Levin, met ingang 1 Desember 2011. Hy sal ook optree as Voorsitter van die sosiale en etiekkomitee en dien as lid van die ouditkomitee. Dividend Met betrekking tot die nuwe Dividendebelasting, word aandeelhouers in kennis gestel dat die finale dividend tot 120 sent verhoog is (2011:85 sent) en gevolglik verseker dat aandeelhouers in ‘n verbeterde kontantposisie is nieteenstaande die instelling van hierdie belasting. Die dividenddekking vir die finansiële jaar is tot 1,4 keer verminder, wat as volhoubaar beskou word in ag genome Famous Brands se sterk vermoë om kontant te genereer. In die oorweging van toekomstige dividendverklarings sal die direksie gelei word deur die Groep se kontantvereistes in ooreenstemming met toekomstige kontantvloeivooruitskattings. Vooruitsigte Verbruikers se besteebare inkomste sal steeds onder druk bly as gevolg van eskalerende elektrisiteitstariewe, brandstofkoste en algemene voedselinflasie. Die oorgrote meerderheid verbruikers wat agterstallig raak met betalings is middelklasverdieners, die tradisionele teikenmark vir voedseldiensoperateurs. Om hulle oor te haal om tot vorige bestedingsvlakke terug te keer, sal verskerpte innovering verg, veral indien rentekoerse styg en ekonomiese onsekerheid voortduur. Ondanks die negatiewe uitwerking wat hierdie faktore op die bedryf sal hê, posisioneer die Groep se allesomvattende sakemodel, uitsonderlike personeel en beste-in-sy-klas ontspanningshandelsmerke Famous Brands vir voortgesette groei. In hierdie verband sal die Groep ‘n reeks inisiatiewe onderneem in die tydperk wat voorlê wat daarop gemik is om verdere waarde vir aandeelhouers te ontsluit. Dit sal insluit die sentralisering van die Groep se verkrygingsfunksie, wat Famous Brands in staat sal stel om ‘n selfs laer koste produsent te word; die uitbreiding van die Groep se teenwoordigheid in marksegmente waar dit tans oor geen teenwoordigheid beskik nie, insluitend die identifisering van nuwe vennootskappe vir gesamentlike ondernemings; en die voortgesette verkenning van geleenthede om die sinergieë in werking te stel wat deur die Famous Brands-verskaffingsketting gebied word. Namens die direksie P Halamandaris KA Hedderwick Nie-uitvoerende voorsitter Hoof uitvoerende beampte NOTAS: REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 36 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com 1. Basis van voorbereiding Hierdie verkorte finansiële jaarstate is voorberei ooreenkomstig Internasionale Finansiële Verslaggewingstandaarde (IFRS), die AC 500 standaarde soos uitgereik deur die Raad vir Rekeningkundige Praktyke en sy opvolger, die Suid-Afrikaanse Maatskappyewet No. 71 van 2008 en die Noteringsvereistes van die JSB Beperk. Hierdie verkorte resultate is voorberei onder die toesig van mnr. SJ Aldridge GR(SA), in sy hoedanigheid as Groeps- Finansiële Direkteur. 2. Rekeningkundige beleid Die rekeningkundige beleid wat deur die Groep toegepas word, is in ooreenstemming met die beleid wat in die vergelykende finansiële tydperke toegepas is, behalwe vir die aanvaarding van verbeterde, hersiene of nuwe standaarde en vertolkings. Die gesamentlike uitwerking van hierdie veranderinge ten opsigte van die jaar geëindig 28 Februarie 2011 is nul. 3. Ouditeure Hierdie finansiële state is deur RSM Betty en Dickson (Johannesburg) geouditeer en hulle ongekwalifiseerde ouditmening is by die maatskappy se geregistreerde kantoor ter insae beskikbaar. 29 Februarie 28 Februarie 2012 2011 R000 R000 4. Bedryfswins Die volgende word verklaar in bedryfswins: – Amortisering van ontasbare bates 1 795 1 631 – Ouditeursvergoeding 3 053 3 462 – Waardevermindering van eiendom, aanleg en toerusting 27 241 42 402 – Verliese buitelandse valuta 298 245 – Bedryfshuurheffings op vaste eiendom netto na invorderings van 42 508 27 145 onderverhuring – Bedryfshuurheffings op roerende eiendom 2 102 1 930 – (Wins)/verlies op verkoop van eiendom, aanleg, toerusting en restaurante (1 203) 337 – Oordrag van aandelegebaseerde betalingsreserwe 9 378 7 339 5. Kapitaaltoewysings Kapitaalbesteding goedgekeur maar nie gekontrakteer nie 35 328 43 968 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 37 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Verkorte gekonsolideerde kontantvloeistaat 29 Februarie 28 Februarie 2012 2011 R000 R000 Kontant gegenereer voor veranderings in bedryfskapitaal 451 636 392 133 (Toename)/afname in voorrade (44 430) 4 592 Toename in ontvangbare bedrae (15 690) (23 039) Toename in betaalbare bedrae 7 194 23 243 Kontant deur bedrywighede gegenereer 398 710 396 929 Netto rente betaal (10 652) (14 934) Belasting betaal (131 791) (123 895) Netto kontantvloei uit bedryfsaktiwiteite 256 339 258 100 Dividende betaal (159 165) (127 817) Netto kontant uit bedryfsaktiwiteite behou 97 174 130 283 Verkryging van ondernemings insluitend ontasbare goedere (30 896) (43 800) Uitbreidingskapitaalbesteding Eiendom, aanleg en toerusting (45 793) (15 794) Ontasbare bates (1 030) (3 893) Vervangingskapitaalbesteding op eiendom, aanleg en toerusting (9 776) (25 546) Opbrengs uit vervreemding van eiendom, aanleg en toerusting 3 263 1 818 Kontantvloei vanuit beleggingsbedrywighede (84 232) (87 215) Beweging in aandelekapitaal en reserwes 5 657 15 245 Afname in rentedraende skuldlas (65 634) (67 399) Kontantvloei vanuit finansieringsaktiwiteite (59 977) (52 154) Verandering in kontant en kontantekwivalente (47 035) (9 086) Uitwerking op buitelandse valuta 1 218 963 Kontant en kontantekwivalente aan die begin van die jaar 86 397 94 520 Kontant en kontantekwivalente aan die einde van die jaar 40 580 86 397 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 38 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Verkorte gekonsolideerde omvattende-inkomstestaat 29 Februarie 28 Februarie % 2012 2011 verandering R000 R000 Inkomste 2 155 615 1 878 036 15 Bruto wins 922 967 813 152 14 Verkoops- en administratiewe uitgawes (510 311) (454 699) Bedryfswins 412 656 358 453 15 Netto rente betaal (10 652) (14 934) Wins voor belasting 402 004 343 519 17 Belasting (133 950) (112 520) Wins vir die jaar 268 054 230 999 16 Buitelandse valuta-omrekeningsverskille 7 837 (5 182) Totale omvattende inkomste vir die jaar 275 891 225 817 Wins toeskryfbaar aan: Aandeelhouersbelang van Famous Brands Beperk 266 811 230 260 16 Niebeherende belange 1 243 739 Totale omvattende inkomste toeskryfbaar aan: Aandeelhouers van Famous Brands Beperk 274 648 225 078 Niebeherende belange 1 243 739 Rekonsiliasie met wesensverdienste per aandeel vir die jaar Verdienste toeskryfbaar aan aandeelhouers van Famous 266 811 230 260 16 Brands Beperk Verlies op verkoop van restaurante deur maatskappy besit 455 406 Wins/(verlies) op vervreemding van eiendom, aanleg en 172 (164) toerusting Wesensverdienste vir die jaar 267 438 230 502 16 Verdienste per aandeel – sent – basiese 278 242 15 – verwaterde 272 237 15 Wesensverdienste per aandeel – sent – basiese 278 242 15 – verwaterde 272 237 15 Dividende aan aandeelhouers – sent – tussentyds: dividend verklaar 80 70 14 – finaal: dividend verklaar 120 85 41 Totale dividende vir die jaar 200 155 29 Gewone aandele – in uitreiking 96 192 435 95 817 435 – geweegde gemiddelde 96 102 435 95 245 318 – verwaterde geweegde gemiddelde 99 937 435 98 905 257 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 39 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Verkorte gekonsolideerde segmentele inligting – besigheidseenheid en geografies 29 Februarie 28 Februarie % 2012 2011 verandering R000 R000 Inkomste Franchises 439 946 386 015 14 Verskaffingsketting 1 613 907 1 382 778 17 Vervaardiging 747 244 663 812 Logistiek 1 516 375 1 262 325 Eliminasies (649 712) (543 359) Korporatief 19 829 14 577 Suid-Afrika 2 073 682 1 783 370 16 Franchise (VK) 81 933 94 666 (13) Totaal 2 155 615 1 878 036 15 Bedryfswins Franchises 264 685 234 971 13 Verskaffingsketting 140 508 116 233 17 Vervaardiging 87 784 77 788 Logistiek 52 724 38 445 Korporatief (40) (3 489) Suid-Afrika 405 153 347 715 17 Franchise (VK) 7 503 1 738 (30) Totaal 412 656 358 453 15 Verkorte gekonsolideerde staat van veranderinge in ekwiteit 29 Februarie 28 Februarie 2012 2011 R000 R000 Saldo aan die begin van die jaar 708 594 583 926 Groep omvattende inkomste vir die jaar 274 648 225 078 Groep dividende aan aandeelhouers (158 565) (127 629) Ekwiteit-vereffende aandelegebaseerde betalings 9 378 7 339 Beweging in aandelekapitaal en reserwes 5 657 15 245 Toename in niebeherende aandeel 658 4 635 Totale ekwiteit 840 370 708 594 Verkorte gekonsolideerde staat van finansiële posisie REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 40 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com 29 Februarie 28 Februarie 2012 2011 R000 R000 BATES Niebedryfsbates 859 304 793 323 Eiendom, aanleg en toerusting 155 739 130 847 Ontasbare bates 694 977 659 668 Uitgestelde belasting 8 5888 2 808 Bedryfsbates 361 865 345 989 Voorrade 119 987 75 552 Belasting 1 386 1 468 Handels- en ander ontvangbare bedrae 199 912 182 572 Kontant en kontantekwivalente 40 580 86 397 Totale bates 1 221 169 1 139 312 EKWITEITE EN LASTE Ekwiteite toeskryfbaar aan aandeelhouers van Famous Brands Beperk 834 792 703 674 Niebeherende belange 5 578 4 920 Totale ekwiteit 840 370 708 594 Niebedryfslaste 106 624 177 032 Rentedraende skuldlas 52 216 122 011 Uitgestelde belasting en huurskulde 54 408 55 021 Bedryfslaste 274 175 253 686 Handels- en ander betaalbare bedrae 191 523 189 631 Korttermyngedeelte van rentedraende skuldlas 69 936 65 775 Belasting 12 716 7 280 Totale laste 380 799 430 718 Totaal ekwiteit en laste 1 221 169 1 139 312 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 41 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak D NOTA VIR ONDERWYSERS: Hierdie taak het betrekking op graad 12-leerders vanaf 2014 (d.w.s. op KABV). Jy mag besluit om die punte vir spesifieke items te vermeerder en die gevallestudie uit 75 of 100 punte te laat tel, mits die finale gewigstoedeling in ooreenstemming met die KABV is. REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK D DERDE KWARTAAL ASSESSERINGSTAAK GEVALLESTUDIE: KONTANTBEGROTING EN DEBITEURE VRAESTEL 50 punte; 60 minute Inleiding Nikke Winkels is ‘n kleinhandelonderneming wat sportgoedere verkoop. Die oorspronklike eienaar van die onderneming is Bennie Becker. Die finansiële jaar eindig jaarliks op 31 Desember. Aangesien Bennie se vrou, Mary, Rekeningkunde op skool geneem het, het hy haar gevra om ‘n Kontantbegroting vir die onderneming op te stel en om die werklike bedrae elke maand op te teken. In Februarie 2013 word jy van hierdie kontantbegroting voorsien, wat ook die werklike syfers toon. Die onderneming het ‘n oortrokke bankrekening van R325 400 op 1 Desember 2012. Ten einde die probleem van die oortrokke rekening op te los, besluit Bennie Becker om Mark Mtini as ‘n nuwe sakevennoot in te neem op 28 Desember 2012. Dit was nie in die vooruitsig toe Mary die Kontantbegroting aan die begin van Desember opgestel het nie. Die vennootskapsooreenkoms bepaal dat Mtini se kapitaalbydrae bestaan uit ‘n kontantoordrag, R250 000, en ‘n nuwe afleweringsvoertuig ter waarde van R180 000. GEVRA 1. Bennie Bekker meen sy vrou het twee foute begaan in die opstel van die begroting. Hy beweer sy het die volgende verkeerdelik uitgelaat: • Die maandelikse waardevermindering van R4 800 per maand • Die nuwe afleweringsvoertuig, ter waarde van R240 000, wat deur Mtini as kapitaal bygedra is Wat sou jy aangaande hierdie twee bewerings vir Bennie sê? (2) 2. Voltooi die Debiteure-invorderingskedule vir Desember 2012 en Januarie 2013. (4) 3. Bereken die volgende vir Januarie 2013: • Persentasie styging in die begrote salarisse en lone (2) • Persentasie afname in die bedrag wat vir kommissie-inkomste begroot is (2) 4. Die R9 000 per maand is die maandelikse terugbetaling op die aankoop van die bestaande voertuig. Dié voertuig is ‘n aantal maande gelede teen R196 000 aangekoop. Ten tyde van die aankoop is ‘n deposito van R46 000 betaal. Paaiemente word oor 24 maande betaal. Bereken die totale finansieringskoste wat aangegaan is met die aankoop van die voertuig. (2) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 42 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak D 5. Bennie se seun, Bart, gebruik die onderneming se voertuig om na sy matriekafskeidsfunksie toe te gaan, en is toe in ‘n ongeluk betrokke. Die versekeringsmaatskappy weier om die voertuig te laat herstel, aangesien Bart nie een van die aangewese bestuurders is nie en die voertuig nie vir sakedoeleindes gebruik is nie. Bennie magtig betaling vir die herstelwerk aan die beskadigde voertuig en teken die bedrag aan onder Voertuiguitgawes. Die onderneming het te veel begroot vir normale voertuiguitgawes en bestee 75% van die begrote bedrag. (2) • Watter uitwerking het die skade wat deur Bart veroorsaak is, op die begroting gehad? • Mtini vind daarvan uit. Wat gaan hy waarskynlik vir Bennie daaroor te sê hê? Noem TWEE punte. (2) Verwys na die Huur in die Kontantbegroting. ‘n Styging van 10% in die huur tree op 1 Januarie 2013 in werking. Die werklike huur in Desember ontvang, was ooreenkomstig die begroting. 6. (2) • Bereken die huurinkomste vir Desember 2012. • Verskaf ‘n gepaste verduideliking waarom die werklike bedrag aan huur in Januarie 2013 ingevorder van die begrote bedrag verskil. (1) 7. Betalings aan krediteure: (2) • Bereken die begrote bedrag wat in Januarie 2013 aan krediteure betaal moet word. • Mtini is van mening dat die onderneming geen goedere kontant hoef te koop nie, en dat alle goedere op krediet gekoop behoort te word. Sal dit na jou mening die onderneming se Kontantbegroting verbeter? Verduidelik. (2) 8. Bennie Bekker besluit om op 31 Desember 2012 die bestaande lening by Alpha Lenings ten volle terug te betaal aangesien die rentekoers baie hoog is. Die rente van 15% p.j. op hierdie lening is nie gekapitaliseer nie. Daarna besluit Bennie om ‘n nuwe lening by Minty Bank uit te neem op 1 Januarie 2013. Die rente op hierdie lening word gekapitaliseer en volgens die ooreenkoms moet ‘n maandelikse bedrag van R4 000 aan Minty Bank op die 25ste dag van elke maand betaal word. (1) • Verduidelik die verskil tussen rente wat gekapitaliseer word en rente wat nie gekapitaliseer word nie. • Bereken die bedrag van die lening wat op 31 Desember 2012 terugbetaal moet word. (2) 9. Gebruik die Kontantbegroting om die ontbrekende bedrae, totale en saldo’s wat AD gemerk is, te verkry. Daar word NIE van jou verwag om die ander ontbrekende bedrae te identifiseer nie. (4) 10. Mtini is bekommerd dat debiteurekontrole in die onderneming nie na behore plaasvind nie. Hy vra jou vir ‘n bondige verslag. Sluit die volgende by jou verslag in: (2) • Berekening van die gemiddelde debiteure-invorderingstydperk (in dae) • Die persentasie debiteure wat aan die kredietvoorwaardes voldoen (soos in die Debiteure- (2) ouderdomsontleding getoon) • Kort kommentaar oor die bostaande twee berekeninge (1) • Besonderhede van die belangrikste foute wat die onderneming begaan rakende debiteure. Verskaf ook die name van spesifieke debiteure om hierdie belangrikste probleme te illustreer en stel ‘n oplossing voor vir elke fout. (6) 11. Beskou die werklike en begrote bedrae vir Reklame, Telefoon en Versekering. (Let daarop dat Mtini nog nie enige fondse onttrek het nie.) Lewer kommentaar oor elke item, en bied EEN punt van advies in elke geval aan. (6) 12. Bennie het twee belangrike besluite geneem deur ‘n nuwe lening aan te gaan en ‘n vennoot by die onderneming in te neem. Wat sou jy vir Bennie oor hierdie besluite sê en die uitwerking daarvan op die kontantvloei van die onderneming? (3) INLIGTING OP VOLGENDE TWEE BLADSYE ... REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 43 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak D INLIGTING 1. Kontantbegroting vir twee maande geëindig 31 Januarie 2013 (werklike syfers in gekleurde kolomme): Desember 2012 Januarie 2013 Ontvangste BEGROOT WERKLIK BEGROOT WERKLIK Kontantverkope 480 000 452 000 330 000 208 000 Invordering van debiteure ? 189 980 ? 222 685 Kommissie-inkomste 24 000 ? 20 400 12 000 Lening by Minty Bank 0 0 0 120 000 Huurinkomste ? ? 15 950 31 900 Kapitaal van M Mtini 0 250 000 0 0 Totale ontvangste 778 798 926 480 ? 594 585 Betalings Kontantaankope 222 500 245 750 155 000 110 380 Betalings aan krediteure 181 800 162 000 ? 184 000 Telefoon 2 800 4 500 2 800 4 200 Terugbetaling op bestaande voertuig 9 000 9 000 9 000 9 000 Voertuig-uitgawes 8 000 6 400 8 000 37 500 Salarisse en lone 68 000 82 800 72 080 72 080 Reklame 5 000 5 000 5 000 5 000 Diverse bedryfsuitgawes 23 380 19 400 17 300 17 320 Versekering 22 000 16 000 22 000 16 000 Onttrekkings deur Bennie Bekker 25 000 25 000 25 000 35 000 Rente op oortrokke rekening 4 020 ? ? 0 Rente op lening 500 500 500 0 Terugbetaling van lenings 0 ? 0 4 000 Totale betalings 572 000 620 370 516 930 494 480 Kontantsurplus/tekort 206 498 306 110 ? 100 105 Bank (Beginsaldo) (325 400) (325 400) A C Bank (Eindsaldo) ? (19 290) B D REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 44 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Vraestel Taak D 2. Aankope en verkope van handelsvoorraad Voorraad word op ‘n maandgrondslag vervang. 50% van voorraad word gewoonlik op krediet aangekoop. Krediteure word betaal in die maand ná die aankoop, om die voordeel van ‘n 10%-korting te benut. Goedere word verkoop teen ‘n konstante prysopslag van 80% op kosprys. Die begroting word op grond van die volgende totale verkoopsyfers uitgewerk: Oktober 2012 November 2012 Desember 2012 Januarie 2013 R603 00 R727 200 R801 000 R558 000 Kredietverkope maak 40% van die totale verkope uit. 3. Verwagte invordering van debiteure Debiteure word meegedeel dat daar van hulle verwag word om in die huidige maand te betaal of in die maand wat volg op die maand van die verkoopstransaksie. Die begroting word egter soos volg opgestel: 10% word ingevorder in die transaksiemaand. ‘n Korting van 5% word toegestaan vir enige betaling wat in die transaksiemaand ontvang word. 50% word ingevorder in die maand na die transaksiemaand. 35% word ingevorder in die tweede maand na die maand van die verkope. 4. Debiteure-ouderdomsontleding op 31 Desember 2012 KREDIET- DEBITEURE SEPTEMBER OKTOBER NOVEMBER DESEMBER TOTAAL LIMIET M Minaj 45 000 49 100 49 100 U Usher 85 000 7 800 40 680 48 480 B Beiber 30 000 24 000 24 000 B Britney 100 000 49 125 45 240 9 050 25 865 129 280 J Jemson 12 000 6 500 6 500 W West 50 000 22 000 22 000 D Drake 120 000 29 800 39 000 24 000 26 680 119 480 H Hannah 25 000 31 100 9 300 40 400 W Wayne 45 000 4 350 23 270 8 740 36 360 Ander debiteure ? ? ? ? ? R156 725 R234 250 R172 500 R201 300 R764 775 90 dae 60 dae 30 dae Lopend Persentasie % % % % 100% 5. Werklike syfers uit die finansiële state vir die jaar geëindig 31 Desember 2012: Vir die jaar Totale verkope R4 600 000 Kontantverkope R2 200 000 Kredietverkope R2 400 000 1 Januarie 2012 31 Desember 2012 Handelsdebiteure R 295 225 R764 775 TOTAAL: 50 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 45 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak D REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK D DERDE KWARTAAL ASSESSERINGSTAAK GEVALLESTUDIE: KONTANTBEGROTING EN DEBITEURE ANTWOORDEBOEK Naam van leerder Skool Klas PUNTE BEHAAL 50 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 46 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak D 1. Wat sou jy vir Bennie sê oor die foute wat hy beweer sy vrou begaan het in die opstel van die begroting met betrekking tot die waardevermindering en die bydrae van ‘n nuwe aflew- eringsvoertuig? 2 2. Debiteure-invorderingskedule vir Desember 2012 en Januarie 2013 MAAND KREDIETVERKOPE DESEMBER 2012 JANUARIE 2013 Oktober November Desember Januarie Kontant van debiteure 4 3. Bereken die % styging in die begrote salarisse en lone in Januarie 2013. Bereken die % afname in die bedrag wat vir kommissie-inkomste begroot is in Januarie 2013. 4 4. Bereken die totale finansieringskoste wat aangegaan is met die aankoop van die voertuig. 2 5. Uitwerking op die begroting: TWEE punte wat Mtini vir Bekker kan noem: 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 47 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak D 6. Bereken die huurinkomste vir Desember 2012: Gepaste verduideliking: 3 7. Bereken die begrote bedrag wat in Januarie 2013 aan krediteure betaal moet word. Mtini dink dat die onderneming geen goedere kontant hoef te koop nie, en dat alle goedere op krediet gekoop behoort te word. Sal dit na jou mening die onderneming se Kontantbegroting verbeter? Verduidelik. 4 8. Verduidelik die verskil tussen rente wat gekapitaliseer word en rente wat nie gekapitaliseer word nie. Bereken die bedrag van die lening wat op 31 Desember 2012 terugbetaal moet word. 3 9. Gebruik die Kontantbegroting om die ontbrekende bedrae, totale en saldo’s wat A–D gemerk is, te verkry. Daar word NIE van jou verwag om die ander ontbrekende bedrae te identifiseer nie. A B C D 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 48 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak D 10. Berekening van die gemiddelde debiteure-invorderingstydperk (in dae): 2 Berekening van die persentasie debiteure wat aan die kredietvoorwaardes voldoen (soos getoon in die Debiteure-ouderdomsontleding): 2 Kort kommentaar oor die twee berekeninge hierbo: 1 Besonderhede van die belangrikste foute wat die onderneming begaan rakende debiteure. Verskaf ook die name van spesifieke debiteure om hierdie belangrikste probleme te illustreer en stel ‘n oplossing voor vir elke fout. WANBETALENDE FOUTE OPLOSSING DEBITEURE 6 11. Beskou die werklike en begrote bedrae vir Reklame, Telefoon en Versekering. (Let daarop dat Mtini nog nie enige fondse onttrek het nie.) Lewer kommentaar oor elke item, en bied EEN punt van advies in elke geval aan. KOMMENTAAR ADVIES Reklame Telefoon Versekering 6 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 49 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Antwoordeboek Taak D 12. Bennie het twee belangrike besluite geneem deur ‘n nuwe lening aan te gaan en ‘n ven- noot by die onderneming in te neem. Wat sou jy vir Bennie oor hierdie besluite sê en die uitwerking daarvan op die kontantvloei van die onderneming? 3 50 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 50 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com NASIEN-RIGLYNE REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 51 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak A NOTA VIR ONDERWYSERS: Hierdie taak het betrekking op graad 12-leerders vanaf 2014 (d.w.s. vir KABV). Hierdie taak bestaan uit twee dele. Jy mag die stof aanpas om die behoeftes van jou leerders in ag te neem. Jy kan hulle byvoorbeeld vra om Deel A op hulle eie te doen en Deel B in die klas. Of jy kan die klas vra om slegs Deel B as ‘n formele verslag te doen en Deel A as ‘n uitbreidingstaak in die klas te doen op ‘n weeklikse grondslag. As jy verkies om die stof in enige opsig aan te pas, moet jy seker maak dat die taak 50 punte beloop ooreenkomstig die KABV. REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK A EERSTE KWARTAAL ASSESSERINGSTAAK VERSLAG OOR MAATSKAPPYE NASIENRIGLYN HIERDIE TAAK BESTAAN UIT TWEE DELE: DEEL A Verslag oor ‘n publieke maatskappy op die JSB genoteer DEEL B Verslag van interne ouditeur oor prosedures en interne beheer in ‘n publieke maatskappy REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 52 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak A NASIENRIGLYN VIR DEEL A DEEL A Verslag oor ‘n publieke maatskappy op die JSB genoteer Nasienrubriek Kriteria Swak/Foutief Punt Bevredigend Punt Goed Punt Uitstekend Punt Maksimum Swak Sommige Goeie Uitstekende berekeninge aspekte is berekeninge berekeninge getal aandele oor 0–1 2 aangebied 3 wat grondige 4 wat jou tante aandeleprys voldoende begrip toon kan koop gedek Aandeelprys Swak Sommige Goeie Uitstekende en ander berekeninge aspekte is berekeninge berekeninge berekeninge 0–1 2 aangebied 3 aangebied 4-5 voldoende gedek Grafiek van die Swak Sommige Goeie Uitstekende maatskappy se aanbieding aspekte is voorbereiding grafiek aandeelprys van inligting in van grafiek aangebied 0–1 2 3 4 grafiek voldoende gedek Grafiek van die Swak Sommige Goeie Uitstekende waarde van aanbieding aspekte is voorbereiding grafiek jou tante se van inligting in van grafiek aangebied beleggings grafiek voldoende 0–1 2 3 4 gedek portefeulje Verdere Swak Sommige Goeie inligting Uitstekende inligting oor die inligting oor aspekte is oor die inligting maatskappy maatskappy maatskappy ingesamel 0–1 2 3 4-5 ingesamel voldoende ingesamel gedek Aanbeveling Swak Sommige Goeie Uitstekende oor verdere aanbevelings aspekte is aanbevelings aanbevelings belegging oor verdere gemaak gemaak in hierdie belegging voldoende 0–1 2 3 4 maatskappy, gedek met redes 26 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 53 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak A NASIENRIGLYN VIR DEEL B Verwagte antwoorde word hieronder gegee. Nasienriglyne is soos volg: Uitstekende antwoord = 4 punte; Goed = 3 punte; Bevredigend = 2 punte; Swak = 1 punt; Foutief = 0 Verslag van interne ouditeur oor prosedures by Exotic Clothing Beperk: 1. Prosedure om maatskappy op te rig: • Die maatskappy word deur ‘n stigter begin en geregistreer. • ‘n Akte van oprigting en ‘n prospektus moet in die voorgeskrewe formaat opgestel en by die Kommissie vir Maatskappye en Intellektuele Eiendom (CIPC) ingedien word, tesame met die nodige verklarings en fooie. • Die maatskappy kom tot stand wanneer CIPC die akte van oprigting sertifiseer en verklaar dat die maatskappy geregistreer is. • Die publiek word aangaande die maatskappy in kennis gestel deur die publikasie en verspreiding van die prospektus. • Voornemende aandeelhouers moet volle betaling vir die aandele wat hulle bestel, saam met die aansoekvorm om aandele indien – ‘n finansiële instelling word gewoonlik deur die maatskappy aangestel om die aansoeke om aandele en die spesifieke toewysings aan aandeelhouers te hanteer. • Na toewysing word aandelesertifikate met betrekking tot die toegekende aandele aan suksesvolle applikante uitgereik (let daarop dat aandelesertifikate in digitale of elektroniese formaat kan wees). (4) 2. Rekords wat oor elke aandeelhouer gehou moet word, met redes: Rekords Rede • Voltooide aansoekvorm • Erken die persoon se voorneme om in die maatskappy te belê • Gewaarmerkte afskrifte van die persoonlike • Die bestaan van die persoon kan deur besonderhede van aandeelhouers middel van hierdie besonderhede geverifieer word. • Bankbesonderhede van aandeelhouers • Dividende sal direk in die lopende bankrekening van die aandeelhouer inbetaal word. • Inkomstebelastingnommer of • SAID sal regstreeks in kennis gestel word besonderhede oor belastingregistrasie van voordele wat die aandeelhouer toeval • Getal aandele aan die aandeelhouer • Berekening van dividende toegewys • Pos- en/of e-posadresse • Finansiële state en ander besonderhede kan na die aandeelhouer gestuur word (4) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 54 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak A 3. Prosedure vir die interne beheer oor vaste bates: • Pligte in die Rekeningkundige-afdeling moet onder werknemers verdeel word sodat een persoon se werk as kontrole van ‘n ander persoon se werk kan dien om sodoende misbruik en bedrog te voorkom. • Behoorlike prosedures en dokumentasie vir die aankoop, ontvangs, optekening van bates wat bekom word en die vervreemding van vaste bates. • Bates moet na behore gewaardeer word en dit moet die installeringskoste insluit. • Vaste bates wat bekom word, moet na behore in die Vastebatesregister opgeteken word. • Deurlopende identifisering van vaste bates word gedoen. • Vaste bates wat vermis word of beskadig is, word in die logboek opgeteken. Ondersoeke moet uitgevoer en verslae oor die bevindings geskryf word. • Winste en verliese word na behore opgeteken wanneer bates vervreem word. • Vaste bates moet voldoende verseker word. • Aanstelling van ‘n vastebatesbestuurder om beheer oor die vaste bates uit te oefen. • Daar moet duidelike riglyne oor die gebruik van vaste bates wees. In die reël word alle bates slegs vir sakedoeleindes gebruik. (4) 4. Prosedure vir interne beheer oor handelsvoorraad: • Pligte in die Rekeningkundige-afdeling moet onder werknemers verdeel word sodat een persoon se werk as kontrole van ‘n ander persoon se werk kan dien om sodoende misbruik en bedrog te voorkom. • ‘n Senior persoon of aangestelde aankoper is gewoonlik verantwoordelik vir die plaas van bestellings. • Verdeling van take – die persoon wat vir bestellings verantwoordelik is, behoort nie toegang tot krediteure se rekeninge, betalings en voorraadverskuiwing te hê nie. • Wanneer voorraad ontvang word, moet dit teen die afleweringsbrief gekontroleer word. • Die faktuur moet ook met die bestellingsbrief vergelyk word, en al die berekenings daarop moet geverifieer word. • Verslae moet ook aan die bestuur gestuur word oor verouderde, beskadigde en stadigbewegende voorraad. • Voorraadopname moet voltooi word sodat voorraadverliese vasgestel kan word. • Daar moet voldoende sekuriteitstelsels wees om voorraad te monitor en te beheer. • Fakture moet met krediteurestate vergelyk en versoen word sodat verskille uitgewys kan word. • Betalings moet behoorlik gemagtig word nadat krediteureversoenings gedoen is. (4) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 55 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com 5. Prosedure vir interne beheer oor ontvangbare rekeninge (debiteure): • Pligte in die Rekeningkundige afdeling moet onder werknemers verdeel word sodat een per- soon se werk as kontrole van ‘n ander persoon se werk kan dien om sodoende misbruik en bedrog te voorkom. • Voornemende debiteure moet toepaslike aansoekvorms voltooi. • Die besonderhede op die aansoekvorm verskaf moet deur die debiteureklerk geverifieer word. • Daar moet nagegaan word of die voornemende debiteure op die swartlys is of nie. • Sif debiteure se vorige prestasie deur kredietverwysings na te gaan. • ‘n Bepaalde kredietlimiet word vasgestel op grond van die inligting op die aansoekvorm en die nagaan van alle toepaslike besonderhede. • Kredietvoorwaardes moet duidelik vir die voornemende debiteur uiteengesit word. • Deurlopende monitering van die limiet van kredietverkope en stiptelike vereffening van die verskuldigde bedrag. • State moet teen maandeinde (25ste) uitgestuur word om debiteure in te lig oor die bedrag wat verskuldig is. • Bied kortings aan of hef rente om debiteure aan te moedig om rekeninge stiptelik te vereffen. • Wanbetalende debiteure moet onmiddellik gekontak word om hulle te herinner aan die be- drag betaalbaar, en ook om vas te stel waarom hulle nie stiptelik betaal nie. • Krediet aan debiteure met uitstaande bedrae moet onmiddellik beëindig word. • Stel debiteure met lank uitstaande rekeninge in kennis dat regstappe gedoen sal word om die verskuldigde bedrag in te vorder. (4) 6. Prosedure vir interne beheer oor kontant ingevorder: • Pligte in die Rekeningkundige-afdeling moet onder werknemers verdeel word sodat een per- soon se werk as kontrole van ‘n ander persoon se werk kan dien om sodoende misbruik en bedrog te voorkom. • Kwitansies moet uitgereik word vir alle kontant wat ingevorder word. Die kassier moet die ingevorderde kontant aan die hoofkassier oorhandig. • Die hoofkassier berei die depositostrokie voor deur die bedrae wat ontvang is, te verifieer deur middel van die optel van duplikaatkwitansies en kasregisterstrokies. • Alle kontant ontvang moet daagliks gedeponeer word. Die eienaar kan reëlings met die bank tref om ‘n SMS-kennisgewing te ontvang vir alle deposito’s wat in sy rekening gemaak word. • Versoeningsprosedures moet gereeld uitgevoer word om te verseker dat alle gelde ontvang gedeponeer word. • Verdeling van pligte – dit sal oneerlike optrede deur individue voorkom. (4) Geteken: _____________________ (Interne Ouditeur) Datum: ______________ 24 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 56 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak B BELANGRIKE NOTA VIR ONDERWYSERS: Die toets sluit inskrywings in wat betrekking het op die nuwe KABV- kurrikulum wat in 2014 geïmplementeer word, oor aandele sonder pariwaarde en die terugkoop van aandele. Die toets is aangepas uit ‘n vorige graad 12-vraestel (VRAAG 4 in die NSS-rugsteunvraestel van 2009). REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK B EERSTE KWARTAAL TOETS DIE FINANSIËLE STATE VAN ‘N MAATSKAPPY NASIENRIGLYN REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 57 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com 1. Bereken die wins of verlies op die verkoop van die rekenaar. Geen deelpunte ü ü üüü ü üü 66 000 – 16 500 – 4 950 – 2 400 = R42 150 OF ü ü üüü ü üü 66 000 – (16 500 + 4 950) – 2 400 = R42 150 OF Kosprys 66 000 ü Opgeh.waardev. (16 500 ü + 4 950 üüü) 21 450 Drawaarde 44 550 Verkoop/Bank 2 400 ü Verlies op verkoop van bate 42 150 üü Bateverkope Toerusting ü66 000 Opg.waardev.(16 500ü +4 950 21 450 üüü) Ignoreer besonderhede hier Bank ü 2 400 Verlies op verkoop van bate üü42 150 66 000 66 000 8 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 58 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak B 2. SIMPHIWE BPK INKOMSTESTAAT VIR DIE JAAR GEËINDIG 30 SEPTEMBER 2012 Verkope (8 160 000ü – 18 600ü – 28 800ü) ü 8 112 600 Koste van verkope (3 930 000ü – 19 200ü) ü (3 910 800) 9 Bruto wins ü Bewerking, KVV moet afgetrek word þ 4 201 800 Ander bedryfsinkomste Kontroleer bewerking þ 479 900 Fooi-inkomste (314 250ü – 2 250ü) ü 312 000 Huurinkomste (168 000ü– 24 000üü) ü 144 000 Slegte skuld ingevorder üü 1 700 Handelsvoorraadsurplus [1 440 000 – (1 398 600 + 19 200)] þüü 22 200 13 Een deel korrek 4 681 700 Bedryfsuitgawes Bewerking þ (3 224 700) Salarisse en lone ü 486 000 Korting toegestaan ü 2 710 Versekering ü 33 000 Diverse uitgawes (117 750ü – 9 600ü) ü 108 150 Direkteursfooi (870 000ü + 870 000ü+ 435 000ü) ü 2 175 000 Ouditfooi ü 161 100 Verbruikersgoedere (75 600ü – 3 600ü) ü 72 000 Voorsiening vir aanpassing van slegte skuld (5 410ü – 4 320ü) ü 1 090 Waardevermindering (4 950þ + 13 750üü+ 74 400üü+ 50 400üü) þ 143 500 Sien 4.1.1 Bewerking, een deel korrek 28 Verlies op verkoop van bate Sien 4.1.1 þþ 42 150 Bedryfswins ü Bewerking, uitgawes moet afgetrek word þ 1 547 000 Rente-inkomste ü ü 7 500 Wins voor rente-uitgawe Bewerking þ 1 464 500 Rente-uitgawe ü üü (54 000) Wins voor belasting Bewerking, rente moet afgetrek word þ 1 401 500 Inkomstebelasting ü Indien = 30% van bostaande bedrag þþ (423 150) Netto wins na belasting ü Bewerking, belasting en rente-uitgawe moet afgetrek þ 978 350 14 word Vreemde items –1 elk (maks –2); Ignoreer Handelsvoorraad en Voorsiening vir oninbare skuld as vreemde items Indien rente-inkomste/rente-uitgawe op twee plekke, neem as vreemde item 64 Indien rente-inkomste/rente-uitgawe op die verkeerde plek staan, –1 elke keer (–2 maks) REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 59 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak B 3. NOTAS TOT DIE FINANSIËLE STATE GEWONE AANDELEKAPITAAL 3.1 Gemagtig: 600 000 gewone aandele ü Uitgereik: ü400 000 aandele in uitreiking op 1 Okt. 2011 (4 410 000-950 000) ü3 460 000 ü100 000 aandele uitgereik op 1 April 2009 teen R9,50 elk üü950 000 ü 70 000 aandele teruggekoop op 30 September 2012 üü(617 400) (70 000ü x R8,82ü) ü430 000 aandele in uitreiking op 30 September 2012 þ3 792 600 13 3.2 BEHOUE INKOMSTE Saldo aan die begin van die jaar ü812 650 Plus: Netto wins na belastingü Sien Inkomstestaat þ978 350 Minus: Aandele teruggekoop ü (70 000ü x R2,38ü) üü(166 600) Minus: Dividende ü Bewerking þ(674 000) Tussentyds ü264 000 Finaal (500 000ü x 82cü) ü410 000 Saldo aan die einde van die jaar Bewerking þ1 117 000 15 100 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 60 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak C NOTA VIR ONDERWYSERS: Hierdie taak het betrekking op graad 12-leerders vanaf 2014 (d.w.s. op KABV). Jy mag die stof aanpas om meer as 50 punte te beloop, maar jy moet seker maak dat die finale punt tot ‘n punt uit 50 verwerk word soos deur KABV vereis. Leerders mag toegelaat word om handboeke te gebruik. VERWYS OOK NA DIE BRONNEMATERIAAL VIR HIERDIE TAAK. REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK C TWEEDE KWARTAAL PROJEK GEPUBLISEERDE FINANSIËLE STATE VAN ‘N MAATSKAPPY NASIENRIGLYN FAMOUS BRANDS BEPERK GEVRA Bestudeer die inligting wat verskaf word. Beantwoord die vrae wat volg. Aangesien hierdie taak bedoel is om ‘n projek te wees, mag jy jou handboek as ‘n bron gebruik Die volgende finansiële aanwysers vir die 2011 finansiële jaar word ook verskaf: Bedryfsverhouding = Vuurproefverhouding = 1,1 : 1 Dividende uitbetalingskoers = 64% 1,4 : 1 Skuld-ekwiteit-verhouding Netto batewaarde per aandeel = % opbrengs op aandeelhouersbelang = = 0,2 : 1 R7,44 33,9% VPA = 242 sent DPA = 155 sent (verdienste per aandeel) (dividend per aandeel) Deelpunte mag toegeken word vir gedeeltelike of onvolledige antwoorde. 1. Algemene inligting: 1.1 Verwys na bladsy 1 van die bronnemateriaal vir die ikone van die bekende handels- merke waaruit Famous Brands Bpk. bestaan. Noem VIER van hierdie handelsmerke en beskryf die produk of diens waarin elke handelsmerk spesialiseer. Alle items korrek = 2 punte; deels korrek = 1; foutief = 0 Enige vier handelsmerke uit die inligting wat verskaf is, bv. Handelsmerk Beskrywing van spesialiteitsproduk of -diens 1. Wimpy Kitskos aan die publiek verkoop 2. Debonairs Pizza, met afleweringsdiens 3. Mugg en Bean Koffiewinkel met maaltye 4. Steers Steaks, met ander maaltye 2 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 61 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak C 1.2 Skryf die name neer van die persone wat die volgende posisies beklee: Voorsitter van die direksie; Hoof uitvoerende beampte (HUB); Groeps- finansiële direkteur en Maatskappysekretaris. Verduidelik kortliks die werk wat elkeen verrig. Alle items korrek = 3 punte; meestal korrek = 2; swak = 1; foutief = 0 Posisie Naam Werk verrig Hy tree op as voorsitter tydens Voorsitter P Halamandaris direksievergaderings. Hy bestuur die maatskappy van dag tot dag; HUB KA Hedderwick verseker dat die besluite van die direksie uitgevoer word. Groeps- finansiële Hy is in beheer van die Rekeningkundige- SJ Aldridge direkteur afdeling, finansies en interne ouditering. Maatskappy- Hy maak seker dat daar aan alle wetlike JG Pyle prosedures voldoen word. sekretaris 3 1.3 Wie is die onafhanklike ouditeure van Famous Brands Beperk en hoeveel is hulle vir hulle diens betaal? Hulle verslag is nie in hierdie opsomming vervat nie, maar dit word in Nota 3 genoem. Verduidelik kortliks wat hierdie ouditverslag sou bevat. Alle items korrek = 3 punte; meestal korrek = 2; swak = 1; foutief = 0 Onafhanklike ouditeure RSM Betty en Dickson (Johannesburg) Ouditfooi betaal R3 053 000 Ongekwalifiseerd. Die verslag bevat ‘n beskrywing van die pligte van die direkteure en ouditeure, en die voldoening Besonderhede van aan internasionale finansiële verslaggewingstandaarde ouditverslag (IFRS) en die Maatskappyewet. Die ouditmening is dat die finansiële state ‘n redelike weergawe van die finansiële resultate is. 3 1.4 Hoeveel direkteure het die maatskappy, hoeveel is uitvoerende direkteure en hoeveel is nie-uitvoerende direkteure? Verduidelik kortliks die verskil in die rolle van hierdie twee tipes direkteure. Alle items korrek = 3 punte; meestal korrek = 2; swak = 1; foutief = 0 Aantal direkteure Totaal = 9; Uitvoerend = 3; Nie-uitvoerend = 6 Uitvoerende direkteure beklee voltydse poste in die maatskappy. Nie-uitvoerende direkteure woon direks- Verskille in rol ievergaderings by om beleidsbesluite te neem oor hoe die maatskappy georganiseer en bedryf moet word. 3 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 62 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak C 2. Waarom het die direkteure besluit om die grafieke van die verdienste per aandeel en totale inkomste boaan die bladsy te plaas? Verduidelik kortliks wat hierdie grafieke toon omtrent die maatskappy vir die afgelope vyf jaar. Verwagte antwoord: Korrekte antwoord = 2 punte; deels korrek = 1; foutief = 0 Hierdie twee grafieke gee die algemene vooruitgang van die maatskappy weer. Dit weerspieël die Verdienste Per Aandeel (wat ‘n belangrike aanwyser is van die winste wat aandeelhouers toeval) en Inkomste (inkomste, insluitend verkope), wat alle bedrywighede en resultate van die maatskappy beïnvloed. 2 3. Verwys na die direkteure se kommentaar, in die besonder die Oorsig en die Finansiële resultate. Wat sê die direkteure oor die veranderende gewoontes van hulle klante, en hoe het die direkteure op hierdie veranderings gereageer? Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 2 punte; goed/bevredigend = 1; foutief = 0 Die getal klante het gestyg, maar die getal besoeke het met 10% afgeneem. Die direksie het nog 146 restaurante oopgemaak (en hulle teiken van 2 000 bereik) en ‘n nuwe onderneming, Creative Coffees, oopgemaak (hierdie onderneming spesialiseer in diensverskaffing aan ‘n potensiële groep klante wat hospitale besoek). Hulle doen ook meningsopnames onder klante om seker te maak dat hulle terugvoering kry oor die gehalte van hulle diens. Verduidelik kortliks die belangrikste uitdagings waarvoor die maatskappy in die afge- lope finansiële jaar te staan gekom het. Verwagte antwoord: Korrekte antwoord = 1 punt; foutief = 0 Nuwe tendense; aggressiewe prysbesnoeiing en bemarking/promosies deur mededingers om hulle markaandeel te vergroot; veranderings in die grootte van porsies wat bedien word; spyskaartveranderings. Die Bedryfsoorsig noem dat die maatskappy op die volgende drie gebiede bedrywig was: Franchises, Vervaardiging en Logistiek. Verduidelik wat met elk van hierdie akti- witeite bedoel word, met spesifieke verwysing na die werk wat die maatskappy doen. Uitstekende antwoord = 2 punte; goed/bevredigend = 1; foutief = 0 Franchises Famous Brands Beperk gaan kontrakte aan met individuele en- trepreneurs wat die voorwaardes en hoë standaarde aanvaar wat van die handelsmerk verwag word. Hierdie persone bedryf die restaurant en betaal franchise-fooie aan die maatskappy. Vervaardiging Famous Brands Bpk. vervaardig sommige van die produkte wat hulle aan die restaurante verskaf. Logistiek Logistiek handel oor die berging en aflewering van die produkte wat die restaurante benodig. Die maatskappy is nie net in Suid-Afrika bedrywig nie. Verskaf bewys uit die inligting om hierdie stelling te bewys. Verwagte antwoord: Korrekte antwoord = 1 punt; foutief = 0 Die Bedryfsoorsig maak melding van internasionale franchises. Die Inkomstestaat toon buitelandse valutatransaksieverskille en Nota 4 toon verliese van buitelandse valuta. 6 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 63 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak C 4. Vind die volgende syfers in die finansiële state. Noem ook waar jy elke bedrag gekry het, d.w.s. in die Inkomstestaat (IS), Balansstaat (BS) of Kontantvloeistaat (KVS): Alle bewerkings korrek = 4 punte; een tot twee foute = 3; halfpad korrek = 2; swak = 1; foutief =0 Waar gevind Bedrag IS, BS of KVS in rand Bruto wins IS 922 967 000 Bedryfswins IS 412 656 000 Netto wins voor belasting IS 402 004 000 Belastinguitgawe IS 133 950 000 Belasting betaal KVS 131 719 000 Bedrag aan SAID verskuldig teen jaareinde BS 12 716 000 Dividende betaal KVS 159 165 000 Uitbreiding van vaste bates KVS 45 793 000 Vervanging van vaste bates KVS 9 776 000 Vaste bates teen jaareinde BS 155 739 000 Terugbetaling van lenings KVS 65 634 000 Lopende gedeelte van lenings BS 69 936 000 Langtermyngedeelte van lenings BS 52 216 000 Voorraad voorhande BS 119 987 000 4 5. Verwys na bladsy 1 van die bronnemateriaal vir die uitgeligte aanwysers. Verskaf die bewerkings vir die volgende berekenings: Alle bewerkings korrek = 4 punte; een tot twee foute = 3; halfpad korrek = 2; swak = 1; foutief =0 % styging in inkomste: 277 579 X 100 = 14,8% 1 878 036 1 % styging in bedryfswins: 54 203 X 100 = 15,1% 358 453 1 % styging in kernverdienste per aandeel (gebruik basiese KVPA): 36 X 100 = 14,9% 242 1 % styging in dividende per aandeel: 45 X 100 = 29,0% 155 1 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 64 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak C 6. Bereken die volgende finansiële aanwysers vir 2012. Verwys na die einde van die Inkomstestaat vir die getal aandele. Alle bewerkings korrek = 4 punte; een tot twee foute = 3; halfpad korrek = 2; swak = 1; foutief =0 Bewerkings Antwoord Bedryfsverhouding 361 865 000 : 274 175 000 1,3 : 1 Vuurproefverhouding 241 878 000 : 274 175 000 0,9 : 1 Kernverdienste per aandeel R267 438 000 X 100 278 sent (gebruik geweegde 96 102 435 aandele 1 gemiddelde getal aandele) R268 054 000 X 100 % opbrengs op gemiddelde 34,5% ekwiteit R774 482 000 1 Netto batewaarde per aandeel R840 370 000 X 100 873 sent (gebruik getal uitgereikte 96 192 435 aandele 1 aandele) Skuld-ekwiteit-verhouding 106 624 000 : 840 370 000 0.1 : 1 R402 004 000 + R 10652 000 X 100 % opbrengs op gemiddelde 45,0% kapitaal aangewend ½ (R946 994 000 + R885 626 000) 1 4 7. Lewer kommentaar oor die likiditeitsposisie van die maatskappy. Haal TWEE finansiële aanwysers aan om jou mening te staaf. Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 3 punte; goed = 2; swak = 1; foutief = 0 Die bedryfsverhouding het die afgelope twee jaar ongeveer dieselfde gebly teen 1,3 : 1 en 1,4 : 1. Die vuurproefverhouding het effens verminder van 1,1 : 1 tot 0,9: 1. Hoewel die bedryfsverhouding nogal laag is, is dit geskik vir hierdie tipe onderneming – die maatskappy het klaarblyklik die afgelope jare effektief gefunksioneer met hierdie verhoudings, voorraad moet op lae vlakke gehou word vanweë die aard van die voedselbedryf, en verkope aan klante is gewoonlik kontant of per kredietkaart. 3 8. Lewer kommentaar daaroor of die maatskappy geneig is om sy winste te behou of uit te keer. Verskaf bewys om jou mening te staaf. Verduidelik kortliks hoe dit die aandeleprys op die JSB kan beïnvloed. Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 3 punte; goed = 2; swak = 1; foutief = 0 Die dividende-uitbetalingskoers vir 2012 was 200/278 = 72% Die dividende-uitbetalingskoers vir 2011 was 155/242 = 64% Die maatskappy keer klaarblyklik die meeste van sy verdienste aan die aandeelhouers uit. Die gewilligheid om dividende uit te keer kan die aandeleprys op die JSB laat styg, omdat dit die aandele aantrekliker sal maak vir aandeelhouers wat onmiddellike opbrengste wil hê. Indien aandeelhouers egter kapitaalgroei in die waarde van die aandele wil hê, kan dit die prys afdruk, aangesien dit die behoue inkomste beïnvloed, wat die netto batewaarde beïnvloed. 3 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 65 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak C 9. Lewer kommentaar op die hefboomfinansiering van die maatskappy. Behoort die maatskappy lenings terug te betaal of nog lenings uit te neem? Verskaf bewys om jou mening te staaf. Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 3 punte; goed = 2; swak = 1; foutief = 0 Die skuld-ekwiteitverhouding het verminder van 0,2 : 1 tot 0,1 : 1, wat daarop dui dat die hefboomfinansiering en mate van finansiële risiko afgeneem het. Die persentasie opbrengs op die totale kapitaal aangewend is egter baie hoog, teen 45%, wat daarop dui dat die maats- kappy baie doeltreffend is, terwyl rentekoerse baie laer is (tans ongeveer 10–12%); dus kan lenings produktief gebruik word om die opbrengs selfs verder te verhoog. 3 10. In Februarie 2012 was die aandeleprys van die maatskappy op die JSB R53,00. Die prys het in Februarie 2013 tot R79,00 gestyg. Lewer kommentaar daaroor of jy dink dat die maatskappy se aandele billik gewaardeer word of nie. Verskaf bewys om jou mening te staaf. Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 3 punte; goed = 2; swak = 1; foutief = 0 Die netto batewaarde is slegs R8,73, terwyl die aandeleprys op daardie tydstip R53,00 was. Dit toon dat daar ‘n aansienlike aanvraag onder die publiek vir aandele in die maatskappy is – die maatskappy se prestasierekord toon klaarblyklik dat belegging in die maatskappy se aandele volhoubaar en winsgewend is. Die bates kan moontlik ook onderwaardeer wees (moontlik as gevolg van die toepassing van konserwatiewe rekeningkundige beginsels), wat die netto batewaarde kon afgebring het. 3 11. Behoort die aandeelhouers tevrede te wees met die persentasie opbrengs, verdienste en dividende vir die 2012 finansiële jaar? Verduidelik. Verskaf bewys om jou mening te staaf. Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 4 punte; goed = 3 of 2; swak = 1; foutief = 0 Die persentasie opbrengs het gestyg van 33,9% tot 34,5% en dit is ‘n beduidende oorskryding van die opbrengs op alternatiewe beleggings. Die VPA het gestyg van 242 sent tot 278 sent. Die DPA het gestyg van 155 sent tot 200 sent. Maar in die geval van nuwe aandeelhouers, indien hulle aandele teen R79,00 elk moet koop, sal ‘n verdienste van R2,00 VPA gelyk wees aan slegs 5% van die aandeleprys in 2012, en slegs 3,5% van die aandeleprys in 2013. Dit sal interessant wees om die 2013 netto batewaarde met die aandeleprys in Februarie 2013 te vergelyk, wanneer die finansiële state vir 2013 gepubliseer word. 4 12. Wat sê die direksie oor die vooruitsigte vir die toekoms? Sou dit jou beïnvloed om aan- dele in Famous Brands Beperk te koop? Verwagte antwoord: Uitstekende antwoord = 3 punte; goed = 2; swak = 1; foutief = 0 Die direksie wys die uitdagings uit, naamlik of klante voldoende besteebare inkomste sal hê om op luukshede soos ‘uiteet’ te bestee nadat al die huishoudelike uitgawes betaal is, wat beduidend gestyg het, naamlik elektrisiteit, brandstof en voedsel. Die direksie verduidelik ook die strategieë wat hulle gaan gebruik om nuwe geleenthede te vind, koste te besnoei en nuwe markte te vind. Dit skep ‘n gunstige indruk by toekomstige beleggers. Die leerder moet ‘n mening uitspreek oor dit hom/haar gaan beïnvloed. 3 TOTAAL: 50 punte REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 66 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak D NOTA VIR ONDERWYSERS: Hierdie taak het betrekking op graad 12-leerders vanaf 2014 (d.w.s. op KABV). U mag besluit om die punte vir spesifieke items te vermeerder en die gevallestudie uit 75 of 100 punte te laat tel, mits die finale gewigstoedeling in ooreenstemming met die KABV is (verwerk tot 10 punte). REKENINGKUNDE GRAAD 12: TAAK D DERDE KWARTAAL ASSESSERINGSTAAK GEVALLESTUDIE: KONTANTBEGROTING EN DEBITEURE NASIENRIGLYN 1. Wat sou jy vir Bennie sê aangaande die foute wat hy beweer sy vrou gemaak het met betrekking tot die waardevermindering en die bydrae van ‘n nuwe afleweringsvoertuig? Dit is nie foute nie. Beide is niekontantitems wat nie die banksaldo’s affekteer nie; dus moet dit nie in ‘n Kontantbegroting voorkom nie. üü 2 2. Debiteure-invorderingskedule vir Desember 2012 en Januarie 2013 üüüü Alle bedrae korrek = 4 punte; meeste korrek = 3; sommige korrek = 2; min korrek =1; geen korrek = 0 MAAND KREDIET-VERKOPE DESEMBER 2012 JANUARIE 2013 Oktober 241 200 84 420 November 290 880 145 440 101 808 Desember 320 400 30 438 160 200 Januarie 223 200 21 204 Kontant van debiteure 260 298 283 212 4 3. Persentasie styging in die begrote salarisse en lone in Januarie 2013: 4 080 X 100 = 6% üþ enige een deel korrek, d.i. 4080 of 68 000 68 000 1 Persentasie afname in die bedrag wat vir kommissie-inkomste begroot is in Januarie 2013: 3 600 X 100 = 15% üþ enige een deel korrek, d.i. 3 600 of 24 000 24 000 1 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 67 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak D 4. Totale finansieringskoste aangegaan met die aankoop van die voertuig: (9 000 x 12) 46 000 + 216 000 – 196 000 = R66 000 üþ enige een deel korrek 2 5. Uitwerking op die begroting: Koste van herstelwerk = 37 500 – (75% x 8 000) = 31 500 üþ enige een deel korrek TWEE punte wat Mtini vir Bennie gaan noem Enige twee geldige punte, bv. • Dit was onverantwoordelik aangesien die versekeringsvoorwaardes verbreek is.üü • Die herstelwerk moet teen onttrekkings gedebiteer word, aangesien dit ‘n persoonlike uitgawe is. üü 4 Berekening van huurinkomste vir Desember 2012: 15 950 x 100/110 = R14 500 üþ enige een deel korrek 6. Geskikte verduideliking Enige geldige verklaring, bv. ü • Die huurder het die huur vir Februarie vooruit betaal. • Bykomende ongebruikte eiendom is op dieselfde tyd verhuur. 3 7. Bereken die begrote bedrag wat in Januarie 2013 aan krediteure betaal moet word. Desember totale verkope = 801 000 Koste van verkope: 801 000 x 100/180 = 445 000 Kredietaankope: 222 500 Betaal in Januarie = 222 500 – 22 250 = R200 250 üþ Mtini is van mening dat die onderneming geen goedere kontant hoef te koop nie, en dat alle goedere op krediet gekoop behoort te word. Sal dit na jou mening die onderneming se Kontantbegroting verbeter? Verduidelik. Ja. Dit sal beteken dat die R222 500 wat in Desember vir kontantverkope betaal moet word, dan in Januarie betaal sal word, wat die kontantsaldo aan die einde van Desember met hierdie bedrag sal verhoog. Wanneer die bedrag in Januarie betaal moet word, sal hulle ook ‘n korting van R22 250 ontvang. Daar is ook ‘n soortgelyke uitwerking in die volgende maand. üü 4 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 68 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak D 10. Berekening van die gemiddelde debiteure-invorderingstydperk (in dae): 530 000 ü ½ (535 225 + 764 775) x 365 = 80 dae þ 2 400 000 ü 3 Die persentasie debiteure wat aan die kredietvoorwaardes voldoen (soos in die Debi- teure-ouderdomsontleding getoon): (R156 725 + R234 250) ÷ R764 775 x 100 = 51,1% üü 2 Kort kommentaar oor die twee berekeninge hierbo: Dit is onaanvaarbaar dat die debiteure so lank neem om te betaal en dat slegs die helfte van hulle aan die kredietvoorwaardes voldoen. ü 1 Besonderhede van die belangrikste foute wat die onderneming begaan rakende debiteure. Verskaf ook die name van spesifieke debiteure om hierdie belangrikste probleme te illus- treer en stel ‘n oplossing voor vir elke fout. WANBETALEN- FOUTE üü DE DEBITEURE OPLOSSING üü üü Oorskry die kredi- Minaj, Britney, Staak verskaffing aan hierdie debiteure; etlimiet Hannah verlaag hulle kredietlimiete; bied aanspor- ings vir kontantaankope. Neem langer as Britney, Jemson, Hef rente op agterstallige rekeninge; kort- die krediettermyn Drake, Wayne ings om vroeë vereffening van rekeninge aan te moedig. 6 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 69 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com Nasienriglyn Taak D 11. Beskou die werklike en begrote bedrae vir Reklame, Telefoon en Versekering. (Let daarop dat Mtini nog nie enige fondse onttrek het nie.) Lewer kommentaar oor elke item, en bied EEN punt van advies in elke geval aan. Kommentaar üüü Advies üüü Reklame Die uitgawe is dieselfde bedrag Hulle moet dit oorweeg om meer vir as waarvoor begroot is. Dit reklame te begroot. Dit kan strategies aan lyk of dit goed beplan is. As verkope gekoppel word. Die onderneming daar egter na die maandelikse moet na tendense/kodes kyk wat in verkope gekyk word, toon dit verskillende seisoene gespeel word en dat die reklame nie effektief is dienooreenkomstig begroot. nie. Telefoon Konstante oorbesteding/te min Ekstra kontrole nodig. Stel ondersoek in of begroot dit nodig is om die bedrag te verhoog (om debiteure te skakel ens.) en of die telefoon misbruik word. Versekering Dit is elke maand R6 000 onder Hulle moet daaraan dink of hulle nog die begroting steeds voldoende dekking geniet en of hulle werklik ‘n beter koers onderhandel het. Dit kan dalk valse ekonomie wees indien die versekeringsmaatskappy nie geldige eise gaan uitbetaal nie. 6 12. Bennie het twee belangrike besluite geneem deur ‘n nuwe lening aan te gaan en ‘n vennoot by die onderneming in te neem. Wat sou jy vir Bennie oor hierdie besluite sê en die uitwerking daarvan op die kontantvloei van die onderneming? üüü Enige geldige antwoord Uitstekende antwoord = 3 punte; goed = 2; bevredigend/swak = 1; foutief = 0 Verwagte antwoord: Hoewel Bennie hierdie strategieë gebruik het om sy groot oortrokke rekening in ‘n positiewe saldo te omskep, moes hy eerder na die werklike redes vir die tekortkominge gekyk het, bv. kredietverkope maak nou 52% (2,4m/4,6m) van die totale verkope uit en debiteure word nie goed gekontroleer nie. Hy moet nou ekstra rente betaal, selfs al is die rentekoers gunstiger, aangesien die nuwe lening wat hy aangegaan het, groter is as die een wat gekanselleer is. Hy moet ook nou die wins met ‘n vennoot deel – wanneer laasgenoemde onttrekkings begin maak, sal die kontantsituasie versleg. 3 50 REKENINGKUNDE SKOOLGEBASEERDE ASSESSERING VOORBEELDE – 70 KABV GRAAD 12 ONDERWYSERGIDS

Downloaded from hlayiso.com

Downloaded from hlayiso.com