Afrikaans HL Grade 12 IEB Paper 1 2019 Addendum

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy i van x TEKS 1 Daar's 'n sissie in elke 4x4 Deon Meyer 1 Vier-by-vierders is almal sissies. 2 Ek hoor al die magtige dreuning van verontwaardiging wat oor die veld aangesweef kom: Hoe durf 'n mens so 'n gruwelike, veralgemenende stelling maak en dit nogal oor 'n saak waarmee jy nie in Afrika sukkel nie – 'n man (of vrou) se ryding? 3 Maar voor jy uit pure woede jou dubbelkajuit-turbodiesel-dubbelbonokas-GT-gestreepte boendoebrekertjie se ratte krap (hemele behoede), luister eers na die argument: 4 Die meeste 4x4-eienaars kom nie eens naby 'n grondpad nie. Die simbole van ongebreidelde macho word ingespan as ma se têksie in 'n voorstedelike gespook om die spruite betyds by die Origami-lesse of die kindersielkundige te bring. 5 "Maar wat van dié mense wat wel die nie-meer-so-ongerepte natuur met hul rygoed aandurf?" kan 'n mens die teenargument hoor. 6 Dan vra ek: Hoe moeilik kan dit wees om die veld in te vaar, snoesig in die kajuit van jou hipertegnologie-ryding van R300 000 en dikwels meer, die lugversorger fluisterend op hoog en die 12 volt-yskassie wat agterop die bier koud hou? 7 Ek meen, ons voorvaders (of dit nou Piet Retief of Shaka was) sal in hul graf omdraai as hulle weet waarmee ons die Donker Kontinent se vlaktes deesdae oorsteek – én dit as 'n semi-gevaarlike avontuur beskou. 8 Traksiebeheer en ABS-remme, permanente vierwielaandrywing en ewenaarslotte, brandstofsuipende V8-enjins en surround sound CD-spelers, grondvryhoogtes soos wolkekrabbers en buitebande wat lyk of jy met hulle koring kan maal ... Waar op dees aarde is die uitdaging? 9 Is die sand 'n bietjie los? Druk hierdie knoppie en woerts-warts is jy deur. In die modder weggesink? Moenie kommer nie, jy bind net dié kabeltjie om daai boom, knip skakelaar nommer vier en jy's weer op pad ... 10 Dis nie meer 'n bakkie nie, dis 'n CRV. En dan is daar nog 'n duisternis bybehore wat onontbeerlik is vir die pioniersgees van die een en twintigste eeu. Waarvan die Sleepwa (met 'n hoofletter) prioriteit nommer een is: Maak dié deurtjie oop en draai dáárdie slingertjie en voor jou ontpop 'n kombuis waarop die Master Chef-wenner maar te bly sal wees om 'n potjie te laat prut. 11 Om nie eens te praat van die vyfster-tent met flappies en toutjies, paneeltjies en muskietwerende venstertjies wat bo-op die dak soos 'n vlinder uit 'n kokon ontvou nie. Alles daarop ingestel om die beskawing, gemak en weelde net so na die bos toe te verplaas. 12 Waar is al die tawwe tienies heen? IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy ii van x 13 Miskien is dit omdat ek en my vrou motorfietsmense is dat ek die viertrek-ding nie kan verstaan nie. Want ons proe nog die stof; ons ruik nog die fynbos. Om op twee wiele deur 'n drif se water te beur verg vaardigheid en konsentrasie, om 'n klipperige helling oor te steek vra fokus en dikwels 'n sterk skeut adrenalien. 14 Daar's nie plek vir fênsie tente en kombuise op wiele nie. As dit warm is, sweet jy. As dit koud is, ry jy bibberend voort en as dit reën, voel jy dit met al jou sintuie. En wanneer jy jou bestemming heelhuids bereik, is daar 'n diepe gevoel van genoegdoening, 'n opregte waardering vir die afwesige luukses van die lewe. 15 En, les bes, 'n sekerheid dat al die vier-by-viers wat jy op die pad verbygesteek het, vol sissies is. [Verwerk uit: Meyer, Deon. 2009. Daar's 'n sissie in elke 4x4. In: Wiese, Tobie (samesteller). 2009. Die bike- boek: die vryheid, die vreugde, die vrees. Kaapstad: Tafelberg.] IEB Copyright © 2019

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy iii van x TEKS 2 Inligting oor Momo op Protea Boekhuis se webblad MOMO – Michael Ende AGTERGROND EN OPSOMMING 1. Momo is 'n klassieke sprokiesroman oor die towerkrag van tyd. 2. Momo, 'n verflenterde weeskind, woon aan die rand van 'n groot stad. Sy is brandarm, maar sy het 'n buitengewone gawe: sy luister werklik na ander en gee vir hulle tyd. Eendag ruk gruwelike grys menere met loodgrys aktetasse en sigare in die groot stad op en begin mense se kosbare tyd steel. Momo is die enigste een wat die donker mag van die tyddiewe kan beteuel. DIE OUTEUR 3. Michael Ende (1929–1995) is een van die bekendste en veelsydigste Duitse skrywers. Naas kinder- en jeugboeke skryf hy prenteboeke, boeke vir volwassenes, teaterstukke en gedigte. Baie van sy boeke is verfilm en vir radio of televisie verwerk. DIE VERTALER 4. Helene de Villiers is 'n vertaler en kenner van kinderverhale, spesifiek sprokies, wat stories vanoor die hele wêreld in Afrikaans oorvertel het. Kommentaar van lesers op die webblad 5. CHW: Momo is een van daardie stories wat in alle mense se moederborde ingeprogrammeer moet word. Dankie tog Afrikaanse lesers kan dit weer lees! 6. Gifappeltjie: Dis g'n Helene de Villiers se oorspronklike, sjarmante vertaling nie! Iemand het haar vertaling kastig "gemoderniseer". Ga! Ou foute is net so behou, nuwes is ingeskryf en ouderwetse woorde soos "opgestawel" is nie verander nie! Wat 'n gemors! [Verwerk uit: Momo. 2018. Aanlyn beskikbaar by: <http://www.proteaboekhuis.com/wp/2018/12/04/momo/> Datum van toegang: 12 Februarie 2018.] IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy iv van x TEKS 3 DIS NUUT EN NOU deur Anélle Tewson Die oorlog teen enkelgebruikplastiek het begin. Doen só jou deel om die aarde en sy bewoners te bewaar. Herbruikbare strooitjies Plastiekstrooitjies is een van die grootste sondaars wat die wêreld besoedel. Koop liewer 'n herbruikbare weergawe. Daar is hope waaruit jy kan kies. Koop pakkies papier- of bamboesstrooitjies (laasgenoemde met skoonmakers om hergebruik moontlik te maak), of besluit op 'n glas-, koper- of vlekvryestaalstrooitjie. Vir hierdie soort strooitjies is daar ook borseltjies te koop. Het jy geweet? Meer as 1 miljard strooitjies word elke dag wêreldwyd gebruik en weggegooi. Die Two Oceans Aquarium se #strawsuck-veldtog maak mense bewus van die verwoestende skade wat strooitjies in die wêreld se oseane aanrig. Ander maklike idees vir jou eie lewe • Hervul die kapsules van jou koffiemasjien met varsgemaalde koffie. • Koop 'n herbruikbare koffiebeker van natuurlike, volhoubare bamboesvesel en gebruik dit as jy koffie op straat koop. • Vervang kleefplastiek en foelie deur lappies wat met byewas bedek is. • Gebruik 'n waterbottel van glas of metaal. En wat van die winkels? Groot maatskappye begin die druk voel om hul plastiekspore uit te wis en baie winkels begin plastieksakkies en strooitjies uitfaseer. Food Lover's Market gebruik papierstrooitjies en gee dit net as mense daarvoor vra. Daarby word plastieksakke met papiersakke vervang. Pick n Pay het sakkies bekendgestel wat as kompos gebruik kan word. Woolworths mik om geen plastieksakke te gee nie, en om alle verpakkingsmateriaal herbruikbaar of herwinbaar te maak. Hotelle ook Inzolo Lodge het onderneem om die aantal plastiekbottels wat gebruik word, aansienlik te verminder. Elke gas kry sy eie waterbottel om daar te gebruik en saam te neem huis toe. Hulle deel nie meer plastiekbottels op wildritte uit nie. Die verbruik van plastiekbottels het sodoende met sowat 75% afgeneem. Weggooigoed Sekere groot metro's in ons land sal die skeiding van vullis vanaf 1 Julie 2019 vir alle huishoudings verpligtend maak. Die plan is 'n poging om besoedeling hok te slaan en die omgewing te beskerm. Koop mooi vullisblikke van verskillende kleure om dit vir jou gesin makliker te maak om vullis te sorteer. [Verwerk uit: Tewson, Anélle. 2018. Dis nuut en nou. In: rooi rose, Oktober 2018:10-11] IEB Copyright © 2019

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy v van x TEKS 4 'n brief van hulle vakansie vir oubaas: Noudat ek uitgeswel van lyf is kan ek treur 1 oor die eelte van my vader, die lugoë van my ma, die skamel offerandes van hulle gebede as hulle my op die knieë van hul Gij Here God lê; noudat ek agter 'n baard kou kan ek huil 5 as hulle snags my naam fluister met die ruite donker knippende oë in die wind, oor die visolie vir my griep, die ingelegde perskes (albertas) op die rak In sy sestigste jaar swem my pa in Stilbaai se see en stap myle ver oor die sand met sy reguit bene 10 in 'n kortbroek en speel krieket op die duine en eet alikruikels in die Sea View-losieshuis want hys 'n bokser dokter boer 'n kaptein en 'n held 'n indoena tussen grysaards – En as die reën soos 'n gesluierde bruid oor die see kom 15 word die lieflinghond (Trixie) lam; drie dae veg die veearts en buig dan die knie en hulle dra die lyk terug na Kafferskuilsrivier die plaas van hulle jong liefde en plant die saad 'n soenoffer in die diep grond se skoot 20 want nou is hulle minnaars stil bome in die najaar met die wind strelende drome in die takke onder komete leeftye lang wêrelde My ooms sterf soos kapok in die son 25 hartaanval beroerte kanker en tering en my pa word stiller en meer verskriklik van dop tot dop Hier waar die harde winters en nat somers my lyf ongenaakbaar skil, treur ek oor 30 die soet hart van my moeder my pa se stil en bitter krag – Breyten Breytenbach [uit: Die ysterkoei moet sweet (1964)] [Bron: Brink, André P. 2008. Groot verseboek deel twee. Kaapstad: Tafelberg] IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy vi van x TEKS 5 Die kind wat doodgeskiet is deur soldate by Nyanga Die kind is nie dood nie 1 die kind lig sy vuiste teen sy moeder wat Afrika skreeu skreeu die geur van vryheid en heide in die lokasies van die omsingelde hart 5 Die kind lig sy vuiste teen sy vader in die optog van die generasies wat Afrika skreeu skreeu die geur van geregtigheid en bloed in die strate van sy gewapende trots 10 Die kind is nie dood nie nóg by Langa nóg by Nyanga nóg by Orlando nóg by Sharpeville nóg by die polisiestasie in Philippi waar hy lê met 'n koeël deur sy kop 15 Die kind is die skaduwee van die soldate op wag met gewere sarasene en knuppels die kind is teenwoordig by alle vergaderings en wetgewings die kind loer deur die vensters van huise en in die harte van moeders die kind wat net wou speel in die son by Nyanga is orals 20 die kind wat 'n man geword het trek deur die ganse Afrika die kind wat 'n reus geword het reis deur die hele wêreld Sonder 'n pas – Ingrid Jonker [uit: Rook en oker (1963)] Bron: Brink, André P. 2008. Groot verseboek deel twee. Kaapstad: Tafelberg] IEB Copyright © 2019

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy vii van x TEKS 6 Ode Vir Yevgeny Yevtushenko Ek is 'n Boer 1 en ek het my brood geëet soms droog soms met koffie soos net ons dit maak 5 (vroeg in die môre) in Afrika soos net ons hom ken ek het tougelei in die land se warm son 10 met sy sonbesies sy kwêvoëls sy warm lug wat eindeloos blink lê bo die mopanies 15 vroeg in die môre in hierdie Afrika wat ek liefhet en ek het saans huis toe gestap moeg van buk en kap 20 buk en kap om land skoon te maak en die son gaan rooi onder agter die Ysterberge en vroegskemer klink alle geluide harder intiemer nader 25 en die eerste vure brand al alle skemeraande is weemoedig in Afrika. My hande is hard so hard soos masjinerie 30 niks maak my meer bevrees nie selfs my eie angs maak my nie meer bevrees nie want ek is so hard soos Afrika so onvoorspelbaar soos Afrika so meedoënloos soos Afrika 35 my Afrika van waar ek nêrens het om heen te gaan nie en ek lag vir my vyande omdat ek weet omdat ek moet. 40 – Johan de Jager [uit: Haggadâ vir 'n wit Afrikaan (1974)] [Bron: Brink, André P. 2008. Groot verseboek deel twee. Kaapstad: Tafelberg] IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy viii van x TEKS 7 XIII Toe jy kind was, het jy gedink: 1 daar sal groot dinge kom uit my, groot dinge, grotes en goeies – soos 'n seun moet dink, natuurlik. En: die groot is gesplits, én die goeie, 5 nou: en in plaas van net groot en net goed, het daar verskriklikheid en eenvoud en boosheid en eenvoud en eenvoud en nederigheid 10 – gesprikkelde sampioene, deur die teer, uit die teer van die straat, keiserlik rooi en wit by die breuk uit wat jy is, kom peul. Die aarde is nie eenvoudig. 15 – N.P. van Wyk Louw [uit: Tristia, 1962] [Bron: Louw, N.P. van Wyk. 1981. Versamelde gedigte. Kaapstad: Tafelberg / Human & Rousseau.] IEB Copyright © 2019

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy ix van x TEKS 8 IEB Copyright © 2019 BLAAI ASSEBLIEF OM

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: AFRIKAANS HUISTAAL: VRAESTEL I – ADDENDUM Bladsy x van x TEKS 9 [Bron: Mouton, Fred. 2018. Vakansiegaste [spotprent]. Aanlyn beskikbaar by: <https://www.netwerk24.com/Stemme/Spotprente/die-burger-spotprent-27-desember-2018-20181226>. Datum van toegang: 17 Januarie 2019.] IEB Copyright © 2019