Agricultural Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2020 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2020 LANDBOUWETENSKAPPE V1 PUNTE: 150 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 16 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Beantwoord AL die vrae in die ANTWOORDEBOEK. 2. Begin ELKE vraag op ʼn NUWE bladsy. 3. Lees ALLE vrae korrek en beantwoord slegs wat versoek word. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in die vraestel gebruik word. 5. Jy mag ʼn nieprogrammeerbare sakrekenaar gebruik. 6. Toon ALLE bewerkings, insluitende eenhede en formules, waar van toepassing. 7. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 3 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde op die volgende vrae gegee. Kies die antwoord en skryf slegs die letter (A–D) langs die vraagnommer (1.1.1–1.1.10) in die ANTWOORDEBOEK, byvoorbeeld 1.1.11 A. 1.1.1 Die maag by pluimvee waar soutsuur afgeskei word. A Krop B Proventrikulus C Retikulum D Ventrikulus 1.1.2 Die beweging van oplosbare voedselpartikels deur die wande van die ingewande tot in die bloedstroom is … A retensie. B ingestie. C mastikasie. D absorpsie. 1.1.3 Die belangrikheid van emulsifisering tydens vertering behels: (i) Toename van oppervlak vir effektiewe aktiwiteit van lipase (ii) Werk teen ontbinding (iii) Verander die pH van chiem van alkalies tot suur (iv) Help met die absorpsie van vetoplosbare vitamiene Kies die KORREKTE kombinasie: A (i), (ii) en (iv) B (i), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iii) D (ii), (iii) en (iv) 1.1.4 Die metaboliese energie van die voer is gelyk aan die bruto energie van voer, minus die energie wat verloor is deur … A mis, urine en liggaamshitte. B gasse, urine en liggaamshitte. C mis, urine en gasse. D mis, gasse en liggaamshitte. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) 1.1.5 Die volgende toerusting is belangrik by pluimvee-produksie behalwe … A drippers. B voeders. C laaghoutborde. D slaapplekke. 1.1.6 Die volgende gebeur by ʼn kommersiële boerderystelsel: (i) Uitsette word vir huishoudelike gebruik geteiken. (ii) Verbeterde diererasse en gewasvariasies word gebruik. (iii) Wins word deur grootskaalse produksie gemaksimeer. (iv) Moderne tegnologie word gebruik. Kies die KORREKTE kombinasie: A (i), (iii) en (iv) B (ii), (iii) en (iv) C (i), (ii) en (iii) D (i), (ii) en (iv) 1.1.7 Voorbeeld van metaboliese siektes wat plaasdiere beïnvloed: A Parakeratose, goiter en anemie B Anaplasmose en keratomalasie C Klontwol, hipomagnesemie en tetanus D Osteomalasie, artritis en koksidiose 1.1.8 Die giftige plant met ʼn slegte reuk en smaak wat algemeen in die veld gevind word: A Mielieswam B Geeltulp C Gifbol D Doringappel 1.1.9 Sigbare tekens deur ʼn koei getoon wat naby daaraan is om geboorte te gee: (i) Urineer en mis gereeld (ii) Stres en ongemak (iii) Isoleer haarself van die kudde en hou op vreet (iv) Drup van melk vanuit die spene as gevolg van kalf se suiging Kies die KORREKTE kombinasie: A (i), (ii) en (iii) B (ii), (iii) en (iv) C (i), (iii) en (iv) D (i), (ii) en (iv) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 5 1.1.10 Die membraan wat die fetus omring en verantwoordelik is vir die wegvoer van afvalprodukte is die … A naelstring. B allantoïs. C chorion. D amnion. (10 x 2) (20) 1.2 Dui aan of elk van die beskrywings in KOLOM B van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN van die items in KOLOM A. Skryf SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN langs die vraagnommer (1.2.1–1.2.5) in die ANTWOORDEBOEK, byvoorbeeld, 1.2.6 slegs B. KOLOM A KOLOM B 1.2.1 A: Vitamiene A Gebrek veroorsaak brosheid en B: Vitamiene K poreusheid van bene 1.2.2 A: Hoë VP inhoud Geskik vir groei, melkproduksie en B: Lae vesel-inhoud reproduksie 1.2.3 A: Drukgang Hanteringsfasiliteit waar diere gehou B: Houhok word voor hantering 1.2.4 A: Spuit Toediening van medisyne vir die B: Dosering behandeling van eksterne parasiete 1.2.5 A: Testosteroon Ontwikkeling van sekondêre manlike B: Estrogeen geslagskenmerke (5 x 2) (10) 1.3 Gee EEN woord/term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die woord/term langs die vraagnommer (1.3.1–1.3.5) in die ANTWOORDEBOEK neer. 1.3.1 Die rantsoen wat genoeg voedingstowwe aan ʼn dier verskaf om dit lewendig en in goeie kondisie te hou 1.3.2 Die aksie deur boere uitgevoer wat diere immuniteit teen siektes gee 1.3.3 Die struktuur wat op die ovarium in die plek van ʼn oopgebarste follikel vorm 1.3.4 ʼn Sterk sametrekking van die uretra wat die deponering/uitstorting van semen in die vagina veroorsaak 1.3.5 Die hormoon by koeie wat vir uier- en melkproduksie verantwoordelik is (5 x 2) (10) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) 1.4 Verander die ONDERSTREEPTE WOORD(E) om elk van die volgende stellings WAAR te maak. Skryf slegs die antwoord langs die vraagnommer (1.4.1–1.4.5) in die ANTWOORDEBOEK. 1.4.1 Vlugtige vetsure is organiese verbindings wat die boustene van proteïene vorm en kan nie deur diere gesintetiseer kan word nie. 1.4.2 Miltsiekte is ʼn nie-aansteeklike bakteriële siekte wat plaasdiere beïnvloed. 1.4.3 Pro-estrus is die fase in die bronstigheidskringloop wanneer die corpus luteum ten volle funksioneel is. 1.4.4 Semen-vesikels vervoer spermselle vanaf die epididimus na die uretra. 1.4.5 Aborsie is die toestand waar die vagina buite die vulva uitsteek en tot infeksie lei. (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 7 AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 2.1 Die onderstaande diagramme toon die spysverteringskanaal, maag en die proses wat in die maag van ʼn plaasdier plaasvind. DIAGRAM A DIAGRAM B DIAGRAM C 2.1.1 Dui die ouderdom van die diere aan met ʼn maag soos in DIAGRAM A en DIAGRAM B. (2) 2.1.2 Gee ʼn rede wat sigbaar is uit DIAGRAM A en DIAGRAM B om jou antwoord op VRAAG 2.1.1 te staaf. (2) 2.1.3 Identifiseer die prosesse wat deur pyl A en pyl B in DIAGRAM B geïllustreer word. (2) 2.1.4 Verduidelik die belangrikheid van die proses wat deur pyl B in vertering geïllustreer word. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) 2.1.5 Gee die verskil tussen deel F in DIAGRAM C met die van ʼn vark. (1) 2.1.6 Identifiseer die letter wat die maag van die dier in DIAGRAM C voorstel wat met deel C in DIAGRAM B in terme van funksionering ooreenstem. (1) 2.2 Die onderstaande tabel toon die mineraal-gebreksimptome, metodes van toediening en die tipe diere wat daardeur geaffekteer word. Vul die uitstaande inligting in A, B, C en D in die tabel in. MINERAAL METODE VAN DIER GEAFFEKTEER GEBREKSIMPTOOM TOEDIENING Binne-aarse toediening Melkkoeie A met kalsiumboroglunaat B C Varke in sementhokke Duinetering D Beeste (4) 2.3 ʼn Boer het twee voere beskikbaar om ʼn gebalanseerde rantsoen vir lakterende koeie wat 16% verteerbare proteïene nodig het, saam te stel. Die volgende inligting is die voedingstof-samestelling van hierdie voere. SAMESTELLING (%) VOERE HAWERMEEL GRONDBOONTJIE OLIEKOEKMEEL Koolhidrate 56 25 Verteerbare proteïene 8 36 TVV 80 72 2.3.1 Klassifiseer die voere in die bostaande tabel. (1) 2.3.2 Stel TWEE redes waarom dit belangrik is om die diere met die voer genoem in VRAAG 2.3.1 te voer. (2) 2.3.3 Identifiseer die voer vanuit die bostaande tabel wat die volgende kan hê: (a) Wye voedingsverhouding (1) (b) Nou voedingsverhouding (1) 2.3.4 Bereken die verhouding van elke voer benodig om ʼn rantsoen met 16% verteerbare proteïene vir lakterende koeie saam te stel. (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 9 2.4 Die inligting hieronder dui die daaglikse metaboliese energievereistes vir die onderhoud van koeie per lewende gewig aan. LEWENDE GEWIG VAN KOEI (KG) METABOLIESE VEREISTE IN (MJ/DAY) 350 15 400 23 450 35 500 45 550 50 600 65 2.4.1 Gee die bostaande inligting in die vorm van ʼn lyngrafiek. (6) 2.4.2 Lei die neiging van die metaboliese behoefte per lewende gewig van ʼn koei af. (2) 2.4.3 Bereken die metaboliese energie behoefte vir die onderhoud van ʼn koei met ʼn lewende gewig van 400 kg vir 5 dae. (2) 2.4.4 Gee TWEE redes waarom dit belangrik is om die energiewaarde van voer uit te werk. (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, -BESKERMING EN -BEHEER Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 3.1 Die prente onderaan toon gereedskap/apparate/toerusting wat gebruik word om plaasdiere te hanteer. PRENT A PRENT B PRENT C PRENT D 3.1.1 Identifiseer die prent van ʼn gereedskap/toerusting/apparaat wat vir elk van die volgende take geskik sal wees: (a) Vashou van die dier wanneer hul onthoring word (1) (b) Kan nie gebruik word om lammers te kastreer nie (1) (c) Gebruik om groot diere te hou (1) (d) Apparaat wat gebruik word om diere bloedloos te kastreer (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 11 3.1.2 Dui aan hoe die volgende tegnieke om diere se beweging te strem gedurende hantering gebruik kan word (a) Beenbinding (1) (b) Immobilisering (1) 3.2 Die onderstaande illustrasies toon die faktore wat gebruik word om die produksie op ʼn plaas te verhoog. A B Verseker goeie sanitasie, Produseer hoë kwaliteit deur konstant die diere diere om produksie te se gesondheid na te verhoog gaan en korrekte aksie uit te voer C Formuleer rantsoen volgens die produksiestatus van ʼn dier 3.2.1 Dui die soort diereproduksiestelsel wat deur die faktore in die bostaande illustrasie aangewys word. (1) 3.2.2 Identifiseer die faktore om produktiwiteit te verhoog soos deur A, B en C geïllustreer. (3) 3.2.3 Noem EEN faktor, wat nie hierbo geïllustreer is nie, om produksie te verhoog. (1) 3.2.4 Dui die manier aan hoe boere die faktor genoem in VRAAG 3.2.3 kan aanspreek. (1) 3.3 Onderaan is verskillende maniere hoe plaasdiere optree: A. Lê in modder om af te koel B. Grou die grond wanneer hulle aggressief is C. Pik na alle voorwerpe op die grond as moontlike kos D. Bly naby aan mekaar wanneer hulle wei of bymekaar gemaak word 3.3.1 Noem die tipe dier wat die gedrag in A, B, C en D toon. (4) 3.3.2 Dui DRIE tekens aan wat deur ʼn dier by VRAAG 3.3 A getoon sal word wanneer dit onder stres verkeer. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 12 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) 3.4 Die prent onderaan toon die lewensiklus van ʼn parasiet wat plaasdiere affekteer. 3.4.1 Klassifiseer die parasiet in die prent en gee sy naam. (2) 3.4.2 Gee die tipe dier wat vir hierdie parasiet vatbaar is. (1) 3.4.3 Identifiseer DRIE stadiums in die lewensiklus van die parasiet in die prent getoon. (3) 3.4.4 Noem EEN voorsorgmaatreël wat die boer in plek kan stel om besmetting met hierdie parasiet te voorkom. (1) 3.5 Onderaan is ʼn lys siektes wat algemeen by plaasdiere voorkom. Tuberkulose/duinetering; hartswater; klontwol; rooiwater; koksidiose; anemie 3.5.1 Kies ʼn siekte uit die bostaande lys wat op elk van die volgende metodes oorgedra kan word: (a) Oorgedra deur die bont bosluis (b) Spore kan deur besmette skeertoerusting oorgedra word (c) Geïnfekteer wanneer eiers ingeneem word wanneer kos met mis besmet is (d) Oorgedra deur inaseming (4 x 1) (4) 3.5.2 Dui die siekte uit die lys hierbo aan wat nie aansteeklik is nie. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 13 3.6 Dui aan of elk van die volgende praktyke die rol van die staat of die van die boer is om siektes by plaasdiere te beheer: 3.6.1 Toediening van voorgeskrewe medikasie (1) 3.6.2 Invoer van entstowwe (1) 3.6.3 Verseker goeie sanitasie by ʼn melkstal (1) 3.6.4 Uitvoer- en invoer-verbod (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 14 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE Begin hierdie vraag op ʼn NUWE bladsy. 4.1 Die onderstaande diagram toon die voortplantingstelsel van ʼn plaasdier. 4.1.1 Identifiseer die dier met die voortplantingstelsel soos in die diagram hierbo aangetoon. (1) 4.1.2 Gee TWEE sigbare redes in die diagram om jou antwoord by VRAAG 4.1.1 te staaf. (2) 4.1.3 Identifiseer die letter wat die deel voorstel wat vir die volgende funksies verantwoordelik is: (a) Gamete word gevorm (1) (b) Samesmelting van manlike en vroulike gamete (1) (c) Inplanting van die embrio (1) 4.1.4 Noem TWEE hormone wat in die deel gemerk D geproduseer word. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2020) LANDBOUWETENSKAPPE V1 15 4.2 Die bul is noodsaaklik by dierereproduksie om semen te produseer om sodoende die koei te bevrug. Indien die bul nie die koei kan bevrug nie, is dit steriel of onvrugbaar. 4.2.1 Onderskei tussen steriliteit en onvrugbaarheid. (2) 4.2.2 Noem TWEE kongenitale defekte wat tot die steriliteit by bulle kan lei. (2) 4.2.3 Noem TWEE toestande wat kan veroorsaak dat ʼn bul nie met ʼn koei kan kopuleer nie. (2) 4.3 Semen van ʼn bul kan geoes, nagegaan word, verdun word en gestoor word vir latere gebruik. 4.3.1 Noem TWEE vereistes vir die versameling van semen. (2) 4.3.2 Dui die hoofdoel vir die verdunning van semen aan. (1) 4.3.3 Die storing van semen het ʼn voordeel vir die boer. Regverdig hierdie stelling met TWEE voordele. (2) 4.4 Koeie met die bewyse oorerflike eienskappe word gebruik om embrio’s te produseer om in minder produktiewe koeie in te plant: Hieronder is die stappe wat by hierdie proses betrokke is:  Foley-kateter word gebruik om die embrio te oes  Semen word in die voortplantingskanaal van die koei geplaas  Isolasie en klassifikasie van die embrio  Oordrag van die embrio na die uterus van die koei  Behandeling van die koei met gonadotropien hormoon 4.4.1 Herrangskik die bostaande stappe om te verseker dat die proses met sukses uitgevoer word. (5) 4.4.2 Noem die soorte TWEE koeie wat in hierdie proses betrokke is. (2) 4.4.3 Gee TWEE nadele van hierdie proses. (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 16 LANDBOUWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2020) 4.5 Die grafiek onderaan toon ʼn normale laktasiekurwe van ʼn melkkoei. 4.5.1 Identifiseer, vanaf die bostaande laktasiekurwe, die week wanneer die koei haar maksimum produksie bereik het. (1) ë 4.5.2 Gee TWEE voordele wat die melk, wat binne die eerste 3 dae na geboorte geproduseer word, vir die kalf inhou. (2) 4.5.3 Verduidelik die verhouding tussen die persentasie bottervet inhoud en die hoeveelheid van die melk geproduseer soos in die kurwe getoon. (2) 4.5.4 Noem die tydperk in lakterende koeie wat na 42 weke volg. (1) 4.5.5 Gee die rede waarom hierdie tydperk belangrik vir die koei is. (1) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief