Agricultural Sciences P1 May-June 2023 MG Afr_hlayiso.com_.pdf

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN LANDBOUWETENSKAPPE V1 2023 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 10 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 2 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 B  1.1.2 A  1.1.3 C  1.1.4 C  1.1.5 D  1.1.6 D  1.1.7 B  1.1.8 D  1.1.9 A  1.1.10 B (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 Slegs B  1.2.2 Beide A en B  1.2.3 Slegs A  1.2.4 Slegs B  1.2.5 Geeneen  (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Retroperistalse  1.3.2 Kwarantyn/isolasie  1.3.3 Uretra  1.3.4 Kern/nukleus  1.3.5 Herhaalkoeisindroom  (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Bolus  1.4.2 Kommersieel  1.4.3 Skrotum  1.4.4 Mummifikasie  1.4.5 Ejakulasie  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 3 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: DIEREVOEDING 2.1 Spysverteringskanaal van 'n plaasdier 2.1.1 Naam van die plaasdier Kuiken/pluimvee  (1) 2.1.2 TWEE redes sigbaar in die diagram  Teenwoordigheid van 'n krop   Teenwoordigheid van 'n proventrikel/kliermaag   Enkelvoudige maag/monogastries   Teenwoordigheid van 'n ventrikel/spiermaag   Teenwoordigheid van seka/twee blinde sakke  (Enige 2) (2) 2.1.3 Indikasie van die pH (a) B - Suur  (1) (b) E - Alkalies/basis  (1) 2.1.4 TWEE belangrikhede van die bestanddeel/maagsap in vertering  Is antisepties en vernietig bakterieë/voorkom die verrotting van die maag inhoud   Verander die pH in die maag van alkalies na suur   Verander disakkaride na monosakkaride   Aktiveer pepsinogeen om pepsien te vorm   Pepsien verander proteïen na peptone  (Enige 2) (2) 2.1.5 Rol van die deel gemerk C/spiermaag Om voedsel fyn te maal in kleiner partikels vir maklike vertering/ meganiese/fisiese vertering  (1) 2.2 Sog en werpsel in 'n jongkrat 2.2.1 Minerale element tekort Yster/Fe  (1) 2.2.2 TWEE tekortsimptome van Fe  Anemie/bloedarmoede   Bleek slymvliese   Lusteloosheid/luiheid/uitputting/moegheid   Moeisame asemhaling   Versnelde hartklop   Verlies aan eetlus   Diarree   Verminderde groei  (Enige 2) (2) 2.2.3 Metode om yster aan te vul  Grondsooie   Inspuiting   Ysterbevattende pasta/verf/oplossing  (Enige 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 4 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 2.2.4 Voerkomponent wat optimale groei in varkies sal verseker Proteïen  (1) 2.3 Voedingsproef/eksperiment 2.3.1 Die doel van die voedingsproef Om die verteerbaarheid van die hooi/om die hoeveelheid hawerhooi wat verteer en geabsorbeer is, te bepaal  (1) 2.3.2 Klassifikasie van die voer Ruvoer  (1) 2.3.3 Berekening van die verteerbaarheidskoëffisiënt VK = Droëmateriaalinname (kg) – Droë massa in mis (kg) x 100  Droëmateriaalinname (kg) 1 = 8 kg – 4,5 kg x 100  8 kg 1 = 43,75  %  (4) 2.3.4 Naam van die bestanddele (a) Molasse  (1) (b) Ureum/biuret  (1) 2.4 Voedingsverhouding 2.4.1 Berekening (a) % nie-stikstof bestanddele = 80% – 8%  = 72%  (2) (b) Voedingsverhouding VV = 1 : %TVV – %VP  %VP 1 : 80% – 8%  8% 1:9 OF VV = 1 : % verteerbare nie-stikstof bestanddele  % verteerbare proteïen 1 : 72%  8% 1:9  (3) 2.4.2 TWEE komponente van die nie-stikstof inhoud in 'n voer  Verteerbare vet/lipiede   Verteerbare koolhidrate   Minerale   Vitamiene  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 5 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 2.5 Voerproduksie 2.5.1 Berekening van die totale hoeveelheid voer benodig Voer benodig = aantal diere x voer/dier/dag x aantal dae = 150 diere x 5 kg x 30 dae  = 22 500  1 000 = 22,5 ton  (3) 2.5.2 Hoeveelheid voer tydens maand 3 Daar sal genoeg voer wees  (1) 2.5.3 Rede Voer benodig is 22 500 kg en die voer beskikbaar is 30 000 kg/gee 'n surplus van 7 500 kg  (1) 2.5.4 Die maand met die kleinste voertekort Maand 6  (1) 2.5.5 EEN koste effektiewe strategie om die tekort aan voer aan te spreek  Stoor voer tydens die maande waar daar 'n oorskot is   Verminder veegetalle/prul   Gekontroleerde kalwing/ander die kalfseisoen   Aanplant van seisoenale voergewasse  (Enige 1) (1) [35] VRAAG 3: DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 Produksie uitset en koste verdeling van twee voerkrale 3.1.1 Voerkraal wat teen die hoogste koste bedryf word Voerkraal 2  (1) 3.1.2 Voerkraal wat teen die mees koste effektiewe manier bedryf word - Voerkraal 1  (1) 3.1.3 Verduideliking van die antwoord in VRAAG 3.1.2  Die totale koste is die laagste/R1 780 teenoor R1 810  die totale uitset is die hoogste/R1 720 teenoor R1 680   Groter uitset  vanaf laer insette  (Enige 1) (2) 3.2 Hoe die strukture plaasdiere kan help om in ongunstige omgewings toestande te oorleef (a) Skuiling - Het kante vir die beskerming teen koue winde/verminder die afkoelings effek deur wind/toe areas hou hitte binne/insulasie  (1) (b) Insulasie materiaal - Hitte bly behoue/beskerm diere teen die koue/ hitte vir 'n langer periode van tyd/afkoelingseffek  (1) (c) Dakbedekking - Vir die beskerming teen reën/koue/direkte sonlig  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 6 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 3.3 Temperatuurbehoeftes van braaikuikens by verskillende ouderdomme 3.3.1 Die temperatuurbehoefte op drie weke 25 °C  (1) 3.3.2 Die tendens van die temperatuurbehoeftes oor 'n periode van 7 weke Die temperatuursbehoeftes verlaag met 'n styging in die ouderdom  totdat dit op 5 tot 7 weke stabiliseer  (2) 3.3.3 Die lyngrafiek toon die temperatuursbehoeftes van braaikuikens op verskillende ouderdomme vir die eerste maand aan Temperatuurbehoeftes van braaikuikens op verskillende ouderdomme vir die eerste maand 40 Temperatuursbehoeftes (oC) 35 30 25 20 15 10 5 0 Week 1 Week 2 Week 3 Week 4 Ouderdom (weke) KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE  Korrekte opskrif   X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Ouderdom)   Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Temperatuursbehoeftes)   Korrekte eenhede (°C en weke)   Lyngrafiek   Akkuraatheid (80% + korrek geplot)  (6) 3.4 Hanteringsfasiliteit 3.4.1 Identifikasie van die hanteringsfasiliteit Houkraal/kamp  (1) 3.4.2 TWEE redes waarom plaasdiere onder bedwang gebring word in 'n drukgang  Verseker veiligheid indien daar met groot diere gewerk word/  hanteerders bly ongedeerd   Om met diere te kan werk terwyl hul stabiel is   Om gespesialiseerde praktyke op diere toe te pas/KI/onthoring/ kastrasie/tatoeëring/brand/medikasie/fisiese ondersoek   Tyds en arbeids effektief  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 7 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 3.4.3 TWEE basiese riglyne vir die hantering van beeste  Hou veiligheid as die hoof beginsel in gedagte   Beeste moet so kalm as moontlik gehou word   Gebruik die regte hanteringsgereedskap/fasiliteite   Moenie stokke dra/diere slaan/met klippe gooi nie   Geen geskree/gefluit/wilde bewegings   Beweeg stadig/moet nie rond hardloop nie   Hou diere van dieselfde grootte/ouderdom/geslag bymekaar   Skei siek/ou/dragtige diere van gesonde diere   Beperk die aantal mense in die fasiliteit   Moenie diere van die agterkant af benader nie   Laat diere op die selfde wyse in en uit/hou by ‘n roetiene   Teenwoordigheid moet aangekondig word deur diere aan die voor en sy kante aan te raak  (Enige 2) (2) 3.5 Dieresiektes 3.5.1 Voltooiing van die tabel oor dieresiektes A - Virus  (1) B - Mastitis  (1) C - Pluimvee/beeste/varke/skape  (1) D - Vag bevat harde klonte/korse/rowe op die ore/lippe/gesig/skene/ skrotum/sere op die vel/verlies aan wol  (1) 3.5.2 TWEE voorsorgmaatreëls vir die beheer van Newcastlesiekte  Doen die diagnose en enting teen die siektes betyds   Uitbrake moet vinnig waargeneem word   Pas goeie boerderypraktyke toe/behuising/voeding/bestuur   Beweging van diere moet beheer word   Behoorlike higiëne/sanitasie/skoon   Gebruik rasse wat bestand is teen siektes   Kwarantyn/isolasie   Raak op ‘n behoorlike wyse ontslae van karkasse  (Enige 2) (2) 3.5.3 TWEE finansiële gevolge van dieresiektes  Verlaging in produksie/kwaliteit is swak   Vee vrektes/verliese   Verlaging in die inkomste/winsgewendheid   Verbod op uitvoere/internasionale handel verminder   Het 'n negatiewe gevolg op voedselsekerheid   Hoё koste van beheer/behandeling  (Enige 2) (2) 3.6 Letters wat die stadia in die lewenssiklus van parasiete verteenwoordig (a) B (1) (b) D (1) (c) E (1) (d) C (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 8 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 3.7 TWEE simptome van ureumvergiftiging in plaasdiere  Senuweesimptome/gebrek aan balans/inkoördinasie   Oormatige speeksel afskeiding   Gereelde mis en urinering   Hewige worsteling/bulk   Opgeblase   Tetanie/spierpyne   Moeilike asemhaling   Skielike dood  (Enige 2) (2) [35] VRAAG 4: DIEREREPRODUKSIE 4.1 Die reproduktiewe organe van plaasdiere 4.1.1 Die letters wat die dele in die diagram verteenwoordig (a) D (1) (b) G (1) (c) B (1) 4.1.2 Membraan verantwoordelik vir implantasie Endometrium  (1) ( 4.1.3 Die deel wat die selfde funksie as die testis verrig C (1) 4.1.4 TWEE aangebore defekte van die testis  Kriptorkidisme   Hipoplasie  (2) 4.2 Sirkelgrafiek 4.2.1 Tydsduur van die estrussiklus in koeie 21 dae  (1) ( 4.2.2 Stadia van estrus (a) B - Di-estrus  (1) (b) D - Estrus  (1) 4.2.3 Die letter wat die stadium van die estrussiklus verteenwoordig C (1) 4.2.4 TWEE praktiese metodes om 'n melkkoei op hitte te identifiseer  Hittemonitors   Stertmerkers/stertwortel merkers   Pedometer   Aanrolballetjie   Androgegeniseerde koeie   Hitte waarneming  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 9 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 4.2.5 Wat gebeur met die corpus luteum indien die koei dragtig is Corpus luteum bly behoue en hou aan om progesteroon af te skei  (1) ( 4.3 Paringsgedrag 4.3.1 TWEE faktore wat paringsgedrag reguleer  Hormonale invloede   Sosiale interaksie   Sintuie/sig/reuk   Omgewingsfaktore   Fisiologiese faktore   Vorige ondervinding   Gesondheid   Genetiese faktore   Libido  (Enige 2) (2) 4.3.2 Bestanddele in die koei se urine wat die libido in bulle stimuleer Feromone  (1) (2 4.4 Reproduksietegnieke 4.4.1 Identifikasie van die reproduktiewe tegniek (a) Kloning  (1) (b) Sinchronisasie van estrus/embrio-oordrag  (1) 4.4.2 Definiëring van embrio-oordrag Die oordra van embrio's vanaf 'n geneties meerderwaardige vroulike dier, genoem 'n skenker  na die baarmoeder van 'n geneties minderwaardige vroulike dier, genoem 'n ontvanger  (2) (2 4.4.3 TWEE voordele van kunsmatige inseminasie  Verminder die oordrag van seksueel oordraagbare siektes   Meerderwaardige manlike diere kan meer vroulike diere bevrug   Semen van manlike diere van ander lande kan gebruik word   Vinnig en ekonomiese wyse om kuddes te verbeter   Waardevolle werktuig vir nageslagstoetsing   Semen van bulle kan gebruik word selfs na die dood van die bul   Bevrugting is moontlik waar paring onmoontlik is   Geen rede om duur bulle aan te koop, aan te hou en te onderhou   Minderwaardige bulle kan op ‘n vroeë stadium waargeneem en uitgeskot word   KI verhoog die reproduksie en bevrugtings tempo  (Enige 2) (2) 4.4.4 Die reproduktiewe stadium wat onmiddellik op suksesvolle inseminasie volg Bevrugting  (1) 4.5 Kalwing 4.5.1 Wetenskaplike term vir moeilike geboorte Gekompliseerde kalwing  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V1 10 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 4.5.2 TWEE oorsake van gekompliseerde kalwing  Deviasie van die kop   Fleksie van die ledemate   Een of beide die voorbene bly in die geboortekanaal agter   Waterhoof   Aangebore defekte/abnormaliteite/misvormde fetus   Tweelinge/meerlinge   Posterior/verkeerde aanbieding/posisie   Ouderdom van die dier   Groot fetus   Dooie fetus   Verdraaiing van die uterus   Onbeweeglikheid van die uterus/swak kontraksies/kalwing   Verlengde dragtigheidsperiode   Grootte van die bekkengebied   Swak liggaamskondisie   Onvolledige servikale ontsluiting   Vaginaleskeur/beserings   Siektes  (Enige 2) (2) 4.5.3 Hormoon verantwoordelik van die ontspanning van die koei se spiere voor geboorte Relaksien  (1) 4.5.4 DRIE sigbare gedrags veranderinge in 'n koei wat op die punt staan om geboorte te gee  Isolasie/nesmaak gedrag   Hou op eet/gebrek aan eetlus   Bulk baie   Rusteloos/tekens van ongemak as gevolg van die pyn   Koei urineer en mis dikwels  (Enige 2) (2) 4.6 Melkproduksie in koeie 4.6.1 Die hormoon verantwoordelik vir (a) Melkproduksie - Prolaktien  (1) (b) Melklating - Oksitosien  (1) 4.6.2 TWEE stimuli wat melklating sal verhoog  Aanraking/was/massering van die uier   Geraas van die melkmasjien   Teenwoordigheid/sien/drink van die kalf   Teenwoordigheid van die melker  (Enige 2) (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou