Agricultural Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Prelim 2024 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2024 LANDBOUWETENSKAPPE V2 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 9 bladsye. Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 2 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2024) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 D ✓✓ 1.1.2 C ✓✓ 1.1.3 B ✓✓ 1.1.4 A ✓✓ 1.1.5 D ✓✓ 1.1.6 C ✓✓ 1.1.7 C ✓✓ 1.1.8 B ✓✓ 1.1.9 D ✓✓ 1.1.10 D ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 E ✓✓ 1.2.2 A ✓✓ 1.2.3 G ✓✓ 1.2.4 C ✓✓ 1.2.5 D ✓✓ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Monopsonie ✓✓ 1.3.2 Bestuur ✓✓ 1.3.3 Oorerflikheid ✓✓ 1.3.4 Variasie ✓✓ 1.3.5 Onvolledige dominansie ✓✓ (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Entrepreneurskap ✓ 1.4.2 Beweegbaar ✓ 1.4.3 Monohibriede ✓ 1.4.4 Translokasie ✓ 1.4.5 Splitsing ✓ (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V2 3 AFDELING B VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR EN BEMARKING 2.1 Bemarkingsfunksies 2.1.1 (a) Verpakking ✓ (1) (b) Vervoer ✓ (1) 2.1.2 Voordele van verwerking aan kliënte • Toegevoegde waarde tot plaasprodukte ✓ • Verwerkte produkte sal deur die jaar beskikbaar wees ✓ • Makliker as vars produkte om te vervoer ✓ • Verskaf werk aan baie mense ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.1.3 Rede vir die gradering van landbouprodukte • Vir maklike prysvaslegging van produkte ✓ • Om spesifieke standaarde vir die produk te verskaf ✓ (Enige 1 x 1) (1) 2.1.4 Omgewingskwessies om in ag te neem wanneer verpakkings- materiaal ontwerp word: • Die pakket moet herwinbaar wees ✓ • Die pakket moet bio-afbreekbaar wees ✓ (2) 2.2 Pryselastisiteit 2.2.1 Ekonomiese konsep verklaar deur verbruiker se gedrag • Prys onelasties ✓ (1) 2.2.2 TWEE faktore wat die pryselastisiteit van vraag beïnvloed • Aard van die produk ✓ • Beskikbaarheid van plaasvervanger ✓ • Tydsperiode ✓ • Proporsie van verbruiker se begroting wat aan die item bestee is ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.2.3 Lyngrafiek wat die verband tussen prys en hoeveelheid vleis aangebied toon. Lyngrafiek wat die verband tussen prys en hoeveelheid vleis aangebied 30 25 20 Prys (R) 15 10 5 0 20 40 60 80 100 120 Hoeveelheid vleis aangebied (kg) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 4 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2024) Nasienriglyn vir die lyngrafiek • Korrekte opskrif ✓ • Veranderlike op x-as korrek benoem en gekalibreer (Hoeveelheid aangebied) ✓ • Veranderlike op y-as korrek benoem en gekalibreer (Prys) ✓ • Eenhede aangedui op y-as en x-as (R en kg) ✓ • Lyngrafiek ✓ • Akkuraatheid ✓ (80% + korrek) (6) 2.2.4 Verwantskap tussen prys en hoeveelheid verskaf • Hoe hoër die prys, ✓ hoe meer goedere sal aangebied word ✓ OF • Hoe laer die prys, ✓ hoe laer sal die goedere aangebied word. ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.2.5 Negatiewe uitwerking van omgewingstoestande op aanbod • Wanneer die omgewingstoestande nie gunstig is nie, sal die aanbod van die produk afneem. ✓✓ (2) 2.3 Bemarkingsbenadering 2.3.1 Advertensies in massabemarking word op die volgende maniere gedoen • Radio ✓ • TV ✓ • Koerante ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.3.2 Bemarkingsbenadering • Multi-segment bemarking ✓ (1) 2.3.3 EEN faktor om in ag te neem wanneer die prys van goedere en dienste bepaal word • Vraag ✓ • Aanbod ✓ • Kompetisie ✓ • Koste ✓ (Enige 1 x 1) (1) 2.4 Bemarkingstelsels 2.4.1 Bemarkingskanaal wat in die prentjie uitgebeeld word • Plaashek ✓ (1) 2.4.2 Nadele van plaashek vir die boer • Volume aangevra dalk beperk ✓ • Die boer moet lae plaaslike pryse ontvang ✓ • Boere mag dalk ver van kliënte geleë is ✓ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V2 5 2.4.3 TWEE maatreëls om die landboubesigheidsketting te stroomlyn en te verbeter • Verbetering van padinfrastruktuur ✓ • Verbetering van toegang tot markinligting ✓ • Die verskaffing van stoorfasiliteite ✓ • Verskaf toegang tot finansiering ✓ • Gradering en standaardisering van produkte ✓ • Verwerking van produkte ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.4.4 Beginsels van landboukoöperasies Enige iemand wat bereid is om deel te neem word lidmaatskap toegelaat. ✓✓ (2) 2.5 Sakeplan 2.5.1 TWEE redes vir die opstel van ʼn sakeplan • Om rigting aan die besigheid te gee ✓ • Word gebruik om fondse van finansiële instellings te verkry of te beveilig ✓ • Om toe te laat dat prestasiedoelwitte gestel word/om daaglikse bedrywighede te lei ✓ • Word gebruik om uitvoerbaarheid en ekonomiese lewensvatbaarheid van die besigheid te toets ✓ • Laat bestuurders toe om bewus te wees van al die onsekerhede en verminder risiko’s ✓ • Om bemarkingsgeleenthede en mededingers te verstaan ✓ (Enige 2 x 1) (2) 2.5.2 Vrae wat gebruik word om uitvoerbaarheidstudie van die besigheidsidee te toets • Sal daar ʼn mark wees vir die goedere en dienste wat ek wil aanbied? ✓ • Het ek genoeg vaardighede om die besigheid te begin en te bestuur? ✓ • Het ek genoeg hulpbronne om die besigheid te begin en te bestuur? ✓ (Enige 1 x 1) (1) 2.5.3 Belangrikheid van entrepreneurskap vir die SA ekonomie • Bevorder ekonomiese groei ✓ • Bevorder ontwikkeling van nuwe en innoverende goedere en dienste ✓ • Skep werksgeleenthede ✓ (Enige 1 x 1) (1) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 6 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2024) VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE 3.1 Grond as ʼn produksiefaktor 3.1.1 Identifikasie van ekonomiese kenmerke van grond in die scenario Beskikbaarheid van landbougrond is beperk. ✓ (1) 3.1.2 TWEE wetenskaplike maniere om oesopbrengs te verhoog • Grondontleding/toetsing ✓ • Presisieboerdery ✓ • Meet grondwater ✓ • Gebruik van onkruiddoders en plaagdoders ✓ • Gebruik van verbeterde gewasvariëteite en diererasse ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.1.3 Redes waarom landbougrond ʼn beperkte produksievermoë het • Toename in insettoepassing lei tot toename in uitset ✓ tot ʼn punt waarna ʼn toename in insettoepassing uiteindelik ʼn afname in uitset tot gevolg sal hê ✓ (2) 3.1.4 TWEE ekonomiese funksies van grond • Grond bied ruimte vir landbou-aktiwiteite ✓ • Grond verskaf voedsel vir mense en diere ✓ • Grond is ʼn bron van minerale ✓ • Grond verskaf grondstowwe ✓ • Grond is ʼn bate wat die eienaar op ʼn balansstaat kan toon ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.2 Arbeid as ʼn produksiefaktor 3.2.1 Tipe plaaswerkers in diens. • Seisoenale werkers ✓ (1) 3.2.2 TWEE oorsake van verskuiwing van plaaswerkers na ander bedrywe • Beter werksomstandighede/veilige werkplek ✓ • Beter lone in ander bedrywe ✓ • Swak arbeidsbestuur op plase ✓ • Gebrek aan vaardighede en opleiding in plase ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.2.3 Tipes geskoolde werkers (a) Gedeeltelik geskoold ✓ (1) (b) Geskoold ✓ (1) 3.2.4 EEN voordeel van meganisasie en tegnologiese vooruitgang vir boere • Verlaag die arbeidskoste van die boerdery ✓ • Verminder tyd wat nodig is om sekere aktiwiteite te voltooi ✓ (Enige 1 x 1) (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V2 7 3.2.5 TWEE bestuursaspekte wat ʼn boer kan toepas om te verseker dat werkers hul take op tyd voltooi • Stel duidelike haalbare prestasiedoelwitte vir werkers ✓ • Bied lonende stelsels/aansporings/erkenning van goeie werk/ motivering van werkers ✓ • Fisiese beplanning ✓ • Daaglikse beplanning en gee werkers meer verantwoordelikhede ✓ • Toesig en monitering van take en herevaluering van sy personeel ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.3 Kapitaal as ʼn produksiefaktor 3.3.1 Tipes kapitaal • A: Beweegbare kapitaal ✓ • B: Vaste kapitaal ✓ • C: Bedryfskapitaal ✓ (3) 3.3.2 Tipe finansiering benodig om kapitaal item A en C te koop • A: Mediumtermyn krediet ✓ • C: Korttermyn krediet ✓ (2) 3.3.3 Probleem van kapitaalitem A • Waardevermindering ✓ (1) 3.4 Hele plaasbegroting 3.4.1 TWEE voorbeelde van bokoste-uitgawes • Elektrisiteit-koste ✓ • Waterrekeninge ✓ • Lisensie-koste ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.4.2 Berekening van netto plaasopbrengste • Netto plaasopbrengs = Totale bruto marges – Algemene koste ✓ = R54 500,00 – R4 500,00 ✓ = R50 000,00 ✓ (3) 3.4.3 Lewensvatbaarheid van die plaas • Die plaas is lewensvatbaar ✓ • Motivering: Die totale opbrengs van alle ondernemings is meer as die koste ✓ (2) 3.4.4 Verskil tussen kontantvloeistaat en inkomstestaat • ʼn Kontantvloeistaat toon vloei van kontant in en uit die boerderybedrywighede of boer se rekeningkundige boeke vir ʼn bepaalde tydperk. ✓ (1) • ʼn Inkomstestaat is ʼn finansiële staat wat alle inkomste en uitgawes vir ʼn gegewe tydperk opsom. ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 8 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2024) 3.5 Bestuur 3.5.1 Belangrikheid van strategiese bestuursvaardighede • Dit stel die plaasbestuurder in staat om besigheidsuitdagings voor die tyd te identifiseer ✓ • Dit laat die plaasbestuurder toe om gebeurlikheidsplanne voor die tyd te ontwikkel om ongunstige toestande te hanteer. ✓ (Enige 1 x 1) (1) 3.5.2 Komponente van strategiese bestuur • Ontwikkel ʼn visie ✓ • Ontwikkel ʼn missie ✓ • Stel doelwitte en doelstellings ✓ (Enige 2 x 1) (2) 3.5.3 TWEE ekonomiese kragte • Inflasiekoers ✓ • Rentekoers en wisselkoerse ✓ • Vlakke van belasting ✓ (Enige 2 x 1) (2) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2024) LANDBOUWETENSKAPPE V2 9 VRAAG 4: BASIESE LANDBOU GENETIKA 4.1 Punnet-vierkant 4.1.1 Punnet-vierkant om die genotipe van die kruis te bepaal ♀ B W ♂ B BB BW W BW WW Nasienkriteria • Korrekte manlike gamete ✓ • Korrekte vroulike gamete ✓ • Korrekte genotipe van nageslag ✓ • Punnet-vierkant bevolk met gamete en nageslag ✓ (4) 4.1.2 Fenotipiese verhouding • 1 swart : 2 swart en wit : 1 wit ✓ (1) 4.1.3 Berekening van die persentasie F1-nageslag wat hibrieders is. • 2/4 x 100 ✓= 50% ✓ (2) 4.1.4 Tipe dominansie vanaf die kruis hierbo • Kodominansie ✓ Regverdiging • Albei eienskappe is ewe sigbaar in die fenotipe van ʼn heterosigotiese individu ✓ (2) 4.1.5 Mendel se Wet van Oorerwing (a) Wet van Onafhanklike Assortiment ✓ (1) (b) Wet van Segregasie ✓ (1) 4.2 4.2.1 Chromosome van die manlike gamete • 29 outosome + Y-chromosoom✓en 29 outosome + X-chromosome ✓ (2) 4.2.2 Verskil tussen outosome en geslagschromosome • Outosome is chromosome wat nie die geslag van ʼn organisme beïnvloed nie ✓ • Geslagschromosome is die X- en Y-chromosome wat vir die bepaling van geslag verantwoordelik is ✓ (2) 4.2.3 Kwantitatiewe gene bepaal deur poligene. • Melkopbrengs/gewigstoename/groeitempo ✓ (1) 4.3 Seleksie en variasie 4.3.1 TWEE seleksiemetodes wat deur dieretelers gebruik word • Massa seleksie ✓ • Stamboomseleksie ✓ • Familie-seleksie ✓ • Afstammelingseleksie ✓ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.

Downloaded from hlayiso.com 10 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2024) 4.3.2 Wenslike eienskappe wat van ekonomiese belang is • Hoë produktiwiteit ✓ • Hoë weerstand teen siektes en plaagaanvalle ✓ • Hoë aanpasbaarheid by omgewingstoestande ✓ • Hoë vrugbaarheid ✓ • Hoë voeromsetting en groeitempo ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.3.3 Verduidelik hoe meiose variasie kan veroorsaak • Oorkruising wat in eerste meiose plaasvind, lei tot homoloë chromosome om genetiese materiaal uit te ruil ✓✓ OF • Homoloë pare chromosome sorteer ewekansig by die ewenaar wat variasie tot gevolg het ✓✓ (2) 4.4 Teelstelsels 4.4.1 Teelstelsels wat deur verskillende boere gebruik word • A: Uitteling ✓ • B: Kruisteling ✓ • C: Inteling ✓ • D: Lynteling ✓ (4) 4.4.2 Voordele van teelstelsel A (Uitteling) • Nuwe rasse kan ontwikkel word ✓ • Verhoog genetiese diversiteit en heterosigositeit ✓ • Kan ongewenste eienskappe masker en sodoende die voorkoms van abnormaliteite in 'n populasie verminder ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.4.3 Nadele van die intelingstelsel • Verlaag groeikragtigheid, of lewensvatbaarheid van die nageslag ✓ • Ongewenste resessiewe eienskappe neig om te verskyn/dodelike gene ✓ • Inteling depressie ✓ • Afname in heterosigositeit of variasie ✓ (Enige 2 x 1) (2) 4.5 Genetiese ingenieurswese 4.5.1 Toerusting wat in geenvuur gebruik word Gene-geweer ✓ (1) 4.5.2 Naam van die organisme met veranderde gene • Geneties gemodifiseerde organisme/GMO/Transgeniese organisme ✓ (1) 4.5.3 ʼn Genetiese tegniek wat elektriese stroom gebruik om gene oor te dra. • Elektroporasie ✓ (1) 4.5.4 Verduidelik hoe geneties gemodifiseerde gewasse boere kan help om produksiekoste te verminder: • Gebruik van geneties gemodifiseerde gewasse wat plaag- en siektebestand is ✓ • Verminder die koste van die aankoop van plaagdoders ✓ (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hosted by www.ecexams.co.za.