Agricultural Sciences Grade 12 IEB Paper 1 2017 Memo (Afrikaans)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT-EKSAMEN NOVEMBER 2017 LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I NASIENRIGLYNE Tyd: 2½ uur 150 punte Hierdie nasienriglyne word voorberei vir gebruik deur eksaminatore en hulpeksaminatore. Daar word van alle nasieners vereis om 'n standaardiserings- vergadering by te woon om te verseker dat die nasienriglyne konsekwent vertolk en toegepas word tydens die nasien van kandidate se skrifte. Die IEB sal geen gesprek aanknoop of korrespondensie voer oor enige nasienriglyne nie. Daar word toegegee dat verskillende menings rondom sake van beklemtoning of detail in sodanige riglyne mag voorkom. Dit is ook voor die hand liggend dat, sonder die voordeel van bywoning van 'n standaardiserings- vergadering, daar verskillende vertolkings mag wees oor die toepassing van die nasienriglyne. IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 2 van 9 AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 A B C D 1.1.2 A B C D 1.1.3 A B C D 1.1.4 A B C D 1.1.5 A B C D 1.1.6 A B C D 1.1.7 A B C D 1.1.8 A B C D 1.1.9 A B C D 1.1.10 A B C D Nie een 1.2 Slegs A Slegs B A en B nie 1.2.1 A B C D 1.2.2 A B C D 1.2.3 A B C D 1.2.4 A B C D 1.2.5 A B C D 1.3 1.3.1 Geelliggaam 1.3.2 Virus 1.3.3 Uterus of dopklier 1.3.4 Kuilvoer/groenvoer/aangeplante weiding 1.3.5 Papille 1.4 1.4.1 Diëstrus 1.4.2 Produksie 1.4.3 Isolasie/skeiding/kwarantyn 1.4.4 Teenliggame/immunoglobuliene 1.4.5 Kobalt IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 3 van 9 AFDELING B VRAAG 2 DIEREVOEDING 2.1 Voermol-voertabel 2.1.1 Ruvoer benodig saam met instandhoudingslekke Al drie rantsoene bevat hoë vlakke ureum wat die pH van die rumen kan verlaag. Ruvoer voorsien krapfaktor wat sal veroorsaak dat die dier herkou sodat die speeksel die pH buffer. Die ureum sal ook die rumenmikrobes voed wat op hul beurt die ruvoer verteer en ook hoër vlakke van mikrobiese proteïen maak. Ruvoer – word vir energie afgebreek (1 punt). 2.1.2 Instandhoudingslek vir lakterende koei Lek 3 vanweë die hoër vlakke van kalsium wat gedurende die produksie van melk benodig word. 2.1.3 Instandhoudingslek vir ruvoer van swak gehalte Lek 1 het die hoogste proteïen- en ureuminhoud wat proteïen voorsien wat ontbreek in die ruvoer van swak gehalte. 2.2 Verteerbaarheid van 'n voer 2.2.1 Berekening van verteerbaarheidskoëffisiënt Voer: 12% van 25 kg = 3 kg vog Dus 25 kg – 3 kg = 22 kg droë materie Verteerbaarheidskoëffisiënt DM inname ( kg) − DM van mis ( kg ) = × 100 DM inname ( kg) 22 kg − 10 kg = × 100 22 kg = 54,5% 2.2.2 Pearson-vierkantverhoudingsberekening Voer A: 24% (VP) 12 dele van Voer A 18% (VP) Voer B: 6% (VP) 6 dele van Voer B IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 4 van 9 2.3 Voedingsverhouding 2.3.1 Berekening van verhouding 62% − 25% VV = 1 : 25% VV = 1:1,48 of 1:1,5 2.3.2 Tipe voedingsverhouding Eng/proteïenryk 2.3.3 Geskiktheid van lusern Nie geskik vir vetmaak nie, want lusern het 'n eng VV, wat beteken dit het nie genoeg koolhidrate/energie wat vir vetmaak benodig word nie. 2.4 Belangrikheid van vitamiene 2.4.1 Vitamien A • Nodig vir gesonde bene • Voorsien weerstand teen bakteriese infeksies • Nodig vir normale reproduksie • Hou gesonde dekweefsel en slymvliese in stand • Verseker goeie visie (Enige 2) 2.4.2 Vitamien D • Help met die absorpsie van kalsium en fosfor • Verseker gesonde tande en bene • Verseker goeie groei (Enige 2) VRAAG 3 DIEREPRODUKSIE, BESKERMING EN BEHEER 3.1 Bek-en-klouseer 3.1.1 TWEE beheermaatreëls • Plaas diere onder kwarantyn • Isoleer besmette diere • Beheer beweging van besmette diere • Maak besmette diere dood • Rapporteer aan die veearts of vee-inspekteur • Inenting • Verwydering van dooie diere (Enige 2) IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 5 van 9 3.1.2 DRIE hooftipes lewende hawe wat beïnvloed word • Beeste • Skape • Bokke • Varke (Enige 3) 3.1.3 DRIE simptome • Sere in die bek, op die tong en tussen hoewe • Oormatige speeksel (spuug) word uit die bek afgeskei • Diere vreet minder kos/afname in aptyt • Diere loop asof hulle seer pote het • Diere is swak (Enige 3) 3.2 3.2.1 Produksiestelsel Braaikuikenproduksie Intensiewe produksie 3.2.2 Biosekuriteitsmaatreëls • Braaikuikens word in 'n huis gehou om kontak met wilde voëls te voorkom • Werkers in beskermende klere • Haarnette word gedra om kontaminasie in die huis te voorkom • Gebied rondom die huise is afgekamp • Al die braaikuikens is dieselfde ouderdom (Enige 3) 3.2.3 Arbeidsintensiteit Arbeidsintensief • Handvoerders en -drinkbakke • Gordyne word met die hand oopgemaak 3.2.4 Broei Potensiële probleem (a) Om die jong voëls warm te hou Oplossing vir die probleem (b) Deur te broei of verhitting vir die kuikens te voorsien IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 6 van 9 3.3 3.3.1 Skaaprasse (a) Inheemse rasse • Damara • Pedi • Persies • Van Rooy • Nguni-/Zulu-skape (Enige 2) (b) Moderne saamgestelde rasse met inheemse genetika • Dorper • Meatmaster 3.3.2 Redes vir eweredige vetverspreiding • Verbeterde karkasgehalte • Daar word nie by supermarkte teen karkas gediskrimineer nie • Hoër pryse vir hul produk/hoër inkomste • Met ewerediger vetinhoud sal alle snitte 'n bietjie vet hê (Enige 2) 3.3.3 Lyngrafiek Totale vetinhoud oor 'n tydperk van 50 jaar Totale vetinhoud (g/100 g) Tyd (Jaar) Sien grafiek na met die volgende kontrolelys: Ja: Nee: Kriteria 1 punt 0 punte 1. Lyngrafiek 1 2. X-as korrek benoem 1 3. Y-as korrek benoem 1 4. Punte korrek gestip 1 5. Korrekte opskrif 1 6. Eenhede op beide asse aangedui 1 IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 7 van 9 3.3.4 Vettendens • Vetinhoud het afgeneem • Vetinhoud het verander van 30 g/100 g tot 5 g/100 g • 'n Eweredige afname/tempo van afname was konstant (Enige 1) 3.4 Hanteringsfasiliteite • Stewige konstruksie • Moet op 'n gelyke terrein wees • Laat water afloop en nie in die drukgang opdam nie • Moet breed genoeg wees sodat die dier gemaklik kan beweeg maar nie so breed dat die dier kan omdraai nie • Moet hoog genoeg wees om te verhoed dat diere probeer uitspring en hulself moontlik beseer • Moet maklik wees om te gebruik, met gapings vir jou om die diere te sien en toegang tot hulle te hê • Moet 'n hougebied hê met 'n tregtervormige ingang na die loopgang om diere maklik in die drukgang in te stoot • Die drukgang self moet lank genoeg wees om 'n redelik groot getal diere te huisves maar nie so lank dat dit moeilik is om die drukgang te laai nie • Goeie ventilasie (Enige 4) VRAAG 4 DIEREREPRODUKSIE 4.1 Spermdiagram 4.1.1 Identifikasie van dele 2 – middelstuk/lyf/nek 4.1.2 Normale sperm A/B/C/E 4.1.3 Nommer van die deel (a) 3 (b) 1 4.1.4 Struktuur waar sperm geproduseer word Testes/primêre manlike geslagsorgaan IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 8 van 9 4.2 Tekens van estrus in beeste • Bulk by die heining asof daar na 'n verlore kalf gesoek word • Isolasie van die kudde • Bespring ander koeie van agter af • Bespring ander koeie van voor af • Afknouery van ander koeie • Staan om deur ander koeie bespring te word • Vuil flanke as gevolg van bespringing • Nerfaf stertkop • Helder slym uit die vulva • Geswolle rooi vulva • Rusteloosheid/Prikkelbaarheid (Enige 5) 4.3 Hormoontabel Waar dit Waarheen Hormoon geproduseer Funksie terugvoer is word − Ontwikkeling van testes en penis Testosteroon Testes − Spermproduksie Pituïtêre klier − Sekondêre seksuele kenmerke − Reguleer groei en ontwikkeling Follikel- − Pubertale menstruasie Pituïtêre stimulerende − Voortplantingsproses Hipotalamus klier hormoon − Stimuleer ova- en spermproduksie (Enige 2) − Onderhou swangerskap − Berei uterus vir inplanting voor Pituïtêre klier/ Progesteroon Geelliggaam − Reguleer die menstruele hipotalamus siklus (Enige 2) 4.4 Bulvrugbaarheid 4.4.1 Hittespanning Minder vrugbaar Toename in temperatuur van testes verminder die lewens- vatbaarheid van sperm vanweë denaturering of misvormde sperm Verminderde libido 4.4.2 Gebruik van Burdizzo-tang Minder vrugbaar/onvrugbaar Burdizzo breek die vas deferens en maak die bul steriel IEB Copyright © 2017 PLEASE TURN OVER

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT: LANDBOUWETENSKAPPE: VRAESTEL I – NASIENRIGLYNE Bladsy 9 van 9 4.4.3 Swak voeding Minder vrugbaar Bul gaan in oorlewingsmodus en die produksie van sperm sal gestaak word Vertraagde puberteit 4.4.4 Bul-koei-verhouding Minder vrugbaar As die bul gedurende die paarseisoen oorwerk word, lei dit tot 'n afname in kondisie en gevolglik 'n afname in die spermgehalte Nie genoeg tyd vir sperm om te ontwikkel nie Bul te uitgeput om te klim 4.5 Koei se voortplantingskanaal A Vulva B Blaas C Vagina D Serviks E Uterus F Uterienhoring G Fallopius-buis H Tregtergang I Eierstok Totaal: 150 punte IEB Copyright © 2017