Agricultural Sciences Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIORSERTIFIKAAT EKSAMEN LANDBOUWETENSKAPPE V2 2018 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 10 bladsye Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 2 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1: 1.1 1.1.1 C  1.1.2 A  1.1.3 B  1.1.4 D  1.1.5 C  1.1.6 D  1.1.7 B  1.1.8 B  1.1.9 A  1.1.10 C  (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 C  1.2.2 H  1.2.3 F  1.2.4 B  1.2.5 A  (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Promosie  1.3.2 Bates  1.3.3 Kunsmatige seleksie  1.3.4 Biometrie  1.3.5 Epistase  (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Koste  1.4.2 Verskansing  o 1.4.3 Fenotipe  1.4.4 Geen  1.4.5 Atavisme/terugslag  (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 3 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR EN BEMARKING 2.1 Bemarkingskanaal deur boere gebruik in 'n vryemarkstelsel 2.1.1 Identifikasie van die bemarkingskanaal Varsprodukte bemarkingskanaal  (1) 2.1.2 TWEE voordele van die varsprodukte bemarkingskanaal • In staat om groot hoeveelhede plaasprodukte te verkoop/lok meer kopers  • Produsente kan ‘n agent gebruik om produkte te bemark  • Produsente trek voordeel uit hoër pryse in tye van tekorte  • Verkoop kontant/onmiddelik beskikbaar/geen vertragings  (Enige 2) (2) 2.1.3 TWEE voordele van 'n vrye bemarkingstelsel vir 'n produsent • Vry om te produseer en te verkoop waar hul wil  • Prys word bepaal deur vraag en aanbod/geen beheer  • Groter mededinging lei tot beter produkte en pryse  • Nuwe produkte en idees word ontwikkel  • Entrepreneurs word geskep wat lei tot welvaart  • Bevorder landbouproduksie  • Lei tot nasionale ekonomiese groei  • Skep werksgeleenthede  • Geen middelmanne  • Min vertragings in die ontvangs van betaling  (Enige 2) (2) 2.2 Koöperatiewe bemarking 2.2.1 Identifikasie van die bemarkingstelsel Koöperatiewe bemarking  (1) 2.2.2 Term vir die stelsel wat plaasprodukte saamgevoeg Poelstelsel  (1) 2.2.3 DRIE voordele van 'n poelstelsel • Groter bedingingsmag  • Laer bemarkingskostes  • Maklike toegang tot finansiering  • Goedkoper dienste  • Hoër gemiddelde pryse/dividende  • Versprei die risiko  • Produsente kan groter kontrakte beding  • Spaar tyd/tyd vir plaas aktiwitiete  (Enige 3) (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 4 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 2.3 Produkte en die hoeveelhede gevra teen verskillende pryse 2.3.1 TWEE faktore wat die vraag na PRODUK 2 sal beïnvloed • Voorkeure/smake van die verbruiker  • Bruikbaarheid van die produk  • Inkomste van die verbruikers  • Aantal verbruikers  • Prys van mededingende produkte  • Seisoenale fluktuasies/seisoen van die jaar  • Leefstyl van die verbruikers  • Advertering/promosie  • Navorsing/gesondheids tendense/wetgewing  • Plaasvervanger produkte  • Kwaliteit van produkte  (Enige 2) (2) 2.3.2 Tendens van die hoeveelheid van PRODUK 2 gevra • Selfs met 'n styging in die prys  het die verbruikers nog steeds die produk gekoop  • Geen groot verskille in die hoeveelhede gevra  selfs al het die prys gestyg  • Geringe daling in die hoeveelhede gevra  selfs met 'n verhoging in die prys  (Enige 1) (2) 2.3.3 Lyngrafiek van die hoeveelhede gevra vir PRODUK 1 Die quantities The hoeveelhede gevra teen demanded verskillende at different pryse prices 100 90 80 70 Prys Price(R) 60 (R) 50 40 30 20 10 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 Quantities Hoeveelhededemanded (kg) gevra (kg) KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE • Korrekte opskrif  • X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Hoeveelhede gevra)  • Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Prys)  • Korrekte eenhede (R en kg)  • Lyngrafiek  • Akkuraatheid  (6) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 5 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 2.3.4 Die verwantskap tussen prys en die hoeveelheid gevra • As die prys hoog is  is die vraag na die produk laag  • As die prys laag is  is die vraag na die produk hoog  (Enige 1) (2) 2.4 Besigheidsketting 2.4.1 Groothandelaar  (1) 2.4.2 Jogurtfabriek  (1) 2.4.3 Kettingwinkel  (1) 2.4.4 Melkprodusent/boer  (1) 2.4.5 Pakhuis  (1) 2.5 Die prys tendens van twee landbouprodukte oor 'n ses maande periode 2.5.1 Produk onderhewig aan seisoenale verandering Produk 2  (1) 2.5.2 Die gevolg van seisoenale produksie op die prys van produk 2 • Buite seisoen is  is die prys hoog  • Binne seisoen is  is die prys laag  (Enige 1) (2) 2.5.3 EEN rede in verband met produksie wat lei tot 'n konstante prys van produk 1 Produksie vind reg deur die jaar plaas/bestendige produksie/ beskikbaar reg deur die jaar/nie seisoenaal/stoor/berging  (1) 2.6 VIER fases van die entrepreneursproses • Identifiseer die geleentheid  • Evalueer geleenthede  • Bepaal die hulpbronne benodig  • Ontwikkel die sakeplan  • Begin en bestuur die onderneming  • Groei die onderneming  (Enige 4) (4) [35] VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE 3.1 Ekonomiese eienskappe van grond 3.1.1 TWEE ekonomiese eienskappe van grond • Produksie potensiaal wissel  • Grond kom op 'n spesifieke plek/omgewing voor  • Onderhewig aan die wet van dalende-meer-opbrengs  • Grond is onvernietigbaar  • Grond is duursaam  • Passiewe faktor  • Kan gekoop of verkoop word  • Waarde vermeerder/appresieer oor tyd  • Grond is beperk  • Grond is ‘n primêre produksiefaktor  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 6 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 3.1.2 TWEE maatreëls om die produktiwiteit van grond te verbeter • Die gebruik van tegnologie/presisie boerdery  • Pas by wetenskaplike metodes/praktyke aan  • Verbeter die voorsiening/bestuur van water  • Verander bewerkingspraktyke  • Konsolideer onekonomiese eenhede/boer meer doeltreffend  • Herstel van die grondpotensiaal/gebruik inheemse kennis  (Enige 2) (2) 3.1.3 TWEE funksies van grond as produksie faktor • Produksie/verskaffing van voedsel  • Verskaf fisiese spasie/ruimte  • Bron van minerale  • Bron van rou-materiale/grondstowwe  • Kan as sekuriteit gebruik word  (Enige 2) (2) 3.2 Aktiwiteite op die plaas deur wetgewing gereguleer 3.2.1 Indikasie van arbeidswetgewing (a) Wet op Beroepsgesondheid en Veiligheid (85 van 1993)  (1) (b) Wet op Arbeidsverhoudinge (66 van 1995)  (1) (c) Wet op Vergoeding vir Beroepsbeserings en -Siektes (130 van 1993)  (1) (d) Wet op Basiese Diensvoorwaardes (75 van 1997)  (1) 3.2.2 Identifikasie van plaaswerker Permanente/voltydse plaaswerker  (1) 3.2.3 TWEE arbeidsaangeleenthede wat lei tot die protesaksie • Swak werksomstandighede  • Swak lewensomstandighede  • Swak salaris/vergoeding  • Gebrek aan opleiding/onderwys  • Swak bestuur van arbeid  • Plaasuitsettings  • Ignoreer wetgewing  (Enige 2) (2) 3.2.4 TWEE maatreëls om die arbeidsaangeleenthede aan te spreek • Beter werksomstandighede  • Beter vergoeding/bonusse/aansporings  • Beter lewensomstandighede/behuising  • Verbeterde verhoudinge/kommunikasie/erkenning vir goeie werk gelewer  • Maak voorsiening vir opleiding/onderwys  • Beter arbeidsbestuur  • Waak teen plaasuitsettings  • Hou by die toepaslike wetgewing  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 7 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 3.3 Kapitaal vir die bedryf van 'n onderneming 3.3.1 Voorbeelde van kapitaalitems (a) Trekker  (1) (b) Doders/kunsmis/saad  (1) (c) Grond/boorgat  (1) 3.3.2 TWEE bronne van kapitaal vir die familie onderneming • Lening  • Pensioenpakket  (2) 3.3.3 Die totale waarde van die bates R1 189 000 + R 280 000  R1 469 000  (2) 3.3.4 TWEE probleme vanuit die scenario • Onvoldoende kapitaal/skaars/onderkapitalisasie  • Krediet bring rente mee/hoë rentekoerse  • Kapitaal is onderheweig aan hoë risiko’s  • Depresiasie van kapitaal  (Enige 2) (2) 3.4 Stappe wat deel vorm van die besluitnemingsproses 3.4.1 Die korrekte volgorde van die stappe • B (1) • D (1) • A (1) • C (1) 3.4.2 TWEE faktore wat besluitneming beïnvloed • Die spoed van besluitneming/tydsberekening van besluite  • Die mate van akkuraatheid van die besluitneming  • Die aanvaarbaarheid van die besluite  • Sinvolheid van die besluite  • Sosiaal aanvaarbaar/etiek  • Ekonomiese klimaat  • Winsgewendheid  • Lewensvatbaar vir die omgewing  • Politiek klimaat  • Uitslag van die SWOT-ontleding  • Vorige ondervinding/inligting beskikbaar/navorsing  (Enige 2) (2) 3.5 Plaas met verskillende suksesvolle ondernemings 3.5.1 Identifikasie van die risiko bestuurstrategie Diversifikasie  (1) 3.5.2 Regverdig die antwoord Wyse waarvolgens risiko bestuur word/risiko word versprei oor baie boerdery-ondernemings/wyse om boerdery beleggings oor verskeie ondernemings te versprei  (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 8 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 3.5.3 Bestuursvaardigheid om vroegtydig op 'n strategie te besluit Beplanning  (1) 3.5.4 TWEE voorbeelde van produksierisiko • Onvoorsiene weers- en klimaatstoestande  • Droogtes en oorstromings  • Uitbreek van siekte in gewasse en vee  • Insekbesmettings  • Diefstal/predasie  (Enige 2) (2) [35] VRAAG 4: BASIESE LANDBOUGENETIKA 4.1 Diere teelgroepe 4.1.1 Die persentasie rooi nageslag TEELGROEP 1: ¾ x 100  = 75%  (2) [[ 4.1.2 Punnett-vierkant van die genotipe vir die nageslag van TEELGROEP 2  D d  D DD Dd  d Dd dd Nasienriglyne/kriteria • Korrekte gamete  • Korrekte nageslag  • Punnett-vierkant (met gamete en nageslag)  (3) 4.1.3 Fenotipiese verhouding van die nageslag • 1 wit:3 rooi  OF • 3 rooi:1 wit  OF • wit:rooi = 1:3/rooi:wit = 3:1  (Enige 1) (1) 4.1.4 Teelgroep met die dominante allele Teelgroep 2  (1) 4.1.5 Rede D is die dominante alleel vir rooi varkies/beide ouers is rooi  (1) 4.2 Seleksie 4.2.1 Genetiese term verantwoordelik vir die verhoogde produksie Basterkrag/heterose  (1) 4.2.2 Rede vir die gebruik van die kultivars in die teelprogram Meerderwaardige ouers met die verlangde eienskappe  kan nageslag met die verlangde eienskappe produseer  (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 9 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 4.2.3 TWEE faktore wat variasie beïnvloed • Gene/interne  • Omgewing/eksterne  (2) 4.2.4 TWEE belangrikhede van variasie • Help om plantkultivars te verbeter  • Lei tot die ontwikkeling van nuwe kultivars/kultivars meer ontwikkel om by 'n veranderende omgewing aan te pas  • Biodiversiteit  (Enige 2) (2) 4.3 Diertipe varkies 4.3.1 Identifikasie van die teelstelsel Opgradering  (1) 4.3.2 EEN nadeel van die teelstelsel • Manlike diere/bere van die eerste generasie kan nie as teeldiere verkoop word nie  • Vordering is relatief stadig  • Nageslag is nooit 100% suiwer nie  • Manlik diere/bere moet altyd aangekoop word  (Enige 1) (1) 4.3.3 Die faktor wat die sukses van die variasie proses bepaal Seleksie van meerderwaardige manlike diere/bere/AA  (1) 4.3.4 Verduideliking waarop bere geselekteer word Bere het meerderwaardige genetiese eienskappe  terwyl sôe minderwaardige genetiese eienskappe het  (2) 4.3.5 Term vir diere verantwoordelik vir die resessiewe gene Draers  (1) 4.3.6 Genotipe van die dwergtipe varkies aa  (1) 4.4 Teelstelsels 4.4.1 Passing van die teelstelsels (a) Uitkruising  (1) (b) Spesiekruising  (1) (c) Kruisteling  (1) (d) Inteling  (1) 4.4.2 TWEE tipes mutageniese agente • Fisies  • Chemies  • Biologies  (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Landbouwetenskappe/V2 10 DBE/2018 SSE – Nasienriglyne 4.5 Genetiese modifikasie versus konvensionele basters 4.5.1 TWEE tegnieke vir die ontwikkeling van geneties gemodifiseerde plante • Elektroporasie  • Mikro-inspuiting  • Bakterieë as draers  • Virusse as draers  • Biolistiek/geen geweer  • Kalsium fosfaat presipitasie  • Kernsplitsing  • Stilmaak van gene  • Lipofeksie  (Enige 2) (2) 4.5.2 Differensieer tussen: Konvensionele bastersaad • Geproduseer deur gewone telings praktyke  (1) Geneties gemodifiseerde saad • Geproduseer deur die beplande invoeging van die verlangde gene  (1) 4.5.3 DRIE voordele van genetiese ingenieurswese • Proses is vinnig  • Meer akkuraat/presies  • Nie beperk tot die kruising van spesies wat verwant is nie  (3) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL : 150 Kopiereg voorbehou