History Grade 12 Eastern Cape June 2025 Question Paper

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 JUNIE 2025 GESKIEDENIS V2 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 21 bladsye. Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

2 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) 1. BRONGEBASEERDE 1.1 Die volgende kognitiewe is gebruik om brongebaseerde vrae te ontwikkel: GEWIGSTOE- KOGNITIEWE HISTORIESE VAARDIGHEDE KENNING VAN VLAKKE VRAE Onttrek inligting uit bronne Selektering en organisasie van relevante 30% VLAK 1 informasie uit bronne (15) Definieer historiese begrippe/terme Interpretasie van bewyse uit bronne 40% VLAK 2 Verduidelik inligting verkry uit bronne (20) Analiseer bewyse uit bronne Interpreteer en evalueer bewyse uit bronne Skakel met bronne om bruikbaarheid, betroubaarheid, eensydigheid en 30% VLAK 3 beperkings vas te stel (15) Vergelyk en kontrasteer interpretasies en perspektiewe in die bronne en kom tot onafhanklike gevolgtrekkinge. 1.2 Die inligting hieronder dui aan hoe brongebaseerde vrae geassesseer word: By die nasien van brongebaseerde vrae moet krediet gegee word vir enige ander geldige en toepaslike standpunte, argumente, bewyse of voorbeelde. Met die toekenning van punte moet aandag gegee word aan hoe daar aan die vereistes van die vraag voldoen is. In die nasienriglyn word die vereistes van die vraag (vaardighede waaraan aandag gegee moet word) sowel as die vlak van die vraag in kursiefgedrukte skrif aangedui. By die assessering van oop brongebaseerde vrae moet kandidate krediet kry vir enige ander relevante antwoord. . 1.3 Assesseringsprosedure vir brongebaseerde vrae Gebruik regmerk ( vir elke korrekte antwoord Gee aandag aan die puntetoekenning bv. (2 x 2) wat neerkom op twee redes en word twee punte elk toegeken ( (1 x 2) wat neerkom op een rede en twee punte toegeken word ( ) Indien vraag 4 punte tel word 4 regmerke ( ) aangedui Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 3 Paragraafvraag Paragrawe moet globaal (holisties) geassesseer word. Beide die inhoud en die struktuur van die paragraaf moet in berekening gebring word wanneer punte toegeken word. Die volgende stappe moet gebruik word wanneer antwoord op paragraafvraag geassesseer word: Lees die paragraaf en plaas -in die teks waar die kandidaat relevante bewyse gebruik het om die vraag te beantwoord. Lees die paragraaf weer om die mate waartoe die kandidaat in staat was om relevante bewyse te gebruik om die paragraaf te beantwoord, te evalueer. Maak regmerkies ( ) wat aan die kandidaat vir die paragraaf toegeken is, aan die einde van die paragraaf, sowel as die vlak (1, 2 of 3) soos in die holistiese rubriek aangedui en gee kommentaar, bv. Vlak 2 Gebruik meestal relevante bewyse om die paragraaf te skryf. Tel al die regmerkies vir die brongebaseerde vrae op en skryf dan die punt op die kantlyn regs onder, bv. 32 50 Maak seker dat die totale punt akkuraat na die voorblad van die antwoordeboek oorgedra word. 2. OPSTELVRAE 2.1 Die opstelvrae vereis dat kandidate: In staat sal wees om hul argument op logiese en samehangende wyse te stel. Hulle moet die relevante inligting kan selekteer, organiseer en bymekaarvoeg sodat dit vir hulle mooontlik sal wees om redelike reeks feite of effektiewe argument te kan weergee om sodoende die gestelde vraag te beantwoord. Dit is noodsaaklik dat opstel inleiding, samehangende en gebalanseerde liggaam van bewyse en slot het. 2.2 Nasien van opstelvrae Nasieners moet daarop let dat die inhoud van die antwoord gelei sal word deur die handboeke wat by spesifieke sentrum gebruik is. Kandidate mag enige ander toepaslike inleiding en/of samevatting hê as dit wat ingesluit is by riglyn vir nasien van spesifieke opstel. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

4 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) 2.3 Globale assessering van opstel Die opstel sal holisties (globaal) geassesseer word. Hierdie benadering vereis dat die onderwyser die opstel as geheel sal bepunt sonder om die samestellende dele individueel te bepunt. Hierdie benadering moedig die leerder aan om individuele mening aan te bied deur gebruik te maak van geselekteerde feitelike bewyse om argument te ondersteun. Daar sal nie van vlak 7 (hoë punt) te behaal nie - van die vraag in ag te neem. Holistiese nasien van opstelle gee krediet aan leerders se mening, ondersteun deur bewyse. Anders as by inhoudsgebaseerde nasien, word leerders met holistiese assessering nie vir ontoereikende taalgebruik gepenaliseer nie, aangesien die klem op die volgende val: Die konstruksie/ daarstelling van argument Die toepaslike seleksie van feitelike bewyse om sodanige argument te ondersteun Die leerder se interpretasie van die vraag 2.4 Assessering prosedures van opstel 2.4.1 Hou die sinopsis in gedagte wanneer jy die opstel assesseer. 2.4.2 Gedurende die lees van die opstel moet punte gegee word vir relevante inleiding, (aangedui deur kolpunt in die nasienriglyn) elk van die hoofpunte/aspekte wat korrek gekontekstualiseer is (ook aangedui deur kolpunt in die nasienriglyn) en relevante slot, (aangedui deur kolpunt in die nasienriglyn). bv. in antwoord waar daar 5 hoofpunte is, sal daar 7 regmerkies wees. 2.4.3 Hou die PEEL-struktuur in gedagte by die assessering van die opstel. P Punt: Die kandidaat lei die opstel in met argument/ duidelike hoofpunt. Elke paragraaf moet punt bevat wat die hoofpunt (argument) wat in die inleiding gemaak is, ondersteun. E Verduideliking: Die kandidaat moet in meer detail bespreek waaroor die hoofpunt (argument) gaan en hoe dit verband hou met die vraag wat gevra is. E Voorbeeld: Die kandidaat moet die vraag beantwoord deur inhoud te selekteer wat relevant tot die argument is. Relevante voorbeelde moet gegee word om argument vol te hou. L Skakel: Kandidate moet seker maak dat die argument deurgaans in die opstel onderhou word en samehangend geskryf is. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 5 2.4.4 Die volgende addisionele simbole kan ook gebruik word: Inleiding, hoof aspekte en slot nie korrek gekontekstualiseer nie Verkeerde stelling Irrelevante stelling Herhaling H Analise A Interpretasie I Lyn van argument LVA 2.5 Die matriks 2.5.1 Gebruik die matriks vir die assessering van opstelle. opstel moet die gegewe kriteria in die rubriek gebruik word. In die assessering van die opstel moet aandag gegee word aan beide die inhoud en die aanbieding. By die punt van kruising (a) Die eerste lesing van die opstel sal wees om te bepaal tot watter mate die hoof aspekte gedek is en om die inhoudsvlak te bepaal (in die rubriek) I VLAK 4 (b) Die tweede lesing van die opstel sal verband hou met die vlak van aanbieding (in die rubriek). I VLAK 4 A VLAK 5 (c) Gee algehele punt deur die matriks te gebruik. I VLAK 4 A VLAK 5 30 33 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

6 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) Rubriek vir die assessering van opstel: TOTAAL: 50 VLAK 7 VLAK 6 VLAK 5 VLAK 4 VLAK 3 VLAK 2 VLAK 1 Baie goed Goed beplan Goed Argument Toon soms Poging Weinig of AANBIEDING en en beplan en bepal en aangewend geen poging gestrukturee gestruktureer gestrukture gestruktureer gestruktureerd om die rd. de opstel. erde opstel. e en beplande antwoord te opstel te Goeie Relevante Getuienis argument. struktureer. struktureer. sintese van argumentsly argumentsly gebruik om INHOUD inligting. n gevolg. n ontwikkel. argument te Grootliks Bewyse Gevolgtrekk ondersteun. argumentslyn beskrywend gebalanseer gebruik om ings vanaf vol te hou. of poog om de en die argument bewyse Slotsom op argument te onafhanklike te verdedig. verkry. grond van Gevolgtrekkin ontwikkel. argumentsly Onafhanklik getuienis. g nie duidelik n is e ondersteun ontwikkel gevolgtrekki deur getuienis met bewyse. ng. Bewyse nie. Argument gebruik om deurgans gevolgtrekki volgehou en ng te verdedig. ondersteun. VLAK 7 Vraag is ten volle beantwoord. 47-50 43-46 VLAK 6 Vraag is beantwoord. Inhoud seleksie 43-46 40-42 38-39 relevant tot die argument wat gevolg is. VLAK 5 Vraag grotendeels beantwoord. Inhoud 38-39 36-37 34-35 30-33 28-29 genoegsaam en relevant. VLAK 4 Vraag herkenbaar in antwoord. Gebreke ten 30-33 28-29 26-27 opsigte van inhoud of irrelevante inhoudseleksie. VLAK 3 Inhoudseleksie hou verband met die vraag, maar 26-27 24-25 20-23 beantwoord dit nie. Hou soms nie verband met die vraag nie. Weglatings. VLAK 2 Vraag ontoereikend 20-23 18-19 14-17 beantwoord. Inhoud skraal. VLAK 1 Vraag ontoereikend 14-17 0-13 beantword. Ontoereikende of irrelevante inhoud. Riglyne vir allokasie van Vlak 1 punt: Vraag nie geaddreseer/total irrelevante inhoud; geen poging om opstel te struktueer nie = 0 Inhoud keuse sluit basiese en algemene irrelevante inligting; geen poging om opstel te konstrueer nie = 1-6 Vraag ontoereikend geaddresseer en vaag; geen poging om opstel te struktueer = 7-13 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 7 AFDELING A: BRONGEBASEERDE VRAE VRAAG 1: WATTER ROL HET DIE SUID-AFRIKAANSE RAAD VAN KERKE (SARK) IN DIE STRYD TEEN APARTHEID IN DIE 1980 s GESPEEL? 1.1 1.1.1 [Definisie van historiese konsep uit Bron 1A V1] Die politieke, ekonomiese en sosiale skeiding van rasse op grond van hul velkleur Afsonderlike ontwikkeling van verskillende rassegroepe Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 1.1.2 [Interpretasie van bewyse uit Bron 1A V2] Baie mense is in die 1980 s vermoor en gemartel Die 1980 s was tyd van uiterste geweld en onderdrukking deur die apartheidsregering Mense het in vrees in die townships geleef met die permanente teenwoordigheid van die weermag Die noodtoestand het die weermag/polisie meer mag gegee om enige weerstand met wreedheid te onderdruk Hulle het gedurende hierdie tydperk leiding, troos en gevoel van hoop verskaf Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 1.1.3 [Onttrekking van bewyse uit Bron 1A V1] daar was dieper begrip van die bevrydingsbewegings (1 x 2) (2) 1.1.4 [Interpretasie van bewyse uit Bron 1A V2] As die apartheidsregering nie apartheid beëindig nie, sal meer aggressiewe middele gebruik word om dit te weerstaan Guerrillastrategieë sal deur die weerstandsbewegings gebruik word as die regering nie sy beleide verander nie Die regering moet die veranderinge binnekort implementeer, anders sal daar dade van sabotasie en terrorisme wees Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 1.2 1.2.1 [Interpretasie van bewyse uit Bron 1B V2] Geweldlose metodes wat voorheen gebruik is, het geen verandering in die regering se beleide opgelewer nie Om geweld met geweld te beveg Die minderheidsregering het slegs kosmetiese veranderinge geïmplementeer Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 1.2.2 [Onttrekking van bewyse uit Bron 1B V1] sy beskeidenheid (nederigheid) was struikelblok in die v (1 x 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

8 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) 1.2.3 [Interpretasie van bewyse uit Bron 1B V2] Hy was liberale kerkleier wat nie-geweld gepreek het Hy moes die konflikte in Alexandra en by Ashley Kriel se begrafnis versprei omdat dit swart-op-swart swart geweld was Beide opponerende groepe het geluister en Tutu gerespekteer omdat hy kerkleier was Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 1.2.4 [Definisie van historiese konsep uit Bron 1B V2] Wanneer die burgerlike samelewing apartheidswette doelbewus ondermyn Weerstand teen onregverdige apartheidswette Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 1.2.5 [Onttrekking van bewyse uit Bron 1B V1] veldtog teen hom beplan verspreiding van anti-Tutu pamflette en plakkers betogers is betaal sy vrou geteister (enige 2 x 1) (2) 1.3 1.3.1 [Interpretasie van bewyse uit Bron 1C V2] Om te wys die kerk het by die stryd teen apartheid aangesluit Dit was bewys dat die Komitee vir die Verdediging van Demokrasie bestaan het Die foto toon dat verskillende rassegroepe vryheid, demokrasie en gelyke regte wou hê Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 1.3.2 [Onttrekking van bewyse uit Bron 1C V1] Frank van de Horst Allan Boesak Desmond Tutu Prof. Jakes Gerwel (enige 2 x 1) (2) 1.3.3 [Evaluering van die betroubaarheid van Bron 1C V3] Die bron is BETROUBAAR omdat: Dit is oorspronklike foto wat geneem is by die bekendstelling/stigting van die Komitee vir die Verdediging van Demokrasie Dit het datum, 7 Maart 1988, wat bekend was vir die stigting van die Komitee vir die Verdediging van Demokrasie Die bron kan bekragtig/bevestig word deur die inligting in Bron 1B oor die vorming van die Komitee vir die Verdediging van Demokrasie Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 9 1.4 [Vergelyking van bewyse uit Bron 1B en Bron 1C V3] Bron 1B verduidelik die betrokkenheid van Desmond Tutu in die stryd om bevryding en Bron 1C toon Desmond Tutu se betrokkenheid teen die stryd om vryheid Bron 1B sê Tutu het saam met ander kerkleiers gewerk en op die foto word hy saam met ander kerkleier, Allan Boesak, gesien Beide bronne verwys na Desmond Tutu as organiserende lid van die Komitee vir die Verdediging van Demokrasie Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 1.5 1.5.1 [Onttrekking van bewyse uit Bron 1D V1] geregtigheid vaardigheidsontwikkeling gemeenskapsprojekte teologiese besinning (enige 2 x 1) (2) 1.5.2 [Onttrekking van bewyse uit Bron 1D V1] Fondse insamel vir die wettige regsverteenwoordiging van Ondersteun ballinge en fasiliteer hul terugkeer na Suid-Afrika na die ontbanning van die bevrydingsbeweging en vrylating van politieke gevangenes (enige 2 x 1) (2) 1.5.3 [Interpretasie van bewyse uit Bron 1D V2] Gehelp met die vestiging van demokratiese Suid-Afrika Aartsbiskop Desmond Tutu, lid van die SARK het die voorsitter van die WVK geword Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 1.6 [Interpretasie, evaluering en sintese van bewyse uit relevante bronne V3] Kandidate kan die volgende aspekte by hulle antwoorde insluit: Die kerk het betrokke geraak by die verset teen apartheid as gevolg van onstabiliteit en onderdrukking wat in Suid-Afrika plaasgevind het (Bron 1A) Kerkpastore bedien slagoffers en familielede wat deur slagtings wreedaardig behandel is (Bron 1A) Beyers Naudé het gewaarsku dat indien beleide nie verbeter nie sal die oorlog van terrorisme gewikkel is SARK het die apartheidstaat heftig tydens die sekretaresse van Naudé en Tutu teengestaan (Bron 1A) Tutu het gesê hy verstaan hoekom mense gewelddadig in hul verset was (Bron 1A) Desmond Tutu het as lid van SARK vir die gewapende Umkhonto we Sizwe gevange groep in 1984, getuig (Bron 1B) Desmond Tutu het nie-geweld gepreek (Bron 1B) Die SARK het druk op die internasionale wêreld geplaas om ekonomiese sanksies teen SA op te lê om hulle te dwing om van apartheid afstand te doen (Bron 1B) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

10 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) Kerkleiers het in baie voorvalle konflikte in gewelddadige situasies tussen betogers en die polisie versprei (Bron 1B) Tutu het die sogenaamde sellouts by die begrafnisse van apartheidslagoffers beskerm (eie kennis) Hy het toesprake by begrafnisse van aktiviste gelewer (Bron 1B) Tutu was gekant teen brutaliteit deur die staat (eie kennis) Die SARK het betrokke geraak by die Komitee vir Verdediging van Demokrasie wat in Maart 1988 bekendgestel is (Bron 1C en 1D) SARK het arm swart mense met beurse gehelp (Bron 1D) SARK het vaardigheidsontwikkelingsprogramme en -projekte befonds en daaraan deelgeneem (Bron 1D) Enige ander relevante antwoord Gebruik die volgende rubriek om punte toe te ken: KRITERIA PUNTE toon geen of min begrip oor watter rol die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke VLAK 1 0 2 gespeel het. Gebruik bewyse gedeeltelik of kan nie paragraaf skryf nie. Bewyse meestal relevant en hou in groot mate verband met die onderwerp, bv. toon begrip oor watter rol die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke in die stryd VLAK 2 3 5 skryf. Gebruik relevante bewyse bv. deeglike begrip oor watter rol die Suid-Afrikaanse Raad van Kerke in die stryd teen apartheid in die VLAK 3 6 8 paragraaf en toon begrip van onderwerp. (8) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 11 VRAAG 2: WAS DIE WAARHEID-EN-VERSOENINGSKOMMISSIE (WVK) SUKSESVOL OM SUID-AFRIKA MET SY VERDEELDE VERLEDE TE VERSOEN? 2.1 2.1.1 [Onttrekking van bewyse uit Bron 2A V1] Om menseregteskendings sedert 1960 te ondersoek (1 x 2) (2) 2.1.2 [Definisie van historiese konsep uit Bron 2A V2] Om slagoffers en oortreders saam te bring vir die politieke misdade wat gedurende die apartheidsera gepleeg is Vir die slagoffers en oortreders om van aangesig tot aangesig te kom, om verskoning en vergifnis te vra Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 2.1.3 [Interpretasie van bewyse uit Bron 2A V2] Hulle het nie gekonsentreer op die besonderhede oor waarom die politieke misdade gepleeg is nie Hulle het nie die redes ondersoek waarom die oortreders grusame menseregteskendings teen politieke aktiviste gepleeg het nie Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 2.1.4 [Interpretasie van bewyse uit Bron 2A V2] Hulle was betrokke by die moorde en die doodmaak op politieke aktiviste Hulle wou vervolging en tronkstraf vermy Vlakplaas-agente het die apartheidsregime verdedig Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 2.1.5 [Onttrekking van bewyse uit Bron 2A V1] Mathew Goniwe en drie vriende die Pebco Drie die Gugulethu Sewe (3 x 1) (3) 2.2 2.2.1 [Onttrekking van bewyse uit Bron 2B V1] Die bevrydingsbewegings (1 x 1) (1) 2.2.2 [Interpretasie van bewyse uit Bron 2B V2] FW De Klerk het gevrees dat hy bevooroordeeld sal wees Hy sou nie objektief in sy bevindings wees nie Dit was algemeen bekend dat Aartsbiskop Tutu pro-ANC was Aartsbiskop Tutu was aktivis wat teen die euwels van die apartheidsregime geveg het Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 2.2.3 [Interpretasie van bewyse uit Bron 2B V2] Om eenheid onder Suid-Afrikaners te bevorder Om te verhoed dat die gruweldade van die verlede in die toekoms plaasvind Om die nuwe dispensasie te laat werk Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

12 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) 2.2.4 [Onttrekking van bewyse uit Bron 2B V1] as onskuldige slagoffer wat apartheid teengestaan het gekant was teen die bevrydingsbewegings se aanvaarding van die gewapende stryd en sanksies (2 x 1) (2) 2.2.5 [Bepaling van die bruikbaarheid van Bron 2B V3] Hierdie bron is BRUIKBAAR omdat: Dit insig gee oor waarom politieke partye by polities gemotiveerde misdade betrokke geraak het Dit nie bevooroordeel nie, aangesien dit verskillende sienings oor die werk van die WVK gee Dit beklemtoon hoe die NP nie blaam aanvaar het vir die gruweldade wat hulle gepleeg het nie Dit die redes waarom die IVP geweier het om met die WVK saam te werk onthul Die PAC sy aanvalle op wit Suid-Afrikaners geregverdig het Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 2.3 2.3.1 [Interpretasie van bewyse uit Bron 2C V2] Die finale WVK-verslag word deur Aartsbiskop Tutu gelewer Dit openbaar die volumes inligting wat deur die WVK ingesamel is oor die gruweldade wat gedurende die apartheidsera gepleeg is Bewerings en beskuldigings van menseregteskendings is swaar teen die NP gelaai Die ANC het met ongeloof en onsensitiwiteit gereageer en geglo dat slegs die NP die kwaaddoeners is Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 2.3.2 [Onttrekking van bewyse uit Bron 2C V1] Desmond Tutu (1 x 2) (2) 2.4 [Vergelyking van Bron 2B en Bron 2C V3] Bron 2B dui aan dat die NP ontken dat hy by wydverspreide oortredings betrokke was, en Bron 2C toon letterlik die hoeveelheid misdade wat deur die NP gepleeg is Bron 2B dui aan dat die ANC vir die geweld en menseregteskendings geblameer word en Bron 2C wys dat die ANC weg loop en die uitkoms van die verslag wat hulle impliseer ontken Bron 2B dui aan dat die PAC die gebruik van geweld regverdig terwyl die IVP en die ANC weier om verantwoordelikheid te neem vir menseregteskendings Enige ander relevante antwoord (enige 2 x 2) (4) 2.5 2.5.1 [Onttrekking van bewyse uit Bron 2D V1] hulle blameer vir hul bydrae tot die styging in geweld deur bewapening en opleiding van selfverdedigingseenhede in (2 x 1) (2) 2.5.2 [Definisie van historiese konsep uit Bron 2D V1] Fundamentele vryheid vir almal sonder diskriminasie teen ras, geslag, taal en godsdiens Enige ander relevante antwoord (1 x 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 13 2.5.3 [Interpretasie van bewyse uit Bron 2B V2] Albei wou nie die verantwoordelikheid vir die gruweldade wat hulle gepleeg het aanvaar nie Beide het geglo hulle slagoffers van menseregteskending deur die apartheidsregering was Die IVP wou nie blameer word vir politieke geweld nie Die ANC het gevoel dat hulle teen onregverdige stelsel veg Enige ander relevante antwoord (enige 1 x 2) (2) 2.6 [ Kandidate kan die volgende aspekte by hulle antwoorde insluit: SUKSESVOL WVK is gestig om menseregteskendings te ondersoek en gemagtig om amnestie toe te staan (Bron 2A) Meer as 1 000 oortreders het amnestie ontvang (Bron 2A) Die WVK het terapeutiese rol vervul deur die oortreders toe te laat om hul stories te vertel (Bron 2A) Die WVK kon die waarheid openbaar deur oortreders toe te laat om hul stories te vertel (Bron 2A) Politieke partye het die geweldsmisdade wat gepleeg is erken (Bron 2B) Die WVK het sy mandaat vervul deur verslag oor sy bevindinge in te dien (Bron 2C) Die ANC is as huigelaars beskou aangesien hulle ook soortgelyke misdade gepleeg het (Bron 2C) Die WVK het die ANC aanspreeklik gehou vir menseregteskendings voor en na 1990 (Bron 2D) Die WVK het derdemagaktiwiteite uitgelig (Bron 2D) Die geloofwaardigheid van die WVK is betwis toe die finale verslag gewysig is om die IVP se bevindinge in te sluit (Bron 2D) Die WVK is dus as suksesvol beskou aangesien dit tot nasiebou en versoening bygedra het (eie kennis) Enige ander relevante antwoord NIE SUKSESVOL NIE Kruisondervraging van slagoffers is nie toegelaat nie (Bron 2A) Die politieke partye was nie bereid om enige blaam te neem vir die geweldsmisdade wat gepleeg is nie (Bron 2B en Bron 2C) Baie gesinne was nog op soek na antwoorde (eie kennis) Oortreders is nie aanspreeklik gehou vir die misdade wat gepleeg is nie (eie kennis) Die finale verslag is deur die ANC en IVP betwis (Bron 2D) Baie leiers het geweier om voor die WVK te verskyn Die WVK het nie sy doelwitte bereik nie aangesien dit nie in staat was om versoening te bewerkstellig nie (eie kennis) Enige ander relevante antwoord Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

14 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) Gebruik die volgende rubriek om punte toe te ken. KRITERIA PUNTE Gebruik bewyse op elementêre wyse, bv. toon geen of min begrip of die Waarheid-en- Versoeningskommissie (WVK) suksesvol was om VLAK 1 Suid-Afrika met sy verdeelde verlede te versoen. 0 2 Gebruik bewyse gedeeltelik of kan nie paragraaf skryf nie. met die onderwerp, bv. toon begrip of die Waarheid- en-Versoeningskommissie (WVK) suksesvol was om VLAK 2 3 5 Suid-Afrika met sy verdeelde verlede te versoen. Gebruik bewyse op basiese manier om paragraaf te skryf. Gebruik relevante bewyse bv. begrip of die Waarheid-en-Versoeningskommissie (WVK) suksesvol was om Suid-Afrika met sy VLAK 3 6 8 verdeelde verlede te versoen. Gebruik bewyse baie effektief in georganiseerde paragraaf en toon begrip van onderwerp. (8) [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 15 AFDELING B: OPSTELVRAE VRAAG 3: BURGERLIKE VERSET, 1970 s TOT 1980 s: SUID-AFRIKA DIE [Beplan en konstrueer oorspronklike argument wat gebaseer is op relevante bewyse deur gebruik te maak van analitiese en interpretasie vaardighede] SINOPSIS Kandidate moet aandui of hulle saamstem of nie saamstem of Steve Biko en die filosofie van Swart Bewussyn swart Suid-Afrikaners gemobiliseer het om die apartheidsregering in die 1960 s en 1970 s uit te daag. HOOFASPEKTE Kandidate kan die volgende aspekte by hulle antwoorde insluit: Inleiding: Kandidate moet saamstem of nie saamstem dat Steve Biko en die filosofie van Swart Bewussyn swart Suid-Afrikaners gemobiliseer het om die apartheidsregering in die 1960 s en 1970 s uit te daag. UITBREIDING Politieke vakuum (Agtergrond inligting) Geskep nadat die ANC en PAC politieke leiers en partye verban of tronkstraf gedurende 1960 gekry het Mobilisering van swartes Bevorder selftrots onder swartes Om hulleself te aanvaar/om selfvertroue te hê/selfversorgend/begrip van identiteit Bemagtig swartes om die gees van selfbejammering; minderwaardigheids- kompleks; selfvervreemding en dominansie deur eksterne magte te verwerp Die stigting van SB was deur die apartheidsregering verwelkom as verlenging van aparte ontwikkeling Politieke mobilisasie Swart studente het begin om hulself te organiseer deur wit oorheersing te verwerp deur van NUSAS weg te breek en SASO (1968) te stig Swart studente het die filosofie van Swart Bewussyn aangeneem (Rol van Biko/ SASO) SASO was vir universiteitstudente en SASM vir skole SB gee aanleiding tot die stigting van die Swart mense se Konvensie (BPC) in 1972 wat studente, kerkgemeenskappe en werkersunies ingesluit het Unies wat hulle het met die SB-filosofie vereenselwig was die Swart Ouers Vereniging (Black Parents Association) en Black Allied Workers Union (BAWU) ingesluit Die Suid-Afrikaanse Studentebeweging was in 1972 gestig en het swartes aan die ideale van die SB blootgestel Skorsing van Tiro wat aanleiding gee tot studente betogings gegee het BCM en SASO het FRELIMO-saamtrekke (1974) gereël Skorsing van studente uit universiteit Die arrestasie van SB-leiers het politieke aktivisme verhoog Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

16 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) Studentemobilisasie Bantoe-onderwys het Afrikaans as onderrigmedium by skole ingestel (1975) SASO en SASM het die stigting van die Soweto Studente Verteenwoordigende Raad (SSVR) beïnvloed Beide swart onderwysers en studente het Afrikaans as die taal van die onderdrukker verwerp Sommige onderwysers en leerders was reeds aan Biko se idees en SB- filosofie deur SASO-studente-onderwysers van die universiteite af blootgestel Die departementele omsendskrywe oor Afrikaans (50/50) was die sneller vir die Soweto-opstand Op 16 Junie 1976 het studente vreedsaam teen die implementering van die omsendskrywe protesteer Polisiereaksie op die studentoptogte (Hector Petersen, 13-jarige seun, was die eerste ongevalle van die opstand) Mobilisasie deur middel van Gemeenskapprogramme Biko se verbanning na King Williams Town het die fokus gemeenskap- programme afgelei Mamphele Ramphele se verbanning na Tzaneen SB ondersteun onafhanklikheid van wittes deur middel van die Swart Gemeenskapsprogramme om swartes te ondersteun sonder wit ondersteuning. (Zanempilo Gesondheid Kliniek/Ginsburg Opvoedingstrust/ Zimele Trust Fonds/Solempilo Gemeenskapsggesondheidsentrum/Ithuseng Gemeenskapgesondheidprogramme en Winterskool-projekte) Mobilisasie deur Arbeid Mobiliseer werkers om vakbonde te stig SB het gelei tot die stigting van die Black Allied Workers Union (BAWU) werkersstaking in 1973 in Durban Dood van Biko (1977) in polisie aanhouding 19 Oktober 1977 verbanning van 19 organisasies wat verbintenisse met SB gehad het Mobilisasie deur die Media Rol van die media was simpatiek teenoor die SB-filosofie, bv. The World- en The Weekend World-koerante was gesluit Enige ander relevante antwoord SLOT: gevolgtrekking opsom. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 17 VRAAG 4: DIE KOMS VAN DEMOKRASIE NA SUID-AFRIKA EN DIE AANVAARDING VAN DIE VERLEDE [Beplan en konstrueer oorspronklike argument wat gebaseer is op relevante bewyse deur gebruik te maak van analitiese en interpretasie vaardighede] SINOPSIS Kandidate moet krities bespreek hoe toewyding en kompromie sleutelrolle in die handhawing van die onderhandelingsproses gespeel het wat uiteindelik tot nuwe demokratiese Republiek van Suid-Afrika in 1994 gelei het. HOOFASPEKTE Kandidate moet die volgende aspekte by hulle antwoorde insluit: Inleiding: Kandidate moet krities bespreek hoe toewyding en kompromie sleutelrolle in die handhawing van die onderhandelingsproses gespeel het wat uiteindelik tot nuwe demokratiese Republiek van Suid-Afrika in 1994 gelei het. UITBREIDING De Klerk kom in 1989 aan bewind kort agtergrond De Klerk se toespraak in die parlement op 2 Februarie 1990 Het gelei tot die ontbanning van politieke en burgerlike organisasies soos die ANC en SAKP Die opheffing van beperkings op COSATU, AZAPO ens. Groote Schuur-minuut, 2 Mei 1990 (ANC en NP ontmoet: ANC-afvaardiging onder leiding van Nelson Mandela en die NP-afvaardiging onder leiding van FW de Klerk) Apartheidswetgewing herroep soos die Wet op Afsonderlike Reservering van Geriewe Pretoria-minuut, 6 Augustus 1990 (ANC het ingestem om die gewapende stryd op te skort) KODESA 1 (19 politieke partye uitgesluit AZAPO, CP en PAC 300 afgevaardigdes het vergader) Geweld breek uit in sommige dele van Suid-Afrika soos die Witwatersrand en Natal Slegs blankes referendum en die impak daarvan (Maart 1992) (toewyding) CODESA 2 (2 Mei 1992) het ineengestort. Partye kon nie ooreenkom oor nuwe grondwetmakende liggaam en tussentydse regering nie NP wou minderheidsveto hê terwyl ANC tussentydse regering vir nie langer as 18 maande en gewone meerderheidsregering wou hê nie Boipatong-slagting (17 Junie 1992) en die gevolge daarvan Bisho-slagting (7 September 1992) het die proses van onderhandelinge amper ontspoor Rekord van Verstandhouding onderteken op 26 September 1992 tussen Roelf Meyer (NP) en Cyril Ramaphosa (ANC) (toewyding) Sluipmoord op Chris Hani (10 April 1993) en die impak daarvan op Suid-Afrika (toewyding) Belangrikheid van die Veelparty-onderhandelingsforum vir Suid-Afrika se toekoms (toewyding) Regsgesinde (AWB) aanval op die World Trade Centre en die gevolge daarvan Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

18 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) Sonsondergangklousule wat deur Joe Slovo ingestel is, het die dooiepunt van onderhandelinge verbreek (toewyding en kompromie) St James-slagting in Julie 1993 APLA begin skiet 11 gedood en 58 gewond Heidelberg Tavern-slagting 31 Januarie 1993 Shell House-slagting Verkiesingsdatum 27 April 1994 aangekondig (toewyding) Motorbomme ANC-hoofkantoor en Jan Smuts-lughawe ANC het verkiesings gewen en Mandela het die eerste swart Suid-Afrikaanse president geword Enige ander relevante antwoord Slot: Kandidate moet hul argument met relevante gevolgtrekking saamvat. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 19 VRAAG 5: DIE EIND DIE GEBEURE VAN 1989. [Beplan en konstrueer oorspronklike argument wat gebaseer is op relevante bewyse deur gebruik te maak van analitiese en interpretasie vaardighede] SINOPSIS Kandidate moet aandui tot watter mate beleidsveranderinge deur Mikhail Gorbachev in die Sowjetunie vanaf 1985 tot die verbrokkeling daarvan in 1991 gelei het, maar ook positiewe resultate op Suid-Afrikaanse politiek gehad het. HOOFASPEKTE Kandidate moet die volgende aspekte by hulle antwoorde insluit. Inleiding: Kandidate moet standpunt inneem en demonstreer tot watter mate beleidsveranderinge deur Mikhail Gorbachev in die Sowjetunie vanaf 1985 tot die verbrokkeling daarvan in 1991 gelei het, maar ook positiewe resultate op Suid-Afrikaanse politiek gehad het. UITBREIDING Gorbachev het in 1985 op 54-jarige ouderdom die sekretaris-generaal van die CPSU en leier van die regering geword Hy was nie nie en het gehoop om die Sowjetunie se ekonomie te laat herleef deur beide nywerheidsuitset en tegnologie te verbeter, asook om hulle markte uit te berei Hy het groot risiko geloop om politieke verandering te bewerkstelling, veral vir die Sowjetunie, bekend vir sy geharde kommunistiese houding Hy wou die Sowjetunie swak ekonomiese stelsel haal weens ruimte en wapenwedloop met die VSA In 1985 het hy Perestroika (Ekonomiese heropbou) en Glasnost (openlikheid) bekendgestel Perestroika het kleinskaalse privaat eienaarskap toegelaat en regeringsbeheer oor produksie verwyder Perestroika en glasnost het tot eise dat kommunisme beëindig word en volle demokrasie gelei Glasnost het gelei tot kritiek op die beleid van Perestroika en Gorbachev self Baie stoere kommuniste was ontevrede met beleide wat ongewild geword het By die huis het hy twee tipes teenstaanders gehad: gehardes wat gekant was teen die hervormings en liberale wat hom gekritiseer het omdat hy nie vinnig genoeg beweeg nie Die twee beleide het mekaar nie ondersteun soos daarna uitgesien nie, maar het die hele stelsel van die Sowjetunie beëindig Hy het steun by die huis verloor Eenheid van die Sowjetunie was in gevaar en Sosialisme is bedreig geraak Hy het heldestatus aan die Weste gebied. Sy persoonlike mag en aansien het toegeneem Hy het in 1990 edele prys vir vrede ontvang Baie onderliggende verskille het tussen die 15 Republieke bestaan Burgerlike onrus het onder verskillende groepe uitgebreek Ou vorm van nasionalisme het te na vore gekom en tot nuwe eise vir onafhanklikheid gelei Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

20 GESKIEDENIS V2 (EC/JUNIE 2025) Hy het probeer om die disintegrasie te stop deur die stigting van Federasie van State voor te stel wat misluk het In 1990 het verskeie Sowjet-state, insluitend Rusland onder Gorbachev se bitter mededinger, Boris Yeltsin, hulle onafhanklikheid verklaar Op 25 Des. 1991 is USSR die Kommunistiese Party ontbind Elkeen van die 15 Republieke het onafhanklik geword en lede van die Statebond van Onafhanklike State geword Die verbrokkeling het die einde van die Koue Oorlog gesimboliseer Positiewe resultate van Gorbachev se hervormings op Suid-Afrikaanse politiek Gesprekke tussen die NP en ANC in ballingskap Die ineenstorting van die Sowjetunie plaas druk op beide die Nasionale Party en die ANC om te begin onderhandeling Die nederlaag van die SAW tydens die Slag van Cuito Caunavale in 1988 het die Nasionale Party aangemoedig om met kommuniste te onderhandel oor die onafhanklikheid van Suidwes-Afrika FW de Klerk het hervormingswette voorgestel wat tot onderhandelinge tussen die Nasionale Party en die ANC gelei het Suid-Afrika onttrek uit Suidwes-Afrika SWAPO het die verkiesing gewen (1990) en dit Namibië genoem Die vreedsame oorgang vanaf blanke minderheidsregering tot Swart meerderheidsregering in Namibië het as bloudruk vir SA gedien om dieselfde te doen Dit het duidelik geword dat die Nasionale Party nie blanke oppergesag-regering onbepaald kan handhaaf nie Invloedryke Nasionale Party-lede het begin besef dat apartheid nie die antwoord - belange nie Die regering het begin glo dat hervormings nodig was vir die ontwikkeling van sterk swart middelklas as Die Suid-Afrikaanse regering kon nie meer die bedreiging van kommunisme gebruik om Westerse ondersteuning te kry nie Suid-Afrika kon nie meer op Westerse steun staatmaak vir sy anti-kommunistiese standpunt nie Wêreldpolitiek het verander en die het invloed op Suid-Afrika se Apartheids- beleid Die apartheid regime kon nie meer kommunisme gebruik om sy rassesegregasie beleid te regverdig nie Die Nasionale Party se aandrang dat dit Suid-Afrika van kommunistiese aanslag beskerm het, het onrealisties geword De Klerk het gedink dat die ANC swak was deur sy gewilligheid gewys om met hulle te onderhandel Die USSR kan nie meer die ANC finansieel ondersteun nie want dit was bankrot Die USSR wou nie meer die ANC met wapens ondersteun nie omdat dit ten gunste van vreedsame onderhandeling was Die ANC was nie meer in staat om die gewapende stryd teen die NP voort te sit sonder hierdie militêre en finansiële ondersteuning nie Die ANC het ook nou bereidwilligheid getoon om met die NP te onderhandel as alternatief vir die gewapende stryd FW De Klerk het begin aanvaar dat die swart stryd teen apartheid was nie sameswering wat uit Moskou bestuur was nie Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.

(EC/JUNIE 2025) GESKIEDENIS V2 21 Dit het De Klerk in staat gestel om met die bevrydingsorganisasies te onderhandel om blywende oplossing vir Suid-Afrika te kry Op 2 Februarie 1990 het De Klerk ontbanning van alle anti-apartheidorganisasies aangekondig en dit het die weg gebaan vir veelparty onderhandeling Hierdie onderhandeling het uiteindelik aanleiding gegee tot demokratiese verkiesings wat gedurende 1994 gehou was Enige ander relevante antwoord Slot: Kandidate moet hul argument saamvat met relevante gevolgtrekking opsom. [50] TOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Hierdie dokument is afgelaai vanaf www.ecexams.co.za.