Economic And Management Sciences Grade 9 P2 2023 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com PROVINSIALE EKSAMEN NOVEMBER 2023 GRAAD 9 NASIENRIGLYNE EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE: DIE EKONOMIE EN ENTREPRENEURSKAP (VRAESTEL 2) 7 bladsye

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE NASIENRIGLYNE (VRAESTEL 2) GRAAD 9 AFDELING A: ALLE ONDERWERPE VRAAG 1 1.1 PASITEMS 1.1.1 D 1.1.2 C 1.1.3 E 1.1.4 A 1.1.5 B (5 x 1) 5 1.2 KIES DIE KORREKTE WOORD 1.2.1 visie  1.2.2 logo  1.2.3 posbeskrywing  1.2.4 Openbare hulpbron funksie  1.2.5 Algemene bestuursfunksie  (5 x 1) 5 1.3 MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.3.1 C 1.3.2 A 1.3.3 B 1.3.4 A 1.3.5 C (5 x 1) 5 15 TOTAAL AFDELING A: 15 2

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE NASIENRIGLYNE (VRAESTEL 2) GRAAD 9 AFDELING B: DIE EKONOMIE VRAAG 2: VAKBONDE 2.1 'n Georganiseerde vereniging van werkers in 'n ambag, groep ambagte of beroepe wat gevorm word om die regte en belange van die lede te beskerm en te bevorder.  (2) 2.2 Plakkaatbetoging (Picketing) Sloerstaking (Go-slow) Werkers wat by nywerheidsoptrede 'n Vorm van nywerheidsaksie waarin betrokke is, gaan na hul werkplek om werk of vordering doelbewus steun vir hul saak te verhoog. Hulle vertraag word.  kan dit doen deur inligting te kommunikeer of ander te oorreed om nie te werk nie of om nie 'n deel van hul dienskontrakte uit te voer nie. Hulle doen geen werk nie en gaan nie die perseel binne nie. (Enige ander korrekte en relevante verduideliking vir 2 punte elk) (4) 2.3 • Bedinging om hul lede se lone, voordele en werksomstandighede te verbeter en om afleggings te bestuur. • Verskaf insette om die regering te kry om wette aan te neem wat hul lede se lewens sal verbeter. • Voorsiening van professionele opleiding, regsadvies en regsverteenwoordiging vir hul lede. • Organisering van nywerheidsaksies. • Verteenwoordiging van werkers se belange tydens dispute met werkgewers • Werk saam met werkgewers om werknemers 'n groter sê te gee in die besluite wat die bestuur neem (Enige 3 funksies vir 2 punte elk/Enige ander korrekte en relevante antwoord(e)) (6) 2.4 2.4.1 • Vakbonde kan firmas bystaan om nuwe werkspraktyke toe te pas wat arbeidsproduktiwiteit kan verhoog ✓✓ • Vakbonde kan werkers nader aan hul bestuur bring en hul belange verteenwoordig ✓✓ • Hoër lone om die motivering en produktiwiteit van werkers te verhoog • Vakbonde is baie effektief om meganismes te skep om konflik in die werkplek op te los (Enige 2 voordele vir 2 punte elk/Enige ander korrekte voordeel) (4) 2.4.2 • Die voortdurende druk vir hoër lone kan tot werkloosheid vir die werkers lei ✓ • Die vraag na hoër lone kan lei tot inflasie – stygende pryse – basiese goedere word duurder ✓ (Enige 2 nadele vir 2 punte elk/Enige ander korrekte nadeel) (4) 3

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE NASIENRIGLYNE (VRAESTEL 2) GRAAD 9 2.5 2.5.1 SADTU, NAPTOSA, SAOU, PEU  (1) 2.5.2 NUM  (1) [22] 22 TOTAAL AFDELING B: 22 4

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE NASIENRIGLYNE (VRAESTEL 2) GRAAD 9 AFDELING C: ENTREPRENEURSKAP VRAAG 3: FUNKSIES VAN 'N BESIGHEID 3.1 Funksies Verduideliking Voorbeeld Menslike Hulpbron- Menslikehulpbronbestuur is 'n Voorstelle vir 'n funksie bestuursfunksie wat gemoeid is personeelkantien en met die aanstelling, motivering en gimnasiumfasiliteite instandhouding van die deur Isiah, die HR- arbeidsmag in 'n organisasie.  bestuurder  OF Menslikehulpbronbestuur handel oor kwessies wat met werknemers verband hou, bv. aanstellings, opleiding, ontwikkeling, vergoeding, motivering, kommunikasie en administrasie. Finansiële Funksie Die finansiële funksie in besigheid Gesonde verwys na die funksies wat bedoel kontantvloei  is om finansiële hulpbronne te verkry en te bestuur en om wins te genereer. Dit produseer relevante finansiële hulpbronne en inligting wat bydra tot die produktiwiteit van ander besigheidsfunksies, beplanning en besluitnemingsaktiwiteite.  (4) 3.2 Topbestuur:  Hulle neem besluite in 'n besigheid. Bv. die eienaar en hoofuitvoerende beampte.  Middelvlakbestuur:  Hulle sorg dat stelsels en planne vir uitvoering ingestel word gegrond op die besluit wat geneem is deur die topbestuur sodat dit geïmplementeer kan word, bv. Hoof van die Finansiële Departement, Bemarkingsbestuurder, Isiah – HR Bestuurder.  Laervlakbestuur:  Hulle is in beheer van die uitvoering van die take wat deur topbestuur besluit is, bv. spanleiers vir bemarking  (Enige ander korrekte en relevante verduideliking) (6) 3.3 • Beplanning  – opstelling van doelwitte, visie en missie  • Organisering  – toekenning van werk aan verskillende afdelings sodat die visie gerealiseer word  • Leiding – motivering van werkers om take uit te voer en vasgestelde doelwitte te bereik  • Beheer  – bestuurders kontroleer die resultate en uitkomste van die planne van die organisasie  (Enige ander korrekte verduideliking vir elk van die take) (8) 5

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE NASIENRIGLYNE (VRAESTEL 2) GRAAD 9 3.4 • Wet op Basiese Diensvoorwaardes  • Wet op Gelyke Indiensneming  • Wet op Arbeidsverhoudinge • Die Wet op Beroepsgesondheid en -veiligheid (Enige 2 vir 1 punt elk enige ander relevante en korrekte wet) (2) 3.5 Ja,  dit bou 'n positiewe handelsmerk, dit bou die beeld van jou besigheid, dit verseker dat kommunikasie direk is en dat die regte boodskap uitgestuur word.  (Ja (1 punt) en enige 1 relevante en korrekte motivering (1 punt)). (2) [22] 22 VRAAG 4: BESIGHEIDSPLAN 4.1 Afleweringsdiens vir noodsaaklikhede en wegneemetes.  (2) 4.2 4.2.1 Hulle wil hê dit moet 'n betroubare alternatief wees vir die manier waarop inkopies gedoen word of die manier waarop die uitruil van geld en goedere tussen verkopers en kliënte in informele nedersettings plaasvind. Terwyl dit ook 'n positiewe impak op die lewens van jong meisies in die townships het.  (2) 4.2.2 • Naam van die besigheid  • Logo/Embleem  • Slagspreuk  • Adres van die besigheid  • Kontakbesonderhede • Datum waarop die sakeplan voorberei is • Persoon deur wie die sakeplan opgestel is en hulle posisie in die besigheid (Enige ander korrekte en relevante antwoord) (4) 4.3 Sterk punte  Swak punte  – Spanwerk, almal het hulle eie rol  – As iemand siek raak kan die – Advertensies aflewerings nie altyd plaasvind nie  – Koste van aflewering is hoog Geleenthede  Bedreigings  – Meer kinders kan betrokke raak  – Ander jeugdiges wat dieselfde diens – Uitbreiding na ander areas lewer/kompetisie  – Groter verskeidenheid produkte – Fietse kan gesteel word wat afgelewer word (8) (Enige ander relevante antwoord, 1 punt vir elke aspek + 1 punt vir verduideliking) 6

Downloaded from hlayiso.com EKONOMIESE EN BESTUURSWETENSKAPPE NASIENRIGLYNE (VRAESTEL 2) GRAAD 9 4.4 Nr. Stelling Ingesluit by hierdie sakeplan- komponent bv. Bied 'n afleweringsdiens van Beskrywing van diens/produk noodsaaklike goedere aan A Hulle het plakkate op hul Facebook- BEMARKINGSPLAN  blad B Inligting oor die geld wat nodig is FINANSIËLE PLAN  om die besigheid uit te brei C Vertel moontlike beleggers baie oor BESTUURSPLAN  die besigheid D Watter masjinerie en toerusting is PRODUKSIEPLAN  nodig om die goedere/diens te verskaf (4) 4.5 plek  (1) [21] 21 TOTAAL AFDELING C : 43 TOTAAL: 80 7