Agricultural Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2017 Memo

NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2017 LANDBOUWETENSKAPPE V2 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 11 bladsye.

2 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2017)) AFDELING A VRAAG 1.1 VRAAG 1.2 1.1.1 A √√ 1.2.1 G √√ 1.1.2 C √√ 1.2.2 D √√ 1.1.3 B √√ 1.2.3 A √√ 1.1.4 A √√ 1.2.4 J √√ 1.1.5 D √√ 1.2.5 B √√ (5 x 2) (10) 1.1.6 A √√ 1.1.7 B √√ 1.1.8 C √√ 1.1.9 C √√ 1.1.10 D √√ (10 x 2) (20) VRAAG 1.3 VRAAG 1.4 1.3.1 Selektiewe teling √√ 1.4.1 Sekskoppeling √ 1.3.2 Ewewigsprys √√ 1.4.2 Uitkontraktering √ 1.3.3 Verskansing √√ 1.4.3 Netto inkomste/wins √ 1.3.4 Arbeidsooreenkoms/kontrak √√ 1.4.4 Groenprodukte √ 1.3.5 Poliploïedie √√ 1.4.5 Bemarkingsketting √ (5 x 2) (10) (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

((EC/SEPTEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V2 3 AFDELING B VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR EN BEMARKING 2.1 2.1.1 Redes waarom tamaties in bokse beskerm word  Vir maklike hantering gedurende distribusie/vervoer √  Vir beskerming teen meganiese beskadiging. √  Vir maklike berging en verpakking. √ (Enige 2 x 1) (2) 2.1.2 Belangrike verpakkingsinligting wat tamatie-kopers mag lok.  Naam van landbouproduk √  Handelsnaam van die landbouproduk √  Grootte √  Variteit/Verskeidenheid √  Netto gewig √  Aantal √  Produsent √  Verskeper/Uitvoerder √  Land van oorsprong √ (Enige 2 x 1) (2) 2.1.3 Rede waarom verpakkingsmateriaal wat vir groente gebruik word nie chemikalieë moet bevat nie.  Toksiese chemikalieë kan na die groente oorgedra word. √  Groente mag gekontamineer word/chemiese slegte ruik absorbeer/nie lekker ruik nie. √ (Enige 1 x 1) (1) 2.2 2.2.1 Die Wet van Aanbod Hoe hoër die aanvraag, hoe meer goedere sal voorsien word. √√ (2) 2.2.2 Funksies van landboubemarkingsfaktore wat die aanbod beïnvloed  Prys van die produk – hoe hoër die prys, hoe meer produsente sal gewillig wees om te lewer. √  Mededingende produkte – indien goedkoper produkte die mark betree, kan die boer produksie verminder. √  Omgewingsomstandighede soos plaagbesmetting kan die aanbod beïnvloed. √  Politieke onstabiliteit soos oorlog. √  Verwagting van toekomstige prysveranderings. √  Wanneer die vraag na die produk daal, sal produsente oorskakel om ander dinge te produseer. √  Tegnologie – nuwe tegnologie kan produksie verhoog. √  Produksiekoste – hoe hoër die produksiekoste, hoe minder wins sal gemaak word. √  As die regering subsidies lewer, sal die aanbod waarskynlik toeneem. √ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

4 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2017)) 2.2.3 Hoe die volgende faktore die vraag na ʼn produk beïnvloed (a) Advertering Advertering kan verbruikers in kennis stel van ʼn nuwe of verbetering in ʼn produk. √ Dit kan die vraag na die produk verhoog. √ (2) (b) Kwaliteit van ʼn produk Die vraag na ʼn produk sal toeneem as die kwaliteit van die produk goed is. √ As die kwaliteit sleg is, sal die vraag afneem/daal. √ (2) 2.3 2.3.1 Die verhouding tussen die vraag en aanbod van lemoene op ʼn plaas. 70 60 50 40 30 20 10 0 10 20 30 40 50 60 Aantal lemoene  Korrekte opskrif √  Korrekte plot van waardes √  Byskrifte en eenhede (Prys in Rande) op Y-as √  Byskrifte en eenhede (Hoeveelheid lemoene) op X-as √  Vraag- en aanbodkrommes √ (5)  2.3.2 Prys by markewewig  R30,00 √ (1) 2.3.3 Hoekom die vraag na lemoene laag by R50,00 is Die prys is baie hoog / hoe hoër die prys, hoe laer is die vraag. √ (1) 2.4 2.4.1 Vryemarkstelsel Dit is die bemarking van produkte op ʼn onbeheerde wyse. √√ (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

((EC/SEPTEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V2 5 2.4.2 Die hoofkanale van ʼn vryemarkstelsel  Plaashekbemarking √  Varsprodukte markte  Voorraadverkope √  Direkte bemarking √  Internet bemarking √  Veiling √ (Enige 2 x 1) (2) 2.4.3 Nadele van ʼn vryemarkstelsel  Prys fluktueer aansienlik √  Markkoste is hoog. √  Die produsent is verantwoordelik vir die bemarking van die produkte. √  Die produsent het beperkte bedingingsmag √  Produsentbesluit kan tot groot finansiële verlies lei. √  Daar word dikwels kartels gevorm en verbruikers word uitgebuit. √ (Enige 2 x 1) (2) 2.5 2.5.1 Bemarkingskoste wat die prys van die produk kan affekteer  Produkvoorbereiding en verpakkingskoste √  Hanteringskoste √  Vervoerkoste √  Produk koste √ (Enige 3 x 1) (3) 2.5.2 Faktore wat die bemarking van landbouprodukte belemmer  Bederfbaarheidsaard van plaasprodukte soos vleis √  Landbouprodukte het hoë volume met relatiewe lae eenheidswaarde√  Seisoenale skommelinge in produksie √  Standaardisering van grootte, smaak en voorkoms wissel √  Plaaslike beperkings van landbouproduksie √  Tussengangers benodig vir die bemarking van landbouprodukte √  Lang produksietyd van sekere gewasse soos hout. √ (Enige 2 x 1) (2) 2.5.3 Maniere om die lanboubedryfsketting te verbeter en meer effektief te maak  Verbeter die mededingendheid van kommersiële boere. √  Verhoog staatsbeheer oor minderwaardige landbouprodukte uit die buiteland. √  Verbeter vervoer √  Bevorder boere-koöperasies √  Verskaf toegang tot markinligting. √  Verbeter toegang tot bergingsfasiliteite. √  Verbeter opleiding en vaardigheidsontwikkeling. √  Verbeter plaaslike bemarkingsinfrastruktuur en plaaslike bemarkingsnetwerke. √ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

6 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2017)) 2.6 Moontlike probleme wat kan opduik as ʼn landboubedryf opgestel word  Onvoldoende navorsing √  Laat gapings / wees vaag / verskaf te veel inligting. √  Onvoldoende tegniese besonderhede √  Oor-ambisieuse of onrealistiese aannames en projeksies. √  Onvoltooide finansies √  Nie potensiële kompetisie beklemtoon nie. √  Versteek swakheid en risiko's. √  Gebruik die verkeerde formaat √ (Enige 2 x 1) (2) [35] VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE 3.1 3.1.1 Produksiefaktor wat as waarborg gebruik kan word Grond √ (1) 3.1.2 Regverdiging  Die waarde van grond verhoog met verloop van tyd. √  Grondbesit is maklik oordraagbaar.  Die waarde van grond kan omskep word. √  Grond kan maklik te eniger tyd verkoop word. √ (Enige 2 x 1) (2) 3.1.3 Verduideliking van “die beskikbaarheid van grond vir landboudoeleindes is beperk”  Grond vir verbouing/bewerking/produksie of landbou- doeleindes is beperk √ tot spesifieke gebiede. √  Grond vir landboudoeleindes kan nie geproduseer word nie. √  Dit is onveranderbaar. √ (Enige 2 x 1) (2) 3.1.4 Ekonomiese eienskappe van grond  Dit is ʼn primêre produksiefaktor. √  Dit is onverwoesbaar/onvernietigbaar. √  Dit wissel in produksiepotensiaal √  Dit kan gekoop en verkoop word. √  Die waarde verhoog √  Dit is ʼn passiewe produksiefaktor √ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

((EC/SEPTEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V2 7 3.2 3.2.1 Geskoolde Semi-geskoolde Ongeskoolde arbeider arbeider arbeider Veearts √ Ongekwalifiseerde Appelplukker √ werktuigkundige √ (3) 3.2.2 Werker wat die meeste in aanvraag by ʼn veeboer is  Veearts √ (1) 3.2.3 Rede  Geskoolde werkers is skaars en die vraag na hulle is hoog. √  Dit duur lank om ʼn veearts op te lei. √  Slegs die veearts is meer nuttiger vir die veeboer. √ (Enige 1 x 1) (1) 3.2.4 Metodes om die ekonomiese omstandighede van die appelplukker te verbeter  Verskaf aansporings aan hom. √  Betaal hoër salaris. √  Betaal bonusse √  Deur in vennootskap met die werker te gaan. √  Voorsien mediese versekering √  Verskaf plaasprodukte soos melk √ (Enige 2 x 1) (2) 3.2.5 Die wetgewing wat die appelplukker die beste kan help  Wet op Basiese Diensvoorwaardes / Vaardigheidsontwikkeling √ (1) 3.3 3.3.1 Die tipe dokument in 3.3.  Ondernemingsbegroting √ (1) 3.3.2 Motivering van jou antwoord tot VRAAG 3.3.1.  Die rekord is ʼn plan of rekord van die geld wat spandeer word en verdien word deur slegs een onderneming (tamatie). √ (2) 3.3.3 Twee tipes kapitaal met voorbeelde  Roerende kapitaal, bv. trekker √  Bedryfskapitaal, bv. kunsmis, tamatie-saailinge, insekdoders stoorkaste. √ (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

8 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2017)) 3.3.4 Wins of verlies van die boer Totale inkomste = 15 250,92 √ Uitgawe = 4 521,25 √ Wins = R15 250,92 – R4 521,25 = R10 729,67 √ (3) 3.3.5 Bronne van kapitaal aan die plaaswerker  ʼn Handelsbank wat krediet aan die algemene publiek lewer √  Finansiële instellings soos die Landbank of Ithala Ontwikkelingsfinansieringskorporasie Bpk. √  ʼn Trustmaatskappy √  ʼn Potensiële sakevennoot √  Landboukoöperasies en landboubesighede √ (Enige 2 x 1) (2) 3.4 3.4.1 Definisie van plaasbestuur Toepassing van basiese besigheidsbeginsels en wetenskaplike beginsels van landbou √ op die plaasbesigheid. √ (2) 3.4.2 Komponent van strategiese bestuur  Die ontwikkeling van ʼn visie. √  Die ontwikkeling van ʼn missie. √  Doelwitte en doelwitte stel. √ (3) 3.4.3 Verduideliking van konseptuele vaardighede Konseptuele vaardighede laat jou toe om oor veranderinge in die bedryf of in plaasomstandighede na te dink. √ en strategieë ontwikkel om dit aan te spreek. (2) 3.4.4 Sosio-kulturele omstandighede wat besighede affekteer  Bevolkingsdemografie – ouderdom, geslag en ras  Samestelling √  Opleidingsvlakke kan die beskikbaarheid van arbeid aan die plaas affekteer. √  Kultuur en godsdiens en die waardes en leefstylkeuses van jou kliënte. √  Houding teenoor omgewingsvraagstukke sal die vraag na jou produk beïnvloed. √  MIV en vigs kan jou verbruikers se beskikbare kontantvloei en die beskikbaarheid van arbeid beïnvloed. (Enige 3 x 1) (3) [35] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

((EC/SEPTEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V2 9 VRAAG 4: BASIESE LANDBOUGENETIKA 4.1 4.1.1 Genotipe in K SsQq √ (1) 4.1.2 Fenotipe in L Swart Kort √ (1) 4.1.3 Verhouding van wit en lang hare in die kruisings 1 √ : 16 √ (2) 4.1.4 Persentasie swart en kort hare in die fenotipe Totaal van die fenotipes = 9 + 3 + 3 + 1 √ = 16 √ Swart en kort hare = 9 Persentasie swart en kort hare = 9/16 x 100 √ = 56,25% of 56,3% √ (4) 4.2 4.2.1 Kwalitatiewe eienskappe Dit is eienskappe wat slegs ʼn paar vaste vorms kan neem. √ Hulle word deur een paar gene beheer. √ (2) Kwantitatiewe eienskappe Kwantitatiewe eienskappe kan ʼn hele reeks waardes aanneem sonder duidelike grenslyne tussen die verskillende klasse. √ Hulle word gewoonlik deur ʼn aantal gene bepaal. √ (2) (4) 4.2.2 (a) Geslag van ʼn bul – kwalitatiewe eienskap √ (1) (b) Liggaamsgrootte van die bul – kwantitatiewe eienskap √ (1) 4.3 4.3.1 Beperkings van tradisionele teling  Dit is nie presies nie. √  Baie ongewenste eienskappe kan oorgedra word. √  Nie geskik vir die vervaardiging van entstowwe nie. √  Rekombineer genetiese eienskappe binne spesies en tussen verwantskappe. √  Dit is tydrowend – neem ʼn paar jaar. √ (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

10 LANDBOUWETENSKAPPE V2 (EC/SEPTEMBER 2017)) 4.3.2 Huidige gebruike van geneties gemodifiseerde plante  Verbeter die raklewe van baie vrugteplante. √  Verbetering van die voedingswaarde van voedsel √  Verbetering van weerstand teen siektes en plae. √  Verbetering van weerstand teen onkruiddoders. √  Verbetering van weerstand teen virussiektes. √  Toenemende weerstand van plante tot negatiewe omgewingstoestande soos droogte. √ (2) 4.4 (a) Oorerwingskrag Die vermoë van ʼn ouer om sy genetiese eienskappe na sy nageslag oor te dra. √ (2) (b) Stamboomseleksie Stamboomseleksie fokus op die kwaliteit van die voorvaders √ eerder as op die individu. √ (2) 4.5 4.5.1 Die tipe teling wat op die plaas kan plaasvind.  Kruisteling √ (1) 4.5.2 Rede vir antwoord in VRAAG 4.5.1.  Stamboomseleksie fokus op die kwaliteit van die voorvaders √ eerder as op die individu. √ (2) 4.5.3 Kenmerke van gekruiste diere  Hulle produseer heterose / hibriede vigor. √  Die nageslag is heterosigoties √  Dit help om eienskappe wat lae oorerflikheid het, te verbeter √  Afstammelinge/nageslag is meer bestand teen siektes. √  Afstammelinge het meer vitaliteit lewenskragtig. √  Beter aanpasbaarheid by wisselende omgewingstoestande. √ (Enige 3 x 1) (3) 4.5.4 Een genetiese term vir die nageslag Nageslag √ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

((EC/SEPTEMBER 2017) LANDBOUWETENSKAPPE V2 11 4.6 4.6.1 Berekening van melkopbrengs aabbcc = 3 000 liters melk B = 200 liters melk √ C = 200 liters melk √ AaBbcC = 3 000 + 200 + 200 = 3 400 √ liters melk √ (4) 4.7 4.7.1 Oorkruising √√ (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief