Agricultural Sciences Grade 12 P2 NSC June 2024 Memo (Afrikaans)

SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN LANDBOUWETENSKAPPE V2 MEI/JUNIE 2024 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Hierdie nasiensienriglyne bestaan uit 10 bladsye. Kopiereg voorbeho Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 2 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 C ✓✓ 1.1.2 B ✓✓ 1.1.3 D ✓✓ 1.1.4 D ✓✓ 1.1.5 A ✓✓ 1.1.6 B ✓✓ 1.1.7 B ✓✓ 1.1.8 C ✓✓ 1.1.9 D ✓✓ 1.1.10 A ✓✓ (10 x 2) (20) 1.2 1.2.1 D ✓✓ 1.2.2 H ✓✓ 1.2.3 E ✓✓ 1.2.4 J ✓✓ 1.2.5 B ✓✓ (5 x 2) (10) 1.3 1.3.1 Pryselastisiteit van vraag ✓✓ 1.3.2 Inkomstestaat/kontantvloeistaat ✓✓ 1.3.3 Heterosigoot/kruisras/hibried ✓✓ 1.3.4 Kwantitatiewe ✓✓ 1.3.5 Erfdwang ✓✓ (5 x 2) (10) 1.4 1.4.1 Standaardisasie/standaardisering/gradering ✓ 1.4.2 Veranderlike ✓ 1.4.3 Epistase ✓ 1.4.4 Fisiese ✓ 1.4.5 Inteelagteruitgang/degenerasie ✓ (5 x 1) (5) TOTAAL AFDELING A: 45 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 3 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 2: LANDBOUBESTUUR EN BEMARKING 2.1 Bemarkingsfunksies 2.1.1 Identifikasie van die bemarkingsfunksie A Vervoer ✓ (1) B Stoor/berging ✓ (1) C Verpakking ✓ (1) 2.1.2 Riglyne vir verpakking E Identifikasie van die produk ✓ (1) F Omgrensbaarheid ✓ (1) 2.1.3 TWEE voordele van prosessering • Verhoog die waarde van die produk ✓ • ’n Manier om oor-aanbod van produkte die hoof te bied ✓ • Maak verpakking, hantering en vervoer makliker ✓ • Voorsien werksgeleenthede ✓ • Stel die boer in staat om hul aandeel aan die finale prys van die produk te verhoog ✓ • Lewer ‘n produkte met ʼn langer rakleeftyd ✓ • Verminder vermorsing van oormaat produkte/voorkom voedsel bederf ✓ • Verhoog voedsel veiligheid ✓ • Produk is reg deur die jaar beskikbaar ✓ (Enige 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 4 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.2 Aanbod, vraag en prys 2.2.1 Lyngrafiek Aanbod en vraag na die hoeveelheid aartappels teen verskillende pryse Aanbod Vraag 3000 30 2500 25 Prys (R) 2000 20 Prys (R) 1500 15 1000 10 500 5 0 0 500 1 000 1 500 2 000 2 500 Hoeveelheid (sakke) KRITERIA/RUBRIEK/NASIENRIGLYNE • Korrekte opskrif ✓ • X-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Hoeveelheid) ✓ • Y-as: Korrek gekalibreer met byskrif (Prys) ✓ • Korrekte eenhede (Sakke en R) ✓ • Lyngrafiek ✓ • Akkuraatheid (80% + korrek geplot) ✓ (6) 2.2.2 Die wet van aanbod • Hoe hoër die prys hoe groter die hoeveelheid aartappels voorsien ✓✓ • Hoe laer die prys hoe minder die hoeveelheid aartappels voorsien ✓✓ (Enige 1) (2) 2.2.3 Toestand in die mark waar die prys R15 is Mark ekwilibrium/markewewig/ewewigsprys/ekwilibrium punt ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 5 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.2.4 TWEE faktore, naas prys, wat die aanbod en vraag na aartappels beïnvloed • Kwaliteit ✓ • Verbruiker voorkeure/smake ✓ • Inkomste/koopkrag van verbruikers ✓ • Aantal verbruikers ✓ • Prys van komplimenterende/mededingende/ plaasvervanger produkte ✓ • Reeks produkte beskikbaar ✓ • Gebruike van die produk ✓ • Modes ✓ • Feesseisoene ✓ • Advertensies ✓ • Wetgewing ✓ • Sosiologiese faktore ✓ • Navorsing ✓ (Enige 2) (2) 2.3 Benadering tot landboubemarking A Multigesegmenteerde bemarking ✓ (1) B Groenbemarking ✓ (1) C Nisbemarking ✓ (1) 2.4 Bemarkingskanale in ʼn vrye bemarkingstelsel 2.4.1 Identifikasie van die bemarkingskanaal Internet/aanlyn bemarkingskanaal ✓ (1) 2.4.2 TWEE voordele van die internet bemarkingskanaal vir die boer • ʼn Groot mark kan beryk word/globale mark ✓ • Geld kan oorgeplaas word voordat goedere gelewer word ✓ • Vinniger metode om verbruikers te beryk ✓ • Koste effektief/minder kapitaal intensief ✓ • Buigsaam/reg deur die jaar beskikbaar ✓ • Bespaar tyd/gerieflik ✓ (Enige 2) (2) 2.4.3 TWEE bemarkingskanale, behalwe internet bemarking • Plaashek ✓ • Varsprodukte ✓ • Voorraadverkope/veilings ✓ • Direkte/kontrak ✓ (Enige 2) (2) 2.5 Faktore wat die bemarking van landbouprodukte belemmer 2.5.1 Lywigheid/groot hoeveelhede/grootmaat ✓ (1) 2.5.2 Koste van die intermediêr/middelman ✓ (1) 2.5.3 Bederfbaarheid ✓ (1) 2.5.4 Risiko/vertragings/bederf/diefstal ✓ (1) 2.5.5 Seisoenale fluktuasies ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 6 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 2.6 Sukses faktore van entrepreneurskap 2.5.1 B✓ (1) 2.5.2 D✓ (1) 2.5.3 C/D ✓ (1) 2.5.4 A✓ (1) [35] VRAAG 3: PRODUKSIEFAKTORE 3.1 Grond 3.1.1 Letter wat die funksie van grond verteenwoordig (a) Voedselvoorsiening - C ✓ (1) (b) Voorsiening van area vir infrastruktuur - B ✓ (1) 3.1.2 Ekonomiese eienskap van grond A Grond is beperk ✓ (1) D Waarde van grond appresieer ✓ (1) 3.1.3 TWEE maniere om die produktiwiteit van grond te verbeter • Water bestuur/voorsiening/besproeiing ✓ • Konsolidasie van klein en onekonomiese eenhede ✓ • Boer meer effektief/presisie boerdery/gebruik wetenskaplike boerdery metodes ✓ • Boer meer effektief ✓ • Verbeter grondvrugbaarheid ✓ • Verander verbouingspraktyke ✓ • Herstel grondpotensiaal ✓ • Verantwoordelike gebruik van plaagdoders ✓ (Enige 2) (2) 3.1.4 Die wet van dalende meer opbrengs Met die aanhoudende toevoeging van ʼn inset in die produksie proses terwyl ander insette dieselfde gehou word sal ʼn punt beryk word waar die uitset met ʼn toevoeging van ʼn inset, verlaag ✓✓ (2) 3.2 Arbeidsproduktiwiteit 3.2.1 Motivering ✓ (1) 3.2.2 Opvoeding ✓ (1) 3.2.3 Erkenning/motivering ✓ (1) 3.2.4 Kommunikasie ✓ (1) 3.3 Arbeidsvaardighede 3.3.1 Indikasie van die beste kandidaat as (a) Persoon om besigheid optimaal te bestuur - Kandidaat 2 ✓ (1) (b) ʼn Tegniese adviseur - Kandidaat 1 ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 7 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.3.2 TWEE redes vir die antwoord in VRAAG 3.3.1 (a) • Hoër tellings/82% vir bestuursvaardigheid/vermoë in bestuur ✓ • Hoër tellings/80% vir interpersoonlike vaardighede/ vermoë in interpersoonlike vaardighede ✓ (2) 3.3.3 Regulerende wetgewing (a) Veiligheid Wet op Beroepsgesondheid en Veiligheid/WBGV (No. 85 van 1993) ✓ (1) (b) Deelname aan besluitneming ] Wet op Arbeidsverhoudinge/WAV (No. 66 van 1995) ✓ (1) 3.4 Kapitaal 3.4.1 Tipes kapitaal (a) C ✓ (1) (b) B ✓ (1) (c) A✓ (1) 3.4.2 EEN bron van kapitaal Finansiële instansies/kommersiële banke/trust maatskappye/Land bank/ ontwikkelingsbank/landboukoöperasies/besigheidsvennote/krediet/ produksie/toelae/erflatings/familie/vriende/besparings ✓ (1) 3.5 Balansstaat vir 28 Februarie 2023 3.5.1 Identifikasie van die finansiële staat Balansstaat ✓ (1) 3.5.2 Voorsiening van die ontbrekende inligting vir (a) Waarde van die plaas ✓ (1) (b) Oortrokke bank fasiliteit ✓ (1) (c) R4 000 000 ✓ (1) (d) R2 210 000 ✓ (1) 3.6 Inkomste en uitgawe grafiek 3.6.1 Identifikasie van die boer met die hoogste inkomste Boer B ✓ (1) 3.6.2 Berekening van die wins of verlies van boer A Wins of verlies = Totale waarde inkomste – Totale waarde uitgawe ✓ = R30 000 – R50 000 ✓ = – R20 000/verlies ✓ (3) 3.7 Bestuur 3.7.1 Bestuursbeginsels (a) Beheer ✓ (1) (b) Implementering ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 8 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 3.7.2 TWEE eksterne faktore wat die boerdery-onderneming affekteer • Tegnologiese kragte ✓ • Sosio-kulturele kragte ✓ • Wetlike kragte ✓ • Politieke kragte ✓ • Etiese kragte ✓ • Ekonomiese kragte ✓ • Omgewings kragte ✓ • Mededingingskragte ✓ (Enige 2) (2) [35] VRAAG 4: BASIESE LANDBOUGENETIKA 4.1 Monohibriedekruising 4.1.1 Punnett-vierkant Gamete B b b Bb bb b Bb bb KRITERIA VIR NASIEN • Gamete van ouer 1 ✓ • Gamete van ouer 2 ✓ • Genotipe van die nageslag ✓ • Punnett-vierkant met gamete en genotipes van die nageslag ✓ (4) 4.1.2 Berekening van die persentasie pienk blomme • = 2÷4 x 100 ✓ • = 50% ✓ (2) 4.1.3 Berekening van die aantal heterosigotiese nageslag • = 2÷4 x 350 ✓ • = 175 ✓ (2) 4.2 Monohibriede kruising 4.2.1 Patroon van oorerwing in Paar 1 Onvolledige dominansie/kodominansie ✓ (1) 4.2.2 Regverdiging vir onvolledige dominansie/kodominansie in Paar 1 Die allele van beide ouers is dominant ✓ (1) 4.2.3 Die fenotipe van Paar 2 nageslag Alle vrugte is rond ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 9 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.2.4 Genotipiese verhouding van Paar 2 nageslag 1AA : 1Aa ✓ (1) 4.3 Skematiese voorstelling van ʼn kruising 4.3.1 Mendel se wet van toepassing op die kruising Die wet van segregasie ✓ (1) 4.3.2 Die proses met (7) as resultaat Bevrugting ✓ (1) 4.3.3 Genotipes en fenotipes (a) (2) Wit ✓ (1) (7) Donker✓ (1) (b) (1) DD ✓ (1) (6) d ✓ (1) 4.4 Variasie 4.4.1 Genetiese term Variasie ✓ (1) 4.4.2 TWEE ander interne faktore • Mutasie ✓ • Ewekansige bevrugting ✓ (2) 4.4.3 TWEE metodes van seleksie by plaasdiere • Nageslagseleksie ✓ • Familieseleksie ✓ • Stamboomprestasie ✓ • Massaseleksie ✓ (Enige 2) (2) 4.5 Kruisteling van Holsteinkoeie en Suiwel Switserbul 4.5.1 Die teelstelsel Kruisteling ✓ (1) 4.5.2 Rede vir kruisteling Twee verskillende/onverwante rasse is gebruik ✓ (1) 4.5.3 TWEE voordele van kruisteling vanuit die gevalle studie • ʼn Verbetering in die groeitempo van kalwers ✓ • Nageslag is beter aangepas by warm toestande ✓ • Uiers en bene het verbeter ✓ (Enige 2) (2) 4.5.4 Onderskeiding tussen Inteling - Paring van diere wat aan mekaar verwant is ✓ (1) Lynteling - Paring van diere wat na aan ʼn uitstaande voorouers/bul verwant is ✓ (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Landbouwetenskappe/V2 10 DBE/Mei/Junie 2024 SS/NSS – Nasienriglyne 4.5.5 EEN voorbeeld van elke teelstelsel Inteling - Vader en dogter/seun en moeder/broer en suster ✓ (1) Lynteling - ʼn Bul en verse van die tweede generasie ✓ (1) 4.6 Geneties gemodifiseerde organismes 4.6.1 TWEE potensiële risiko's van geneties gemodifiseerde gewasse vir die omgewing • Kan weerstandbiedende onkruide/super weeds produseer ✓ • Insek bestande plante kan voordelige insekte dood ✓ • Die gebruik van oormatige hoeveelhede onkruiddoders mag die grond beskadig ✓ • Verlies aan biodiversiteit/nuttige plante kan vernietig word ✓ • Verminder die doeltreffendheid van onkruiddoders/plaagdoders ✓ (Enige 2) (2) 4.6.2 TWEE voordeel van geneties gemodifiseerde gewasse • Omgewings voordele ✓ • Gesondheidsvoordele ✓ • Ekonomiese voordele ✓ (Enige 2) (2) [35] TOTAAL AFDELING B: 105 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief