Life Sciences Grade 12 P2 Gauteng Mock 2016 QP (Afr)

Downloaded from hlayiso.com GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN 2016 10832 LEWENSWETENSKAPPE TWEEDE VRAESTEL PUNTE: 150 TYD: 2½ uur 19 bladsye 3 b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 2 (Tweede Vraestel) 10832/16 GAUTENGSE DEPARTEMENT VAN ONDERWYS VOORBEREIDENDE EKSAMEN LEWENSWETENSKAPPE (Tweede Vraestel) TYD: 2½ uur PUNTE: 150 INSTRUKSIES EN INLIGTING Lees die volgende instruksies sorgvuldig deur voordat die vrae beantwoord word. 1. Beantwoord AL die vrae. 2. Skryf AL die antwoorde in die ANTWOORDBOEK neer. 3. Begin die antwoorde vir elke vraag boaan ʼn NUWE bladsy. 4. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 5. Bied jou antwoorde volgens die instruksies van elke vraag aan. 6. Maak ALLE sketse met potlood en byskrifte met blou of swart ink. 7. Teken diagramme en vloeidiagramme slegs wanneer dit gevra word. 8. Die diagramme in hierdie vraestel is NIE noodwendig volgens skaal geteken NIE. 9. Jy mag NIE grafiekpapier gebruik NIE. 10. Jy mag ʼn nie- programmeerbare sakrekenaar, gradeboog en passer gebruik. 11. Skryf netjies en leesbaar. b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 3 (Tweede Vraestel) 10832/16 AFDELING A VRAAG 1 1.1 Verskeie opsies word as moontlike antwoorde vir die volgende vrae gegee. Kies die korrekte antwoord en skryf slegs die letter (A – D) langs die vraagnommer (1.1.1. to 1.1.10) in die ANTWOORDBOEK neer, byvoorbeeld 1.1.11 D. 1.1.1 Watter van die volgende is die korrekte basispaar-volgorde in DNS? A G-S, A-T B T-U, A-G C G-T, A-S D G-S, A-U 1.1.2 ʼn Navorser het ʼn stamboom (familieboom) saamgestel om genetiese siektes in ʼn familie op te spoor. SLEUTEL ʼn Man met ʼn genetiese siekte ʼn Vrou met ʼn genetiese siekte ʼn Vrou met geen genetiese siekte Hoe kan die alleel wat die toestand veroorsaak die beste beskryf word? A Ko-dominant B Dominant C Resessief D Geslagsgekoppeld 1.1.3 Hoeveel geslagschromosome sal ʼn normale menslike vrou erf van haar ma? A 1 B 2 C 23 D 46 b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 4 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.1.4 Watter van die volgende stellings is waar ten op sigte van ʼn mutasie wat ʼn dominante alleel sal produseer? A Dit word verwag om dood te veroorsaak. B Dit sal glad nie ʼn populasie beïnvloed nie. C Dit sal ʼn waarneembare funksionele fenotipe in ʼn heterosigotiese genotipe gee. D Dit sal ʼn waarneembare funksionele fenotipe in ʼn homosigotiese genotipe gee. 1.1.5 Die onderstaande diagramme is ʼn kunstenaar se afdrukke van die voorkoms van talle mens of verwante spesies. Die diagramme is nie volgens skaal geteken nie. 1 2 3 4 Lys die diagramme in volgorde van mees primitief tot minder primitief. A 3, 1, 2, 4 B 2, 3, 4, 1 C 3, 2, 1, 4 D 3, 4, 2, 1 1.1.6 Deur wie en waar was die beroemde fossiel Australopithecus sediba gevind? A Lee Burger by die ‘Wieg van die Mensdom’ B Robert Broom by die ‘Wieg van die Mensdom’ C Raymond Dart by Taung D Louis en Mary Leaky in Tanzanië b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 5 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.1.7 Die diagramme stel een paar homoloë chromosome gedurende meiose voor. Oorkruising is besig om plaas te vind. 1 2 3 4 Sleutel: Oorkruisingspunt Die genotipes wat geproduseer is in chromatiede 1 – 4 na oorkruising plaasgevind het is... . A ABC, abC, ABc, abc B ABC, aBC, Abc, abc C ABC, ABC, abc, abc D ABC, aBc, Abc, abc 1.1.8 ʼn Wetenskaplike wat die oorerwing van pelskleur in ʼn trop korthoring beeste bestudeer het, het die volgende kruising uitgevoer: X Die resultate van dié kruising word in die onderstaande tabel getoon. Fenotipe Hoeveelheid nakomelinge Witpels 0 Rooipels 0 Rooi en wit pels 157 Totaal 157 Van watter tipe oorerwing was die rooi en wit pelskleur ʼn resultaat? A Onvolledige dominansie B Volledige dominansie C Heterosigotiese ouers D Ko-dominansie b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 6 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.1.9 Die onderstaande lys toon fossiele wat in Suid-Afrika ontdek is: 1. Taung kind 2. Klein Voet 3. Karabo 4. Mevrou Ples Watter van die bogenoemde fossiele word geklassifiseer onder die genus Australopithecus? A 1, 2 en 3 B 1, 3 en 4 C 2, 3 en 4 D 1, 2, 3 en 4 1.1.10 Noem die fase van meiose wat deur die onderstaande diagram voorgestel word. A Metafase I B Anafase I C Telofase II D Anafase II (10x2) (20) 1.2 Gee die korrekte biologiese term vir elk van die volgende beskrywings. Skryf slegs die term langs die vraagnommer (1.2.1 to 1.2.8) in die ANTWOORDBOEK neer. 1.2.1 Plek van DNS replikasie en transkripsie 1.2.2 Oorblyfsels van organismes wat miljoene jare terug bestaan het 1.2.3 ʼn Stukkie DNS op ʼn chromosoom wat kodeer vir ʼn sekere eienskap 1.2.4 ʼn Gesig te hê waar die kake uitwaarts projekteer 1.2.5 Rangskikking van tande in ʼn kaak b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 7 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.2.6 ʼn Individu met twee kopieë van dieselfde alleel van ʼn spesifieke eienskap 1.2.7 Die aksie om op vier bene te kan loop 1.2.8 Geen skeiding van chromosome gedurende meiose nie (8x1) (8) 1.3 Dui aan of elk van die stellings in KOLOM I van toepassing is op SLEGS A, SLEGS B, BEIDE A EN B of GEENEEN van die items in KOLOM II nie. Skryf slegs A, slegs B, beide A en B of geeneen langs die vraagnommer (1.3.1 – 1.3.4) in die ANTWOORDBOEK neer. KOLOM I KOLOM II 1.3.1 Bestaan uit dié nukleotied basisse: A: DNS Adenien, Guanien, Sitosien en B: RNS Urasiel 1.3.2 ʼn Geslagsgekoppelde kondisie waar A: Hemofilie bloed nie behoorlik kan stol nie B: Albinisme 1.3.3 ʼn Wit blom word met ʼn rooi blom A: Onvolledige dominansie gekruis en produseer pienk blomme B: Volledige dominansie A: Kunsmatige seleksie 1.3.4 Die omgewing is die selektiewe krag B: Natuurlike seleksie (4x2) (8) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 8 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.4 Vaderskap toetse sluit TWEE prosedures in wat gebruik kan word om die biologiese pa van die kind te bepaal. Prosedure 1: ABO bloedgroepe Prosedure 2: DNS-profilering Die volgende data toon die resultate van twee verskillende prosedures wat aangewend word om die biologiese pa van die kind te identifiseer. Die ma van die kind is bevestig. Prosedure 1: ABO bloedgroep data Ma Kind Man 1 Man 2 Man 3 A O O A B Prosedure 2: DNS-profilering data Ma Kind Man 1 Man 2 Man 3 1.4.1 Vanaf die ABO bloedgroep data, identifiseer watter man(s) moontlik die biologiese pa van die kind kan wees. (1) 1.4.2 Vanaf die DNS-profiel, identifiseer watter man(s) moontlik die biologiese pa van die kind kan wees. (1) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 9 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.4.3 Gee die genotipe van die bloedgroep: (a) Van die kind (1) (b) Van die ma (1) 1.4.4 Kies TWEE gebruike (anders as vir vaderskaptoetsing) vir DNS- profilering vanuit die onderstaande lys. Skryf slegs die toepaslike nommers neer. (i) Toets vir spesifieke allele wat ʼn genetiese siekte kan veroorsaak (ii) Groei van weefsels vir orgaanoorplantings (iii) Data navorsing in populasie verspreiding (iv) Identifisering van kriminele (2) (6) 1.5 Die onderstaande diagram toon ʼn deel van ʼn bRNS- molekuul wat vasgeheg is aan ʼn organel in die sitoplasma. Aminosuur Organel X Molekuul Y bRNS molekuul Die kort lengte van bRNS-volgorde word hieronder getoon: AUG GSS USG AUS ASG GSS AUS AUG 1.5.1 Waar in ʼn sel word bRNS gevorm? (1) 1.5.2 Meld die maksimum hoeveelheid van aminosure in dié polipeptied waarvoor die bogenoemde stuk bRNS kan kodeer. (1) 1.5.3 Gee die DNS-stikstofbasis drietal vir die bRNS-kodon USG. (1) 1.5.4 Watter proses van proteïensintese stel bogenoemde diagram voor? (1) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 10 (Tweede Vraestel) 10832/16 1.5.5 Benoem: (a) Organel X (1) (b) Molekuul Y (1) 1.5.6 Bepaal hoeveel verskillende tipes van Molekuul Y soos getoon in die diagram, gebruik sal word om ʼn polipeptied van dié stuk bRNS te produseer. (1) 1.5.7 Indien die bRNS-kodon AUS is. Gee die antikodon volgorde in Molekuul Y wat sal bind met die bRNS by die bindingsplek. (1) (8) TOTAAL AFDELING A: 50 b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 11 (Tweede Vraestel) 10832/16 AFDELING B VRAAG 2 2.1 Hemoglobien word gemaak van twee tipes polipeptiedkettings. In mense met sekelsel anemie, sal een polipeptiedketting een aminosuur hê wat verskillend is van die normale volgorde. Dit is as gevolg van ʼn mutasie wat die basisvolgorde SAT produseer in plaas van STT in die DNS-molekule. Die tabel hieronder toon die bRNS-kodon vir sommige aminosure. bRNS basis Aminosuur kodon SAU histidien SAA glutamien GUA valien GAA glutamiensuur SUU leusien GAU aspartiensuur 2.1.1 Meld wat met ʼn mutasie bedoel word. (1) 2.1.2 Is die bogenoemde mutasie ʼn voorbeeld van ʼn geenmutasie of ʼn chromosomale abberasie? (1) 2.1.3 Verduidelik jou antwoord in Vraag 2.1.2. (2) 2.1.4 Gebruik ALLE bogenoemde inligting sowel as die tabel om die volgende te bepaal: (a) Aminosuur teenwoordig in normale hemoglobien (1) (b) Aminosuur teenwoordig in sekelsel hemoglobien (1) (6) 2.2 Beskryf die proses van hoe ʼn polipeptied gevorm word in die ribosoom gedurende proteïensintese. (6) (6) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 12 (Tweede Vraestel) 10832/16 2.3 In twee afsonderlike eksperimente word bloedgroep frekwensie in mense en eiergrootte in hoenders ondersoek. Die volgende data is ingesamel en die resultate word grafies voorgestel. Grafiek A Grafiek B Bloedgroep frekwensie Eiergrootte frekwensie Bloedgroep getalle in ʼn populasie Getal hoenders Bloedtipe Eiergewig (g) 2.3.1 Identifiseer watter grafiek die volgende voorstel: (a) Kontinue (deurlopende) variasie (1) (b) Diskontinue variasie (1) 2.3.2 Beskryf die verskille tussen die grafieke, ondersteun jou antwoord met ʼn beskrywing van kontinue en diskontinue variasie. (4) (6) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 13 (Tweede Vraestel) 10832/16 2.4 ʼn Ondersoek is opgestel om die effek van ʼn antibiotika op drie stringe bakterieë (A, B en C) te bestudeer. Agar borde is opgestel soos hieronder getoon. Agar bord 1 Agar bord Agar bord 3 SLEUTEL Skyf met dieselfde antibiotika x wat op elke Area bedek Area bedek Area bedek bord Metode met met met geplaas is bakterium A bakterium B bakterium C Helder area met geen bakterieë Bakteriële groei Ure inkubasie by 37oC vir 48 uur Resultaat [Aangepas uit 2004 HSC NSW: Afdeling I - Deel B Q27] Die borde is geïnkubeer by 37oC vir 48 uur. Die diagram van borde 1, 2 en 3 in die onderste ry toon die resultate van dié ondersoek. 2.4.1 Formuleer ʼn hipotese vir die ondersoek. (2) 2.4.2 Gee die afhanklike veranderlike vir die ondersoek. (1) 2.4.3 Skryf ʼn gevolgtrekking vir die eksperiment. (2) 2.4.4 Gee TWEE ander faktore, wat nie in die vraag gegee is nie, wat konstant gehou moet word gedurende die ondersoek. (2) 2.4.5 Identifiseer EEN veilige werkpraktyk wat gebruik kan word om risiko’s geassosieer met die hantering of identifisering van bakterieë te veminder. (1) 2.4.6 Gee EEN manier waarin die betroubaarheid van die resultate verbeter kan word. (1) 2.4.7 Die wydverspreiding van die gebruik van antibiotika vir behandeling van bakteriële infeksies het gelei tot die ontwikkeling van weerstand in sommige bakteriële spesies. Gebruik jou kennis oor evolusie en verduidelik hoe weerstand in bakteriums ontwikkel het. (5) (14) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 14 (Tweede Vraestel) 10832/16 2.5 Kloning is ʼn tegniek wat gebruik kan word om die getalle te verhoog van bedreigde spesies. 2.5.1 Verduidelik watter effek kloning het op die genetiese diversiteit van ʼn spesie. (2) 2.5.2 Beskryf TWEE maniere waar kloning in diere of plante voordelig kan wees vir die mens. (2) (4) 2.6 Beskryf TWEE maniere waarin gepunktueerde ekwilibrium verskil van Darwin se Teorie van natuurlike seleksie. (4) [40] b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 15 (Tweede Vraestel) 10832/16 VRAAG 3 3.1 Kleurblindheid is ʼn geslagsgekoppelde oorerwende kondisie wat die fotoreseptore van die oog beïnvloed. Dit word veroorsaak deur ʼn resessiewe alleel. Die onderstaande diagram toon die oorerwing van kleurblindheid in een familie. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 SLEUTEL: = Kleurblinde man = Normale visie man = Kleurblinde vrou = Normale visie vrou 3.1.1 Gee bewyse vanaf die diagram wat voorstel dat kleurblindheid: (a) Geslagsgekoppeld is (1) (b) Veroorsaak word deur ʼn resessiewe alleel (1) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 16 (Tweede Vraestel) 10832/16 3.1.2 Gebruik die volgende simbole. XD = ʼn X chromosoom wat die normale alleel dra Xd = ʼn X chromosoom wat die alleel vir kleurblindheid dra Identifiseer al die moontlike genotipes vir die volgende persone: (a) 5 (b) 7 (c) 8 (4) 3.1.3 Neem aan dat Persoon 14 ʼn draer is van die kleurblindheid alleel. Sy het onlangs met Persoon 15 getrou. Gebruik ʼn genetiese kruising om vas te stel wat die waarskynlikheid is dat die eerste kind met kleurblindheid gebore kan word. (6) (12) 3.2 Indiese mielies het vier graan tipes wat kombinasies van kleur en voorkoms insluit. Vier allele is betrokke, wat op twee pare homoloë chromosome (elke geen op ʼn aparte chromosoom) geleë is. Die allele is: B = swart b= geel R = rond r = gerimpeld Die onderstaande tabel toon die resultate van ’n kruising tussen twee hibried Indiese mielieplante. Waarneembare hoeveelheid Graan Fenotipe nakomelinge Swart en rond 144 Swart en gerimpeld 48 Geel en rond 48 Geel en gerimpeld 16 TOTAAL 256 3.2.1 Gee die tipe genetiese kruising wat deur bogenoemde tabel voorgestel word. (1) 3.2.2 Gee die fenotipe van die ouers. (2) 3.2.3 Bepaal die genotipes van die geel en ronde nakomelinge. (2) 3.2.4 Voorspel die moontlike gamete wat deur die ouers geproduseer word. (2) 3.2.5 Gebruik die data en bereken die fenotipiese verhouding van dié kruising. (2) (9) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 17 (Tweede Vraestel) 10832/16 3.3 Bioloë glo dat Mense, Gorillas en Sjimpansees ʼn gemeenskaplike voorvader deel. Hulle stem nie altyd saam oor hoe die gemeenskaplike voorvader geëvolueer het in dié drie spesies nie. Die diagram toon drie modelle wat die evolusionêre verhouding tussen die drie spesies en voorvader toon. Model 1 Model 2 Model 3 Mense is nou verwant aan Mense is nou verwant aan Sjimpansees en gorillas gorillas sjimpansees is nou verwant Mense Mense Mense Voorvader Gorillas Sjimpansees Sjimpansees Voorvader Voorvader Sjimpansees Gorillas Gorillas [Aangepas uit AQA-AHSH.20-QP-NOV07] Die tabel hieronder is ʼn opsomming van sommige beskikbare bewyse van die verhouding tussen dié drie spesies. Eienskap Gorillas Mense Sjimpansees Model aanwysing Ledemaat Bene korter Arms korter Bene korter 3 lengte as arms as bene as arms Duime Kort Lank Kort A Molekules Nie van Menslike Klein verskil toepassing Identies B hemoglobien nie 3.3.1 Gee die relevante evolusionêre verhouding van: (a) A (1) (b) B (1) b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 18 (Tweede Vraestel) 10832/16 3.3.2 Tabuleer die anatomiese verskille van die skedelrif en werwelkolom tussen die Afrika aap en die mens. (4) 3.3.3 Baie bewyse van menslike evolusie kom van bestudering van fossiele. Stel TWEE maniere voor hoekom fossielbewyse soms moeilik is om te interpreteer. (2) 3.3.4 (a) Definieer die term oorgangspesie. (2) (b) Verduidelik hoekom Australopthecines as die oorgangsspesie tussen Ardipithecus en Homo spesies geag word met betrekking tot die posisie van die foramen magnum. (3) (13) 3.4. Gebruik die inligting in die onderstaande diagram en verduidelik die vorming van ʼn nuwe paddaspesie. Moddderbank Oorstroming veroorsaak ʼn modderstorting Modderbank Geenvloei Populasie and Spesie Populasie Populasie Spesie X Spesie Y A B Diagram 1 Diagram 2 Diagram 3 (6) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 b.o.

Downloaded from hlayiso.com LEWENSWETENSKAPPE 19 (Tweede Vraestel) 10832/16 AFDELING C VRAAG 4 Beskryf hoe meiose, mutasies, willekeurige bevrugting en willekeurige paring bydra tot variasie tussen individue van dieselfde spesie. Inhoud: (17) Sintese: (3) (20) LET WEL: Geen punte sal toegeken word vir antwoorde in die vorm van vloeidiagramme, diagramme of tabelle nie. TOTAAL AFDELING C: 20 TOTAAL: 150 EINDE