Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
NOVEMBA 2016
IMEMORANDAM
AMANQAKU : 80
Le memorandam inamaphepha ali-10.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
You're offline
Skip to contentMemorandum 






View all



IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2016 · isixhosa. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 1
- Pages
- 10
- File size
- 323.1 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 10
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Ukumakisha uvavanyo lokuqonda
1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene zibonakaliswe.)
2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka kolunye
ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
kuyakwamkeleka.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI,
noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/Ukunika ubungqina/nokuxhasa
zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.
4. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/Ukunika ubungqina/Ukuxhasa kukona
makuthathelwe ingqalelo.
5. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo
esi- sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela
xa igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.
6. Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.
Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa
kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.
7. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
1.1 ISICATSHULWA A
1.1.1 Babezenza ngezikhumba zezilwanyana abazibulalayo.√/
ngezikhumba zezilwanyana.√ (1)
1.1.2 ukutya √ (1)
1.1.3 (a) C./Amantombazana√/ C.√
(b) A./Amadoda√/A.√ (2)
1.1.4 kuba nzima ukwahlula isinxibo sabasetyhini kwesamadoda.√√ (2)
1.1.5 'Impucuko ifike yasibetha saziindindi ezingxabalazileyo.'√ (1)
1.1.6 Siphuhlisa ukuba impucuko yaseNtshona ingunobangela
wokutshintsha / isizathu sokutshintsha/ imeko exhomekeke kwenye
yokutshintsha kwamasiko nezithethe zamaXhosa.√ (1)
1.1.7 Amasiko nezithethe ahlula isizwe kwesinye.√ (1)
1.1.8 Ukusela amanzi anothuthu√/ukungaseli kwiintsuku ezisibhozo
zokuqala√/ukungazityi izityo ezithile kwiintsuku ezisibhozo
zokuqala√/ukuya kuhlamba emlanjeni ekuseni kusabanda.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.1.9 'egagaza'.√ (1)
1.1.10 Kukuba imisebenzi emininzi iza kwenziwa ngoomashini.√ (1)
1.1.11 Yinyani kuba bukho ubungqina obuphathekayo bokuba mihla le
izinto ziyatshintsha kwindlela ezisebenza nezenziwa ngayo.√√ (2)
1.1.12 Iihambo ezazithatha iinyanga ngeenyanga kutsha nje zithatha
iiyurana ezimbalwa.√√ (2)
1.1.13 Izinto ziyaguquka mihla le ngenxa yempucuko kwaye ziba lula.√√ (2)
1.1.14 Ndiyangqinelana kuba abanye abantu bathi bakuhamba
nempucuko baye bewalahla ngokuwalahla amasiko kuba besithi
zizinto ezisemva.√√
OKANYE
Andingqinelani kuba abanye abantu nakubeni behamba nezinto
zempucuko abawayekanga amasiko.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
1.1.15 C.√/C. kukuba ngumzekelo wokuyingcamango yomhlathi.√/ kukuba
ngumzekelo wokuyingcamango yomhlathi.√ (1)
1.1.16 Lichanekile kuba ezinye izinto ziyaphela kuba abantu bahamba
nempucuko.√√ (2)
[24]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
1.2 ISICATSHULWA B
1.2.1 Ingamanani abathengi/abantu abasevenkileni ngamaxesha athile
emini.√√ (2)
1.2.2 Yintsimbi yokuqala.√/1 pm.√ (1)
1.2.3 Bahlanu.√/5.√ (1)
1.2.4 Ngentsimbi yeshumi kusasa.√ kuba abantu abasevenkileni baya
kuba bebabini kuphela.√ (2)
[6]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha ushwankathelo
Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:
• Ulwabiwo-manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma nganye).
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.
o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.
• Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.
o 6-7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
kwawolwimi.
o 1-5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
QAPHELA
• Ifomathi
• Nokuba isishwankathelo asilandelanga ifomathi echanekileyo makanganyityelwa
manqaku umlingwa.
• Ubalo-magama:
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-70 inani
lamagama asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela. yesishwankathelo
sakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO IINGONGOMA
EZISHWANKATHELWEYO
1. 'Abanye bayamncoma bathi bazuza 1. Izimvo zabantu ziyahluka
lukhulu kwiinkqubo zakhe abanye ngomabonakude abanye bazibona
bayamgxibha ngelithi akanamfundiso iyiyo zilulutho iinkqubo zakhe abanye bathi
kwaphela' azakhi.
2. 'Umabonakude usiphathela iindaba 2. Umabonakude usiphathela iindaba
ngezinto ezenzekayo ehlabathini. Asaneli zehlabathi.
nje ukuva okuqhubekayo elizweni,
siyazibonela ngamehlo sikholwe.
Siwubonile umonakalo obangwe
zizikhukhula eTshayina naseMelika.'
3. 'Usizela nendyebo yokhuphiswano 3. Unceda ekuziseni imidlalo yehlabathi
kwezemidlalo. Minyaka le ngoJuni ukuya eluntwini jikelele.
kuJulayi sibukela intenetya ekumgangatho
ophezulu yaseWimbledon eLondon.
Siyibonile imidlalo ye-Olympics apho
kukhuphisana amaqela ehlabathi.'
4. 'Ukwasizisela iintlobo zomculo ovunywa 4. Uzisa iindidi zemiculo.
ziindidi zabantu nezamaqela. Simbonile
exhentsa samva engqokola uMahlathini.
Sizibonile iikwayala zeli zitsholoza
eStandard Bank Arena. Simbonile
uMichael Jackson ezibhijabhija eqongeni
ehlahlambisa isitediyam siphela.'
5. 'Umabonakude uneenkqubo ezifundisa 5. Umabonakude uneenkqubo
abantwana besikolo nezikawonke wonke. eziqhutywa ziincutshe malunga
Ezibalaseleyo zezifundisa nezifundo zabo.
ngeMathematika, ngeNzululwazi,
ngeBhayoloji nangesiNgesi. Zikwakho
nezifundisa ngolimo, ukupheka, impilo
njalo-njalo. Kwisifundo ngasinye
kukhethwa incutshe enobuchule
bokuwucacisa umcimbi
kwabaphulaphuleyo'.
6. 'Bakho abamkhalazelayo umabonakude 6. Abanye bakhalazela ukungabi
ngokungabinamfundiso iyiyo ingakumbi namfundiso iyiyo kukamabonakude,
kwabasakhulayo. Okuqala kukuba, uhlile ukuthoba kwakhe izinga lokufundwa
umdla wabantu ekufundeni iincwadi. kweencwadi nokuhlisa amanani
Bambalwa abantu abandwendwela abantu abaya kumathala eencwadi.
iilayibrari ngeenjongo zokukhetha iincwadi
abanokuzifunda ukuze ulwimi lwabo
luphucuke nolwazi longezeleleke.'
7. 'Kwakhona, umabonakude udale 7. Umabonakude ukhuthaza ubuvila
ubunqenerha ebantwini. Abazali bakubuya kuluntu kuba babukela behleli bade
emsebenzini nabantwana bakubuya bangenzi imisebenzi yekhaya.
esikolweni bacofa umabonakude bathi
zava esofeni. Kubanzima sekufuneke
umntu aye kuvulela iindwendwe
emnyango kuba engafuni kuphoswa
nayindawana kwinkqubo ayibukeleyo.'
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
8. 'Umabonakude ubonisa iifilimu 8. Imiboniso yakhe ikhuthaza
ezibafundisa izinto ezingatshongo khona ukugabadela kwezothando
abantwana ngokuthi zigabadela nobundlobongela.
kwezothando nobundlobongela.
Abantwana balapha, babukele, kunzima
nokuba umzali angakhe awucime
okomzuzwana umabonakude okanye
abantwana bacimele kudlule indawo
ethile.'
[220 amagama] [68 amagama]
QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo.
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: ULWIMI
Ukumakisha iCandelo C
1. Upelo
• Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
• Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
• Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.
2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.
• Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
• Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
• Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.
UMBUZO 3
3.1 YiBio-Strath√ /Bio-Strath√ (1)
3.2 D√/D Amandla angaphezulu.√/Amandla angaphezulu.√ (1)
3.3 Ubomi benene.√ (1)
3.4 Ngenjongo yokugxagxamisa abathengi.√√/ ngenjongo yokungxamisa
abathengi beze kuthenga.√√ (2)
3.5 Inika amandla awongezelelweyo kubadlali√/ikhusela kwizifo√/ilwa ukudinwa.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
3.6 Kwiikhemesti√/kwiivenkile ezinkulu zeli.√
[Nayiphi kwezi.] (1)
3.7 Ngabadlali, abantu abasengagulayo nabadinwayo√ kuba bakhankanyiwe
kwimisebenzi yale mveliso.√ (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
UMBUZO 4
4.1 Ziiglasi zamehlo√/zizipekisi√/ziintanyongo.√ (1)
4.2 namhlanje.√ (1)
4.3 Amehlo athe gqa√/umlomo ovulekileyo√/ iiglasi zamehlo eziwayo√/incwadi
ephuncukayo√/iinyawo eziphakamileyo.√/ iinwele ezimileyo√/ izandla
ezivulekileyo.√
[Nasiphi isibini.] (2)
4.4 Libonisa ukutsalwa kwegama√/ukuba igama liyatsalwa xa libizwa.√ (1)
4.5 Siyamsinda√√/ubonisa imbeko emntwini omdala.√√ (2)
4.6 Erkki Alanen.√ (1)
4.7 Abazali mabayitshixele imipu yabo ukuze abantwana bangafikeleli kuyo√√/
kuyingozi ukungabekwa kwemipu kwiindawo ezikhuselekileyo.√√ (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 5.1.1 C√/C Isibizo sisetyenziswe emva kwesilanduli.√/ Isibizo
sisetyenziswe emva kwesilanduli.√ (1)
5.1.2 Sesoquko√ (1)
5.1.3 Sisetyenziswe kulandelelwano lwezinto.√√kudweliso lwezinto√√ (2)
5.1.4 zabo.√ (1)
5.1.5 Gqr.√ (1)
5.1.6 imilo yokungathiza.√ (1)
5.1.7 Kuza kubakho umsebenzi wamagqirha ekhaya kule veki.√/
Umsebenzi kubalulekile ukuba alithathe ikhefu nokuba mninzi
umsebenzi.√
(1)
[Nasiphi isivakalisi esichanekileyo]
5.1.8 UMdumiseni uphendule ngelithi √ngathi ba√yangqinelana ngaloo√/
ngalaa√ ndawo. (3)
5.1.9 Lilonke ndithi yimpazamo ukucinga ukuba xa ningoogqirha
ni√balulekile kuna√magqwetha. (2)
5.1.10 Sisibandakanyi.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 10 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandam
5.2 5.2.1 Iyeza lithandwa ngumntwana.√√/ Iyeza liyathandwa
ngumntwana.√√ (2)
5.2.2 Igatya eliyintloko Igatya elintanganye
Umama uyabakhathalela Akafuni bagule√
abantwana bakhe√ (2)
5.2.3 Umama uhlala exhobe ngamayeza.√ (1)
5.2.4 umcephe ucandiwe√ (1)
[20]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025_watermark.pdf

Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025_watermark.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024.pdf
Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
IsiXhosa FAL P3 Nov 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Nov 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P2 Nov 2016_hlayiso.com_.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 Nov 2021_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

Question paper
XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024_watermark.pdf
Question paper