Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
NOVEMBA 2018
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
You're offline
Skip to contentMemorandum 







View all



IsiXhosa FAL P1 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC November Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Fal
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- NSC November Exams
- Paper
- 1
- Pages
- 9
- File size
- 278.9 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 9
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 2 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Ukumakisha uvavanyo lokuqonda
1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene
zibonakaliswe.)
2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
kuyakwamkeleka.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI,
noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Isizathu/Ukunika ubungqina/
nokuxhasa zizo ezimele ukunikwa ingqwalasela.
4. Akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI,
noYINYANI/LULUVO. Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona
makuthathelwe ingqalelo.
5. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.
6. Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.
7. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa
kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.
8. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 3 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
1.1 ISICATSHULWA A
1.1.1 Yinkohliso yokusenza sicinge ukuba sinxibelelana
ngokufanelekileyo.√√ (2)
1.1.2. C√/C. Isenzo senzeka calanye asincomeki siyanyembeka.√/
Isenzo senzeka calanye asincomeki siyanyembeka.√ (1)
1.1.3. Kukungabikho kwenethiwekhi.√
Kukuphelelwa yidatha.√ (2)
1.1.4 Ngokuthi ixuthe isidima√√/ixuthe isidima sethu isirhuqe
eludakeni.√√ (2)
1.1.5 Ngokuzimela ngazo xa besenza imikhuba okanye izenzo
zenkohlakalo ezifana nokugrogrisa abanye, ukulwa nokutshutshisa
abanye√√/ Ngokuzimela ngazo xa besenza imikhuba okanye
izenzo zenkohlakalo.√√ (2)
1.1.6 Yokuba kongezwa phezu kwezinye izinto ezimbi ezenziwa ngala
maqonga.√√ (2)
1.1.7 Luluvo kuba abukho ubungqina obuphathekayo obuxhasa oku
kuthethwa sesi sivakalisi.√√ (2)
1.1.8 'Untywile√, uthinjwe.'√ (2)
1.1.9 Yile yokuba ulonwabo lwakhe naye njengamakhoboka eziyobisi,
lwaluxhomekeke kula maqonga√√/yile yokuba naye njenga
makhoboka eziyobisi, wayengasakwazi ukonwaba ngaphandle
kwawo√√/uzifumanisa kunzima ukukwamkela ukuba ngenene
uthinjiwe ngumkhwa wamaqonga onxibelelwano njengoko
kubanjalo kwixhoba leziyobisi.√√ (2)
1.1.10 Sesokubhala.√√ (2)
1.1.11 Icala elihle lelokuba ayakwazi ukubamanya abantu abanike
amathuba okuthabatha inxaxheba bebambisene xa kuyimfuneko
kanti elibi lelokuba ayakwazi ukujija ingqondo yomntu engaqondi
azibone sele engazazele nto.√√ (2)
1.1.12 Yokucebisa.√ (1)
1.1.13 Ngokuthi abe ngumzekelo wengxaki nesisombululo kumkhwa
wokuthinjwa ngamaqonga onxibelelwano.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[24]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 4 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
1.2 ISICATSHULWA B
1.2.1 Sisibane esikhanyisiweyo√/ iwotshi√
[Nayiphi kwezi.] (1)
1.2.2 Wothukile kuba utweze amehlo√ kunyuke neentshiya,√ ukhamise
nje akathethi.√
[Nasiphi isibini kwezi.] (2)
1.2.3 Sisekubeni isikipa sinombhalo othi , ‘Do it’ abe umnini waso
esenza isenzo esingesosenzo abejolise kuso umbhali wesikipa√√/
Sisekubeni umntu ucinga ukuba umbhalo ukhuthaza ukusebenza
okanye ukufunda hayi ukulala uqamele kwangale ncwadi ufanele
ukuyifunda.√√ (2)
1.2.4 Abantu mabayeke ukudlala ngexesha abamele ukulisebenzisa xa
befunda√/Abantu mabalale xa bediniwe kuba kudinisa ngakumbi
ukulala etafileni.√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (1)
[6]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 5 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha ushwankathelo
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.
Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo-manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
nganye).
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.
o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.
o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
kwawolwimi.
o 1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
QAPHELA
Ubalo-magama:
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-70
inani lamagama asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
sakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 6 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO IINGONGOMA
ZISHWANKATHELWEYO
1. 'Zidlula zonke iindidi zeencwadi ngoncedo 1. Iiselfowuni ziluncedo oluhlala lukho
kuba zisoloko ziluncedo olukufutshane kakhulu lufumaneka lula kuba abaninizo
ngenxa yokuba zisoloko zingononca basoloko beziphethe.
kubaninizo luze uncedo lufumaneke nangaliphi
ixesha'.
2. 'Zineendlela zonxibelelwano ezifikelelekayo 2. ZInxibelelanisa abazali, abafundi
phakathi kwabantwana nabazali okanye nabafundisi-ntsapho.
nootitshala.
3. 'Zisebenziseka lula nakubani ngokwahlukileyo 3. Kulula ukuzisebenzisa nakubani kuba
kwiikhompyutha kuba iiselfowuni azinyanzelisi zinganyanzelisi luqeqesho
luqeqesho njengekhompyutha kuba umniniyo kwabazisebenzisayo.
uzifundela ngokwakhe edlala ngayo kwaye
zinobukhaphukhaphu kunazo'.
4. 'Iiselfowuni njengezixhobo zokufunda 4. Zenza umahluko kwinkqubo
nokufundisa kuyayitshintsha inkqubo yaseklasini eqhelekileyo nekruqulayo
yaseklasini eqhelekileyo yokuthetha ibeyephucukileyo eyenza umdla.
nokusebenzisa itshokwe kuphela'.
5. 'Ziyasetyenziswa njengovimba kuba ziyakwazi 5. Zibubungqina obucacileyo
ukugcina ubungqina bokufundisiweyo bokufundisiweyo nokufundiweyo kuba
nokufundiweyo'. zinovimba wokugcina oko kufotiweyo
okanye kushicilelweyo.
6. 'Zibasisixhobo sokuphanda okanye 6. Ziyasetyenziswa ngabafundi abenza
sokuncedisa, ukukhumbula nokuqondisisa uphando.
ulwazi'.
7. 'Ukusebenzisa iselfowuni, kwenza iindonga 7. Ukufundisa ngeselfowuni kwenze
zeklasi, imida, imilambo ezeleyo ukuba imfundo ibenokuqhutyelwa
ingabisosithintelo kwimfundo kuba iyaqhuba naphi na.
imfundo ingaqhutyelwa kuzo'.
8. 'Zihlala gingci endaweni yezichazi-magama 8. Ziluncedo kuba inye isebenza
iikhaltyhuleyitha, neemephu, ebezisenokuthi njengesichazi magama
kanti azilanelanga nokulanela inani labafundi'. ikhaltyhuleyitha nemephu.
[Naziphi iingongoma ezisixhenxe kwezi.]
[113 amagama] [74 amagama]
QAPHELA: Izifinyezi okanye ii-akhronim mazingasetyenziswa kodwa ukuba zithe
zavela kushwankathelo mazibalwe ngokwamagama eziwameleyo. [10]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 7 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
ICANDELO C: ULWIMI
Ukumakisha iCandelo C
1. Upelo
Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.
2. Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.
UMBUZO 3
3.1 SGBL.√ (1)
3.2 ... imveliso.√ (1)
3.3 Ngumntu ophiwayo√ nomntu ophayo.√ (2)
3.4 Kubantu abafuna ukuthengela abantu izipho nabavunyelwa yibhajethi yabo√/
kubantu abaqhele ukusokola xa bekhangela izipho.√ (1)
3.5 Ngeyokuqaqambisa ukuba lo mntu uphiwa isipho unenkululeko yokufumana
into ayithandayo kunale ebeza kuyithengelwa√/ngeyokuqaqambisa ukuba lo
mntu uphiwa isipho unenxaxheba ayidlalayo ekugqibeni ngesipho
asifumanayo√/ ngenjongo yokubonisa ukuba uyazenzela.√ (1)
3.6 Sesokugxininisa/Sesokubethelela ingcinga yokuba akukho nkxamleko
angena kuyo umntu.√/kukubonisa ukuba ubunzima obufunyanwa ngumthengi
sisisombululo kumthengisi.√ (1)
3.7 C.√ C. Kumthengi wekhadi√/kumthengi wekhadi.√ (1)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 8 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
3.8 Siphumelele kuba sindinike indlela elula yokuthengela abantu izipho√√/ senza
ukuba ndingaxhamleki ndikhangelela umntu isipho endingaqinisekanga ukuba
uza kusithanda.√√
Okanye
Asiphumelelanga kuba akukho bungqina bokuba akhuselekile amakhadi
kumarhamncwa eli lizwe nanjengoko isibhengezo singatshongo.√√
(2)
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] [10]
UMBUZO 4
4.1 Kukuba sibhabha emoyeni√/kukuba amavili akathanga nca endleleni.√ (1)
4.2 Sisinxibo √/incwadana esetyenziswa ngamagosa endlela√/isenzo sokumisa
imoto √/ulwimi alusebenzisayo xa ethetha nomqhubi√/umnqwazi
nesitampu/ibheji esemnqwazini√/isithuthuthu√/isithuthi√/isikuta.√
[Nayiphi kwezi.] (1)
4.3 C√/C ongaziqondiyo ukuba waphule umthetho √/ongaziqondiyo ukuba
waphule umthetho.√ (1)
4.4 Udanile√/utyhafile√/ umangalisiwe√/wothukile√/udikiwe.√ (1)
4.5 UFrikkie ubhekisa kwimeko yokubacingela abanye abantu uze
ubalungiselele√ kanti uLizo ubhekisa kwiinkumbulo yiyo le nto athetha
ngentokazi yakhe yena.√ (2)
4.6 Kwisakhelo sesi-3 ukhuphe amehlo okwegagu kanti kwesinye esi ubuwavala
amehlo okomntu ophethwe ziinkumbulo.√√ (2)
4.7 Uyaphoxisa ngabom kuba akukho nto idibanisa iintokazi ekuqhutyweni
kweemoto koko yena ufumene nje icebo lokuzikhusela.√√
Okanye
Unyanisekile kuba umbuzo lo unobumbolombini kungalula ke ngoko ukunika
le mpendulo xa ukufikele ucinga kakade.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo(FAL)/P1 9 DBE/Novemba 2018
NSC-Isikhokelo sokumakisha
UMBUZO 5
5.1 5.1.1 B √/B Lisisimnini√/lisisimnini.√ (1)
5.1.2 ... uLuvo Manyonga uza kumisela/uya kumisela/ uzomisela
ngokusesikweni itumente yezemidlalo ... √√ (2)
5.1.3 Yeyokususwa kwimeko ethile ngeenjongo zokukusindisa√√/
ukuncedwa ngumntu xa usebunzimeni√√/ ukukhutshwa ebubini.√√ (2)
5.1.4 UManyonga uthe mabenze√uncedo kwiindawo abavela √kuzo. (2)
5.1.5 Isidingo√/Ukudinga√/uMdingi√
Isidingo selali yethu saziwa sithi√/ukudinga kwenza umntu azibone
engakhathalelekanga.√
(Xa umviwa enike isivakalisi esinesibizo esisetyenziswe
ngokuchanekileyo makanikwe amanqaku amabini)
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
5.1.6 Isisekelo√/isivumelanisi sentloko.√ (2)
5.1.7 (a) kukufanisa.√ (1)
(b) Yeyokuba uManyonga ukwinqanaba lelizwe.√√ (2)
5.2 5.2.1 Ndiyazi ukuba ndingakuxelela njani oku.√ (1)
5.2.2 IGATYA ISIHLANGANISI IGATYA
ELIYINTLOKO ELINTANGANYE
UBra Stix kodwa√ Ugqirha
uyiyekisiweyo umfumanise
ibhola enoxinzelelo.√
ekhatywayo.√ (3)
5.2.3 Ugqirha unosizi ngoBra Stix.√/ Ugqirha ulusizi ngoBra Stix.√ (1)
5.2.4 M-h!√ (1)
[20]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Verified matching documents
The question paper, memo or addendum that belongs with this document.
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
ISIXHOSA FAL P2 GR12 MEMO SEPT 2025_watermark.pdf

Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2025_watermark.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 MEMO GR12 SEPT 2024.pdf
Memorandum
ISIXHOSA FAL P3 GR12 MEMO SEPT2024.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
IsiXhosa FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo_hlayiso.com_._hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 May-June 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018 Memo_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Nov 2017 Memo_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
IsiXhosa FAL P1 Nov 2016 Memo_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Fal
Explore more published documents in this catalogue.

Question paper
XHOSA FAL P1 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2025_watermark.pdf
Question paper
IsiXhosa FAL P1 May-June 2025.pdf

Question paper
IsiXhosa FAL P3 May-June 2025.pdf

Question paper
XHOSA FAL P2 QP GR12 SEPT 2024_watermark.pdf
Question paper
