Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
FEBRUWARI/MATSHI 2018
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha ali-9.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2018 Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 1 memorandum from the Supplementary Exams 2018, 9 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · Supplementary Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- Supplementary Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 9
- File size
- 308.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 9
This exam
Supplementary Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)
- Question 4Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)45 marks
- Question 1.2Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)6 marks
- Question 3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting10 marks
- Question 5.1Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions14 marks
- Question 5.2Izakhiwo nemigaqo yolwimi / Language Structures and Conventions6 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 2 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA
UMBUZO 1
Ukumakisha uvavanyo lokuqonda
1. Ngenxa yokuba kugxininiswa kwingqiqo, upelo olungachanekanga neziphene
zolwimi kwiimpendulo mazingohlwaywa ngaphandle kokuba ezo ziphene
zitshintsha intsingiselo/ingqiqo. (Kuseyimfuneko ukuba iziphene
zibonakaliswe.)
2. Ukuba umviwa usebenzisa amagama athatyathwe kolunye ulwimi olungelulo
olu luviwayo, musa ukuwananza loo magama, kwaye ukuba impendulo
isavakala ilungile, sukunika sohlwayo. Ukanti ke, ukuba igama elisuka
kolunye ulwimi lisetyenzisiwe kwitekisi kwaye liyayincedisa impendulo, oku
kuyakwamkeleka.
3. Ngokubhekiselele kwimibuzo emalunga nokuthatha icala uze uzixhase,
akukho manqaku anikwayo kwiimpendulo ezingu-EWE/HAYI,
noNDIYAVUMELANA/ANDIVUMELANI. Ngokunjalo akuko manqaku
anikwayo nakwezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, okanye uYINYANI/LULUVO.
Ukunika isizathu/ukunika ubungqina/ukuxhasa kukona makuthathelwe
ingqalelo.
4. Xa impendulo efunwayo iligama elinye, aze umviwa anike impendulo esi-
sivakalisi esipheleleyo, oku makumakishwe nje ngokuchanekileyo kuphela xa
igama elichanekileyo likrwelelwe umgca ngaphantsi/ligqanyisiwe.
5. Xa kufunwa iimpendulo ezimbini/ezintathu/iingongoma ezimbini kwezintathu,
aze umviwa anike ezingaphaya kweziqingqiweyo kumyalelo, makisha kuphela
isibini okanye isithathu sokuqala ngokuhambelana nombuzo.
6. Kwamkele ukwahluka kwendlela yokubeka impendulo okudalwa
kukusetyenziswa kweelwimi zengingqi.
7. Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI, unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/
OKANYE impendulo ebhalwe ngokupheleleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 3 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
1.1 ISICATSHULWA A
1.1.1 NguNtsikana kaGabha.√ (1)
1.1.2 Kungokuba wayefuna sakheke sibe sisizwe√
[Nayiphi kwezi.] (1)
1.1.3 Akukho nto unokuyenza ngaphandle kwemali kuba umbhali uthi
ungafanelana unayo yonke into, ungenayo imali akunto nto
yanto.√√ (2)
1.1.4 D√/D Ukumosha ngemali√/ukumosha ngemali.√ (1)
1.1.5 Shwaka.√ (1)
1.1.6 (a) C√/C Utiki ayivumani nepokotho√/utiki ayivumani nepokotho.√
(b) A√/A Ligqolo/ ligqolo.√ (2)
1.1.7 Ubhekiselele kwimeko yokuba umntu alondoloze imali ade
adlakazele, athwaxwe yindlala kunokuba kuchukunyiswe imali
yakhe.√√ (2)
1.1.8 Baqeqeshwa besebancinci. √√ (2)
1.1.9 Eyokuba le nkonkxa incinane.√√ (2)
1.1.10 Yokuba uyayifundiswa indlela yokuvalela imali.√√ (2)
1.1.11 Ukuzilawula nokuzilinda ekusebenziseni imali.√ (1)
1.1.12 Kukukhupha rhoqo√ nokunqaphaza ukufaka imali.√ (2)
1.1.13 … uhlala ahlale.√ (1)
1.1.14 Kungaluncedo kuba iza kumphathela inzuzo.√√
OKANYE
Ayiloncedo kuba akakwazi ukuyifumana ngexesha ayifuna
ngayo.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
1.1.15 Ukubaluleka kokulondoloza imali√√/Amacebo okugcina
imali√√/Isilumkiso sokuchitha imali ngendlela engeyiyo. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 4 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
1.2 ISICATSHULWA B
1.2.1 Kusesikolweni √kuba kukho umfundi ohleli edesikeni/kukho
utitshalakazi.√ (2)
1.2.2 Umfundi ubonakala othukile kuba uthe gqa amehlo, utitshalakazi
ukhamisile, uvule amehlo ukubonakalisa ukuba ungxolisa
umfundi.√√ (2)
1.2.3 Hayi, kuba amaziko emfundo agunyazisa ukuba kungabikho
lugonyamelo phakathi komfundi notitshalakazi.√√
Ewe, amaziko emfundo agunyazisa ukuthobeka xa abafundi
benikwa imiyalelo ngootitshala babo kumagumbi okufundela.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 5 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2
Ukumakisha ushwankathelo
Ukumakisha makuthathele ingqalelo ukufakwa kolwazi olunexabiso kwakunye
nokususwa kolwazi olungenaxabiso.
Ushwankathelo malumakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo-manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (Inqaku elinye ngengongoma
nganye).
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi engacaphulanga ngqo.
o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1.
o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2.
o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa umfundi ecaphule ngqo.
o 6–7 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanganikwa NALINYE inqaku
kwawolwimi.
o 1–5 iingongoma ezicatshulwe ngqo: Makanikwe inqaku lolwimi LIBE LINYE.
QAPHELA
Ubalo-magama:
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise ukuba alidlulanga kuma-60
inani lamagama asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga.
o Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ugqibezele isivakalisi eso inani
lamagama eliqingqiweyo liphela kuso ungayihoyi intsalela yesishwankathelo
sakhe.
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 6 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
IINGONGOMA EZICATSHULWE NGQO IINGONGOMA
EZISHWANKATHELWEYO
1. 'Umdlalo ngumdlalo ngokudlalwa eqongeni. 1. Umdlalo mawulungiswe ukulungele
Kufuneka kuqala umdlalo uqalwe uxozwe ukudlalwa eqongeni.
ulungiselelwa iqonga.'
2. 'Umfundisi makaqale awulungise umdlalo 2. Umdlalo mawubambe isimo sawo
ngohlobo olufanele iqonga. Angawujiki sasekusekweni kwawo,
ngohlobo obhalwe ngalo. Ukuba uyintlekele ungaguqulwa.
mawube njalo, ukuba usisiyoliso ube njalo.'
3. 'Kufuneka kukhethwe abadlali abafanele 3. Abalinganisi mabakhethwe
iindawo ezithile apha encwadini. Umdlali ngokweendima ezibafaneleyo.
ngamnye makazikhethele indawo athanda
ukuyidlala ukuze utitshala abavavanye
ukuba bazifanele na ezo ndawo.'
4. 'Kufuneka umdlali ngamnye akwazi 4. Umlinganisi makangohluki
ukulinganisa umlinganiswa twatsa, kumlinganiswa osemdlalweni, afane
ngesinxibo; ngokuma, ngokuhamba naye ngqo ngako konke.
nangokuthetha. Kufuneka umdlali alandele
kangangoko indlela umlinganiswa azotywe
ngayo.'
5. 'Kufuneka umdlali afunde incoko njengoko 5. Mabangawaguquli amazwi ombhali
injalo encwadini. Angawajiki amagama. abalinganisi ukuze injongo
Awalandelise ngohlobo alandeliswe ngalo yombhali ifezeke.
encwadini nangohlobo asetyenziswe ngalo
kuba ukhe wawajika uya kujika iinjongo
zombhali.'
6. 'Xa ulungiselela ukudlala umdlalo eqongeni 6. Masithathelwe ingqalelo isimo
kufuneka usebenzise ingqikelelo. Kufuneka sentlalo somdlalo.
uqonde ukuba umdlalo lo ubhalwe nini na, ,
usenzeka phi na, xeshani na, intlalo yelo
xesha injani na.'
7. 'Imiboniso mayingajika-jiki msinyane. Ukuba 7. Mayilungiswe imiboniso ngendlela
umdlalo wenzeka ecaweni komnye yokuba ingazitshintshi rhoqo
umboniso uze kolandelayo ube semasimini iindawo edlalwa kuzo kuba
uze emva kwalowo ube sevenkileni ukutshintsha tshintsha iqonga
kufuneka ulungiswe ngendlela yokuba kungade kuwulahle umsonto
ingajika-jiki ngolu hlobo ngokwethutyana webali.
kuba ukumana kutshintshwa-tshintshwa
imiboniso eqongeni kungadala
nokulahlekana komsonto webali
nobumnandi bomdlalo.'
[Naziphi iingongoma ezisixhenxe kwezi.]
[165 amagama] [55 amagama]
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 7 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: ULWIMI
Ukumakisha iCandelo C
Upelo
o Iimpendulo ezingoogama-nye/eziligama elinye mazimakishwe
njengezichanekileyo nokuba upelo aluchanekanga, ngaphandle kokuba
isiphene silahla intsingiselo efunwayo yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwaywa xa isiphene sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa uvavanyo lujoliswe kwisifinyezo, impendulo iya kwamkeleka xa ifakwe
iimpawu zobhalo ngokuchanekileyo.
Izakhi zezivakalisi kufuneka zichaneke kwaye zisetyenziswe kwizivakalisi
ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
Ngokubhekiselele kwimibuzo ekhethisa impendulo echanekileyo, yamkela
ZOMBINI unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
impendulo ebhalwe ngokupheleleyo njengechanekileyo.
UMBUZO 3
3.1 Amafutha eenwele iJabu Stone invisi wax√/Jabu Stone Invisi Wax.√ (1)
3.2 Kubantu abaneedredzi√/kubantu abanqwenela ukwenza iidredzi √/kuba
intengiso ithi la mafutha ayitekhnoloji yale mihla yokuphotha iinwele.√ (2)
3.3 Kukugqamisa imveliso.√√ (2)
3.4 Ngohlobo lokuba umfanekiso ubonisa iidredzi ezinde, ezicocekileyo,
ezikhangeleka zingenankwethu, zisempilweni njengoko inkcazelo nayo
isitsho.√√ (2)
3.5 C.√/C. Yale mihla√/Yale mihla.√ (1)
3.6 Uphumelele kuba umfanekiso womfana omhle osemtsha okhapha le tekisi
uyakwazi ukukhwebela abantu kule mveliso netekisi iyazinika izinto eziza
kuzuzwa ngoyithengileyo.√√
OKANYE
Akaphumelelanga kuba umfanekiso ngowendoda kuphela ngoko ke
amantombazana aya kucinga ukuba yeyabantu abangamadoda kuphela le
mveliso.√√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 8 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
UMBUZO 4
4.1 NguDod-zi√ (1)
4.2 Bubukhulu bakhe ngomzimba√ (1)
4.3 Bham√ (1)
4.4 B√/B Amazinyo aziinyanda√/Amazinyo aziinyanda. √ (1)
4.5 Yimeko yokuba uNgamla olahla amaxolo ngokungakhathali, enqandwa
uwiswe wenzakala kwalixolo lebhanana.√√/Intetho kaNgamla ethi 'benze ni...'
xa ebelahla amaxolo ibuyela kuye xa efuna ukuncedwa akube ewiswe lixolo
wenzakala.√√ (2)
4.6 Kungokuba usetyenziselwe ukuphoxisa kwisakhelo sesi-5.√√ (2)
4.7 Ewe kuba kwisakhelo sesi-2, uNgamla wonwabile kuba uyageza √√
OKANYE
Hayi kuba kwisakhelo sesi-5 uveze amazinyo kuba ephethwe ziintlungu
zokwenzakala. √√ (2)
[10]
UMBUZO 5
5.1 5.1.1 Kunyanzelekile ukuba zingalingani
ngokulunga√/akunyanzelekanga ukuba zilingane ngokulunga.√
[Nayiphi kwezi.] (1)
5.1.2 Udidi.√ (1)
5.1.3 Umbhali uthi, √ 'Yiyo loo nto ndithi√ mandincede√ abantu
abanokuthi baphazame, bakhethe uhlobo olungelona lululo.' (3)
5.1.4 Amadoda√/ubudoda√/isidoda.√
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] (1)
5.1.5 Sisihlomelo sendawo√/sisihlomelo√/sisenzi.√ (2)
5.1.6 Loo√, isimelabizo sokwalatha √/mna √, isimelabizo soqobo,√/abo√,
isimelabizo sokwalatha.
[Nasiphi kwezi.] (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 9 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
5.1.7 A. Igatya eliyintloko B. Igatya elayamileyo
Ubutyebi abufane bubhange√ ukuba ubunonophele.√ (2)
5.1.8 ... ubugcwabalalana√ (1)
5.1.9 Kukuba isibizo silandela isikhombisi.√√ (1)
5.2 5.2.1 B√/B Sesokuba likwimo yesininzi√/Sesokuba likwimo yesininzi.√ (1)
5.2.2 Ixesha elidlulileyo.√ (1)
5.2.3 I√ngaba kulula ukonga imali kwi-intanethi? √ (2)
5.2.4 UJohn ujonge kude.√√/Kude kwasa nakuJohn ngemali.√√ (2)
[Nayiphi impendulo echanekileyo iya kwamkeleka.] [20]
AMANQAKU ECANDELO C: 40
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Supplementary Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC November Exams 2018 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2016 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2015 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2018 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Question paper