You're offline
Skip to content
Question paper

IsiXhosa FAL P1 Feb-March 2018_hlayiso.com_.pdf

Subject: Isixhosa FalGrade 12201812 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL) IPHEPHA LOKUQALA (P1) FEBRUWARI/MATSHI 2018 AMANQAKU: 80 IXESHA: Iiyure 2 Olu viwo lunamaphepha ali-12. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 2 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC IMIYALELO NENGCACISO 1. Eli phepha lemibuzo linamaCANDELO AMATHATHU angala: ICANDELO A: Uvavanyo lokuqonda (30) ICANDELO B: Ushwankathelo (10) ICANDELO C: Izakhi nemigaqo yokusetyenziswa kolwimi (40) 2 Phendula YONKE imibuzo. 3. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA. 4. Krwela umgca ekupheleni KWECANDELO NGALINYE. 5. Nombola iimpendulo zakho ngokuchanekileyo ngokwendlela yokunombola esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo. 6. Shiya umgca emva kwempendulo NGANYE. 7. Qwalasela ngokukodwa upelo nolwakhiwo lwezivakalisi. 8. Iingcebiso malunga nolwabiwo lwexesha: ICANDELO A: Imizuzu engama-50 ICANDELO B: Imizuzu engama-20 ICANDELO C: Imizuzu engama-50 9. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 3 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC ICANDELO A: UVAVANYO LOKUQONDA UMBUZO 1 1.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA A YITYA UBEKA – AKUYI KUZISOLA 1 Ngubani na ongalaziyo iqhosha elingenantunja awasilumkisa ngalo uNtsikana kaGabha? Lo mprofeti wasemaCirheni wathi ze sikhethe umqulu siliyeke lona ukuze sakheke sibe sisizwe. Sithetha apha ngetyhobosha, ngetyhaliti, ngenyhuku, ngetyhosha, ngechweba, ngemali. Kunamhlanje nje ubomi bethu sisonke buxhomekeke kwezi 5 nkozo zimdakana ngebala kungenjalo zikhazimlayo; kula maphepha ayimibala ngemibala nakumakhadi athiwa khatha koomatshini. Ungafanelana unayo yonke into, ungenayo imali akunto yanto. Kodwa lumka! Usenganayo imali ibe ninzi kunjalo nje, ukuba ngaba udyavaza nje ngayo uya kuphulukana nayo ngokukhawuleza okukhulu. Ithi xa seyininzi 10 apha imali ibe ngathi ayisokuze iphele kanti ngalo lonke elo xesha iyakhohlisa. Imali ifana nomshologu ngendlela le ekhawuleza ngayo ukuthi shwaka ngoku beniyigqibele ikhiwa ngezikotile ngangobuninzi bayo. 2 Bakho ootik'ayivumani nepokotho abathi besanda kuyamkela nje imali 15 babe sebeyinqunqela okokuba ze kungasali nale imdaka isenti. Kuye maxa wambi kube nzima nale yokuba umntu akhwele into eya emsebenzini ngosuku olulandelayo. Lusizi lodwa olu mzi wakowethu kodwa ngethamsanqa likho icebo elinokusetyenziswa ukulungisa le meko. Elo cebo kukulondolozwa kwemali. Mayicace zisuka nje into 20 yokuba xa kuthethwa ngokulondolozwa kwemali akutshiwo ukuba imali le mayingawenzi umsebenzi wayo. Akho amagqolo axolele ukudlakazela nokuthwaxwa yindlala kunokuba kuchukunyiswe imali yawo eseluvalelweni. Hayi noko bafondini akuxelwa le nto. Kuyafuneka ukuba umntu makatye, anxibe abe nayo nendawo yokuqhusheka intloko 25 kungenjalo singaba asiyazi eyona nto siyenzayo. Into emandla apha nefuna ukugxininiswa yeyokuba iqhosha eli makungafekethwa ngalo koko malisetyenziswe ngobungcathu; malikokoswe. Ukudlalisa ngemali xa ikho singakufanisa nokushiya itephu yetanki lamanzi ivuliwe ngexesha lemvula. Ithi apho ifike khona imbalela ifike kungekho nethontsi eli kwelo 30 tanki. Unakho na ukuphila umntu ngaphandle kwamanzi? 3 Ingaba mhlawumbi umntu angaqala xa abudala buthini ukulondoloza imali, kwaye ndlela zini ezikhoyo angathi ngazo akwenze oko? Apha esiXhoseni sinentetho ethi, 'Bagotywa bebatsha' nendicinga ukuba yeyona ifanelekileyo kwesi sithuba. Ngani ukuba ndicinge ngolo hlobo? 35 Kungokuba isithethe sokuvalela imali singaqalwa umntwana eselula akhuliswe ngaso ade afikelele kwixabiso lokuba angaziqhubekela ngokwakhe. Zikho iinkonkxana ezilungiselelwe abantwana ezinomngxuma omxinwa wokufaka imali nezifumaneka ikakhulu kwiivenkile ezithengisa izinto zokudlala. Qho umntwana ephiwa imali 40 uyifaka kule nkonkxana ide izale ithi ntli. Umthetho wayo le nkonkxana iqhalwa ngoDisemba phambi komhla omkhulu weKrisimesi ukwenzela ukuba umniniyo akwazi ukuzithengela iintwanantwana zabantwana ezihambelana nalo mhla wokuzalwa kweNkosi yethu. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 4 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 4 Uthi akufikelela kwixabiso elithile umntwana ayishiye ngoku inkonkxa 45 aqhelaniswe nencwadana yokuvalela yaseposini. Kaloku ngoku nemali le ayiphiwayo ayisezo nkozo kuphela koko seyithande ukuxuba namaphepha aliqela. Akusathathwa kufakwe nje ngoku; kufuneka kuqala kuzaliswe amaphepha athile aza kuhamba nale ncwadana nemali, kugximfizwe, kusayinwe. Akusalindwa Disemba wanto ngoku ukuze ibe 50 ingakhutshwa le mali. Umnini unalo ilungelo lokutsala imali nangaliphi na ixesha efuna kodwa loo nto ingathethi ukuba makayimoshe imali. Incwadana le yeposi ihlala kuye, hayi emzalini wakhe kuba kaloku kufuneka eqeqeshiwe akwazi ukuwulwa umnqweno wokukhupha imali kungekho mfuneko yoko. Eyona nto ayenzayo yena umzali kukuhlala 55 ahlale ayicele incwadana leyo kuba enomdla wokubona ukuba umntwana uqhuba njani na ngovalelo lwemali. Uyangxola asakuqaphela ukuba umntwana ukhupha rhoqo abe enqaphaza kodwa apha ekufakeni. Laa ngqeqesho yokulinda kude kufike uDisemba ukuze ibe inako ukuvulwa inkonkxa imenza umntwana anqene ukukhupha imali nje naxa ngoku 60 selede wanencwadana yakhe yokuvalela. [Sithathwe kwincwadi, Unambitheko, nguM Yekela; iphepha 86–91, saze sahlelwa] Jonga kumhlathi 1 1.1.1 Nika igama lomprofeti owalumkisa ngeqhosha elingenantunja. (1) 1.1.2 Xela isizathu esasibangela ukuba umprofethi athi ze kukhethwe umqulu liyekwe iqhosha elingenantunja. (1) 1.1.3 Ngqina ngokwesicatshulwa uluvo lokuba kunamhlanje ubomi bethu buxhomekeke kule mali. (2) 1.1.4 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi: 'Ukudyavaza' kuthetha: A Ukugcina imali. B Ukunikela ngemali. C Ukuphisa ngemali. D Ukumosha ngemali. (1) 1.1.5 Chonga isifanekisozwi esicacisa ukuba imali iphela ngokukhawuleza kwisivakalisi esibhalwe ngqindilili. (1) Jonga kumhlathi 2 1.1.6 Tshatisa udidi lomntu ochazwe kuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM A. KHOLAM A KHOLAM B (a) Umntu ongakwaziyo ukonga A Igqolo. imali. B Umlondolozi mali. (b) Umntu ogcina imali ade asokole enayo. C Utik'ayivumani napokotho. (2 x 1) (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 5 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 1.1.7 Cacisa ukuba ubhekiselele entwenini umbhali xa athi, 'Hayi noko bafondini akuxelwa le nto.' (2) Jonga kumhlathi 3 1.1.8 Nika intsingiselo yeli binzana lingezantsi. 'Bagotywa bebatsha'. (2) 1.1.9 Sinika ngcamango ni ngale nkonkxa isimamva esibhalwe ngqindilili kwigama 'inkonkxana'? (2) Jonga kumhlathi 4 1.1.10 Linika ntsingiselo ni igama elibhalwe ngqindilili ngale nkqubo yokuvalelwa? (2) 1.1.11 Kumfundisa ntoni umntwana ukungayikhuphi oko imali kwinkonkxa yakhe? (1) 1.1.12 Xela izinto ezimBINI azingxolelayo umzali xa efuna ukuqinisekisa ulondolozo olululo kumntwana wakhe. (2) 1.1.13 Caphula ibinzana elithetha ukuba umzali akasoloko eyijonga incwadi yeposi. (1) Kwitekisi yonke 1.1.14 Ucinga ukuba kungaluncedo ukugcina imali kugcino-mali lwexesha elide? Xhasa impendulo yakho. (2) 1.1.15 Mfundiso ni ekwesi sicatshulwa? (2) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 6 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 1.2 Funda le khathuni ingezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA B: OKUBONWAYO [Ithathwe ku-www.googlepics.org] 1.2.1 Xela ukuba kuphi kule ndawo bakuyo aba bantu. Xhasa impendulo yakho. (2) 1.2.2 Chaza umahluko kudaba lobuso bukatitshalakazi nobomfundi. (2) 1.2.3 Ucinga ukuba bubudlelwane obuvumelekileyo kweli loMzantsi Afrika obu buphakathi kwesi sibini? Xhasa impendulo yakho. (2) AMANQAKU ECANDELO A: 30 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 7 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC ICANDELO B: USHWANKATHELO UMBUZO 2 Funda esi sicatshulwa silandelayo ze usishwankathele ngeengongoma ezisixhenxe unika iindlela zokulungiselela ukudlala umdlalo eqongeni. IMIYALELO 1. Isishwankathelo sakho masibe kwimo yokudwelisa iingongoma. 2. Dwelisa iingongoma zakho ezisi-7 ngezivakalaisi ezipheleleyo, ubude bungadluli kuma-60 amagama. 3. Nombola iingongoma zakho ukusuka ku-1 ukuya ku-7. 4. Bhala ingongoma ibeNYE kwisivakalisi ngasinye. 5. Sebenzisa amazwi akho kangangoko. 6. Bhala inani lamagama owasebenzisileyo kwizibiyeli ezantsi kwesishwankathelo. ISICATSHULWA C UKULINGANISWA KOMDLALO Umdlalo ngumdlalo ngokudlalwa eqongeni. Ngenxa yokuba intlalo yesiXhosa ayinawo amaziko okudlala imidlalo ebhaliweyo yesiXhosa, ababhali midlalo abaninzi babhala bengayilungiselelanga ukudlalwa eqongeni imidlalo yabo. Kufuneka kuqala umdlalo uqalwe uxozwe ulungiselelwa iqonga. Umfundisi makaqale awulungise umdlalo ngohlobo olufanele iqonga. Angawujiki ngohlobo obhalwe ngalo. Ukuba uyintlekele mawube njalo, ukuba usisiyoliso ube njalo. Ukuba kukho iindawo ezingenakuboniswa eqongeni mazifakelwe kwintetho yabalinganiswa ukuxokomezela ibali eli lidibane. Kufuneka kukhethwe abadlali abafanele iindawo ezithile apha encwadini. Umdlali ngamnye makazikhethele indawo athanda ukuyidlala ukuze utitshala abavavanye ukuba bazifanele na ezo ndawo. Kufuneka umdlali ngamnye akwazi ukulinganisa umlinganiswa twatsa, ngesinxibo; ngokuma, ngokuhamba nangokuthetha. Izenzo zixhomekeke kwintetho yakhe nemeko akuyo. Kufuneka umdlali alandele kangangoko indlela umlinganiswa azotywe ngayo. Kufuneka umdlali afunde incoko njengoko injalo encwadini. Angawajiki amagama. Awalandelise ngohlobo alandeliswe ngalo encwadini nangohlobo asetyenziswe ngalo kuba ukhe wawajika uya kujika iinjongo zombhali. Xa ulungiselela ukudlala umdlalo eqongeni kufuneka usebenzise ingqikelelo. Kufuneka uqonde ukuba umdlalo lo ubhalwe nini na, usenzeka phi na, xeshani na, intlalo yelo xesha injani na. Ezi zinto kufuneka zicace ngokuzibonisa eqongeni apho. Ukuba kusendlwini kubesendlwini yomXhosa. Imiboniso mayingajika-jiki msinyane. Ukuba umdlalo wenzeka ecaweni komnye umboniso uze kolandelayo ube semasimini uze emva kwalowo ube sevenkileni kufuneka ulungiswe ngendlela yokuba ingajika-jiki ngolu hlobo ngokwethutyana kuba ukumana kutshintshwa-tshintshwa imiboniso eqongeni kungadala nokulahlekana komsonto webali nobumnandi bomdlalo. Wena mdlali kufuneka ulungise imiboniso ngohlobo lokuba ingahlukani gqitha indawo eyenzeka kuyo. [Sithathwe kwincwadi, Isisele; Isahluko se-10: sibhalwe nguDNJafta; iphepha 69–70 saze sahlelwa] AMANQAKU ECANDELO B: 10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 8 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI UMBUZO 3: ISIBHENGEZO-NTENGISO Funda esi sibhengezo-ntengiso uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA D [Sithathwe kwiBONA, Okthobha 2016; iphepha 41 saze sahlelwa] 3.1 Nika igama lale mveliso ithengiswayo. (1) 3.2 Sijoliswe koobani esi sibhengezo-ntengiso? Xhasa impendulo yakho. (2) 3.3 Yintoni injongo yokusondezwa komfanekiso webhotile yamafutha? (2) 3.4 Cacisa indlela lo mfanekiso womntu onedredzi ongqinelana ngayo nenkcazelo ekwisibhengezo-ntengiso. (2) 3.5 Khetha ngezantsi ibinzana elichanekileyo elisetyenziselwe ukwenza ibango lokuba le mveliso ayisekho njengakuqala: A Ngexesha ifumisa. B Ezikhula zisempilweni. C Yale mihla. D Iidredzi zakho. (1) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 9 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 3.6 Ucinga ukuba uphumelele umbhali ukuthengisa le mveliso ngesi sibhengezo? Xhasa impendulo yakho. (2) [10] UMBUZO 4: UKUCAZULULA IKHATHUNI Funda le khathuni uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA E [Ithathwe ku-www.africartoons.com yaze yahlelwa] 4.1 Ngubani igama lomzobi wale khathuni? (1) 4.2 Nika uphawu olubangela ukuba uNgamla acinge ukuba uSibunzi ngumqeshi kwisakhelo sesi-2? (1) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 10 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 4.3 Bhala igama elichanekileyo lesiXhosa elimelwe ngu 'GBAM' kwitekisi. (1) 4.4 Khetha ngezantsi isaci esichanekileyo esinokusetyenziswa ukuchaza imeko kaNgamla kwisakhelo sesi-5. A Amazinyo aziinkuni. B Amazinyo aziinyanda. C Amazinyo azizixwexwe. D Amazinyo azizixhobo. (1) 4.5 Yintoni esisigqebelo ngokwale khathuni? (2) 4.6 Kutheni intetho ethi, 'BENZE NI KE ABAQESHELWE OKO?' ekwisakhelo sesi-5 ibhalwe ngefonti enkulu kunale ikwesoku-1? (2) 4.7 Ucinga ukuba ukuveza amazinyo kusoloko kuluphawu lolonwabo? Xhasa impendulo yakho ngokubona kuNgamla kule khathuni. (2) [10] UMBUZO 5: IPROZI 5.1 Funda esi sicatshulwa uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA F OBONA BUTYEBI KUKUFUYA ABANTU Zininzi iintlobo-ntlobo zobutyebi ehlabathini. Zininzi, kunyanzelekile ukuba zingalingani ngokulunga. Yiyo loo nto ndithe mna mandincede abo bantu banokuthi baphazame, bakhethe uhlobo olungelona lululo, baze ke bangabi nakuncedakala kwizinto-yinto zobutyebi obufanele ukumnceda kuzo umntu wabo. 5 Nangona ndibhekiselele kwaXhosa apha, masikhe sichaphazele olu hlobo lwasemLungwini silusebenzisayo. Xa sisithi indoda isisityebi, sithetha ukuba asiyomali kuyo zizityhwentywe ngezityhwentywe. Akukho nto ingenakuba nayo le ndoda iyifuna, ngaphandle kokuba iligqolo, negogotya. Obu butyebi abufane bubhange ngengozi, kuba abeLungu baneebhanka. Ezi bhanka 10 azaneli kuzigcina iinkozo zakho, koko kukho ubugcwabhalalana obongezwayo njengenzala. Le ntywenka yakho ke iya isongezeleka ngokongezeleka. Obu bungathi ukuze bubhange bube bobomntu ongakwazi kulondoloza mali. [Sithathwe kwincwadi, Ndithungile Selani, nguDV Tom, iphepha 124 saze sahlelwa] 5.1.1 Bhala ngokutsha esi sivakalisi singezantsi sibe kwimo elandulayo. … kunyanzelekile ukuba zilingane ngokulunga. (1) 5.1.2 Nika isithethantonye segama elikrwelelwe umgca ngaphantsi kwisicatshulwa. (1) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 11 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 5.1.3 Guqula esi sivakalisi sibe kwintetho-ngqo. Umbhali uthi yiyo loo nto athe makancede abantu abanokuthi baphazame, bakhethe uhlobo olungelona lululo. (3) 5.1.4 Fakela esinye isimaphambili kwisibizo esikrwelelwe umgca ngaphantsi. Xa sisithi indoda … (1) 5.1.5 Xela izigaba zentetho ezikrwelelwe umgca ngaphantsi kwesi sivakalisi singezantsi. Nangona ndibhekiselele kwaXhosa apha, masikhe sichaphazele olu hlobo lwasemLungwini silusebenzisayo. (2) 5.1.6 Chonga isimelabizo esifumaneka kwesi sivakalisi singezantsi uxele nodidi lwaso. 'Yiyo loo nto ndithe mna mandincede abo bantu …' (2) 5.1.7 Hlahlela isivakalisi esingezantsi ukhuphe igatya eliyintloko nelayamileyo. Ubutyebi abufane bubhange ukuba ubunonophele. Cwangcisa impendulo yakho ngolu hlobo: A. Igatya eliyintloko B. Igatya elayamileyo (2) 5.1.8 Lungisa isiphene sopelo kwigama elibhalwe ngqindilili kwisicatshulwa: (1) 5.1.9 Nika isizathu sokushiywa kweceba kwisibizo esikrwelelwe umgca ngaphantsi. Le ntywenka yakho ke iya isongezeleka ngokongezeleka. (1) Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P1 12 DBE/Februwari–Matshi 2018 NSC 5.2 Funda lo mfanekiso uze uphendule imibuzo elandelayo. ISICATSHULWA G: UMFANEKISO [Uthathwe ku-googleimages.com waze wahlelwa] 5.2.1 Khetha impendulo echanekileyo kwezi zingezantsi: Isizathu sokwalekwa kwezikhamiso kwigama '… kweeyure …' A Sesokuba likwimo yesinciphiso. B Sesokuba likwimo yesininzi. C Sesokuba likwimo ende. D Sesokuba likwimo yesikhuzo. (1) 5.2.2 Xela ixesha lesenzi esibhalwe ngqindilili kwisivakalisi esingezantsi. 'Ngentsimbi ye-12 namhlanje ndonge ama-R200 kwigolide …' (1) 5.2.3 Faka iimpawu zobhalo ezichanekileyo kwesi sivakalisi singezantsi. ingaba kulula ukonga imali kwi-intanethi. (2) 5.2.4 Yakha isivakalisi usebenzisa igama 'kude' ngalo mfanekiso kaJohn. (2) [20] AMANQAKU ECANDELO C: 40 AMANQAKU EWONKE: 80 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha

Verified matching documents

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Published documents with matching subject and grade metadata.

Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

More from Grade 12 Isixhosa Fal

Explore more published documents in this catalogue.

View all
Grade 12 · Isixhosa Fal · 2018 · Supplementary Exams · Question paper · Paper 1 · isixhosa | Hlayiso | Hlayiso