Downloaded from hlayiso.com
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO (FAL)
IPHEPHA LESIBINI (P2)
2019
AMANQAKU: 70
IXESHA: 2 Iiyure
Olu viwo lunamaphepha angama-25.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2019 papers 





View all





isiXhosa FAL Grade 12 P2 NSC June Exams 2019 Question Paper
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exams 2019, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.
Isixhosa Fal · Grade 12 · NSC June Exams · 2019 · isixhosa. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Question paper
- Year
- 2019
- Exam period
- NSC June Exams
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 25
- File size
- 568.1 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 25
This exam
NSC June Exams 2019
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 1.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 2.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 2.2Uncwadi / Literature (Set Works)17 marks
- Question 3.1Uncwadi / Literature (Set Works)18 marks
- Question 3.2Uncwadi / Literature (Set Works)52 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 2 DBE/2019
SC/NSC
IMIYALELO NENGCACISO
1. Funda le miyalelo ngenyameko phambi kokuba uqalise ukuphendula imibuzo.
2. MUSA ukuzama ukufunda lonke iphepha lemibuzo. Yiya kwiphepha
lesiqulatho elilandelayo uze uphawule amanani emibuzo esetwe kwiincwadi
ozifundileyo kulo nyaka. Emva koko, funda le mibuzo uze ukhethe leyo ufuna
ukuyiphendula.
3. Eli phepha linamaCANDELO amaNE:
ICANDELO A: Inoveli (35)
ICANDELO B: Idrama (35)
ICANDELO C: Amabali amafutshane (35)
ICANDELO D: Isihobe (35)
4. Phendula imibuzo emiBINI kumacandelo amaBINI, ngolu hlobo:
ICANDELO A: INOVELI
Phendula umbuzo kwinoveli oyifundileyo.
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula umbuzo kwidrama oyifundileyo.
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula imibuzo esetwe kumabali amafutshane omaBINI.
ICANDELO D: IMIBONGO
Phendula imibuzo esetwe kwimibongo yomiBINI.
5. Sebenzisa itshekhlisti ukuzincedisa.
6. Landela imiyalelo esekuqaleni KWECANDELO NGALINYE ngononophelo.
7. Nombola iimpendulo zakho kanye ngokwendlela ekunonjolwe ngayo
kwiphepha lemibuzo.
8. Qala ICANDELO NGALINYE kwiphepha ELITSHA.
9. Sebenzisa imizuzu engama-60 KWICANDELO NGALINYE.
10. Bhala ngokucocekileyo nangokucacileyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 3 DBE/2019
SC/NSC
IPHEPHA LESIQULATHO
Eli phepha liza kukunceda ukwazi ukukhetha imibuzo ofuna ukuyiphendula
ngaphandle kokufunda lonke iphepha.
ICANDELO A: INOVELI
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwinoveli oyifundileyo.
INANI LOMBUZO AMANQAKU IPHEPHA
1. Kusa Kusihlwa 35 5
2. Umqol' uphandle 35 8
3. UMonwabisi 35 11
ICANDELO B: IDRAMA
Phendula NAWUPHI umbuzo OMNYE okwidrama oyifundileyo.
4. Ndiyekeni 35 14
5. Inzala YamaRhamba 35 18
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kumabali amafutshane.
6.1 'Kanti andizenzanga' 17 21
6.2 'Umhlahlo ngamehlo' 18 22
ICANDELO D: ISIHOBE
Phendula YOMIBINI imibuzo esetwe kwimibongo.
7.1 'Ingcwaba' 17 24
7.2 'Mfazindini waseAfrika' 18 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 4 DBE/2019
SC/NSC
ITSHEKHLISTI
QAPHELA: Phendula imibuzo emibini kumacandelo amaBINI.
Phawula (√) amacandelo owakhethileyo.
ICANDELO IINOMBOLO INANI PHAWULA
ZEMIBUZO LEMIBUZO (√)
EPHENDU-
LWAYO
A: Inoveli
(Kusa Kusihlwa) 1–3 1
(Umqol' uphandle)
(UMonwabisi)
B: Idrama
4–5 1
(Ndiyekeni)
(Inzala YamaRhamba)
C: Amabali amafutshane
6.1 + 6.2 1
('Kanti andizenzanga')
('Umhlahlo ngamehlo')
D: Isihobe
('Ingcwaba') 7.1 + 7.2 1
('Mfazindini wase-Afrika')
QAPHELA: Qinisekisa ukuba uphendule imibuzo kumaCandelo amaBINI kuphela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 5 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO A: INOVELI
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi noveli zilandelayo:
Kusa Kusihlwa nguKS Bongela
Umqol' uphandle nguMAP Ngani
UMonwabisi nguZA Japhta
Phendula YONKE imibuzo ekwinoveli oyifundileyo.
UMBUZO 1: KUSA KUSIHLWA – KS Bongela
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 1.1 noMBUZO 1.2.
1.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA A
'Kwowu! Ukuxoxa okanye ukubonisana nawe ngomcimbi kufana nje
nokuzikhanda ngenyheke elityeni. Uthetha oku komntu ongqondo ithiwe lwale
lilifu lobudenge. Udibanisa izinto ezingadibaniyo. Into oyifunayo kukuba
kwenzeke le nto uyicingayo nokuba ibheke ecaleni, kuba kaloku weva
ngoothoba-sikutyele ukuba indoda iyalawulwa. Umntu loo nto uyisebenzisa 5
nalapho ingangeni ndawo.'
'He wethu Lungile, uzama ukundixelela ukuba andinangqondo,
andibhadlanga, andiyazi into endiyithethayo? Xa unesidenge esindim
uncekelele ntoni ukuhlala naso? Ewe kaloku ndisisidenge kuba kaloku
bakhona ooNonkazimlo abakucebisayo ukuba musa ukubafuna abantu 10
bakuthi ndawonye nam. Sekucacile ukuba andisengomfazi ekhaya apha.
Sebekhona aba ubathembise ukuba andiseyonto kulo mzi. Kanti nichitha
ixesha nje mfana kaNtsibande, andisoze ndiye ndawo. Ndingafana ndisesi
sidla ubulongo, into engazi kwenzeka yona yile yokuba umane ucetyiswa
emacaleni ufike sewuphefumlela phezulu, undibikela le nale emzini wam, 15
Lungile. Mayicace into yokuba la mahlahla akho akucebisa into yokuba
ulungiselele abantwana bakowenu kuphela ukuze aba bakuthi ungabahoyi.
Kwaye futhi into yixoxe nam kuqala uyeke ukufika undinike imiyalelo ngathi
ndiyintombi yakho.'
Iwagqibe la mazwi seyifutha le ntokazi ngathi lirhamba eli lichukunyiswe 20
belilele. Ubunokuthi wakukhangela amehlo la ufike elongalonga, eyaluzela
okwawenyushu.
1.1.1 Xela lo mcimbi uLungile abonisana noNomakhwezi ngawo
ngokwentetha yakhe ekwisicatshulwa. (1)
1.1.2 Chaza oku kudibanisa izinto ezingadibaniyo athetha ngako uLungile
kwisicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 6 DBE/2019
SC/NSC
1.1.3 Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaNomakhwezi
athi, '... into engazi kwenzeka yona yile yokuba umane ucetyiswa
emacaleni'? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.1.4 Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uLungile into ayixoxe
noNomakhwezi kuqala? Xhasa impendulo yakho. (2)
1.1.5 Xela indima edlalwe nguNozililo ukuze kubekho le ngxoxo ikwesi
sicatshulwa. (2)
1.1.6 Chaza ukuba ukuza kuhlala kukaThamsanqa kwaLungile
kubuchaphazele njani ubudlelwane bukaThamsanqa noNomakhwezi. (2)
1.1.7 Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
sebali. (1)
1.1.8 Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguLungile
kwingxoxo yakhe noNomakhwezi ekwesi sicatshulwa. Xhasa
impendulo yakho. (3)
1.1.9 (a) Xela udidi lwempixano ephakathi kwabakwaNtsibande
nabakwaMakhwetshu kweli bali. (1)
(b) Chaza ukuba le mpixano iphakathi kwabakwaNtsibande
nabakwaMakhwetshu ilikhulise njani ibali. (2)
KUNYE
1.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA B
'Uyabona, Nomakhwezi, le nto uyenzayo iyakuhlaza yaye iza kuphelelisa
ngokwenda. Ayenziwa le nto uyenzayo. Ungathini ukwenza ubutyobo obunje?
Imoto le yabeLungu uyibulalela ntoni kuba lityala eli. Ungathini ukuwuchitha
umzi wakho ngokwakho? Xa usenza le nto ujonge phi? Kunini ndithetha
nawe? Kanti wawundisusa ekhaya ndizonwabele nje wawufuna ukuba ndize 5
kubukela obu bundlavini? Yintoni ukwenza imikhuba elolu hlobo ngathi
akufundiswanga? Indoda yinto ekhe iphathwe olu hlobo? Kanene njengokuba
thina singendanga nje ilityala loo nto apha kuni kuba uthi umntu umcebisa
nje abe yena ethe nta imixhadi aze athi akuba senkathazweni afune kwa
aba bantu ebebagezela.' 10
'Wethu, dadobawo, wendile ungendanga, akunakuyinyamezela le nto yenziwa
nguLungile.' Baye baxambulisana ithuba elide bephendulana umnyele uvuke
mpela nakuYolisa. Ude woyisakala uNomakhwezi akubona kusithi thu iveni
yamapolisa isiya emotweni. Akwaziwa ukuba uLungile wathini na kuwo kodwa
wona athi ukugqiba kwawo ahamba. 15
Ukuphuma apho uYolisa uye kuLungile wafika nakuye wathetha phofu
engangxoli koko emthuthuzela engxengxeza esithi makangazikhathazi
kakhulu ngale nto yehlileyo. NoThamsanqa wongeza ngamazwi athambileyo
watsho waziva umfo kaNtsibande esombuluka. Into angakhange ayenze
kukuvula umlomo. Uye wee lwale ziingcinga ezibheke ezantsi. Le meko 20
yomkakhe, yenze ukuba izinto zibe mfiliba ...
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 7 DBE/2019
SC/NSC
1.2.1 Xela isenzo sikaNomakhwezi ekuthiwa siyamhlaza. (1)
1.2.2 Nika intsingiselo yegama elikrwelelwe umgca ngaphantsi
ngokwakwisicatshulwa. (2)
1.2.3 Xela ingcinga eziswa ngamazwi kaYolisa abhalwe ngqindilili. (2)
1.2.4 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
ukumzoba njengomlinganiswa okhohlakeleyo uNozililo kule noveli. (3)
1.2.5 Sifundisa ntoni isenzo sikaYolisa sokuthatha indawo yobuzali
kuMpumelelo? (2)
1.2.6 Chaza indlela abasweleka ngayo uNomakhwezi noLungile. (2)
1.2.7 Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo
ekuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Umlinganiswa ophikisana (i) utitshala uNgxowankulu
nazo zonke iinjongo
zomlinganiswa oyintloko (ii) uThamsanqa
(b) Umlinganiswa ongqongwe (iii) uMpumelelo
zizo zonke iziganeko zebali
(iv) uNozililo
(c) Umlinganiswa omele uhlobo
oluthile lwabantu
(3 x 1) (3)
1.2.8 Ingaba le noveli iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 8 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 2: UMQOL'UPHANDLE – MAP Ngani
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINI izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 2.1 noMBUZO 2.2.
2.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA C
Ucinge ngeevolovolo ezimbini awayenazo ezingxoweni. Yayiyile
wayeyifumene kwekaLinda ingxowa, ikho neyakhe awayesuka nayo ekhaya.
'Ndifuna umnxeba qha kuphela. Andikho kuyo yonke le nto ukuyo wena,'
unge uyanyanzelisa ukuthetha ngoku uHlobo.
'Nguwo lowo emva kwakho ke,' utsho lo mfana esalatha kwitafilana ethe 5
khotsho kwingxingwana emnyama kwigumbi lokuhlala.
Wonde ngayo okaHlobo, engawasusi amehlo kulo mfana. Wondela umfana.
Wee xhungu uHlobo, wee xhungu nomfana … Waphinda wahamba uHlobo,
walandela nomfana … Wee xhungu kwakhona okaHlobo, wee xhungu naye
umfana. 10
'Wandilandela, yintoni?' ubuze selejalile naye ngoku uHlobo.
'Asiyonto. Sebenzisa nango umnxeba phambi kwakho, kudala undifundekela
ngawo.'
'Kwedini!'
'Uzuthiy' inja yakho bawo.' 15
'Uyabona ke, mfana, uzungakhe ulinge ukwenza into eya kukuxaka phakathi,
ndiyakulumkisa … Beka loo ntsimbi phantsi.'
Umthe ntsho ngaloo mehlo mabi umfana engashukumi.
'Ndithi kuwe beka loo ntsimbi phantsi. Ndiyagqibelisa ke ukuthetha nawe!'
Uvove kancinci umfana, noHlobo wacinga ukuba uthobela loo myalelo wakhe. 20
Kanti akavumisanga. Uthe esothuka, yabe intsimbi seyisiza ngqo ebusweni
kuye. Uthe ephepha, yabe seyingene-hele ebunzi! Yamtsho wee folokohlo
kuloo ngxingwa yetafile, zee saa ukuwa izinto ezazilapho. Ungekakuva
ukugqejwa ngentsimbi yokuvusa amathayala eemoto, akukayiva into
ebuhlungu, buza kuHlobo. 25
2.1.1 Xela umcimbi awuzeleyo uHlobo kwaLinda. (1)
2.1.2 Chaza ukuba ingene njani le volovolo kwingxowa kaLinda
engayazi. (2)
2.1.3 Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaHlobo athi,
'Ndiyagqibelisa ke ukuthetha nawe!' Xhasa impendulo yakho. (2)
2.1.4 Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uHlobo avule ingxowa
kaLinda ngaphandle kwemvume yakhe? Xhasa impendulo yakho. (2)
2.1.5 Xela indima edlalwe ngamalungu aseMoonglow Night Club ukuze
kubekho le ngxoxo ikwesi sicatshulwa. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 9 DBE/2019
SC/NSC
2.1.6 Chaza ukuba ubungqina obufunyenwe nguHlobo obubambisa
uLinda buyichaphazele njani intlonipho uHlobo ebenayo kuLinda. (2)
2.1.7 Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
sebali. (1)
2.1.8 Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguDuma kwesi
sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3)
2.1.9 (a) Xela udidi lwempixano ephakathi kwamalungu aseMoonglow
noEddie. (1)
(b) Chaza ukuba le mpixano iphakathi kwamalungu
aseMoonglow noEddie ilikhulise njani ibali. (2)
KUNYE
2.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA D
Intsasa yayibanda, izulu lithe gqume ziingqimba zamafu amhlophe, kukho
umoyana ombi ohlabayo. Phofu lalikho ilitha lelanga elingqunga ngaphaya
kwamafu, lizungula ithuba lokutyhoboza. Inkundla yamatyala eMantyi
yaseMonti yayilambatha abaphulaphuli ngaloo ntsasa kuba yayingesosiqhelo
ukuba amatyala aqale ngentsimbi yethoba isekhona eyeshumi. Kodwa 5
nako ke.
Emkhumbini yayiyiloo nzwakazi yakwaMonti egama linguLinda.
Yayingagaxele yayisusa'amaphepha, isisicicibala phantsi kwewinter costume
emvubo-mazimba, ichophise ngezihlangu ezineengcalangcala zezithende
neempumlo ezingathi ziloliwe. Yayingenakuyiva loo ngqele phantsi 10
kwemfumamfuma ibhatyi eyayiyinyule kwaFemina House. Loo bhatyi yileyo
yothusa okaHlobo ekungeneni kwakhe enkundleni. Yaba sisimanga kuye
into yokuba loo ntokazi ibe nesibindi sokunxiba loo bhatyi ngaloo mhla
nasezintsukwini.
Sasilapho isixhintolo sesajini yakwaNgqondi, silungisa amaphetshana 15
okutshutshisa. Ecaleni kwaso, yayinguHlobo, esenza amabhunga angaphele
ndawo nokaNgqondi lowo. Yena uKhumalo, igatyana lomfana negqwetha
elaziwayo eMonti, wayezihlelele ethe cwaka kwitafilana yakhe eyodwa,
emana ukuphulula imiqulu yeencwadi eyayiphambi kwakhe, eqoba iliso
futhifuthi, encumelana nenzwakazi esemkhumbini. Wayemnye kuphela 20
okhoyo kwizihlalo zabaphulaphuli, inguDuma Hlelo, isicaka esithembekileyo
sikaLinda.
Ude wangena umhlekazi, iMantyi, ithe wambu umnweba wayo omnyama,
ihamba netoliki yayo. Indlu inike imbeko ngokuphakama. Kudluliselwene
amaphepha yimantyi nomtshutshisi. 25
2.2.1 Xela ukuba lityala lantoni eli kuthethwa ngalo kwisicatshulwa. (1)
2.2.2 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi
ngokwakwisicatshulwa. (2)
2.2.3 Xela ingcinga eziswa kukothuka kukaHlobo ngokomqolo obhalwe
ngqindilili. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 10 DBE/2019
SC/NSC
2.2.4 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
ukumzoba njengomlinganiswa onyolukele imali uThembisa
Ntlokonkulu kule noveli. (3)
2.2.5 Sifundisa ntoni isenzo sikaEddie sokushicilela okwakuqhubeka
kwintlanganiso yakhe namalungu aseMoonglow Night Cub? (2)
2.2.6 Chaza indlela abasweleka ngayo uEddie noLulama. (2)
2.2.7 Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo ekuKHOLAM
A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Umlinganiswa ophikisana (i) uSajini Ngqondi
nazo zonke iinjongo
zomlinganiswa oyintloko (ii) uBumba
(b) Umlinganiswa ongqongwe (iii) uHlobo
zizo zonke iziganeko zebali
(iv) uThembisa Ntlokonkulu
(c) Umlinganiswa omele uhlobo
oluthile lwabantu
(3 x 1) (3)
2.2.8 Ingaba le noveli iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 11 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 3: UMONWABISI – ZA Japhta
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule noveli uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 3.1 noMBUZO 3.2
3.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA E
Yamothusa kakhulu loo nto kwaye yaba lihlazo elikhulu. Kwanyanzeleka
ukuba ibe lihlebo labo bobathathu, kuzanywe nakanjani na ingafikeleli
ezindlebeni zikaRhadebe. Wazicenga ezibongoza iintombi zakhe uMamTolo
ukuba zahlukane nalo mkhuba, kungenjalo zibuyise unyawo noba
kukancinane. Intoni! Zanga zifumene imvume, imali ziyibiza ngqo ngoku, zithi 5
yeyebhabhalaza leyo ziyifunele elo xesha okanye yeyesiselo sokuxuba obo
tywala. Kwathi kwakuba njalo waqonda ukuba uphosisile kwaye izinto zazise
zingapha kwamandla akhe.
Wacinga indlela anokunqanda ngayo le ntlekele ingekehli, kwaba kungona
acinga ngoyise waba bantwana. Wazimisela ukuba ukubuya kwakhe akayi 10
kumlinda nokuba akhulule ibhatyi, uya kumphalazela yonke into esehla nje
emotweni. Emva kwethuba ejikajikana nalo mcimbi waba bantwana engalali
nasebusuku, wazifumanisa engekho msulwa naye. Wathi akucinga ngezinto
ebeziqhubeka ngaphambili nendima ayidlalileyo yena njengomzali kwathi tha
kuye ukuba ubamoshile aba bantwana. Ngoku kwakungasekho kwenza 15
ngakumbi, ubisi lwaluse luchithekile. Waphinda waqonda nto ithile, eyokuba
ukubaxela kuyise akuyi kubenza bayeke loo mkhuba, qha iya kubohlwayisa
kanobom loo nto. Waphinda amehlo akhe wawamilisela kumlisela
nomthinjana ngokubanzi. Wafumanisa into yokuba isihlava sotywala
nentsangu siligubungele lonke ulutsha. Wazama ke ukuzixolisa ngokuthi 20
asingobakhe bodwa abantwana abasimo sikumila kunjalo.
3.1.1 Xela le nto yamothusayo uMamTolo. (1)
3.1.2 Chaza okwakusenza ukunxila kwentombi zikaMamTolo kubelihlebo
lakhe nazo. (2)
3.1.3 Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi athi, '... ubisi
lwaluse luchithekile' xa kubhekiswa kwiintombi zikaMamTolo.
Xhasa impendulo yakho. (2)
3.1.4 Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uMamTolo azisole
ngesimilo sabantwana esingalunganga? Xhasa impendulo yakho. (2)
3.1.5 Xela indima edlalwe nguThandabantu ekubhangeni kwamashishini
akhe ngokweli bali. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 12 DBE/2019
SC/NSC
3.1.6 Chaza ukuba ukudaniswa kukaMamTolo ngabantwana bakhe
kubutshintshe njani ubudlelwane bakhe noMonwabisi. (2)
3.1.7 Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
sebali. (1)
3.1.8 Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguMamTolo
kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3)
3.1.9 (a) Xela udidi lwempixano oluvezwa ngoMamTolo kwesi
sicatshulwa. (1)
(b) Chaza ukuba le mpixano ivelayo kuMamTolo kwesi
sicatshulwa ilikhulise njani ibali. (2)
3.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA F
Akugqiba ukuthetha uMonwabisi kwakhe kwathuleka kwelo gumbi babekulo
kungekho mntu uthethayo. Kwakucacile ukuba bobabini uRhadebe
noMamTolo babeyetyisa le nto iza noMonwabisi. Kwelakhe yena uMamTolo
wayethule nje kuba esanika ithuba lokucinga kuRhadebe lowo, kwaye ke
esazi indlela athi achukumiseke ngayo xa kubhekiswa kuloo mashishini akhe. 5
Ngokunokwakhe elo cebo likaMonwabisi walibona lilelona lifanelekileyo. Loo
mashishini ayengaxabisekileyo kumnini wawo ayeza kuhlala engawakhe,
koko nje akhe afumane ukuphumla ukusetyenziswa ngawo. Nexesha
njengoko sele sitshilo lalingabavumeli, isigqibo esithatyathwayo kwakufuneka
sibe sesikhawulezayo. Wazibamba sele efuna ukuthetha ongezelele kula 10
kaMonwabisi amazwi. 'E-e, enkosi Monwabisi mntwanam ngecebiso lakho.
Inene ukhulile umdala ngoku, kwaye nengqondo yakho ivuthiwe. Koko nje
mandikucele ukhe ugoduke usishiye thina noTata wakho uze ufike wena
ngomso ukuze sikuxelele isigqibo sethu. Kaloku thina sibadala, ngoko ke
ingqondo yethu ayikhawulezi njengale yenu. Uyeva ke nyana?' 15
Lonke eli xesha athethayo uMamTolo wayebambe isandla sikaThandabantu,
kanti umqaphele ukuba kudala zinqumleza umbombo iinyembezi, koko nje
ejonge ngaseludongeni ukuzama ukuzifihla bangamboni. UMonwabisi
wadomboza ehumzela ebulela wathi khwaphululu wathatha imitsi embalwa
waphuma apho elandela uMamTolo ukuya kuvala ucango. 20
'Yintoni tata le ikukhathazayo?' Wabuza kwindoda yakhe.
3.2.1 Xela ukuba yintoni le iza noMonwabisi kuMamTolo noRhadebe. (1)
3.2.2 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi
ngokwakwisicatshulwa. (2)
3.2.3 Xela ingcinga eziswa yintetho kaMamTolo ebhalwe ngqindilili. (2)
3.2.4 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
ukumzoba njengomlinganiswa obathandayo abantu uThandabantu
kule noveli. (3)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 13 DBE/2019
SC/NSC
3.2.5 Sifundisa ntoni isenzo sikaMonwabisi sokuthobela ingqeqesho
yakwaThandabantu. (2)
3.2.6 Chaza indlela awasweleka ngayo uGcinumzi. (2)
3.2.7 Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo
ekuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Umlinganiswa ophikisana (i) umamTolo
nazo zonke iinjongo
zomlinganiswa oyintloko (ii) umaRhadebe
(b) Umlinganiswa ongqongwe (iii) uThandabantu
zizo zonke iziganeko zebali
(iv) USamkelo Zangone
(c) Umlinganiswa omele uhlobo
oluthile lwabantu
(3 x 1) (3)
3.2.8 Ingaba le noveli iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO A: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 14 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO B: IDRAMA
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kwezi drama zilandelayo:
Ndiyekeni nguDM Jongilanga
Inzala YamaRhamba nguM Mlokoti
Phendula YONKE imibuzo ekwidrama oyifundileyo.
UMBUZO 4: NDIYEKENI – DM Jongilanga
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 4.1 noMBUZO 4.2
4.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA G
MADALA: Khawusiphakele mfo kaNdila.
NDILA: Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba
ndiginya ngexesha lesikolo.
LONI: Ushushu ngoku.
MADALA: Kahle, titshala, aninakuphendulana ngolu hlobo. Ubusathini mfo 5
kaNdila?
NDILA: Ndigqibile nkos'am.
JEKWA: Mhlalingaphambili, kudala siquqa apha kudala ndisitsho.
Uyabona mna ndiyanxanwa gqitha kodwa owam umntwana
andifuni tu ukuba afundiswe linxila elifana nam. 10
MADALA: Hlala phantsi Mnu. Jekwa. Ubushushu bobuyatha budla
ngokuwona umcimbi onje.
JEKWA: Uyandithuka?
MADALA: Nakanye nkos'am. He! Malungu ekomiti nivile ke,
nawaphulaphula amacala omabini. Ngabantwana benu aba 15
baxabana ngezesikolo. Sihlala intlalo yethu apha
yokubonelelana nokuvelana mhla ngengxaki. Phambi kokuba
niphendule, sizazi izisu zenu, makhe ndibuze le mibuzo:
Siyaqala na ukubona ititshala eselayo ngale? Andithi zisela
mfuleni mnye zonke? Siza kudiliza udonga lwale, sishiye 20
olwayiphi? UmntakaNdila ezalwa ekhay'apha nje uchukelwa
ngokuba kutheni? Nithi makaye phi, asebenze phi? Andithi igeza
libotshwa kowalo? Hee! –
JEKWA: Ukuba aliziva iintambo, andithi nabakowalo balinikezela
kwabasemzini? 25
ZUMA: Sidiniwe zezi ziyalo. Makuvotwe.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 15 DBE/2019
SC/NSC
MAVUSO: Amayilo akazange aphele kweli mhlalingaphambili. Aniyiva le
nto ithethwa ngusihlalo? Nidlula phi kwilizwi lakhe? Nithi
makuvotwe kuba nifuna ukuphisa ngelifa labantwana bethu?
Ngabantwana bethu aba bonke sibazele, ingxaki yabo yeyethu. 30
Ngako oko makungabi lula ukubanqumlela egoqweni.
MADALA: Hee! Bendisatsho ke. Andiyazi into evusa umnyele apha
kooJekwa.
4.1.1 Xela le nto athi uMadala 'mayiphakwe' nguNdila kwikomiti
yaseNobutho. (1)
4.1.2 Chaza okuthethwa nguLoni kwintetho yakhe ebhalwe ngqindilili
kwisicatshulwa. (2)
4.1.3 Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaNdila athi,
'Ndiyavuma ukuba ndiyaginya, kodwa ke ayikho le yokuba ndiginya
ngexesha lesikolo'. Xhasa impendulo yakho. (2)
4.1.4 Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uMadala afune
kuxolelwe uNdila kuba ezalwa kulaa lali? Xhasa impendulo yakho. (2)
4.1.5 Xela indima edlalwe nguMaziko ukuze kubekho le ngxoxo ikwesi
sicatshulwa. (2)
4.1.6 Chaza ukuba ukugxothwa kukaNdila kubuchaphazele njani
ubudlelwane bakhe noLoni. (2)
4.1.7 Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
sebali. (1)
4.1.8 Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguMadala
kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3)
4.1.9 (a) Xela udidi lwempixano ephakathi kukaNdila noLoni kweli bali. (1)
(b) Chaza ukuba le mpixano iphakathi kukaNdila noLoni ilikhulise
njani ibali. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 16 DBE/2019
SC/NSC
4.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA H
(Intlanganiso yekomiti yesikolo idibene kuxoxwa ngoLoni Mawonga ekho onke
amalungu.)
MADALA: Malungu ekomiti ivuliwe intlanganiso. Kambe ke umcimbi
esingawo apha seniwazi, waziwa nini nangaphezu kwam.
KuMvulo ophelileyo sabizelwa esikolweni ngabahloli, apho 5
safika utitshala lo wethu mkhulu egula, eguliswa zezeli
lizwe. Umcimbi lo ayisengowenu, ngokaRhulumente
nabahloli. Ke ...
NKOSK ZINZO: Ke sibizelweni na xa kunjalo?
MADALA: Ke, nibizelwe ukuba naziswe okokuba kukho into enje, 10
nicebise ukuba ninakho. Ndimi (Ahlale)
MAVUSO: Sihlalo, akusekho kuthundeza bhityo namhlanje. Lo mfana
waziwa nanguthathatha ukuba ulala apho ahlwelwe khona
echolwa nasezitalatweni.
JEKWA: Namhlanje ninkqenkqeza phambili okweefolosi. Kubaswe 15
phi, kubase bani?
MADALA: Zinkosi yekani izagwelo, nangu umcimbi. Nikubonile
ukutshila kwentambanane, nikubonile ukudubula
kwenkanga, senibona ngoku ukutha kwayo.
LAMLA: Siyaxakwa thina mayilo xa kunje. 20
ZINZO: Sivile mhlalingaphambili, sisacinga indlela yokunqanda
inkanga ingethi ide itshe pam.
MAVUSO: Kanene inimba inamaqhinga? Nanitheni ngomhla ngoNdila
senifuna-funa indledlana nje? Makahambe naye.
JEKWA: Mna ndiphakamisa ukuba acetyiswe lo mfana okokuba 25
arhoxe emsebenzini ngoku.
LAMLA: Ndiyasekela, liyinyaniso elo. (Avumelane amalungu).
MADALA: Ndihlala ndinixelela mihla le ukuba sikwixesha
esingalaziyo, laziwa ngabaninilo kuphela. Ukugweba
ngophondo mihla le akusisi ndawo, kungekho nonokugxeka 30
omnye nomnye irhawu lidla umzi.
4.2.1 Xela oku kugula kukaLoni athetha ngako uMadala. (1)
4.2.2 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi
ngokwakwisicatshulwa. (2)
4.2.3 Xela ingcinga eziswa ngamazwi kaMadala abhalwe ngqindilili. (2)
4.2.4 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
ukumzoba njengomlinganiswa oxabise imali ebantwini uFuneka
kule drama. (3)
4.2.5 Sifundisa ntoni isenzo sikaNdila sokwamkela icebiso likaMaziko
lokuziphindezela? (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 17 DBE/2019
SC/NSC
4.2.6 Chaza indlela awasweleka ngayo uLoni. (2)
4.2.7 Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo
ekuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Umlinganiswa ophikisana (i) USajini Njobe
nazo zonke iinjongo
zomlinganiswa oyintloko (ii) UNdila
(b) Umlinganiswa ongqongwe (iii) ULoni
zizo zonke iziganeko zebali
(iv) UMaziko
(c) Umlinganiswa omele uhlobo
oluthile lwabantu
(3 x 1) (3)
4.2.8 Ingaba le drama iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[35]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 18 DBE/2019
SC/NSC
UMBUZO 5: INZALA YAMARHAMBA – M Mlokoti
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo zithatyathwe kule drama uze uphendule imibuzo
esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude
obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 5.1 noMBUZO 5.2.
5.1 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA I
NCAPHAYI: Ndithi nokuba ndiyathandaza ezinzulwini zobusuku,
ndithandazela umoya wam wamkeleke kuThixo,
ndithandazela abantwana bam ukuba uThixo abasikelele.
Kodwa ndithi ndakufika kwindima enoDina, asuke aphele
emqaleni nkosikazi, zehle iinyembezi. 5
MATSHEZI: Zixolise wethu Tolo, uThixo iliso Lakhe liyabona tata, uyazazi
iindlela zakho zonke. Nguye oya kukuvuza ngemisebenzi
yakho emihle. Nceda musa ukuzikhathaza ngalo mntwana.
NCAPHAYI: Kunjalo kona mfazi. Kodwa! Ibinga ingathi ndisiya kulala
engcwabeni ndibe ndiseluxolweni, ndisazi ukuba indlu yam 10
ndiyishiya ilungelelene.
MATSHEZI: Eneneni masiyixhome kuThixo imeko yalo mntwana tata. Ewe
yona iyasikhathaza sonke. Isuke yanjengelifu elimnyama
elilenga-lenga phezu kwethu sonke. Umzi wonke unxubile
yimeko kaDina. 15
NCAPHAYI: Eyona nto indingcungcuthekisayo kulo mntwana yile
yokungalali ekhaya iintsuku zide zilandelelane. Athi
nalapho abuye khona abuye enobubele apha
obungaqhelekanga, ahlale iintsuku zibembini aphinde
anyamalale. 20
MATSHEZI: Lo mntwana akanamkhondo. Usuke walithole lerhamba, lona
lithi lizalwa nje libe likreqa kunina.
NCAPHAYI: Kwekhu! Inene ndiyazisola mfazi, kukho apho ndisilele khona
ekuqeqesheni aba bantwana. Umoya wam awuvumi
nkosikazi. 25
MATSHEZI: Hayi kanti Tolo, ungakhe ulinge uzisole ngalo mntwana.
Nanku uZanoxolo, uBantubomzi noNtomboxolo abanayo
kwanto. Uncede ungakhe ulinge uzisole tata, ngomratu
oqaqadekileyo.
NCAPHAYI: Kodwa! Ndinga ndingade ndiye kungena engcwabeni 30
ndinesingqala MaTshezi.
5.1.1 Xela le ndima kaDina yayiphelisa amazwi emqaleni kuNcaphayi. (1)
5.1.2 Chaza okwenza ukuba uNcaphayi athethe la mazwi abhalwe
ngqindilili kwisicatshulwa. (2)
5.1.3 Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani la mazwi kaMamTolo
athi, 'Usuke walithole lerhamba'. Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 19 DBE/2019
SC/NSC
5.1.4 Ngokoluvo lwakho ingaba kulungile ukuba uNcaphayi azisole
ngengqeqesho yakhe kuDina? Xhasa impendulo yakho. (2)
5.1.5 Xela indima edlalwe nguNoyongo ukuze kubekho le ncoko ikwesi
sicatshulwa. (2)
5.1.6 Chaza ukuba ukukhulelwa kukaDina kubuchaphazele njani
ubudlelwane bakhe noThambolenyoka. (2)
5.1.7 Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
sebali. (1)
5.1.8 Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguNcaphayi
kwesi sicatshulwa. Xhasa impendulo yakho. (3)
5.1.9 (a) Xela udidi lwempixano ephakathi kukaDina noThambolenyoka
kweli bali. (1)
(b) Chaza ukuba le mpixano iphakathi kukaDina
noThambolenyoka ilikhulise njani ibali. (2)
KUNYE
5.2 Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA J
NOYONGO: (Emangalisiwe mpela ngoku) Esithi asinguye nje mhlekazi,
babulewe yintombazana enempahla emnyama?
GXALABA: Hayi nkosikazi sukuba sisibhanxa. Ulahla umkhondo
uThambolenyoka. Nguye lo unibulalayo. Unigqiba ngabanye-
ngabanye yaye sele kusele wena ngoku. Sikusindisa kulo 5
ngozi ke size sikugcina apha nje. Akubanjwanga.
NOYONGO: Ingqondo yam ixinene mhlekazi. Andazi angathini
uThambolenyoka?
GXALABA: Kaloku uThambolenyoka lo kudala simphanda, sifuna
ukumvalela sifuna ukumvalela ngobuqhokolo bakhe. Ke 10
uyawabulala amangqina ukuze kungabikho mntu uzakuma
enkundleni anike ubungqina nxamnye naye. Nawe uyayazi
loo nto. Yiyo loo nto enibulala ngabanye-ngabanye. Uthi nazi
gqitha ngobutshijolo bakhe. Ngoko ke ninobungozi kuye.
NOYONGO: Ngoku athi babulewe yilaa ntombazana? 15
GXALABA: Uyaxoka. Ulahla nje umkhondo. Ufuna ningaqondi.
NOYONGO: Ngoku niza kuthini?
GXALABA: Hayi ungazikhathazi. Thoba ixhala, yonke into isezandleni
zethu. Siza kukugcina apha wena ukhuselekile. Inye nje qha
wena into esifuna usincede kuyo. Sifuna usixelele yonke into 20
oyaziyo ngaye noshishino lwakhe. Ume njengengqina.
Usixelele konke. Emva koko siza kumvalela ubomi bakhe
bonke ejele. Nawe ke ukhululeke. Uphile ungenaxhala.
NOYONGO: (Wanga ubotshwe emnweni) Ushishina ngeziyobisi.
Ukwayoba nabantwana abangamantombazana, abafake 25
kushishino lwakhe lokuthengisa ngemizimba.
Uyabaxhaphaza nokubaxhaphaza, esakugqiba abakhanyele.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 20 DBE/2019
SC/NSC
GXALABA: Ubabanjelwa ngubani?
NOYONGO: (Wajonga phantsi edibanise izandla edlala ngeminwe,
ejikelezisa oobhontsi). 30
GXALABA: Enyanisweni siyazi yonke into. Ubabanjelwa nini. Ngakumbi
wena.
5.2.1 Xela le nto imangalise uNoyongo. (1)
5.2.2 Nika intsingiselo yebinzana elikrwelelwe umgca ngaphantsi
ngokwakwisicatshulwa. (2)
5.2.3 Xela ingcinga eziswa ngamazwi kaNoyongo abhalwe ngqindilili. (2)
5.2.4 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
ukumzoba njengomlinganiswa oyingozi kubantu ababhinqileyo
uThambolenyoka kule drama. (3)
5.2.5 Sifundisa ntoni isenzo sikaDina sokuthemba uNoyongo
angamaziyo? (2)
5.2.6 Chaza ukuba kwakusithiwa basweleka njani abasebenzi
bakwaThambolenyoka. (2)
5.2.7 Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo
ekuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Umlinganiswa ophikisana (i) uSajini Gxalaba
nazo zonke iinjongo
zomlinganiswa oyintloko (ii) uNoyongo
(b) Umlinganiswa ongqongwe (iii) uThambolenyoka
zizo zonke iziganeko zebali
(iv) uDina
(c) Umlinganiswa omele uhlobo
oluthile lwabantu
(3 x 1) (3)
5.2.8 Ingaba le drama iphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
[35]
AMANQAKU ECANDELO B: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 21 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO C: AMABALI AMAFUTSHANE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kula mabali mafutshane alandelayo:
'KANTI ANDIZENZANGA' nguEZ Guqa
'UMHLAHLO NGAMEHLO' nguLL Ngewu
Phendula YONKE imibuzo ekwibali elifutshane olifundileyo.
UMBUZO 6: NDAKUYICELA IVUTHIWE – LL Ngewu no EZ Guqa
Funda ezi zicatshulwa zilandelayo ezithatyathwe kumabali amaBINI uze uphendule
imibuzo esetwe kwisicatshulwa ngasinye. Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo
sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuzo zoziBINi izicatshulwa, oko kukuthi
UMBUZO 6.1 noMBUZO 6.2
6.1 'KANTI ANDIZENZANGA – LL Ngewu
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA K
Ngobo busuku walila uMaDam ebuza ukuba uSomandla umlinga ngantoni
na. Kuse ngengomso evukela kwamfundisi ukuya kubika olu daba. Ufike
waluphalaza lo mfazi udaba aze ngalo iphulaphule le nqeberhu ingaphungu-
phunguzi. Apho agqibe khona ukukhupha imbilini yakhe uMaDosini, ucele
uxolo umfundisi wakhe waphuma kule ndlu. Ubuye ephethe iBhayibhile 5
wayityhila engathethi nto. Uthe akusifumana isicatshulwa ebesikhangela,
wenjenje, 'Mama, ndiyayiva intlungu yakho. Kulo mcimbi uze ngawo inye
into eza kusigweba yiBhayibhile le. Mamela ke ndikuvise okuthethwa
yiBhayibhile ngalo mcimbi.'
Usifundile umfundisi isicatshulwa siside sinjalo waza kufikelela kumazwi 10
athi, 'Ngenxa yoko, uThixo wabanikela ekuthabathekeni okulihlazo; kuba
namankazana abo umsebenzi wasemvelweni awananisela okunxamnye
nemvelo; kwaza kwangokunjalo ke namadoda, uwushiya umsebenzi
wenkazana wasemvelweni, avutha ngokukhanukana kwawo, amadoda
esenza kumadoda okuziintloni, ezamkelela umbuyekezo wokulahleka 15
kwawo, abemelwe ke nguwo.'
Uyivalile umthanjiswa iBhayibhile waguqukela kuMaDosini esithi, 'Le ncwadi
ibhekisa njalo ke kulo mcimbi uwuhambeleyo.'
'Mfundisi, mna ndifuna ukuqonda ukuba wena uthini kanye kulo mcimbi..
'Hayi nam ndizibandakanya nesigqibo senkundla.' 20
'Ngamany'amazwi nawe baw'umfundisi uyamgweba unyana wam?'
'Hayi Dosini akagwetywa ndim. Ugwetywa yiBhayibhile.'
'Ke ngoko bawo abantu abanje bafanel'ukulahlwa?' Ulandelise wathi,
'Bendiba ke bawo unokundibonisa uhlobo lokumenyula kule nyula akuyo.'
6.1.1 Xela le nto yayisenza azibone elingwa uMaDosini. (1)
6.1.2 Chaza ukuba waphendula njani umfundisi kwingxaki kaMaDosini. (2)
6.1.3 Ngokolwazi lwakho lwebali ingaba ayinyani amazwi kaMaDosini
athi uMntuyedwa usenyuleni. Xhasa impendulo yakho. (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 22 DBE/2019
SC/NSC
6.1.4 Ngokoluvo lwakho ingaba sasilungile isenzo samakhwenkwe
aseSikhobeni sokuxoxisa uMntuyedwa ngokungayi kwiindibano
zawo? Xhasa impendulo yakho. (2)
6.1.5 Xela indima edlalwe ngamadoda elali ukuze kubekho le ngxoxo. (2)
6.1.6 Chaza ukuba ukungafumani ncedo kukaMaDosini kumfundisi
kubuchaphazele njani ubomi bukaMntuyedwa. (2)
6.1.7 Xela ukuba esi sicatshulwa sithathwe kweliphi inqanaba lesakhiwo
sebali. (1)
6.1.8 Loluphi udidi lozobo azotywe ngalo umlinganiswa onguMaDosini
kwesi sicatshulwa? Xhasa impendulo yakho. (3)
6.1.9 (a) Xela udidi lwempixano ephakathi kukaMntuyedwa namadoda
aseSikhobeni. (1)
(b) Chaza ukuba le mpixano iphakathi kukaMntuyedwa
namadoda aseSikhobeni ilikhulise njani ibali. (2)
KUNYE
6.2 'UMHLAHLO NGAMEHLO' – LL Ngewu
Funda esi sicatshulwa silandelayo uze uphendule imibuzo.
ISICATSHULWA L
Ummangali ibinguNonkanyezi intwazana eyayigqwashule yaphuma
enkundleni ngokugxothwa lipolisa kuba ibonakele iselula mhla kwakuxoxwa
ityala likaNompoxeko. Iyixelele le ntwazana inkundla ukuba uZolani wayazisa
ukuba nokuba ingaya kweyiphi na inkundla akayi kubhungca emacebetshwini
kuba yena enobungcali bokubhutya umntu ngobubende inyama 5
engayidlanga. Le ntwazana iyixelele inkundla ukuba ummangalelwa lo
njengamfana wakwaMthi uzingce ngokuba yena unomthi kanomyayi yaye
kudala ekweli khondo. UNonkanyezi lo ubeyiphale kanobom le nkewu ngezo
nzipho zakhe, zimfutshane zinjalo. Uhlangulwe kumalinge eli tshijolo
kukusitsho esofelweyo, esisitshotho enjalo. Eli tyala belichotshelwe ndedeba 10
yimbi, ebekubonakala ukuba ayikatofeki zizihelegu ezenziwa ngabantu.
UZolani apho abuvume khona ubugwenxa bakhe umtshutshisi wenze into
engaqhelekanga yokuchubela inkundla uhlobo le nkewu yaphuncuka ngalo
kwelinye ityala lobudlwengu. Izamile indoda ebichophele eli tyala ukulumkisa
ngelithi asingomsebenzi wenkundla ukunqika iziduli nokuphanda amadlaka 15
koko esi silumkiso asimfakelanga maqhubu umtshutshisi. Umtshutshisi ucele
umchopheli weli tyala ukuba alum'elahla angawobolozeli kuba ilizwe lonakale
zizidlwengu ezidliselayo. Uyiqukumbele intetho yakhe ngelithi wenzela ukuba
umchopheli weli tyala angayenzi impazamo yokucinga ukuba le nkewu
iyaqala ukutyhilizela abantu abaselula basetyhini kweli tyholo 20
lenkohlakalo.
Ummangalelwa ugwetywe ukuba achithe ubomi bakhe bonke entolongweni.
Nanamhla inkundla ibizele imi ngeembambo ...
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 23 DBE/2019
SC/NSC
6.2.1 Xela ukuba lityala lantoni eli lichotshelwe kule nkundla. (1)
6.2.2 Nika intsingiselo yentetho ekrwelelwe umgca ngaphantsi
ngokwakwisicatshulwa. (2)
6.2.3 Xela ingcinga eziswa ngamazwi omtshutshisi abhalwe ngqindilili. (2)
6.2.4 Ngqina ngeengongoma eziNTATHU ukuba umbhali uphumelele
ukumzoba njengomlinganiswa osisidlwengu esingazimiselanga
kuguquka uZolani. (3)
6.2.5 Sifundisa ntoni isenzo sikaNonkanyezi sokuyimela ngeenyawo
ingxaki yakhe? (2)
6.2.6 Chaza okwenziwa nguNonkanyezi ukuze kubekho ubungqina
bokuba uZolani ebezama ukumdlwengula. (2)
6.2.7 Tshatisa umlinganiswa okuKHOLAM B nenkcazelo
ekuKHOLAM A.
KHOLAM A KHOLAM B
(a) Umlinganiswa ophikisana (i) umtshutshisi
nazo zonke iinjongo
zomlinganiswa oyintloko (ii) uZuziwe
(b) Umlinganiswa ongqongwe (iii) uZolani
zizo zonke iziganeko zebali
(iv) uNompoxeko
(c) Umlinganiswa omele uhlobo
oluthile lwabantu
(3 x 1) (3)
6.2.8 Ingaba eli bali liphela ngendlela elindelekileyo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
AMANQAKU ECANDELO C: 35
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 24 DBE/2019
SC/NSC
ICANDELO D: ISIHOBE
Kweli candelo, kukho imibuzo esetwe kule mihobe ilandelayo:
'Ingcwaba' – S Maputi
'Mfazindini wase-Afrika' – KN Manciya
Phendula YONKE imibuzo ekwimibongo oyifundileyo.
UMBUZO 7: IVAMNA BAFAZI BOLUSU – S Maputi nabanye
Funda lo mbongo nesicatshulwa sombongo esilandelayo uze uphendule imibuzo.
Amanqaku awabelwe umbuzo asisikhokelo sobude obulindelekileyo bempendulo.
QAPHELA: Phendula imibuzo esetwe kuyo yomiBINI imibongo oyifundileyo, oko
kukuthi UMBUZO 7.1 noMBUZO 7.2
7.1 Funda lo mbongo ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
INGCWABA – S Maputi
1 Simanga somngxuma, awuhluthi;
2 Umntu simgqibela ekhaba;
3 Emva kwethuba umhluthe;
4 Umphathele imbengwana ephanda;
5 Uncume, kaloku uhlobene nokufa;
6 Sele bemi ngemihlakulo besomba;
7 Ukhintsele usala nokuthufa.
8 Umhla, iveki, ngabanye behamba;
9 Ukhamisela emoneni, umumatha;
10 Puqa! Loo mkhaba unge ugcwele ufuthe.
11 Ezibhedlele, nasezindleleni uthungatha;
12 Kungentsuku zatywala uwuthe;
13 Akabethelwa nangu 'doh' umnini,
14 Emathunjini omhlaba kwesakhe isilili.
7.1.1 Lizisa ntsingiselo ni igama elinomgca ngaphantsi kumqolo woku-1. (2)
7.1.2 Xela okuvezwa ligama elibhalwe ngqindilili kumqolo wesi-3. (2)
7.1.3 (a) Nika udidi lwesafobe esifumaneka kumqolo wesi-5. (1)
(b) Chaza ukuba sizisa ntsingiselo ni ngokwakulo mbongo. (2)
7.1.4 Ibhekisa koobani imbongi kumqolo wesi-6? (1)
7.1.5 Nika umcamango oqulethwe ngumqolo wesi-7 nowe-9. (2)
7.1.6 Cacisa okuphuhliswa yimbongi kumqolo wesi-8. (2)
7.1.7 Chaza indlela ochasana ngayo umqolo we-10 nowe-12. (2)
7.1.8 Cacisa indlela ikhaphulethi eyahluka ngayo kumbongo uwonke
ngokwalo umbongo. (2)
7.1.9 Ityala umoya onjani imbongi kulo mbongo? Xhasa impendulo
yakho. (2)
KUNYE
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lokuqala Olongezelelweyo (FAL)/P2 25 DBE/2019
SC/NSC
7.2 Funda lo mbongo ungezantsi uze uphendule imibuzo elandelayo.
MFAZINDINI WASE-AFRIKA – KN Manciya
1 Yizani bantu ningqine nank'umhlola.
2 Namhla kumhla ndalam'isimanga.
3 Silo sini na esi sity'utyani ngerhengqe?
4 Yintoni na le inje mzi wakowethu aph'ekhaya?
5 Usisilo na nokokuba ungumntu na?
6 Thetha kaloku, usabele xa ungumntu. Yeha!
7 Lixhishini utyani urheme bumthe swii.
8 Usisidla-tyani na de uthi swii mazindini?
9 Kuloo maqhwa aqhaqhazelisa imihlathi,
10 Ndithe mandla umfazi waseAfrika edovud'udaka,
11 Ath'exovaxova ab'enyovanyova ngezo zandla.
12 La mazwembezwembe ulungiselela iimini zikaXakeka emtyantini.
13 Ndimalam'entsintsitheka neziqonga zeepali ezidal'incilikithi;
14 Exhibitheka nje ubawozala ukhala ngebhekilana yomthayi.
15 Yaya phi na imfobe kwesi sizwe sethu mdakasholondini?
16 Mazi zase-Afrika zona kade zayibamb'itshisa, sithi ngxe!
17 Zitsholoza nje iimbiza zemipheko zicela yena,
18 Ukhula lusenzel'izothe engekho lo mfazana.
19 Ndima yakhe ayinamyinge aph'emtyantini.
20 Bushushu balo mzi buphehlwa nguye.
21 Engalanywa kulalw'egxwalil'amehlo.
22 Kusapho olufa ngeso sandla sakhe sishushu.
23 Akuthi sithe kulawul'unxunguphalo emzini.
24 Bon'ezo zishwayimbana zakhe zimthwebevu.
7.2.1 Chonga igama elithetha into engaqhelekanga kumqolo woku-1. (1)
7.2.2 Nika isixhobo sesandi esikumqolo wesi-3. (1)
7.2.3 Xela amagama amaBINI imbongi ewanika umfazi wase-Afrika
kumhlathi woku-1. (2)
7.2.4 Nika intsingiselo yegama 'swii' elikumhlathi wokuqala. (2)
7.2.5 Xela umfanekiso-ngqondweni ofumaneka kumqolo we-11 uze
uxele ukuba utyhila ntoni ngomfazi waseAfrika. (3)
7.2.6 Unika ngcinga ni umqolo we-15 ngesizwe semidakasholo? (2)
7.2.7 Xela imisebenzi emiBINI eyenziwa ngumfazi waseAfrika
efumaneka kumqolo we-17 nowe-18. (2)
7.2.8 Chaza isakhiwo sangaphandle sale mihlathi icatshulweyo kulo
mbongo. (1)
7.2.9 Luluphi udidi lombongo ekucatshulwe kuwo esi sicatshulwa?
Xhasa impendulo yakho. (3)
AMANQAKU ECANDELO D: 35
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2019 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 September Preparatory Exams 2019 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November Exams 2019 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC November Exams 2019 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 NSC June Exams 2018 Question Paper
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Memo

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 Eastern Cape Mock 2024 Memo

Memorandum