NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2023
ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-14.
Skip to contentAll 2023 papers 
--08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957/v1-dc5b83c66f1594cc8aae/card.webp)




View all





isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2023 Memo
Grade 12 isiXhosa FAL Paper 3 memorandum from the Eastern Cape Mock Exam 2023, 14 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Fal · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023 · isixhosa. Memorandum, 14 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa FAL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- Eastern Cape Mock Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 14
- File size
- 458.6 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 14
This exam
Eastern Cape Mock Exam 2023
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
- Question 1.2Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
- Question 1.3Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
- Question 1.4Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
- Question 1.5Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
- Question 1.6Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking50 marks
Show all 14 questions
- Question 1.7Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking250 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting30 marks
- Question 2.3Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking30 marks
- Question 2.4Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking30 marks
- Question 3.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting20 marks
- Question 3.3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)20 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
2 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO A: ISINCOKO
UMBUZO 1
Imiyalelo yokumakisha
• Kweli candelo umviwa ukhetha isihloko sibe sinye. Xa ekhethe zazibini, makisha
esokuqala.
• QAPHELA: Umviwa angabhala naluphi udidi lwesincoko ngesihloko asikhethileyo.
• Ubude besincoko bumele ukuba kwisithuba samagama ali-190 ukuya kuma-240.
• Sebenzisa irubriki esisihlomelo A ukumakisha esi sincoko.
1.1 Isihloko: Ndandikhona ndisazi kakuhle eso siganeko
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
ezifanelekileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
omabini/xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
Makube lusuku olunye.
• Makabhale acacise ngesiganeko eso anike iinkcukacha
ezipheleleyo njengomntu okwazi kakuhle okwenzekayo
• Angabalisa ngesiganeko asingqina ngeliso lenyama, ingalilo
naliphi itheko/isehlo esithile asibona gca
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.2 Isihloko: Andinakuphila ngaphandle kwe ... /ko ...
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
ezifanelekileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/
xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
• Angabhala ngayo nayiphi into/umntu acinga ukuba
akanakuphila ngaphandle kwayo/kwakhe
• Angabhala ngokutya/amanzi/umbane/umzali/umhlobo/
isixhobo setekhnoloji njalo njalo
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 3
1.3 Isihloko: Sandivuyisa ke eso sipho
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifane-
lekileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
omabini/xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
• Angabhala ngesipho asifumanayo esamvuyisa kakhulu/
isizathu sokufumana isipho.
• Kungangesipho ebesilindele/esamothusayo saze samvuyisa
kakhulu.
• Ingasisipho esifike kanye ngexesha asidinga ngalo
simvuyise kakhulu.
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.4 Isihloko: Ukubukela umabonakude kungalunga
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
omabini/xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
Umfundi usenokuxhasa okanye achase. Oxhasayo anike izimvo
ezibangela ukuba ahambisane nesihloko. Ochasayo naye anike
izizathu ezibangela ukuba angahambisani nesihloko.
• Angabhala ngokulunga nokungalungi kokubukela
umabonakude (iinkqubo ezifanele/ezingafanelanga didi
luthile lwabantu/indlela oyichaphazela ngayo impilo yabo
bahlala kakhulu phambi komabonakude).
• Iziphumo zokubukela umabonakude kakhulu.
• Uncedo/ulwazi olufumaneka kumabonakude (olulungileyo/
olungalunganga).
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
4 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
1.5 Isihloko: Iqela lezopolitiko elilawula ilizwe malikhathalele umbutho walo
kuphela
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
omabini/xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
Makachaphazele icala elihle nelibi ngokulawula kweqela
lezopolitiko likhathalele amalungu alo kuphela.
• Angabhala ngeengxaki/ngeenzuzo ezinokubakho kwilizwe
elinokukhathelela amalungu elo qela liphetheyo kuphela.
• Ukuwa koqoqosho/umlo onokudaleka ngenxa yelo qela
lingakhathalelwanga.
• Ukuguquka kwabantu baye kwiqela eliphetheyo ngenxa
yendlala.
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.6 Isihloko: Loo mini yandihambela kakuhle
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambe-
lana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanele-
kileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/
xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo ilandelayo.
• Angabhala ngesiganeko semini enye ebalula into
eyabangela ukuba imhambele kakuhle loo mini.
• Kungaluthotho lweziganeko ezehle loo mini nezayenza
yahamba kakuhle.
• Angabhala ngezinto awazizuzayo nezenza ukuba ihambe
kakuhle imini leyo.
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 5
1.7.1 Isihloko:
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
omabini/xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
ilandelayo.
Makanike isihloko esifanelekileyo.
• Angabhala ngokubaluleka kolimo.
• Ukukhula koqoqosho lwelizwe ngenxa yolimo.
• Ukusebenzisana.
• Ukukhathalela indalo.
• Amathuba omsebenzi.
[Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.] [50]
1.7.2 Isihloko:
Imo Intshayelelo, isiqu nesiphelo.
efanelekileyo:
Ulwimi Luhambelana nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama
sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye
nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo.
Umxholo Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala
omabini/xoxela icala elinye.
Umviwa angasebenzisa nawuphi kule mixholo
ilandelayo.
Makanike isihloko esifanelekileyo.
• Angabhala ngamava akhe ngokuwa kwekhephu.
• Kungangendawo ayaziyo nedla ngokuwa ikhephu.
• Ulonwabo lwabantu ngemini yekhephu.
• Angabhala ngexesha lasebusika.
• Kungangokuguquguquka kwemozulu.
• Umonakalo owenziwa likhephu gabalala.
• Iziphumo ezihle eziza nekhephu.
(Naziphi izimvo zomfundi ezisemxholweni ziya kwamkeleka.) [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
6 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
IIMPAWU ZESINCOKO
Isincoko esibalisayo sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
• Masisebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
• Masibonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
• Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
• Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
• Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
• Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
• Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
• Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana
nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho).
• Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
• Umviwa uthatha icala ngomba othile.
• Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile.
• Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
• Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye
ukucaphula kumava anawo ayinyani.
• Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
• Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 7
Kwisincoko esixoxela amacala omabini
• Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
• Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
obuxhasayo.
• Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
• Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
8 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO B: UMHLATHI OMDE
Imiyalelo yokumakisha
• Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubemnye. Ukuba ukhethe yamibini,
makisha owokuqala.
• Ubude bomhlathi omde mabubengamagama angama-80 ukuya kwi-100 umxholo
kuphela.
• Sebenzisa irubriki esisihlomelo B ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 2
2.1 ILETA YOBUHLOBO
• Idilesi inye yeyomntu obhala ileta.
• Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
(azisetyenziswa izifinyezi).
• Isibuliso – makabizwe ngokokwaziwa kwakhe umntu obhalelwayo.
• Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
• Umhlathi wokuqala mawunike intsusa nezizathu zokubhala.
• Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
• Umhlathi wesithathu ungangena kwiindaba gabalala ezimalunga
nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo.
• Umxholo mawuncome umtshana wakhe ngomsebenzi wokunceda abantu
abadala kwindawo ahlala kuyo.
• Isiphelo ngokufutshane sishwankathela intsusa nesizathu sembalelwano:
• Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
• Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo [30]
2.2 INQAKU LEMAGAZINI
• Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla wabantu
• Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku
• Amagama alowo ubhale inqaku makavele ezantsi kwesihloko.
• Malibengokuyinyani hayi uluvo.
• Malahlulwe ngeekholamu ukuze kube lula kofundayo ukulilandela
ngokukhawuleza inqaku/angohlwaywa umviwa xa engabhalanga
ngeekholamu kuba uvumelekile ukungazisebenzisi.
• Malikhankanywe igama lomthombo ekuzuzwe kulo ulwazi, ukuba ngumntu
makakhankanywe.
• Isihloko, ithoni kunye nesimbo sokubhala sixhomekeka kuhlobo lwenqaku
isimo sombhali wenqaku kunye nababhalelwa. [30]
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 9
2.3 INTETHO
• Mayibe nesihloko aza kuthetha phantsi kwaso.
• Mayivulwe ivalwe ngeempawu zocaphulo.
• Mayahlulwe ibenentshayelelo, isiqu nesiphelo.
• Intshayelelo mayithengise iingcamango malunga nokukhetha ikhondo
umntu afuna ukulilandela (ikhariye).
• Mayitsale umdla wabaphulaphuli (Umviwa angenza ibalana/ umzekeliso/
umzekelo ozalana nentetho le aza kuyenza).
• Mayikhankanye iingongoma aza kucangcatha kuzo. (Mazibe zezisukela
kwisihloko sentetho/kwingcamango ephambili yentetho).
• Mayinxibelelane/inxulumane nabaphulaphuleyo (unokuthetha ngamava/
ngemeko/ngesimo esaziwa ngumntu wonke, kwabo baphulaphuleyo).
• Isiqu sentetho siquka iingongoma eziphambili zomyalezo
ebezikhankanyiwe xa bekusenziwa intshayelelo.
• Mayigxininise ngokumana iphindaphinda ingongoma ebalulekileyo
phambi kokuba igqithele kwelandelayo aza kuthetha ngayo umviwa.
• Kunokusetyenziswa amabalana ahlekisayo amafutshane/iintetho
ezihlekisayo ukugxininisa oko kuthethwayo ngendlela egcina abantu
benomdla.
• Isiphelo masishwankathele iingongoma eziphambili ezibubethelela ukuze
abaphulaphuli bahlale bezikhumbula.
• Mayibe nophawu olubonisa ukuba iyaphela, ifikelele esiphelweni.
Umzekelo amagama anjengo-'elokugqiba'/'ndivala ngelithi …' [30]
2.4 INGXOXO YABABINI
• Intshayelelo mayibhalwe kwizibiyeli (izalathisi zeqonga) umzekelo:
indawo, ixesha izithethi nomba ekuxoxwa ngawo. Abathabathi-nxaxheba
bayabulisana kodwa bangabheki phambili kakhulu ngomba wempilo.
• Kwisiqu mayibhalwe kusetyenziswa intetho-ngqo ngaphandle kweempawu
zocaphulo.
• Isithethi masibhalwe ngasekhohlo ephepheni, ze silandelwe yikholon [:]
• Makushiywe umgca ongabhalwanga phakathi kwezithethi.
• Ingcaciso engenye mayibhalwe kwizibiyeli (). Umzekelo ingcaciso ebonisa
intshukumo, iimvakalelo neemeko abakuzo aba bathethayo (umzekelo:
ehleka).
• Mayingafikeleli esiphelweni ingakhange ifezekise injongo yengxoxo
ngeembono zeminyaka emakuvumeleke ngayo kubantu abatsha ukuya
kwiindawo zokonwaba.
• Kwisiphelo ingxoxo mayisongwe ngokuba ifikelele esiphelweni.
• Mazivalelisane izithethi iseso sinelizwi lokubulela kuba ngabantu
abaqheleneyo nabasondeleleneyo banokuphela ngendlela ebonisa oko. [30]
AMANQAKU ECANDELO B: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
10 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
ICANDELO C: UMHLATHI OMFUTSHANE
Imiyalelo yokumakisha
• Kweli candelo umviwa ukhetha umhlathi ubeMNYE, aze athi ukuba ukhethe
yamibini, umakishe owokuqala.
• Ubude bomhlathi omfutshane ngama-60 ukuya kuma-80 amagama umxholo
kuphela.
• Sebenzisa irubriki esisihlomelo C ukumakisha lo mhlathi.
UMBUZO 3
3.1 ISIBHENGEZO-NTENGISO
• Isihloko sesibhengezo-ntengiso masibe sesitsala umdla, kusetyenziswa
amagama akhethiweyo.
• Isayizi yefonti mayahluke ibhalwe ngokugqamileyo.
• Iinkcukacha ezifunekayo mazibhalwe ngokucacileyo.
• Masisasaze ulwazi ngenkonzo ethengiswayo.
• Masimbonise umthengi ukuba akanakuphila ngaphandle kwezi nkonzo
zithengiswayo.
• Masibe nabantu esijoliswe kubo.
• Masichaze ixabiso, indlela yokunxibelelana nalapho ifumaneka khona
inkonzo ebhengezwayo.
• Imifanekiso nemizobo ayinamanqaku iwabelwayo. [20]
3.2 UNGENISO KWIDAYARI
• Ibhalwa kumntu wokuqala, kusetyenzizwa izakhi oo 'ndi'.
• Mayibe lolweentsuku ezine.
• Umhla nexesha lokubhala libalulekile.
• Umxholo mawube malunga nohambo ebeluthabathile ngexesha leholide.
• Akunyanzelekanga ukuba imihla ibeyelandelelanayo.
• Imizwa neemvakalelo zinokuvakaliswa.
• Umviwa uvumelekile ukuba asebenzise nolwimi olungekho sesikweni. [20]
3.3 IZALATHISI
• Iinkcukacha ngendawo ekusukwa kuyo nekuyiwa kuyo mazicace zingqale.
• Izalathisi mazinikwe ngeengongoma kuphela.
• Izalathisi mazilandelelane ngokwendlela ezivela ngayo emephini.
• Iimpawu zendlela, amagama ezitrato neendawo eziqaphelekayo ecaleni
kwendlela mazikhankanywe.
• Makusetyenziswe izenzi eziyalelayo kangangoko.
[Umviwa makanikwe amanqaku nokuba usebenzise eyiphi indlela esuka
eTrain staion eya eHospital.] [20]
AMANQAKU ECANDELO C: 20
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 11
QAPHELA:
• Sebenzisa le rubriki rhoqo xa umakisha izincoko zephepha lesi-3, ICANDELO A.
• Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu aphambili.
• Kwiikhrayitheriya yoMxholo, uLwimi neSimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe lanomgangatho ongentla nongezantsi
yanemimandla yamanqaku ahambelana nomgangatho ngamnye.
• Ikhrayitheriya yeSakhiwo yona ayichaphazeleki ngumgangatho ongentla nongezantsi.
ISIHLOMELO A: IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO -Impendulo ebalaseleyo -Impendulo ixonxwe - Impendulo iyanelisa - Impendulo ingena iphuma - Impendulo ayikho
enomtsalane, ngaphaya ngobugcisa obukhulu. ngokupheleleyo. emxholweni akukho mxholweni konke konke.
Umgangatho ongentla
(Impendulo nezimvo) kobekulindelekile. -Izimvo zinxulumene - Izimvo ziyanamathelana lunamathelwano kwizimvo. - Izimvo zibondene
Ukubekelela izimvo -Izimvo zihlakaniphile, nomxholo kwaye zinika noko kwaye - Izimvo azicacanga kwaye azingqalanga ntweni.
ngenjongo zixhokonxa iingcinga kwaye umdla, bukho ubungqina zingakuguqula ukucinga ezinye zazo zezemboleko. - Azivakali izimvo kwaye
yokucwangcisa. zinemfezeko. bemfezeko kwizimvo. kofundayo. - Buncinci kakhulu ziyaphindaphindwa/
Ukubonakalisa -Isincoko sibekelelwe -Iingcamango - Iingcamango zibekelelwe ubungqina bobekelelo uthetha into enye.
ukuyazi injongo, ngobuchule zibekelelwe ngokunamatheleneyo nonamathelwano - Iingcamango zibekwe
abantu ekujoliswe obungaqhelekanga kwaye ngokwakhelanayo kuquka kuquka intshayelelo, isiqu lweengcamango. xazalala
kubo kunye nemeko. intshayelelo, isiqu intshayelelo, isiqu nesiphelo. azinalunxibelelwano.
kwakunye nesiphelo nesiphelo.
30 AMANQAKU zibonakalisa
unamathelwano
olunemfezeko.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Impendulo encamisileyo -Impendulo ixonxwe - Impendulo iyanelisa - Impendulo iphumile - Impendulo itenxile
Umgangatho ongezantsi
kodwa akukho zimpawu ngobugcisa. nangona kumana emxholweni ubukhulu malunga nomxholo.
zakubalasela kubhekele phi -Izimvo zisemxholweni kubakho ukungacaci becala. - Izimvo zitenxile
kwisincoko. kwaye zinika umdla. kwiindawo ezithile. - Izimvo ziyaqhawu- zingcwecwela kude
-Izimvo zivuthiwe -Sibekelelwe ngobuchule, - Kukho ukunamathelana qhawuka ziyabhidisa. nomxholo.
zixhokonxa iingcinga. kukho ukunamathelana okubonakalayo kwizimvo - Buyanqaphazeka - Iingcamango
-Iingcamango zibekelelwe kweengcamango okuquka kwaye kuyanelisa. ubungqina ziyingxubevange
zandindaniswa ngobugcisa intshayelelo, isiqu - Kukho ukubekelelwa bokubekeleleka engenamgqalisela.
kuquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. kweengcamango kweengcamango
kunye nesiphelo. nonamathelwano nonamathelwano.
kwintshayelelo, isiqu
nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
12 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
IRUBRIKI YOKUHLOLA IZINCOKO – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [50 AMANQAKU] (isaqhubeka)
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
ULWIMI, ISIMBO & 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
NOKUHLELA - Ithoni, irejista, isimbo, isigama - Ithoni, irejista, isimbo, - Ithoni, irejista, isimbo, isigama - Ithoni, irejista, isimbo, - Ulwimi aluvakali.
zifanelene ngokugqwesileyo isigama zifanelene sifanelene nenjongo, abantu isigama - Ithoni, irejista,
Ukuhambelana kwethoni, nenjongo, abantu ekujoliswe kakhulu nenjongo, ekujoliswe kubo kunye azifanelananga ncam isimbo, isigama
irejista, isimbo, isigama kubo kunye nemeko. abantu ekujoliswe kubo nemeko. nenjongo, abantu asifanelananga
kunye nemeko - Ulwimi lusetyenziswe kunye nemeko. - Ulwimi olufanelekileyo ludlulisa ekujoliswe kubo kwaphela nenjongo,
Umgangatho ongentla
Ukhetho-magama ngokuzithemba, - Ulwimi luchaneke umyalezo. kunye nemeko. abantu ekujoliswe
Ukusetyenziswa kolwimi luyathabathekisa. ngakumbi kwaye ithoni - Ithoni ifanelekile. - Ulwimi lusetyenziswa kubo kunye nemeko.
nesigama - Ithoni enomtsalane nezafobe isetyenziswe - Izafobe zentetho zinonga ngendlela - Ukunqongophala
Iimpawu zobhalo, izakhi zentetho eziphumeza injongo. ngokuchaneka umxholo. ebuthathaka. kwesigama
zezivakalisi, nopelo - Phantse kube akukho nasinye kwisincoko siphela. - Ithoni nochongo kubaxekile
isiphene solwakhiwo zivakalisi, - Iziphene magama kangangokuba
15 AMANQAKU upelo nokusetyenziswa kolwimi. zokusetyenziswa kolwimi azifanelekanga. ayinasihlahla into
- Sixonxwe ngobugcisa obukhulu. nopelo zinqongophele. - Isigama ebhaliweyo.
- Sixonxwe ngobugcisa sinqongophele.
obukhulu.
13 10 7 4
Umgangatho ngezantsi
- Ulwimi luchanekile kanye - Ulwimi lunomtsalane - Kuyanelisa ukusetyenziswa - Ukusetyenziswa
nezafobe zisetyenziswe kwaye luyaziphumeza kolwimi kodwa asekho kolwimi kubonisa
ngethoni ephumeza ukudlulisa iinjongo zokubhala. amakhwiniba. ububhetyebhetye.
umyalezo. - Ithoni ifanelekile kwaye - Ithoni ifanelekile kodwa - Izivakalisi
- Phantse kube akukho nasinye iyaziphumeza iinjongo izafobe zentetho zinobuthathaka-
isiphene solwakhiwo zivakalisi, zokubhala. ezisetyenzisiweyo azitshintsha-
upelo, nokusetyenziswa - Zimbalwa iziphene zinqongophele. tshintshwa.
kolwimi. zezakhi zezivakalisi - Isigama
- Sixonxwe ngobugcisa obukhulu. kunye nopelo. sinqongophele
- Sixonxwe ngobugcisa. ngokubalaseleyo.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
- Isihloko sikhuliswe - Iinkcukacha ezinengqiqo - Iinkcukacha ezisemxholweni - Zikho iingcamango - Iingcamango
Iimpawu zetekisi ngokuncamisayo. zikhuliswe zikhulisiwe. ezamkelekileyo. ezifunekayo
Ukukhula kwemihlathi - Iinkcukacha zibalasele ngokwakhelanayo. - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Isakhiwo zinqongophele.
nokwakhiwa kwezivakalisi ngokungaqhelekanga. - Izimvo zinamathelene. kuhle. sezivakalisi - Isakhiwo sezivakalisi
- Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Izivakalisi, imihlathi - Isincoko sibunjwe ngengqiqo. nesemihlathi nesemihlathi
5 AMANQAKU zaqiqisiswa ngokugqwesileyo. zitshintshatshintshwa sinamakhwiniba. sigxoko-gxoko.
ngobuchule - Isincoko sisenayo - Isincoko
obuqiqisisiweyo. ingqiqo. asinangqiqo.
UMMANDLA
WAMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
(EC/SEPTEMBA 2023) ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 13
ISIHLOMELO B: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIDE– ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [30 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO, UCWANGCISO 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4
NEFOMATHI -Impendulo igqwesile idlule -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo ibonakalisa
okuqhelekileyo. ukuchaneka kanobom ibonakalisa ulwazi ulwazi olungephi ukunqongophala kolwazi
Ukungqala kwempendulo -Izimvo ziqiqisisiwe kwaye ulwazi olunzulu lweempawu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
nezimvo. zivuthiwe. zolu didi lwetekisi. lwetekisi. lwetekisi. lwetekisi.
Ukuqoqwa kwezimvo -Luphangalele ulwazi -Ingqalile ayiphumi -Izimvo ziyaphuma -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka
ngenjongo yokucwangcisa. lweempawu zolu didi nasemxholweni. emxholweni kwaye kukho ezisemxholweni kodwa rhoqo ide iphume
Injongo yokubhala, abo lwetekisi. -Izimvo zixonxwe nokugqwidiza. kuninzi ukuphuma ecaleni. emxholweni.
kujoliswe kubo, -Umsebenzi ungqalile uhleli zadakancwa -Ukunamathelana kumxholo -Kunqabile ukunamathelana -Akukho
iimpawu/imigaqo yetekisi, emxholweni. ngokunamatheleneyo nezimvo kufanelekile. komxholo nezimvo. ukunamathelana
kunye nemeko. -Kukho ukunamathelana kumxholo nezimvo. -Ezinye iinkcukacha zixhasa -Zimbalwa iinkcukacha kumxholo nezimvo.
kwizimvo nomxholo. -Iinkcukacha zixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. -Zimbalwa kakhulu
18 AMANQAKU -Iingcamango zidakancwe isihloko. -Ifomathi ifanelekile kodwa -Imigaqo yefomathi iinkcukacha ezixhasa
ngobunono zonke -Ifomathi ifanelekile kusekho ukungachaneki. ephambili isetyenziswe isihloko.
iinkcukacha zixhasa ineendawana ngokungaqondi. -Imigaqo eyimfuneko
isihloko. ezingachanekanga -Kutyeshelwe izinto ezininzi. yobhalo lwale tekisi
-Ifomathi ifanelekile kwaye ezingephi. ityeshelwe.
ichanekile.
ULWIMI ISIMBO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
SOKUBHALA -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
NOKUHLELA isigama zihambelana isigama sichaneke kakhulu isigama sihambelana nesigama azingqamani nesigama azingqamani
kakhulu nenjongo nabo malunga nenjongo, abantu nenjongo, abantu nenjongo kwakunye nabantu nenjongo, imeko
Ithoni, irejista, isimbo, kujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo kunye ekujoliswe kubo kwakunye ekujoliswe kubo kunye kwakunye nabantu
injongo/ifuthe, abo kujoliswe nemeko. nemeko. nemeko. nemeko. ekujoliswe kubo.
kubo kunye nemeko. -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi -Izele ziimpazamo
Ukusetyenziswa kolwimi zisetyenziswe zichanekile kwaye umyalezo zibonakalisa iimposiso. zineemposiso ezininzi ixazalala.
nemigaqo. ngokuchanekileyo. wakheke kakuhle. -Isigama siyanelisa. eziphazamisa umyalezo. -Isigama asifanelananga
Uchongo magama -Phantse kube akukho -Isigama sichanekile. -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama. nenjongo.
Iimpawu zokubhala kunye nasinye isiphene. -Ubukhulu becala akukho ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi -Intsingiselo ilahleke
nopelo. zimpazamo. intsingiselo nomyalezo. kwintsingiselo. kakhulu.
12 AMANQAKU
UMMANDLA 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha Tyhila iphepha
14 ISIXHOSA ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO P3 (EC/SEPTEMBA 2023)
ISIHLOMELO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA IMIHLATHI EMIFUTSHANE – ULWIMI LOKUQALA OLONGEZELELWEYO [20 AMANQAKU]
Ikhrayitheriya Balaseleyo Enobuchule Phakathi Buthathaka Bubhetyebhetye
UMXHOLO 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3
UKUCWANGCISA -Impendulo igqwesile ibonisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo iyanelisa -Impendulo ibonakalisa -Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI ukuqiqisiswa kwezimvo. ukuchaneka kanobom ulwazi ibonakalisa ulwazi ubunzima malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
-Izimvo zihlakaniphile kwaye olunzulu lweempawu zolu lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi lweempawu zolu didi
Impendulo nezimvo zivuthiwe. didi lwetekisi. lwetekisi. lwetekisi. lwetekisi.
Ukubekelelwa kwezimvo -Luphangalele ulwazi -Ingqalile ayiphumi -Izimvo azisoloko -Zimbalwa izimvo -Intsingiselo ilahleka rhoqo
Iimpawu zetekisi/ lweempawu zolu didi lwetekisi. nasemxholweni. zisemxholweni kwaye ezisemxholweni kodwa kukho
umgaqo kunye nemeko -Umsebenzi ungqalile akukho -Izimvo zixonxwe kukho nokugqwidiza. kuninzi ukuphuma ecaleni. Intsingiselo iduke
kugqwidiza. zadakancwa -Ukunamathelana -Kunqabile kwisakhiwo esixazalala.
12 AMANQAKU -Kubonakala ukunamathelana ngokunamatheleneyo kumxholo nezimvo ukunamathelana komxholo -Akukho ukunamathelana
kwizimvo nomxholo. kumxholo nezimvo. kwenzeka nezimvo. kumxholo nezimvo.
-Iingcamango zidakancwe -Iinkcukacha zixhasa ngokufanelekileyo. -Zimbalwa iinkcukacha -Zimbalwa kakhulu
ngobunono kwaye zonke isihloko. -Ezinye iinkcukacha ezixhasa isihloko. iinkcukacha ezixhasa
iinkcukacha zixhasa isihloko. -Ifomathi ingqalile iindawana zixhasa isihloko. -Imigaqo yefomathi isihloko.
-Ifomathi ifanelekile kwaye ezikhoyo ezingachanekanga -Ifomathi ingqalile kodwa ephambili ityeshelwe -Imigaqo eyimfuneko
ichanekile. aziyiphazamisi injongo zikho iindawana okanye isetyenziswe yobhalo lwale tekisi
yokubhala. ezingachanekanga. ngokungaqondi. ityeshelwe.
ULWIMI, ISIMBO 7–8 5–6 4 3 0–2
NOKUHLELA -Ithoni, irejista, isimbo, isigama -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo, -Ithoni, irejista, isimbo,
zifanelene kakhulu nenjongo, nesigama sifanelene kakhulu isigama sifanelene nesigama azifanelananga nesigama azifanelananga
Ithoni, irejista, isimbo, abo kujoliswe kubo kunye nenjongo, abantu ekujoliswe nenjongo, abantu nenjongo, abantu nenjongo, imeko kwakunye
nesigama singqamene nemeko. kubo kunye nemeko. ekujoliswe kubo kwakunye ekujoliswe kubo kunye nabantu ekujoliswe kubo.
nenjongo kunye nemeko -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi nemeko. nemeko. -Izele ziimpazamo
Ukusetyenziswa kolwimi zisetyenziswe zichanekile kwaye umyalezo -Izakhi zezivakalisi -Izakhi zezivakalisi ixazalala iyadida.
nemigaqo ngokuchanekileyo. wakheke kakuhle. zibonakalisa iimposiso. zineemposiso ezininzi -Isigama asihambelani
Ukhetho- magama -Phantse kube akukho nasinye -Isigama sichanekile. -Isigama siyanelisa. eziphazamisa umyalezo. nenjongo.
Iimpawu zokubhala isiphene. -Ubukhulu becala azikho -Iimpazamo zobhalo -Sinqongophele isigama. -Intsingiselo ilahlekile
kunye nopelo iimpazamo. ezikhoyo aziyiphazamisi -Kukho amagingxi-gingxi kakhulu.
intsingiselo. kwintsingiselo.
8 AMANQAKU
UMMANDLA 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5
WAMANQAKU
Akuvumelekanga ukufotokopa esi sikhokelo sokumakisha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2024 Memo
--08268c23-92d0-41e7-ad72-e102f1782957/v1-dc5b83c66f1594cc8aae/card.webp)
Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 Eastern Cape Mock 2022 Memo

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 NSC November 2023 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P3 Eastern Cape Mock 2024 QP

Memorandum
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo
More from Grade 12 isiXhosa FAL

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa FAL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2024 QP

Question paper