Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
FEBRUWARI/MATSHI 2018
IMEMORANDAM
AMANQAKU: 70
Le memorandam inamaphepha ali-7.
Akuvumelekanga ukufotokopa e memorandam Tyhila iphepha
Skip to contentAll 2018 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 Supplementary Exams 2018 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 1 memorandum from the Supplementary Exams 2018, 7 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · Supplementary Exams · 2018 · isixhosa. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isixhosa
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2018
- Exam period
- Supplementary Exams
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 7
- File size
- 300.7 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 7
This exam
Supplementary Exams 2018
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
ICANDELO A: ISICATSHULWA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA INTSINGISELO NOKUQONDA
Umakisho lwesicatshulwa lumi ngolu hlobo:-
Ngenxa yokuba kugxininiswa ekufundeni ngokuqondayo, akufanelekanga ukuba
upelo olugwenxa neemposiso zolwimi kwiimpendulo zinyityelwe amanqaku
ngaphandle kokuba ezo ziphene zitshintsha intsingiselo yempendulo
elindelekileyo. (Nangona kunjalo, kunyanzelekile ukuba iimposiso ezikhoyo
ziqatshelwe ngokukrwelelwa).
Kubaviwa abasebenzise amagama athatyathwe kolunye ulwimi ngobunjalo bawo,
olungesiso isiXhosa, musa ukuwathathela ingqalelo lawo magama anjalo,
kananjalo banganyityilelwa manqaku xa ngaba iimpendulo ezinikiweyo
zinembadla. Nangona kunjalo, oku akuchaphazeli iimeko apho kusetyenziswe
amagama akwisicatshulwa olunye ulwimi abhalwe ngobunjalo bawo.
Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-EWE/HAYI, NDIYAVUMA/
ANDIVUMELANI kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
Akunikwa manqaku ngeempendulo ezingu-YINYANISO/BUBUXOKI, okanye
YINYANI/LULUVO kuphela. Anikwa kuphela xa umviwa eyizakuzele
ngokuvokothekileyo impendulo yakhe.
Kwimibuzo apho kulindeleke iimpendulo eziligama elinye aze umviwa anike
isivakalisi esipheleleyo, kumakishwa ngokuchanekileyo impendulo elindelekileyo
eligama elinye xa ngaba ikrwelelwe/igqanyisiwe.
Kulindeleke iimpendulo ezimbini/ezintathu, umviwa udwelise uluhlu
lweempendulo ezininzi, makisha kuphela ezimbini/ezintathu zokuqala.
Iilwimi zengingqi neziyelelani zesiXhosa zamkelekile.
Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
1.1 Zifana ngokuba zombini kufuneka zithiywe igama elifanelekileyo.√ (1)
1.2 Ibhalelwa abantu ukuba bayifunde√/umntu makabone igama eluqweqweni
ngaphandle anqwenele ukuva okuthethwa ngaphakathi.
(Nayiphi na kwezi.) (1)
1.3 Ewe ndiyangqinelana kuba iyalahlekisa into yokuthiya umntwana igama
elingangqinelaniyo naye.√√
OKANYE
Andingqinelani kuba igama yinto nje yokusabela.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.4 Inoveli okanye umdlalo kuba lula ukuzithiya amagama kuba unakho ukuthi
wakukhohlwa ligama omawuyithiye ngalo, usuke ukhangele elona gama
kuthethwa ngalo kakhulu encwadini okanye loo mntu ibali lakho lisekelezele
kuye ngokwalapha encwadini√√ ukanti kumavo okanye imihobe ubunzima
busekubeni akuthethi nganto ibe nye, uqhawula apha naphaya, uthetha
ngezinto ezahluka-hlukeneyo.√√ (2)
1.5 Isizathu kukuba ngoonozala abajongene nobunzima bokuthiya abantwana.√√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
1.6 Akukho lula ukuthiya igama kuba abantu/abazali bakunzinyelwa ngamagama
amabathiye ngawo abantwana babo basebenzisa la akhoyo.√ (1)
1.7 A. Ukucinga ungabi nasisombululo√/A.√/ukucinga ungabi nasisombululo.√ (1)
1.8 Ngowokuthiya abantwana ngamagama bengayazi intsingiselo yawo√√/
ngowokuthiya abantwana ngamagama bengawazi ukuba athetha ukuthini.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
1.9 Kukuba ezi ntlobo zabantu zithiya abantwana amagama angatshongo khona
uninzi lwawo.√√ (2)
1.10 Isimilo sivezwa kukuba athiye abantwana bakhe amagama aneziqu ezigudle
inkohlakalo√√/isimilo sivezwa kukuba athiye abantwana bakhe amagama
esosa izinto ezithile apha kubamelwane.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
1.11 Ukubeka inqawa√√/ukunabela uqaqaqa.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.12 Umntwana mthiye igama elinentsingiselo efanelekileyo kuba liyamlandela
umntu igama lakhe√√/musa ukumthiya umntwana igama elinentsingiselo
engafanelekanga hleze limlandele umntwana elo gama.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.13 Bubuso obukhululekileyo√/luncumo√/ngamazinyo aphandle√/kukuhleka.√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
1.14 Igama lephepha-ndaba 'Is'olezwe'√/amanqaku abhalwe ngokwekholam√/
linamanqaku ephepha-ndaba.√
(Nasiphi na isibini.) (2)
1.15 Igama lephepha-ndaba 'I'solezwe' lithetha ukuba lijonga yonke into eqhubeka
elizweni jikelele ube nomsebenzi wephepha-ndaba ikukwazisa/ukonwabisa/
ukufundisa ngokuqhubekayo nalapho lungaboniyo khona.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
1.16 Kuboniswe ngokukhutshwa kwenqaku elimalunga nolwaluko√/kubhalwe
inqaku elingolwaluko√/kukho inqaku elingolwaluko.√ (1)
1.17 Ewe ziphuhlisa kuba uthi wakujonga igama lephephandaba 'Is'olezwe'
kukhawuleze kuvuseleleke iingcingane zokuqhubeka elizweni√√ ukanti
kumhlathi wokuqala kwisicatshulwa A umbhali ugxininisa ukuba umntu
makabone nje igama lencwadi eluqweqweni ngaphandle ukuze abe
nomnqweno wokuva okuthethwa ngaphakathi.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (4)
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
ICANDELO B: USHWANKATHELO
UMBUZO 2: UKUSHWANKATHELA NGAWAKHO AMAZWI
Ukumakisha isishwankathelo:
Ukumakisha isishwankathelo kusekwe ekugqaleni iingongoma ezingundoqo.
Isishwankathelo masimakishwe ngolu hlobo:
Ulwabiwo-manqaku
o Amanqaku asi-7 ngeengongoma ezisi-7. (inqaku ngengongoma nganye)
o Amanqaku ama-3 olwimi.
o Amanqaku ewonke: 10
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo:
o 1–3 iingongoma ezichanekileyo: Nika inqaku eli-1 lolwimi.
o 4–5 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-2 olwimi.
o 6–7 iingongoma ezichanekileyo: Nika amanqaku ama-3 olwimi.
Ulwabiwo lwamanqaku olwimi xa abalingwa besebenzise amazwi abo naxa
becaphule.
o 6–7 iingongoma ezicatshulweyo: akunikezelwa manqaku olwimi.
o 1–5 iingongoma ezicatshulweyo: nikezela inqaku libe li-1 lolwimi.
QAPHELA:
Ubalo-magama
o Abakorekishi kulindeleke ukuba baliqinisekise inani lamagama
asetyenzisiweyo.
o Musa ukuthabatha amanqaku ukuba umlingwa akalibonakalisanga inani
lamagama asetyenzisiweyo okanye ukuba inani lamagama libonakaliswe
ngokungachanekanga. Ukuba udlule kwinani eliqingqiweyo, funda ukuya
kumagama ama-5 ngaphezulu kwaqingqiweyo ungawahoyi alandelayo.
UMHLATHI
Kule mihla abasemagunyeni baxakekile kwiindawo zonke zase-Afrika esemaZantsi.
Ngabantu abaninzi abehla benyuka bekhangela iindawo zokuxelenga kwiindawo zonke
eMzantsi Afrika. Abantu abakhethi bancamela nakoluphi na uhlobo lomsebenzi
oluvelayo ngenxa yokunqaba kwamathuba okuphangela. Abaqeshi baqesha bonke
abantu nokuba ngabaluphi na uhlanga. Abantu abaninzi bazalise emigaqweni
bethengisa imihla yonke. Abantu abaninzi kule mihla abanazindlu, bahlala
emikhukhwini apho bangazikhathaziyo ngokuhlawula nesenti yerente. Kule mihla
kwiindawo zonke kuzalise imizi yokuqeqeshela abantu kwimisebenzi ethile kuquka
neyezandla.
[70 amagama] [10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
Naziphi na iingongoma ezisi-7 kwezi zilandelayo ziyimpendulo yombuzo.
UCAPHULO IINGONGOMA
1. 'Namhlanje iziphatha-mandla zimi 1. Kule mihla abasemagunyeni
nematha kulo lonke eli le-Afrika baxakekile kwiindawo zonke zase-
esemaZantsi.' Afrika esemaZantsi.
2. 'Zizigidi ngezigidi zabantu abafuna 2. Ngabantu abaninzi abehla benyuka
imisebenzi kulo lonke eli loMzantsi bekhangela iindawo zokuxelenga
Afrika.' kwiindawo zonke eMzantsi Afrika.
3. 'Abantu baye bazincamele 3. Abantu abakhethi bancamela
nakweyiphi na imisebenzi ngenxa nakoluphi na uhlobo lomsebenzi
yokunqongophala kwayo.' oluvelayo ngenxa yokunqaba
kwamathuba okuphangela.
4. 'Loo misebenzi ke ayikhethanga bala 4. Abaqeshi baqesha bonke abantu
lamntu ngakubaqeshi.' nokuba ngabaluphi na uhlanga.
5. 'Kukho abantu esibabona yonke le 5. Abantu abaninzi bazalise emigaqweni
mihla bezalise izitalato bexakekile bethengisa imihla yonke.
bethengisa.'
6 'Uninzi lwabantu namhlanje 6. Abantu abaninzi kule mihla
alunazindlu, luhlala ematyotyombeni abanazindlu, bahlala emikhukhwini
apho irente ingesosinyanzeliso apho bangazikhathaziyo
ukuba ihlawulwe ngulowo uhlala ngokuhlawula nesenti yerente.
khona.'
7. 'Namhlanje uya kufumanisa ukuba 7. Kule mihla kwiindawo zonke kuzalise
kusezilokishini, ezidolophini, ezilalini imizi yokuqeqeshela abantu
nasemathafeni kwakhiwe imizi kwimisebenzi ethile kuquka
yokuqeqeshela abantu imisebenzi neyezandla.
ethile neyeyobugcisa.'
AMANQAKU ECANDELO B: 10
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
ICANDELO C: IZAKHI NEMIGAQO YOKUSETYENZISWA KOLWIMI
Ukumakisha iCandelo C
Upelo
o Iimpendulo eziligama elinye mazimakishwe njengezichanekileyo nokuba upelo
aluchanekanga, ngaphandle kokuba isiphene silahla intsingiselo efunwayo
yegama.
o Kwiimpendulo ezizizivakalisi ezipheleleyo, upelo olungachanekanga luya
kohlwayelwa xa ngaba isiphene eso sikweso sakhi solwimi sivavanywayo.
o Xa kuvavanywa izifinyezi, impendulo mayifakwe iziphumlisi ngokuchanekileyo.
Ulwakhiwo lwezivakalisi kufuneka luchaneke ngokwemigaqo yolwimi kwaye
lusetyenziswe kwizivakalisi ezipheleleyo/njengoko umbuzo uyalela.
Kwimibuzo ekulindeleke ukuba umviwa akhethe impendulo echanekileyo,
unobumba ohambelana nempendulo echanekileyo KUNYE/OKANYE
nempendulo echanekileyo ebhalwe ngokupheleleyo, iyamkeleka.
UMBUZO 3: UKUHLALUTYA IINTENGISO
3.1 YiYunivesithi yakwaZulu-Natal√/yiUKZN.√ (1)
3.2 Uzama ukutsala umdla wabafundi.√ (1)
3.3 Asiyonyani kuba eli ziko linceda abafundi, izifundiswa (2)
nabasebenzi.√√/alincedi bafuni kupela.√√
3.4 'Singophopho ekwakheni inkqubela phambil'√/yindawo apho inkuthazo
ichuma khona'√/…' sinceda abafundi bethu, izifundiswa nabasebenzi bethu
banyukele kumgangatho ophezulu'√/'sifuna ukuvelisa abaqali bezinto
ezintsha bokwenene'√/'sikhuthaza ubunganga'√/'sikho ukukhonza
nokukhuthaza.'√
(Nasiphi na isibini.) (2)
3.5 Kuveza ukunikezela ngenkonzo ekumgangatho ophezulu, imbeko
nentlonipho√√/kuveza ukuba le nkonzo ivuleleka kuwonke wonke ayikhethe
bala yiyo le nto nesandla sinxityiswe iglavu singavezi bala.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
3.6 Siphuhlisa ubuntshatsheli√√/siphuhlisa ubugqwangangqwili.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiXhosa Ulwimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Februwari–Matshi 2018
NSC – Imemorandam
UMBUZO 4: UKUQONDA EMINYE IMIBA YEMIDIYA
4.1 Kukho umntu olele ebhedini kwigumbi lokulala√/amazwi athethwa ngumntu
osecaleni kwebhedi√/kukho isibane esisecaleni kwebhedi√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
4.2 Ngamachaphaza amathathu.√ (1)
4.3 A. Ukulala ubuthongo obunzulu√/ A√/Ukulala ubuthongo obunzulu.√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
4.4 Yimvakalelo yosizi√/yimvakelelo yovelwano√/yimvakalelo yoloyiko.√ (1)
4.5 Injongo kukuba akafuni kumothusa ebuthongweni bakhe√√/injongo kukuba
akafuni kumphazamisa ebuthongweni bakhe√√/injongo kukumvusa
ngokumcenga√√/ukumvusa ngokungamdlakathelisi.√√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
4.6 Umntu okwibhokisi yesi-4 obhalwe-A uvule umlomo kakhulu.√√ (2)
4.7 Ewe ndiyavelana naye kuba uvuswe ekobude ubuthongo.√√
OKANYE
Andivelani naye kuba umele ukuba sele evukile njengoko izikolo zivuliwe√√/
andivelani naye kuba umele ukwazi xa zivulwa izikolo.√√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 5: UKUSETYENZISWA KOLWIMI NGOKUCHANEKILEYO
5.1 Kukho into enzima.√ (1)
5.2 Sikhokela isibizo√/sandulela isibizo√/sime phambi kwesibizo.√
(Nayiphi na kwezi.) (1)
5.3 Ukwenza into ngokugqithisileyo√/ukunwenwa kwento√/kukuqhubela
phambili.√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
5.4 Sisiphawuli.√ (1)
5.5 Idodotyaliswe√/ibulawe. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (1)
5.6 Isenzi √ nesibizo. √ (2)
5.7 IGATYA UDIDI
5.7.1 Unzima u-enkosi kumntu. A Igatya eliyintloko √
5.7.2 … okhululwe egxakini embi B Igatya elibalulayo.√ (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO C: 30
AMANQAKU EWONKE: 70
Akuvumelekanga ukufotokopa le memorandam
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 Paper 2 Supplementary Exams 2018 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P2 Supplementary Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 Supplementary Exams 2018 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 NSC June Exams 2018 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2017 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Supplementary Exams 2016 QP
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata