Skip to content

isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Memo

MemorandumisiZulu FALGrade 12201928 pages

Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2019, 28 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2019

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA LE-12 ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2019 UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA AMAMAKI: 70 Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-28. Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA: • Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo olufanayo lombhalo. • Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki elandelayo. • Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka ngokwememo. • Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo. Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo. • Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune khona, ungamjezisi ngalokho. • Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/ AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo. Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU A: INOVELI UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa ISIQESHANA A 1.1 UNokulindela.√ (1) 1.2 KwaMbeje√/emzini kaNonkamfela √/eMacekane √/eMpangeni√ (1) 1.3 Wesaba ukuthi uzojeziswa abomthetho√√/uzoboshwa uma eziphindiselela koZabalaza.√√ (2) 1.4 OKUKODWA kwalokhu: • Into ababenovalo ngayo ukuthi babengazi ukuthi njengoba izinhliziyo zazisebomvu nje koZabalaza kwakungahle kwenzekeni. √√/ • Babenovalo lokuthi oZabalaza bangase bazame ukumbulala uNokulindela.√√ (2) 1.5 Leli gama lichaza isijeziso esisemthethweni esinikezwa umuntu owenze icala√ njengoba kwenzeka kuZabalaza, uNomgedla kanye noJiyane ngecala lokuthakatha uNokulindela. √ (2) 1.6 OKUKODWA kwalokhu: • Babehlobene noZabalaza ngakho-ke wayezamela isihlobo sakhe segazi. √√/ • Wayengahlobene nakancane noSandanezwe ngakho-ke wayengenalo uzwelo ngesimo ayezobhekana naso sokulahlekelwa yingoduso yakhe.√√ (2) 1.7 C√/Iyakhohlakala.√ (1) 1.8 Izenzo ezinhle: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Uyinyanga edumile ngokusiza izindimbane zabantu abagulayo.√/ • Welapha uNokulindela.√ Izenzo ezimbi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wacwiya isitho sangasese somuntu wesifazane owabe egingqike nebhasi.√/ • Akamtshelanga uSandanezwe iqiniso lokuthi isifo esabe simphethe siyamehlula.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.9 1.9.1 Ukugula kukaSandanezwe kungaqondakali ukuthi uphethwe yisiphi isifo okwenza ukuba ahambe kubantu abahlukene nasezibhedlela ezama ukuthola usizo.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.9.2 Izigameko ezikule noveli ziyakholakala ngoba ikhuluma ngezinto ezingenzeka empilweni yangempela. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Isigameko sokugula sikaSandanezwe siyakholakala√ ngoba siyinto engenzeka empilweni yangempela, baningi abantu abaguliswa izifo ezingalapheki emiphakathini yethu.√/ • Isigameko lapho uZabalaza eshela khona ingoduso kaSandanezwe siyakholeka√ ngoba intombi iyeshelwa uma ingakagcagci.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.10 Isimo sakhe sempilo sasizoba ngcono: • Esibhedlela babezomnika imishanguzo yokudambisa isifo sengculazi.√/ • Babezomnika izeluleko mayelana nohlobo lokudla okumele aludle ukuze isimo sakhe sempilo sisimame.√/ • Wayezokwazi ukuqhubeka nokusebenza ngoba baningi abantu abanalesi sifo kodwa abaphila impilo eyejwayelekile.√/ • Ubengeke achithe imali yakhe ngokuya ezinyangeni√/ • Ubengeke athole ukugxekwa ngoZabalaza. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) KANYE ISIQESHANA B 1.11 uMkhumane.√ (1) 1.12 Wahlaba inkomo.√ (1) 1.13 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wayesaba ukuthi ukuzisondeza kakhulu nengoduso yakhe kuzobafaka esilingweni sokuhlangana ngokocansi bese itheleleka ngalesi sifo esabe simphethe.√√/ • Wayenenkolelo yokuthi ukuzisondeza kakhulu kuNokulindela kuzophazamisa imizamo yokumelapha.√√ (2) 1.14. Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu: Alukho ngoba akukho kuthemeleza emva kovuthondaba. Akucaci ukuthi kwenzekani emveni kokudlanga kokufa kuSandanezwe.√√ NOMA Kungenzeka ukuthi lukhona kepha akucaci ngoba indaba ayiphelele.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.15 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • UNokulindela uthembekile ngoba kwathi noma eshelwa uZabalaza wamtshela ukuthi yena unalo isoka. √√/ • Ngesikhathi uSandanezwe eya enyangeni akamtshelanga uNokulindela futhi wayengambhaleli nezincwadi zokummisa isibindi kepha yize kunjalo waqhubeka nokuthembeka kuye. √√/ • Kwathi noma uNokulindela esezwile ukuthi isoka lakhe liyagula yena wabekezela wathi uyolilinda lize libuye enyangeni lapho lalelashwa khona.√√/ • Wathi noma sekuthiwa sebesele noZabalaza emhlabeni ngeke yena amthanda ngoba unesoka lakhe alithandayo.√√/ • UNokulindela wakhombisa ukuthi ulithanda ebuhleni nasebubini isoka lakhe.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.16 Ngiyavumelana ngoba uSandanezwe welashwa ngodokotela esibhedlela nezinyanga oNonkamfela noMbuyisa kodwa wagcina engasindanga. √√ (2) 1.17 Ubudlelwane babo buhle kakhulu√ ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Bayizihlobo zegazi ezihlanganiswe yinkaba.√/ • UZondiwe wayesebenza noSandanezwe futhi uyena owameluleka ngokuthi aye esibhedlela ayozihlola isimo sakhe sempilo.√/ • Ngesikhathi ethole izinsukwana zekhefu emsebenzini uZondiwe wanikela kwamalume wakhe ukuba ayozwa ukuthi ngabe isimo sempilo sesinjani kuSandanezwe.√/ • Kwamphatha kabi kakhulu uZondiwe ukuzwa ukuthi umzala wakhe weqa esibhedlela waya enyangeni.√/ • Ngesikhathi kugula uNokulindela, uSandanezwe wacela umzala wakhe uZondiwe ukuthi amphelezele bahambise ingoduso yakhe enyangeni enguNonkamfela.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 1.18 Yebo ulisebenzise ngempumelelo: • Umbhali usethulela/usivezela uMaZikalala ngezenzo zakhe ezenza sibone ukuthi uluhlobo luni lomuntu. Endabeni siyathola ukuthi kwathi noma ebona indodakazi yakhe ingancibilikile kahle waqala wathula wabekezela ngoba wayengelona ithatha.√/ • Umbhali uphinde wasethulela/wasivezela uMaZikalala ngenkulumo yakhe lapho exoxisana khona nendodakazi yakhe eyeluleka ukuba ingahlukani noSandanezwe ngenxa yezinkulumo zikaZabalaza. Lokhu kukhombisa ukuthi ungumumtu oyinakekelayo indodakazi yakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu ISIQESHANA C 2.1 Umfowabo uDoda kanye nezinye izinsizwa zangakubo. √ (1) 2.2 Ngesikhathi samaholidi kaKhisimuzi. √/ngoDisemba.√ (1) 2.3 Kwakumele athenge izinkomo zokulobola ingoduso yakhe.√√ (2) 2.4 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Izinsizwa zazisebenzisa ukungcweka njengento ezingayisebenzisa ukuziveza ezintombini ukuze zizakhele ugazi.√√/ • Izintombi zazikuthokozela ukubuka lo mdlalo ngakho-ke izinsizwa zazithola ithuba lokudlisela ezintombini ngawo.√√ (2) 2.5 Leli gama lichaza ukwenanela into enhle okukhonjiswa yizintombi ngokudlalisa izwi.√ Izintombi zazikikiza uma izinsizwa zishaya induku.√ (2) 2.6 UManyoba wayengasasebenzi esephelelwe amandla okuzondla. Amadodana akhe abona kuzoba ngcono ukubondla behleli emizini yawo, ngakho-ke anquma ukwehlukaniselana ngabo, uMaNdlovu wahlala emzini kaFanyana kwathi uMchunu wahlala noMjwayeli. Babenenhloso yokushintshana ngabo njalo emva kwezinyangana ezimbalwa.√√ (2) 2.7 B√/Ziyaqhudelana√ (1) 2.8 Izenzo ezinhle: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wagcina esenobudlelwane obuhle nogogo wakhe ngoba esebonile ukuthi umtshela amaqiniso ngendlela okumele aziphathe ngayo.√/ • Wayesezilalela izeluleko zikagogo wakhe.√/ • Wasola abazali bakhe wabatshela emehlweni ukuthi abanayo indlela yokukhulisa intombazane. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) Izenzo ezimbi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • UThembalihle wabikela umama wakhe ukuthi ugogo wakhe uyamhlupha ngokumshumayeza ngokuziphatha kahle .√/ • Wayehamba ebusuku aze abuye entathakusa. √/ • Wayengaceli futhi engabazisi abazali bakhe uma ezohamba lezi zindlela zakhe.√/ • Wayevumela ukuthi isoka lakhe elihamba ngemoto limlethe lize liyomehlisa esangweni kubo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.9 2.9.1 Ukweqa kukaManyoba epulazini yikhona okwasusa inkinga.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.9.2 Izigameko ezikule noveli ziyakholakala ngoba zikhuluma ngezinto ezingenzeka empilweni, njengokuthi izingane zilahle abazali bazo uma sebegugile ngempela. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Izigameko zokuhlupheka kukaManyoba ngesikhathi esebenza epulazini engaholi ziyakholakala√ ngoba le indlela ababephathwa ngayo abantu emapulazini ngezikhathi zakudala.√/ • Isenzo sikaMaNene sokuhlukumeza umamezala wakhe siyinto engenzeka√ ngoba kusukela kudala kuze kube yimanje abanye omakoti bayabahlukumeza omamezala.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.10 Impilo yakhe yayizoba nzima ngoba: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Wayengeke abe nemali eyanele yokulobola uNtombi, eyokondla umndeni wakhe, ukufundisa izingane zakhe kanye nokuzakhela umuzi wakhe.√/ • Wayezophila ngokuhlukumezeka epulazini kanti nezingane zakhe zazingeke zibe nekusasa eliqhakazile.√/ • Wayengeke alithole ithuba lokufunda esikoleni sasebusuku kanye nokufundela ukushayela.√/ • Wayezoba yisehluleki impilo yakhe yonke angakwazi ukuzithuthukisa.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (3) KANYE ISIQESHANA D 2.11 uMchunu.√ (1) 2.12 UMaNene wayebiza uninazala wakhe ngenuku esikhundleni sokumwashela, emncisha nokudla.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (1) 2.13 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Yayingabafuni emzini wayo ngoba icasulwa yisenzo sabo sokuhlukumeza uManyoba esezigugele.√√/ • Le ndoda yayingahambisani nesenzo sabo sokuncisha uManyoba ukudla.√√ (2) 2.14 Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu: Likhona ngoba incazelo yokuthi ifa lakhe uManyoba walaba kanjani izwakala isingukuthemeleza ngemuva kovuthondaba.√√ NOMA Alikho ngoba akucaci ukuthi impilo iqhubeka kanjani ezinganeni zakhe ngemuva kokwabiwa kwefa.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.15 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wayesebenza emajalidini ngesikhathi eseyintombi engakashadi noManyoba.√√/ • Wayelusa izinkomo.√√/ • Wayekade elima odedangendlale bamasimu.√√/ • Wayesika izidwaba azidayise emholweni wezalukwazi.√√ (2) 2.16 Izimpendulo ziyokwehluka Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Ngiyavumelana ngoba ... • Ziningi izinkinga abhekana nazo esakhula, esesebenza nalapho esenomndeni. Akalilahli nokho ithemba. √√/ • Nalapho esegugile eselahlwa yizingane zakhe ulokhu ebambelele ethembeni njalo nje futhi ugcina ephumelele.√√ NOMA Angivumelani ngoba ... • Wabekezela esebenza kanzima efundisa izingane zakhe ngoba ekholelwa ukuthi ziyoba usizo kuye uma esephelelwe ngamandla okuzisebenzela. √√/ • Ukubekezela kwakhe akubanga nomphumela othokozisayo ngoba impilo yakhe yaze yashintsha emva kokuba ewine ilotho, okuyinto engahlanganise lutho nokubekezela kwakhe. √√ (2) 2.17 Ubudlelwane babo babububi√ ngoba: OKUBILI kwalokhu: • Umakoti kaMjwayeli wayengamwasheli ubabezala wakhe izimpahla zokugqoka.√/ • Umakoti kaMjwayeli wayemncisha ukudla uManyoba lokho kwadala ukuthi aze anciphe nasemzimbeni.√/ • UManyoba wayenganikwa ngisho insimbi yokulula izingubo ukuze azilulele ngokwakhe izimpahla zakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 2.18 Yebo ulisebenzise ngempumelelo: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Umbhali usethulela/usivezela uNgobese ngezenzo zakhe ezenza sibone ukuthi uluhlobo luni lomuntu. Kule noveli uNgobese uqinisa uManyoba idolo ngesikhathi behambisana beya ehhovisi likaNdabazabantu.√/ • Umbhali uphinde wasethulela/wasivezela uNgobese ngenkulumo yakhe lapho exoxisana khona noManyoba. Endabeni siyathola ukuthi kwathi emva kokuba uManyoba ekhushulelwe esikhundleni esingconywana induna yameluleka ngokuthi aqaphele ngoba usezoba nezitha lapha efemini. Lokhu kuyasikhombisa ukuthi uNgobese ungumuntu oyikhathalelayo inhlalakahle yabasebenzi bakule femu.√/ • Isu lesithathu umbhali alisebenzisile yilelo lokuthi uNgobese simuzwe echazwa ngabanye abalingiswa. Lokhu okushiwo ngabanye abantu ngaye kusinika isithombe esicacile sokuthi uNgobese ungumuntu onjani.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 3 UMSHADO – N Zulu ISIQESHANA E 3.1 Umama kaBhekani.√ (1) 3.2 Kubo kaBhekani egunjini lakhe lokulala.√ (1) 3.3 Izimpahla zakhe zasha zonke kuwadilophu kwasala lokhu kokuzilengisa kuphela.√√/Ukuthi unina ufuna ashise impepho ukuze axolise kuyihlo.√√ (2) 3.4 Akazange amthole unkosikazi okwathiwa akamfune ozomgana, uthandana nomfelokazi osazilile.√√ (2) 3.5 Leli gama lichaza ukuthetha.√ Izenzo zikaBhekani zazimcasula kakhulu umama wakhe. Uyehluleka ukuthola unkosikazi ohloniphekile ukuba azomgana, uthandana nomfelokazi futhi uyenqaba ukushisa impepho axolise kubaba wakhe. Zonke lezi zinto zenza ukuthi umama kaBhekani agcine esemthethisa.√ (2) 3.6 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Imvelaphi kaTholakele abayazi kanti noBhekani kuncane akwaziyo ngalo muntu wesifazane afuna ukumshada.√√/ • UTholakele ungumfelokazi osazilile.√√/ • Wayengathandi ukuzifaka ezintweni eziyinsambatheka.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.7 B√/Samshiya emangele.√ (1) 3.8 Izenzo ezinhle: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wayekwazi ukuxolisa uma enze iphutha.√/ • Wayephathela umama kaBhekani izipho uma evakashele kubo kaBheki.√/ • Wayekwazi ukuxolela ngoba waxolela uBheki emva kokuba emlaxazile ekhulelwe ingane yakhe.√/ • Wafunda waze waba nguthisha.√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) Izenzo ezimbi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wayelova esikoleni aqhethe kubo kaBhekani.√/ • Wayezifikela kubo kaBhekani ngaphandle kokumenywa noma ukucelwa.√/ • Wakhulelwa engashadile√/ • Waya ocansini olungaphephile.√/ • Walingeka washiya uBhekani.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.9 3.9.1 Isisusa sodweshu kwakuyinkinga yephupho likaBhekani, ephupha uyise embuza ukuthi uganwa nini. √√/ (2) 3.9.2 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Izigameko ezikule noveli ziyakholakala ngoba zikhuluma ngezinto ezingenzeka empilweni yangempela. • Izigameko zokuhlupheka kukaBhekani ngesikhathi esethandana noTholakele eshaywa ngabantu angabazi√ ngoba uze axabane nonina, agcine engasathandeki kothisha afundisa nabo. Konke lokhu kuyizigameko ezingenzeka empilweni yansuku zonke.√/ • Isenzo sikaZenze sokuqola uBhekani imali singenzeka empilweni yangempela√ njengoba oTholakele noZenze bathatha yonke imali yelobolo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.10 Imibono iyokwehluka. Abathi impilo yakhe yayiyoba yinhle bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Wayengeke angene ebugebengwini bokudayisa izidakamizwa.√/ • Wayezokugwema ukusebenzisa izidakamizwa kanye nokuboshwa.√/ • Wayezohlala kahle nabantu basemzini bamnikeze lonke usizo aludingayo.√/ • Wayezoba ngunkosikazi wasemakhaya ohloniphekile ongalandelwa ngamahlazo.√/ NOMA Abathi impilo yakhe yayiyoba yimbi bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Wayengeke akuthokozele ukwenziswa into angahambisani nayo.√/ • Babengeke bahlalisane kahle noBhatomu ngoba umshado wabo wawungeke ube nesisekelo sothando.√/ • UBhatomu ungumuntu onodlame, wayengagcina esemhlukumeza uTholakele.√/ • Kwakungeke kube umqondo ophusile ukuba avume ukuphucwa ilungelo lakhe lokuzikhethela okumele akwenze emva kokushonelwa umyeni wakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (3) KANYE ISIQESHANA F 3.11 Owesifazane othandana noBhekani.√/Umama wengane kaBhekani.√ (1) 3.12 Wabona amakopi otshwala engasenalutho.√ (1) 3.13 UTholakele nabangani bakhe babekade beshisa izidakamizwa ukuze zincibilike bese bezijova ngazo/babekade bebhema izidakamiswa.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.14 Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu: Likhona ngoba isigameko sokuxolelwa kukaBhekani nguLindiwe sizwakala singukuthemeleza emva kovuthondaba.√√ NOMA Alikho ngoba akuqondakali ukuthi impilo yaqhubeka kanjani kuBhekani emva kokubhuntsha komshado ikakhulukazi ebudlelwaneni nomndeni wakhe. √√ (2) 3.15 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wayengathandi ukuthi ingane yakhe ibe sehlazweni lokuthandana nomfelokazi osazilile.√√/ • Wayefuna ukuthi ingane yakhe ishade nomuntu ofundile futhi osezingeni layo.√√/ • Wayemxwayisa ngengozi engamvelela uma engalandeli imiyalelo kababa wakhe osewashona.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.16 Izimpendulo ziyokwehluka. OKUKODWA kwalokhu: Ngiyavumelana ngoba ... • UBhekani wayeseqale ukungazwani nonina okuyinto eyayingakaze yenzeke phambilini ngenxa yokuthi wayengalaleli uma unina emxwayisa ngoTholakele.√√/ • UBhekani wayehlulwa uthando lukaTholakele bese engamlalelisisi noSifiso uma emeluleka ngokuthi akambhekisise kuqala lo Tholakele ngaphambi kokuthatha izinqumo ezibalulekile ngaye.√√/ • UBhekani waba budedengu nemali ngokuthi ajahe ukulobola uTholakele kubantu angazange abhekisise ukuthi bangamalunga omndeni wakhe ngempela yini.√√ • Kwathi noma esezibonele ngokwakhe izinto ezimbi ezenziwa nguTholakele kepha waqhubeka nokumlobola.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) NOMA Angivumelani ngoba ... • UBhekani wayelawulwa yinkanuko hhayi uthando.√√/ • Wayenengcindezi yephupho likayise ayefuna ukuthi ashade ngokushesha.√√/ • Isimo uBhekani azithola esengene kusona asidalwanga uthando kepha ubuthakathaka bakhe bokungakwazi ukuzimela uma exoxisana noTholakele.√√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.17 Ubudlelwane babakhelwe phezu kwesisekelo sobugebengu√ ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Banebhizinisi elingekho emthethweni lokudayisa izidakamizwa. √/ • Baqola uBhekani imali yakhe, uZenze wathatha imali yelobolo wayozidlela yena. √/ • UZenze wafika kubo kaBhekani waqamba amanga wathi abakubo kamakoti bayakhala bathi imali yelobola yincane ngakho-ke kumele anezelele ngezinkulungwane ezimbili . √/ • Baboshwa kanyekanye ngosuku lomshado. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 3.18 Yebo ulisebenzise ngempumelelo: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Umbhali usethulela/usivezela uTholakele ngezenzo zakhe ezenza sibone ukuthi uluhlobo luni lomuntu. Kule noveli uTholakele uyenga uBhekani. UTholakele ukhombisa ukumthambela, lokhu kumnika ithemba lokuthi noma kanjani bazogcina sebethandana nale ntokazi.√/ • Umbhali uphinde wasethulela/wasivezela uTholakele ngenkulumo yakhe lapho exoxisana khona noBhekani. Endabeni siyathola uTholakele etshela uBheki ukuthi uma efuna baxoxe kahle kungcono afike endlini lapho ehlala khona. Lokhu kuyasikhombisa ukuthi uTholakele ungumuntu wesifazane onesimilo esixegayo.√/ • UTholakele simuzwe echazwa ngabanye abalingiswa abanjengoSifiso, abantu ababonayo kanye nabantu bomphakathi abamazi kahle nemikhuba ayenzayo noPamella.√/ • Indlela ayegqoka ngayo yayikhombisa ukuba nesimilo esingesihle. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) [35] AMAMAKI ESIQEPHU A: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU B: UMDLALO UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi ISIQESHANA G 4.1 Uhlelo lokulethwa kwentuthuko endaweni.√ (1) 4.2 NguDuma√ (1) 4.3 NguMbandlwa.√ Ukhuthaza uDuma ukuba angayihloniphi inkosi.√ (2) 4.4 Uthi kuyosuke kube sengathi akawuhloniphi umbuso, uphikisana nezinqumo zikaHulumeni.√√ (2) 4.5 A√/Usudale izinkinga√ (1) 4.6 • UMaShezi nguyena owaqala ukubonisa umyeni wakhe ukuthi kumele azehlise enkosini.√/ • Waduba wahamba waya kubo ngesikhathi umyeni wakhe engavumi ukuya enkosini kade ithumele isigijimi ukuthi simbize bazoxoxa.√ (2) 4.7 Ihaba√ (1) 4.8 • ahebeze ngezandla√ • anikine ikhanda√ (2) 4.9 Ngangingayeluleka ngokuthi … Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Mayingavumi ukuqophisana noDuma ukuze singehli isithunzi sayo.√/ • Kumele itshele uDuma ukuthi yena akangene kwezombusazwe ubhekele inhlalakahle yomphakathi kuphela.√/ • Mayixoxisane noDuma izwe ukuthi yona-ke njengenkosi yiliphi iqhaza engalibamba ekulethweni kwentuthuko.√/ • Uma kukhona izinhlelo kumele nayo njengenkosi ibe nombono ngoba yona yengamele isizwe sonke ayihambisani neqembu lezombusazwe.√/ • Mayingalaleli induna yayo uDlamini ngoba uyayidukisa.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 4.10 Yisenzo sikaDuma sokubiza umhlangano womphakathi ngaphandle kokuxoxisana nenkosi uShandu.√√ (2) 4.11 OKUKODWA kwalokhu okulandelayo: • UMazongolo ungumfundisi wasendaweni ogqugquzela uxolo.√√/ • Uyena owayengusihlalo womhlangano woxolo futhi owafunda incwadi eyayinomyalezo owawuphuma enkosini wokuthi abantu abaxolelane.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 4.12 Lo mdlalo wenzeka endaweni yasemakhaya ngoba:√ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Indawo okusabusa kakhulu inkosi nezinduna kuyona. √/ • Abantu basancike kakhulu emfuyweni yabo. √/ • Amaleyithi awakhokhelwa.√/ • Kusaliwa ngezinduku uma kunengxabano.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA H 4.13 Abantu ababezwelana nenkosi.√ (1) 4.14 • Wafika uDlamini ehamba nequlu lamadoda ayehamba esho iziqubulo besabisa oDuma.√/ • Wangena ekilasini okubanjelwe kulo umhlangano washaya uMbandlwa ngenduku ekhanda.√/ • UMbandlwa wamvulela icala wayesevalelwa ngamaphoyisa.√ (3) 4.15 4.15.1 B√/Usola uDuma ngokungahloniphi inkosi√ 4.15.2 A√/Ummeleli kulo mdlalo√ 4.15.3 D√/Unogada wenkosi √ 4.15.4 C√/Ummeli√ (4) 4.16 Imibono iyokwehluka. Abazwelana naye bayothi ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Inkosi isebenzisa amandla ayo ngendlela engafanele ekubeni sekunombuso wentando yeningi.√/ • Udlame olukhona endaweni aluqalwanga uDuma. Yena wayefuna ukuletha intuthuko endaweni.√/ • UDuma wayezithola engaphansi kwengcindezi yokusatshiswa abalandeli benkosi.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Abangazwelani naye bayothi ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ayezoba mancane amathuba okuthi kuchitheke igazi kule ndawo, kubulawe abantu ukuba uDuma wayengenayo inkani.√/ • Wayedelela inkosi futhi eseyibukela phansi.√/ • Wayengasafuni ukuthathisa enkosini uma enza izinto njengokubiza imihlangano yona ingaziswanga.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 4.17 Imibono iyokwehluka. Abavumayo bayothi ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UDlamini uzibona enesikhundla esibaluleke kakhulu sokusondelana nenkosi njengoba eyinduna yayo. Akakwamukeli ukuphatha ngokuhlanganyela nabantu abakhethwe ngentando yeningi.√/ • UMbandlwa uyibukela phansi inkosi noDlamini njengoba esenesikhundla sokusebenzisana nekhansela. Akasenandaba nokubuswa ngendlela yendabuko.√/ • UMbandlwa usebiza inkosi ngenkosana, okuyisenzo esikhombisa ukwedelela.√/ • UDlamini akawahloniphi amalungelo abanye abantu okwenza izinto ngokukhululeka endaweni.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Abaphikayo bayothi ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Isisusa sodweshu phakathi kwabo kwakungamagqubu ababenawo, bengafuni ukucabangela umphakathi.√/ • Umona wokufuna ukuba nezikhundla emphakathini, amandla kungabelwana ngawo.√/ • Ukungayiqondi intando yeningi ukuthi isebenza kanjani.√/ • Ukulalela kakhulu abantu ababadukisayo.√/ • Isenzo sabaholi sokuzicabangela bona kepha bangabacabangeli abantu ababaholayo.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 4.18 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UHulumeni kungadingeka aqale ngokufundisa umphakathi ngokubusa okusha.√/ • Lokhu kungenziwa ngokuthi kuhlanganiswe lezi zinhlaka kuqala ukuze bakubone ukubaluleka kokusebenzisana.√/ • Umsebenzi kumele wabiwe ngendlela ezokhombisa ukuthi ukuphumelela kwezinhlelo kulele ekubambisaneni kwabo.√/ • Intsha kungamele ifundiswe kabanzi ngezinguquko ukuze nayo ibe yingxenye yalokhu.√/ • Ukuba izinduna nazo ziholelwe imali njengamakhansela.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele ISIQESHANA I 5.1 Wayengumseshi.√ (1) 5.2 UToronto.√ (1) 5.3 Eyi-15/eyishumi nanhlanu.√ Washesha ukuphuma ngoba wathola isephulelo sesigwebo sakhe ngenxa yokuziphatha kahle.√ (2) 5.4 Wayefuna ukuthi amzamele/amkhulumele ukuze athole ibheyili.√√ (2) 5.5 C√/Uzovalelwa esitokisini.√ (1) 5.6 OKUBILI kwalokhu: • USonto wafuna izigebengu ukuthi zibulale umkaMbhele khona kuzongena yena ezimalini.√/ • Kwathi noma uMthofi esemenzele umsebenzi wokubulala umkaMbhele, akazange esamnika imali ayemethembise yona ngomsebenzi wakhe.√/ • Wadubula umfundisi, ezama ukumbamba inkunzi.√/ • Wabulala uMbhele ngoba efuna ukuthola ifa.√ (2) 5.7 Umbuzo mbumbulu.√ (1) 5.8 OKUBILI kwalokhu: • Amehlo agcwele izinyembezi√/ • Ekhala/√ • Ekhulumela phansi.√ (2) 5.9 • Ngangingathi akayiyeke indodakazi yakhe ibhadle ejele ngezenzo zayo ezimbi.√√/ • Ngangingathi akangayibambeli amagqubu indodakazi yakhe ngezenzo zayo ezimbi.√√/ • Ngangingathi akangawufaki umoya omubi kuZinhle ngokwenziwe ngumama wakhe kepha naye amxolele futhi abuye amhloniphe uma esephume ejele.√√/ • Ngangingathi akaye kummeli ayofuna imali ukuze aqhubeke afundise futhi ondle uZinhle.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 5.10 Ukungakhokhi kukaSonto imali kaMthofi.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 5.11 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Ungumakhelwane kaMbhele okwazi ukubona konke okwenzeka emzini kaMbhele.√√/ • Nguyena owatshela uMbhele zonke izinto ezenzekayo emzini wakhe uma esemsebenzini.√√/ • Nguye futhi uDlamini owabhebhethekisa inkinga kaSonto ngokuntshontsha imali ayeyifihlile.√√/ • Nguyena futhi owakhoselisa uMbhele noNtshangase emzini wakhe ngesikhathi belinde izigebengu ukuthi ziye emzini kaMbhele.√√ (2) 5.12 Lo mdlalo wenzeka endaweni yasedolobheni√ ngoba … Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • UMbhele noSonto bahlala endaweni yaselokishini, okulula kuyona ukuhamba kalula ngezithuthi. √/ • UMbhele noDlamini bakhe ngokusondelana, behlukaniswe uthango. √/ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA J 5.13 Wayezokhuluma ngezindaba zamafa omyeni wakhe.√ (1) 5.14 • UMbhele wadutshulwa nguMthofi benoToronto bethunywe nguSonto.√/ • Kwadingeka ukuthi bayishise imoto kaMbhele ukugqiba ubufakazi.√/ • Washa waba ngumlotha uMbhele.√/ • Izigebengu zamshisela emotweni.√/ • Yasha yaphela imoto.√/ • Akukho sizo olwatholakala lokucisha imoto. √ (3) 5.15 5.15.1 B√/Ukhonza noSonto√ 5.15.2 D√/Wantshontsha imali √ 5.15.3 A√/Ummeli√ 5.15.4 C√/Ummeleli kulo mdlalo.√ (4) 5.16 Imibono iyokwehluka. Abazwelana naye bayothi bayazwelana naye ngoba: ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Uzobhadla ejele isikhathi eside, angakwazi ukubona uZinhle ekhula.√/ • Uhlazekile endaweni nasebandleni. Ngeke besaphinde bamethembe noma bamemukele.√/ • Useyohlala enegama elibi impilo yakhe yonke.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka Abangazwelani naye bayothi abazwelani naye ngoba ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Abesifazane abahlela ukubulawa kwabanye ngoba befuna ukubathathela abayeni babo, badinga ukujeziswa.√/ • Uyisibonelo esibi ngokuhlela ukubulawa komyeni wakhe ukuze athole ifa.√/ • Wayezicabangela ngomcebo ozoba ngowakhe yedwa.√/ • Kwavela obala ukuba ngumzenzisi ebandleni kanti ungumbulali.√. (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 5.17 Izimpendulo ziyokwehluka: Ngiyavumelana ngoba ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ubungozi bokuthanda imali ngokweqile kukaSonto kwamfaka enkingeni yokujwayelana nezigebengu ezagcina zimesabisa impilo yakhe yonke.√/ • UMbhele wathandana noSonto ebe eshade noMaNtuli. Lokhu kwenza uSonto abe nomona bese emgudluza uMaNtuli.√/ • UMbhele washintsha incwadi yefa engamtshelanga uSonto.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Angivumelani ngoba ... • Isimo senhlalo kulo mphakathi saba nesandla ezinkingeni ababenazo. Kulo mphakathi kwakukhona izigebengu ezithengwayo ukuba ziyobulala abanye abantu.√/ • Ubukhona bukaMthofi kulo mdlalo buyazibhebhethekisa izinkinga zabo.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 5.18 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Abantu besilisa kumele baqinisekise ukuthi bathatha abantu ababaziyo ngokweqiniso, umuntu angaze athi uyaganwa kanti useganwa ngumuntu ofana noSonto.√/ • Abantu besilisa kumele bathembeke emakhosikazini abo njengoba uMbhele ayethandana noSonto ekhona uMaNtuli.√/ • Umthetho kumele uqine, isigwebo sibe nzima, obulele athole isigwebo esimfanele.√/ • Umthetho kumele ubavikele nabantu besilisa.√/ • Banamalungelo nabantu besilisa okufanele ahlonishwe.√/ • Abantu besilisa kumele babike emthethweni uma benezinsolo zokuthi impilo yabo isengcupheni.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu ISIQESHANA K 6.1 Uzomzalela umqemane webhungu/Uzomtholela ingane yomfana.√ (1) 6.2 Ngubaba kaSkhumbuzo√/UZungu√/Ubaba kaDumisani√/Ubaba kaThabi√/ uManzini√ (1) 6.3 NguSipho.√ Washonela ejele.√ (2) 6.4 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wathi ufuna ukuqala phansi impilo kabusha.√√/ • Uphethwe yisizungu.√√/ • Akafuni ukuba yingane yakwaZungu.√√/ • Emcabangweni wakhe kwakukhona nesiko lokungenwa leli ayengahambisani nalo.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.5 D√/Lumenze into ebuhlungu.√ (1) 6.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Babengafuni abuyele kubo emva kokushona komyeni wakhe.√/ • UThabi wathi basamthanda akangahambi.√/ • UManzini wayehlale encoma ukudla kwakhe.√/ • Bathi uma evuma ukungenwa nguDumisani bayowakhohlwa onke amaphutha awenza emzini kaZungu njengokufakela uDumisani ushevu etiyeni.√/ • UMaMbatha wayefuna ukufundiswa uThenjiwe ukuthunga ngakho-ke wathi akahlale. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.7 Ukwenzasamuntu.√ (1) 6.8 • Ukhuluma yedwa√ • Athule kancane√ (2) 6.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ngangingathi akazinike ithuba elanele ngaphambi kokuthatha isinqumo. √/ • Akakhulume nabomthetho uma engakuthandi okushiwo ngabakwaZungu.√/ • Akalilwele ilungelo lakhe lokuzikhethela.√/ • Akacele ukuyofuna umsebenzi ukuze akhokhele uMondise izinkomo zelobolo ayesezidlile noma abuyisele abakwaZungu izinkomo zabo.√/ • Makahlale ahloniphe ngokuthi alandele isiko.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 6.10 OKUKODWA kwalokhu: • Ukufa kukaSikhumbuzo.√√/ • UThenjiwe wayephoqelela ukufuna ukubuyela ekhaya kubo.√√/ • Akavumi ukungenwa.√√ (2) 6.11 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • UThabi nguyena oqala ukuxoxisana noThenjiwe ukuze sizwe ngokucatshangwa ngumndeni ngendaba kaThenjiwe.√√/ • Nguye futhi owelekelela uThenjiwe emisebenzini yasekhaya.√√/ • UDumisani ngabe washona ukuba uThabi akabonanga uThenjiwe efaka ubuthi/ushevu etiyeni likaDumisani.√√ (2) 6.12 Lo mdlalo wenzeka endaweni yasemakhaya.√ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Abantu basakholelwa kakhulu esikweni lokungenwa.√/ • UMondise ungumakhelwane okufakazelayo ukungenwa ngokwenza isibonelo ngomndeni okhona endaweni.√/ • Omakoti basalindeleke ukuthi baziphathe ngendlela ethile engakhombisi ukuthi nabo banamalungelo.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi) (2) KANYE ISIQESHANA L 6.13 Bayelamana.√/Bazalwa ndawonye.√/Bangodade. √ (1) 6.14 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UThenjiwe wacabanga isu lokususa uDumisani, wayesethola ushevu.√/ • Wawufaka etiyeni ayelenzela uDumisani.√/ • UThabi wambona ngefasitela ngesikhathi enza lo mkhuba wayesemtshela umfowabo.√/ • UDumisani wayesethi akubizwe umndeni kuzokhulunywa.√ (3) 6.15 6.15.1 B√/Umngane kaThenjiwe√ 6.15.2 D√/Ummeleli kulo mdlalo√ 6.15.3 A√/USkhumbuzo√ 6.15.4 C√/Umqhathi.√ (4) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 6.16 Abazwelana naye bayothi ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Wayezama ukulamulela uThenjiwe.√/ • Wathola isijeziso esingafanele.√/ • Abanye abantu babembona njengesigebengu okwakwenza ukuba angabe esahlonishwa endaweni.√/ • Icala lakhe alithethwanga ngendlela enobulungiswa.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Abangazwelani naye bayothi ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kwakufanele angazikhathazi ngezindaba zabantu ababili.√/ • Uyena owayephethe isikhali wagcina esesisebenzisa.√/ • Waqhubeka nokuxhumana noThenjiwe noma ayeseboshiwe.√/ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.17 Ngiyavumelana ngoba ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ubungozi bokungafuni ukulandela amasiko endawo ohlala kuyo kungakufaka enkingeni.√/ • UThenjiwe kwakungamele adelele abakwaZungu noma ngabe wayengahambisani naleli siko.√/ • Wazandisela izinkinga ngokungalaleli ubaba wakhe.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Angivumelani ngoba ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UThenjiwe wayenelungelo lokuzikhethela umuntu amthandayo.√/ • UThenjiwe kwakungamele aphoqwe ukuthi enze izinto ezithandwa ngabantu bakule ndawo.√/ • Abantu babengawahloniphi amalungelo akhe nemizwa yakhe.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 6.18 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: Kumele kwenziwe lokhu okulandelayo: • Kubuyekezwe amasiko athile abonakala sengathi asephelelwe yisikhathi njengoba noZungu ake washo.√/ • Kukhuthazwe obaba bamantombazane ukuthi bangazicabangeli bona bodwa kodwa bacabangele namadodakazi abo, njengoba uMondise ayesenenkinga yokuphalaza izinkomo zakwaZungu.√/ • Kufundiswe umphakathi ngezifo ezithathelanayo ngoba abanye babulawa yizo, okungathi uma kuqhutshwa isiko lokungenwa kuqhubeke isifo kuze kuphele umndeni.√/ • Kukhuthazwe ukufundisa abantu ngokubaluleka kokulalelana.√/ • Izingane zamantombazane kumele zifundiswe ukuze zikwazi ukuzimela zingacindezelwa ngamasiko.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (3) AMAMAKI ESIQEPHU B: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli) UMBUZO 7 7.1 Ingoduso – NE Mbesa ISIQESHANA M 7.1.1 Wayeyovakashela/Wayeyobona ingoduso yakhe uNokwazi.√ (1) 7.1.2 Kwakusebusuku.√ (1) 7.1.3 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • USipho wahamba emsebenzini esebonile ukuthi imali yasemsebenzini ibekwaphi. Ngelanga ayezontshontsha ngalo imali akekho owayesebenza, wavula ngokhiye ayesewebile.√√/ • Esephuma wabonwa unogada owamdubula nokho wabaleka nemali wayifihla, yikho ukulimala okwambambisa, wabanjwa, wagwetshwa waboshwa.√√ (2) 7.1.4 Wacasulwa ukuthi umshayeli … OKUKODWA kwalokhu: • Athi ngeke akwazi ukumwelisela esitobhini kwaChonco ekubeni wayesemkhokhele imali.√√/ • Umbuza ukuthi uma imoto yakhe isithathwa yizinswelaboya leli shumi lamarandi azomnika lona liyokwazi yini ukuthenga enye imoto entsha.√√ (2) 7.1.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UNgwane wathi wantshontsha imali lapho ayesebenza khona ngoba wayefuna ukuyoqedela ukulobola.√/ • UNgwane wayembiza ngomukhwe wakhe ubaba kaNokwazi.√/ • Uyasho futhi ukuthi wayesemehlisile esihlahleni wamqaqa namazinyo.√ (2) 7.1.6 Imibono iyokwehluka: OKUKODWA kwalokhu: Yebo ufezekile ngoba le ndaba ikhuluma ngesigameko esisodwa kuphela esibandakanya uhambo lomxoxi wendaba esendleleni ebheke ekhweni lakhe ngenhloso yokuyobona ingoduso yakhe uNokwazi. Iphela ekuseni esezithola esemathuneni kade ehleli khona noNokwazi engazi ukuthi sewashona. √√ NOMA Cha awufezekanga ngoba le ndaba ayinamathele esigamekweni esisodwa. Kuningi okunye okwenzekayo ngesikhathi esendleleni ephikelele ekhweni lakhe njengokukhokhiswa imali enkulu ngumshayeli wetekisi, indlela aboshwa ngayo nokunye. √√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.1.7 Yebo ukwazile. Inani labalingiswa kule ndaba aledlulile kwabalindeleke endabeni emfishane, bayisi-5 kuphela, umxoxi wendaba, uNokwazi, umukhwe (uGodide), uPhumlani kanye nomshayeli wetekisi.√√. (2) 7.1.8 Imibono iyokwehluka: OKUKODWA kwalokhu: Yebo siyahambisana kakhulu. Indaba ikhuluma ngoNgwane owayeyobona ingoduso yakhe ayeyigcine eminyakeni emibili edlule.√√ NOMA Cha asihambisani ngoba indaba ayikhulumi ngengoduso ngqo kepha iphathelene nohambo lukaNgwane nezinkinga (2) ahlangabezana nazo endleleni eya ekhweni lakhe. √√ 7.1.9 • Babeyoshada ngoba uSipho wayesazimisele ngoNokwazi.√ • Babezoba nomuzi wabo edolobheni bahlale nomntwana wabo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.1.10 Ngangiyomeluleka ngokuthi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo • Akasamukele isimo sokuthi uNokwazi akasaphili lapha emhlabeni.√√/ • Akacele indodana yakhe ayozikhulisela yona ngendlela ethandwa nguye.√√/ • Akafune omunye umuntu azothandana naye.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) KANYE 7.2 Imfihlo Kamakoti – MT Mkhize ISIQESHANA N 7.2.1 Wayegoduka esebuya emsebenzini.√ (1) 7.2.2 Wathola isikhwama sikaseyili esivaliwe esasinemali phakathi.√ (1) 7.2.3 Ukuba akwazi ukwedlulisela imali ayeyifihlile kumuntu othile osaphila ukuze kwambuleke imfihlo yakhe. √ (1) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.2.4 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • URoy wagibelisa uRebecca, owayesebenza elondolo, etekisini yakhe.√/ • Wabe esemphathisa ibhantshi lakhe ukuthi amfakele lona elondolo.√/ • Waye wayombeka ekhaya kubo ngalobo busuku. • Wathi esethi uyolilanda ibhantshi lakhe, wafica uMaMkhwani owabe esethi abahambe ayomkhombisa lapho uRebecca ekhona.√/ • Wamyisa ethuneni likaRebecca eSeventini lapho uRoy afica ibhantshi lakhe lilenga khona ethuneni. √ (3) 7.2.5 Umbhali usibhale kahle isingeniso. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Sifishane.√/ • Sisheshe simthole umlingiswa oqavile/omkhulu ukuthi nguRoy√/ • Nguye owayebhekene nenkinga yokuthatha umakoti kodwa engenayo imali.√/ • Siyashesha ukuthola isizinda sendaba: yenzeka endaweni esedolobheni.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 7.2.6 Umyalezo wobungozi bokuphila nezimfihlo ongazitsheli muntu njengoba uRebecca aba nemfihlo ngemali ayeyigqibile esaphila, yagcina seyimbangela inkinga eseshonile engasakutholi ukuphumula.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 7.2.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: URoy ngoba ... √ • Nguye esimthola ekuqaleni kwendaba enenkinga yokufuna ukuganwa kepha entula imali, ize iyophela indaba.√/ • Zonke izigameko ezisendabeni zithinta yena.√/ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) 7.2.8 Umgomo wokuqoqeka kwendawo okwenzeka kuyo indaba emfushane ufezekile kule ndaba. Konke kwenzeka eMlazi kuphelele khona lapho.√√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.2.9 Izimpendulo ziyokwehluka. Akuncomeki ngoba: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Abantu abashadile banamuhla bathanda ukuhlala bodwa.√/ • Abaningi abanayo indawo eyanele yokuhlala nomndeni omkhulu ohlanganisa umamezala.√/ • Isimo somnotho sibi esikhathini samanje, akuselula ukuthi umndeni uhlale wonke.√/ • Omakoti bamanje abakuthandi ukuhlala nomamezala ngoba omakoti bathanda ukuziphilela, nokugqoka izimpahla ngendlela evuma isikhathi samanje.√/ • Bayasebenza abanaso isikhathi sokugada abantu abadala ngoba bayizindleko. √ NOMA Kuyancomeka ngoba: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Kuhle ukuthi izingane zibanakekele abazali bazo uma sebekhulile ngoba nabo abazali bazikhulisa.√/ • Kuhle ngoba kuqinisa ubuhlobo nobudlelwane emndenini.√/ • Omamezala bangasiza nokugada ikhaya nabazukulu.√/ • Bangakwazi ukuthi baxazulule izinkinga uma kuba nengxabano phakathi kwendodana yakhe nomakoti. √/ • Omamezala bangasiza nokweluleka abazukulu.√ (3) (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) AMAMAKI ESIQEPHU C: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 26 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU D: IZINKONDLO AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala UMBUZO 8 8.1 Phansi – LMMS Madondo 8.1.1 Ngokuhlaba √ (1) 8.1.2 Isenzasamuntu√√/ukwenzasamuntu.√√ (2) 8.1.3 Sinye kuwo isikhathi Sifushane asenele √ Imvumelwano siqalo.√ (2) 8.1.4 Ubupigogo nobusakabuli buyaqedwa.√√/Umugqa wesi-8√√ (2) 8.1.5 OKUBILI kwalokhu: Ntengentenge√, shwi√/ bhu√ (2) 8.1.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Umhlaba uyabehlisa abazibeka phezulu, bashone phansi behluleke nawukukhuluma.√/ • Kuphela nya ukuzazisa baphenduke izihlupheki eziphila ngokucela.√/ • Umuntu okade ebukela phansi abanye ugcina naye eselapho phansi futhi esezothile bese kuthi labo akade ebabukela phansi banyukele phezulu.√ (2) 8.1.7 Isigqi sale nkondlo siyanensa√ ngenxa: OKUKODWA kwalokhu: • Yomyalezo wenkondlo oqukethe ukuyala abantu ukuba bahloniphe umhlaba.√/ • Yokuthi miningi imigqa emide.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Isigqi sale nkondlo siyashesha ngenxa: OKUKODWA kwalokhu: • Yokungabi nazo iziphumuzi eziningi ekugcineni kwemigqa.√/ • Yokungabi naso isizura emigqeni.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 8.1.8 Ovulekile: Ngentobeko yobuphansi okwezintuthwane/umugqa we-15√ ngoba awunalo uphawu lokuloba ekugcineni.√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 27 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 8.1.9 Yebo, iphumelele ngoba ... Umyalezo uthi: OKUKODWA kwalokhu. • Umhlaba uyabathobisa abaziphakamisayo√/ngokuthi ubafundise isifundo esibuhlungu esizokwenza bawuhloniphe.√√/ • Akulungile ukuziphakamisa√ngoba ungazithola usuphoxeka noma usungena ezinkingeni ungabe usasizwa muntu. √√/ • Kuhle ukuzehlisa√ ngoba kukhombisa ubuntu.√√/ • Abantu abahluphekayo manje abangabukelwa phansi√ngoba kungenzeka bagcine sebephumelele nabo sebehlonishwa emphakathini.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) KANYE 8.2 Kuyosala Izibongo –T Qwabe 8.2.1 Wayengathethi.√ (1) 8.2.2 Ezazigijima mzila munye nezinyoka ezibulalayo, Zibhukuda mfula munye nezingwenya ezibulalayo.√√ (2) 8.2.3 Imigqa EMIBILI kule elandelayo: • Ezazigijima mzila munye nezinyoka ezibulalayo,√/ • Zibhukuda mfula munye nezingwenya ezibulalayo,√/ • Zibanga amaqele namabhubesi abulalayo,√/ • Zidwanguza amahlathi nezingwe ezibulalayo.√ (2) 8.2.4 Ifanankamisa.√ (1) 8.2.5 OKUKODWA kwalokhu: Inhlaba√: imile ngezinyawo ihlobile√/amatshe√: elele ngezisu elanda ezasendulo/ utshani√: kukhwele ngezidindi kukhinindelana ezasendulo.√ (2) 8.2.6 • Esho ingoma - yinzwa yokulalela.√ • Esenukelwa yigazi - yinzwa yokuhogela.√ (2) 8.2.7 Ichaza ukuthi amabutho/izinsizwa zazishesha kakhulu uma zihamba.√√ (2) 8.2.8 D√/ukwedlula ushesha√ (1) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 28 DBE/Novemba 2019 NSC – Umhlahlandlela wokumaka 8.2.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Lezi zinsizwa sezilwe isikhathi eside ngaphandle kokuthatha ikhefu.√/ • Lezi zinsizwa zafa zikhathazekile ngoba zingagezwanga iqunga kanye nezintelezi ezisetshenziswa uma uzoya empini.√/ • Akekho owaxolisa kubona njengabantu ababekade beyolwa ukuze imimoya yabo ilale ngokuthula baphumule nabo.√ • Lezi zinsizwa zakhombisa ubuqhawe ngesikhathi zilwa zibhekene nokufa.√ (2) 8.2.10 Izimpendulo ziyokwehluka: Kuhle ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Abantu besilisa yibo kuphela ababebonakala belwa ngezikhali futhi bebeka nezimpilo zabo engcupheni.√/ • Abesifazane abanawo amandla kanye nesibindi sokubhekana nempi.√/ • Ngesintu abesifazane akumele babe sesizindeni sempi.√/ • Abantu besilisa babelwa izimpi ngoba bevikela izwe, izingane kanye nabesifazane.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) NOMA Akukuhle ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Abantu besifazane babamba iqhaza elikhulu ekubhekeni amakhaya kanye nezingane ngesikhathi abesilisa bengekho beyolwela inkululeko yezwe.√/ • Abesifazane bayabasekela abesilisa ngokubagqugquzela ukuthi balwe bangahlehli baze bayinqobe impi yezitha.√/ • Abanye besifazane babebambe iqhaza elibonakalayo kule mikhankaso yezombusazwe kanye nokulwela izwe.√/ • Abantu besifazane babenika abesilisa ubuhlakani bokubhekana nezinkinga ngesikhathi kuliwa.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) AMAMAKI ESIQEPHU D: 35 AMAMAKI ESEWONKE: 70 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiZulu FAL

View all