Skip to content

isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

MemorandumisiZulu FALGrade 12202330 pages

Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2023, 30 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA LE-12 ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) NOVEMBA 2023 UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA AMAMAKI: 70 Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-30. Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 2 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:  Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo olufanayo lombhalo.  Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki elandelayo.  Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka ngokwememo.  Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo. Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.  Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune khona, ungamjezisi ngalokho.  Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo. Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 3 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU A: INOVELI UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa ISIQESHANA A 1.1 BakwaMchunu√/Basemzini kaMchunu.√/Bakubo kaNokulindela√ (1) 1.2 Ingqondo isibuyile sekuphelile ukuhhema√/ukugula.√ (1) 1.3 UMacingwane√/UMacingwane eseNgonyameni√ (1) 1.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Sathi sibona idimoni elibi elikhwele uSandanezwe.√/  Sathi kukhona abamphonsayo.√/  Bamthumelela indoda emfishane emunca igazi emzimbeni.√/  Leli gazi lenza umbhulelo omubi.√ (2) 1.5 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayefuna ukumnikeza usizo lokuthi uma uNokulindela ebaleka ambambise yena. √√/  Kwakufanele abagade bobabili ngoba babengaphilile. √√/  Wayezwelana kakhulu nomzala wakhe.√√/  Yingoba babenobudlelwane obuhle. √√ (2) 1.6 A √/Ukusanganiswa yinjabulo√ (1) 1.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayephume esibhedlela ngendlela engekho emthethweni wangabe esakwazi ukuyodlula kuNokulindela. √√/  Wayesagula, wayengeke esakwazi ukudlula kuNokulindela ngoba kuyibangana ukuya khona. √√/  Wayesephuthuma kule nyanga ayesezwe ngayo. √√/  Wayesaba ukumtshela ngesimo sakhe sokugula. √√ (2) 1.8 … ngibonga ukuphuthuma kwenu.√√ (2) 1.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayekhuthaza uSandanezwe ukuthi aye kumthandazi uNdebele.√/  Ngesikhathi uSandanezwe eqe esibhedlela wathi bangakhohlwa ukuthi noMdali unendawo kulesi sidalwa sakhe esingumuntu. √/  Wathi bekungangcono aqale kubathandazi ngaphambi kokuthi aye ezinyangeni. √/  Umkhulu Mvelingqangi. √ (2) 1.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wavuma ukuthunywa nguZabalaza ukuyofakela uNokulindela umuthi wentando.√/  Isixakaxaka esasuka emzini kaMchunu sabangelwa uyena uNomgedla njengoba bengazi nje ukuthi ingane yabo iphethwe yini. √/  Ngesikhathi esegula uNokulindela, uNomgedla walikhuluma iqiniso. √/  UZabalaza, uNomgedla noJiyane bahlawuliswa ngokudlisa ingane kaMchunu. √ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 4 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 1.11 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayehlekisa ngokugula kukaSandanezwe. √/  Wasebenzisa igama likaSandanezwe ukumnyundela engodusweni yakhe.√ /  Wachukuluza uSandanezwe ngokucula iculo elalihlekisa ngaye ngesikhathi uZabalaza ehamba nezinsizwa zangakubo.√/  Wayevimba uNokulindela endleleni emshela ngenkani. √ (2) 1.12 Inkulumo-mpendulwano ikwazile ukunonga indaba nokusethulela abalingiswa kanje:  UMchunu njengomlingiswa okwaziyo ukubonga uma umuntu emenzele into enhle. √/  UZondiwe njengomlingiswa okwaziyo ukunakekela izihlobo zakhe. √/ (2) KANYE ISIQESHANA B 1.13 UMbuyisa√ (1) 1.14 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Isimo sasesisibi kakhulu kunakuqala.√/  Umzimba wakhe wawusuwehlile/ wawehlile.√/  Wayekhwehlela enosi oluhishayo.√/  Wayesenezilonda ezivumbuke wonke umzimba. √/  Wayephethwe nayisihudo. √ (1) 1.15 Wawuhambisa ngemoto yakhe enyangeni uMbuyisa kwaCeza. √√ (2) 1.16 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Akukho okwenzeka endabeni okuthinta umxoxi ngqo.√/  Uyibhale le ndaba njengomuntu wesithathu.√/  Akasebenzisanga isabizwana somuntu wokuqala u'mina' noma 'thina'  Usebenzisa izivumelwano u-'u' noma u-'ba' ukukhombisa ukuthi ukhuluma ngabanye abantu.√ (2) 1.17 Umama wayenothando lobuzali kanti olukaNokulindela kwakungolwezithandani. √√/ (2) 1.18  Izinyanga ezazimelapha zazingenaso isiqiniseko sokuthi uphethwe yini.√/  Wayephethwe yingculaza okuyisifo esingalapheki.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.19 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Ulwazi lokuthi isifo sengculazi asilapheki.√√/  Umuntu uma eya ocansini kufanele asebenzise ijazi lomkhwenyana. √√/  Ungalali nabantu abaningi.√√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 5 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 1.20 Ayixazululekanga. Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ukugula kwabhebhetheka kwaya phambili.√/  USandanezwe walahlekelwa yimali eningi ezama ukuzelapha.√/  Akabange esakwazi ukufeza isethembiso sakhe sokushada nengoduso yakhe.√/  Isifiso sikamama kaSandanezwe sokugona abazukulu bendodana akubonakalanga sizofezeka.√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) [35] NOMA Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 6 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu ISIQESHANA C 2.1 Basemzini wabo√/eGoli.√ (1) 2.2 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Uyamthethisa njengengane.√/  Ukhuluma umathanda kuyena.√/  Umkhomba ngomunwe.√ (1) 2.3 UMacingwane.√ (1) 2.4  Uyathandaza uma elala.√/  Uhlabelela amaculo okholo.√/ (2) 2.5 Wayefuna ukuthengela ugogo wakhe umphako nezinto ezincane.√√ (2) 2.6 C√/Ngokucasuka.√ (1) 2.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Bamtshela umfundisi ukuthi bacabanga ukuduka nezwe.√/  Wayebazwela njengabantu abadala abaziyo.√/  Wayengafuni ukuthi badlale izigebengu njengoba babedwanguza nje.√/  Wayefuna ukuthola isikhathi sokubachazela ngendawo ephephile ehlalisa abantu abadala abangenabani njengakwaSizabantu. √ (2) 2.8 Okukodwa kwalokhu:  Yobe, ayidle izibekele Ndabezitha. √√/  Ngiyaxolisa Macingwane.√√ (2) 2.9  Lalifuna ukulala naye ngenkani. √/  Yilona elalidala ukuthi uThembalihle axabane nabazali bakhe ngokumbuyisa ebusuku.√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Unkosikazi kaMjwayeli wayencisha uyisezala ukudla.√/  Wayengamwasheli futhi engamu-ayineli, okukhombisa ukuthi wayengathandi ukuhlala naye.√/  Lezi zenzo zikankosikazi kaMjwayeli zadala ukuthi abazali babe ngondingasithebeni ngesikhathi behamba edolobheni eMnambithi.√/  Babengamvumeli ukuthi ahlale ebusuku azibhalele noma azifundele ngoba bethi umosha ugesi. √ (2) 2.11 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayelima amasimu, etshala ummbila, ubhontshisi namathanga. √/  Wayakha izidwaba azidayise emholweni.√/  Wayegada imfuyo.√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 7 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 2.12 Inkulumo-mpendulwano ikwazile ukunonga indaba nokusethulela abalingiswa kanje:  UFanyana njengomlingiswa onozwelo ngonina njengoba ekhononda ngendlela umkakhe amphatha ngayo. √  UMaNene njengomlingiswa onenhliziyo embi ngoba akakhombisanga uzwelo kumamezala wakhe njengoba ayemenqabela ukuthi athandaze emzini wakhe futhi wayengenayo inhlonipho ngoba wathi akaphindele emzini wakhe uma efuna ukwenza intando yakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) KANYE ISIQESHANA D 2.13 UMjwayeli.√ (1) 2.14 Omakhelwane babamukela kahle, bagcwala ekhaya kwaMchunu bejabulela ukubuya kukaManyoba noMaNdlovu endaweni. √ (1) 2.15 OKUKODWA kwalokhu:  Wamfundisa ukudlala iLotto. √√/  Wamfundisa ukubhejela amahhashi. √√ (2) 2.16 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Akukho okwenzeka endabeni okuthinta umxoxi ngqo.√/  Uyibhale le ndaba njengomuntu wesithathu.√/  Akasebenzisanga isabizwana somuntu wokuqala u'mina' noma 'thina'  Usebenzisa izivumelwano u-'u' noma u-'ba' ukukhombisa ukuthi ukhuluma ngabanye abantu.√ (2) 2.17 UMaNdlovu wayemthanda ngokweqiniso uManyoba ngoba wakwazi ukuhlala ekhaya athembeke kuye esasebenza kude kanti amadodana ahluleka ukumkhombisa uthando ngoba abahlalisa ngokwehlukana ngesikhathi bengasakwazi ukuzondla.√√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.18 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Ngabe akazange alithole ithuba lokuzithuthukisa ngokufunda.√/  Ngabe akazange akwazi ukubeka imali yokulobola uMaNdlovu. √/  Amadodana akhe ayengeke alithole ithuba lokufunda.√/  Wayengeke akwazi ukuthola indawo ethi yena. √/  Ngabe akazange akwazi ukuzakhela umuzi wakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 8 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 2.19 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Bangafunda ukuthi kuhle umuntu azibekele imali uma esasebenza ukuze angahlupheki lapho esemdala.√√/  Izingane zingafunda ukuthi kumele zibe nobuntu zibaphathe kahle abazali uma sebekhulile.√√/  Umzali angafunda ukuthi kufanele azifundise zonke izingane zakhe angakhethi ubulili njengoba uManyoba engazange amfundise uMirriam.√√/  Kuyingozi ukungaziphathi kahle komuntu wesilisa oshadile uma esebenza kude nekhaya. (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.20 Yaxazululeka. Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UManyoba nomkakhe baphindela emzini wabo emva kokuhlala ngokwehlukana emizini yamadodana. √/  UManyoba waba nenhlanhla wadlala iLotto wawina. √/  UManyoba wagcina esehlala ngokunethezeka emzini wakhe.√/  UManyoba wakwazi ukushiyela abazukulu bakhe ifa. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 9 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu ISIQESHANA E 3.1 Babesemgwaqweni√/eNyawushane√/ Basendleleni eya emzini kaTholakele. √ (1) 3.2 Ucasulwa ukuthi uBhatomu ufuna ukukhuluma noTholakele bebobabili. √ (1) 3.3 Wathi uTholakele ufuna ukukhuluma noBhatomu ngoba uyobe esebenza ngakusasa.√ (1) 3.4 Izizathu EZIMBILI kwezilandelayo:  Wathi uTholakele ungumfelokazi.√/  UTholakele akafundile. √/  UBhekani akayazi imvelaphi kaTholakele. √/  Akasebenzi umsebenzi osezingeni likaBhekani. √/  UTholakele kumele athole imvume kwabasemzini ngaphambi kokuthi alotsholwe. √/ (2) 3.5 Wayezolanda imali eyizi-R3 000 eyayibolekwe nguTholakele. √√ (2) 3.6 D√/Izinto azihambi kahle.√ (1) 3.7 Wayengeniswe ukudla izidakamizwa ngokweqile.√√ (2) 3.8 Inhliziyo kaBheki ithi xhifi. √√/Xola Bheki. √√ (2) 3.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Uyakholelwa ukuthi abantu abangasekho bayakwazi ukuxhumana nabaphilayo ngamaphupho. √/  Wathi kufanele umakoti ake afike azombika emadlozini.√/  Ngesikhathi kusha izimpahla zikaBhekani kuwadilophu wayekholelwa ukuthi kwakuyisenzo sabaphansi ngoba babedinwe yisenzo sikaBhekani. √/  Ngesikhathi sekuphuma abakhongi beyokhongela uBhekani washisa impepho. √/  Wathi uma kungukuthi uTholakele udla izidakamizwa abaphansi bayomsonta intamo. √/  Unina wathi uzomfundisa uBhekani ukushweleza kwabaphansi. √ (2) 3.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UBhatomu wayefuna ukungena uTholakele ngenkani, lokhu kwakwenza uBhekani abe nodweshu lwangaphakathi. √/  UBhatomu wayehlukumeza uTholakele ezama ukuthi enze into angayithandi. √/  Wayelwisa uBhekani njalo uma behlangana. √/  Wasongela uTholakele noBhekani ukuthi uzowumisa nse umshado wabo. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 10 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 3.11 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UZenze, uTholakele noPamella bahlanganisa iqhinga lokuqola uBhekani imali.√/  UZenze nomzala wakhe yibona abathatha imali yelobolo likaTholakele. √/  Uyena owafika kuBhekani wathi abakubo kamakoti bathi imali yincane, bacela ukuthi yengezwe ngezi-R2000. √/  Babedayisa izidakamizwa benoPamella noTholakele. √/  Babenza ubugebengu ngemali yomgunyathi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 3.12 Inkulumo-mpendulwano ikwazile ukunonga indaba nokusethulela abalingiswa kanje:  UBhekani njengomlingiswa onenhlonipho ngoba wakwazi ukunika uTholakele ithuba lokuthi akhulume nobaba wasemzini, uBhatomu, nakuba ayeqonda ukuthi uyimbangi yakhe. √  UTholakele njengomlingiswa ongathembekile ngoba ukhuluma iphutha ngokuthi uyasebenza ebe engasebenzi, uphinda ethule uBhekani kuBhatomu njengomngani wakhe kube kungenjalo. √ (2) KANYE ISIQESHANA F 3.13 Abasekhaya kubo kamakoti.√/ Abakubo kaTholi.√ (1) 3.14 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wamfica exhunywe amapayipi.√/  Wayelele equlekile.√/  Wayephefumula kanzima, engasakwazi ukuzidlela. √ (1) 3.15 Wamthatha wamfaka emotweni wagoduka naye.√√ (2) 3.16 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Akukho okwenzeka endabeni okuthinta umxoxi ngqo.√/  Uyibhale le ndaba njengomuntu wesithathu.√/  Akasebenzisanga isabizwana somuntu wokuqala u'mina' noma 'thina'.  Usebenzisa izivumelwano u-'u' noma u-'ba' ukukhombisa ukuthi ukhuluma ngabanye abantu.√ (2) 3.17 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Umama kaBhekani wayemthanda ngokweqiniso uBhekani kanti uTholakele wayethanda imali yakhe kuphela.√√/  Umama kaBhekani wayemkhathalela uBhekani engathandi ukuthi angene ehlazweni kanti uTholakele wamfaka ehlazweni.√√  Umama kaBhekani wayenothando lwendodana yakhe kanti olukaTholakele lona kwakungelesoka lakhe. (2) Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayengafuni ukuthi ayolotsholelwa kubo ngoba wayefuna ukuzithathela imali.√/  Wayazi ukuthi abasekhaya kubo babezomtshela ukuthi akayolotsholwa kubo kaBhatomu.√/ Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 11 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 3.18  Kwakungeyona inhloso yakhe ukugana uBhekani, kwakuyisu nje lokwenza imali.√/  Babemazi ukuthi usazilile, ngakho babengeke bavume ukuthi alotsholwe. √ (2) (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) 3.19 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Abafundi bangafunda ukuthi:  Ubugebengu abubuyiseli. √√/  Akulungile ukudla izidakamizwa. √√/  Umuntu kufanele asebenze ukuze athole imali angenzi ubugebengu. √√/  Bangafunda ukuthi kufanele umazi umuntu ozoshada naye. √√/  Bangafunda ukuthi kubalulekile ukulalela uma abantu bekubonisa. √√/  Bangafunda ukuthi ungaluvumeli uthando ukuthi lukuvale amehlo. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 3.20 Ayixazululekanga.  UBhekani akazange ashade noTholakele njengokwesifiso sakhe.√/  Waboshwa uTholakele uBhekani ayengazimisele ukushada naye.√/  Ukuboshwa kukaTholakele kwenza uBhekani asale noLindiwe, lona angazimisele ukushada naye. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) AMAMAKI ESIQEPHU A: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 12 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU B: UMDLALO UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi ISIQESHANA G 4.1 Unkosikazi wekhansela uDuma. √ (1) 4.2 Intando yeningi. √ (1) 4.3 Babubuhle kakhulu. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Babebambisene ngesikhathi bezabalazela inkululeko. √√/  Ngesikhathi uDuma eseqokelwe esikhundleni sokuba yikhansela endaweni, wabeka uMbandlwa esikhundleni sokuba unobhala wakhe. √√/  UDuma wayelalela yonke into eyayishiwo uMbandlwa ngoba emethemba kakhulu. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 4.4 A√/ukuncenga. √ (1) 4.5 Umusho OWODWA kwelandelayo:  Mina angesabi kodwa ngiveza lokho engicabanga ukuthi kulindelwe yinkosi uShandu. √√/  Eqinisweni nje, mina ngeke ngicele kuye uma sengiqala izinhlelo zentuthuko. √√ (2) 4.6 4.6.1 B √/ USibanda (USidamba)√ (1) 4.6.2 D √/ UMaMsomi √ (1) 4.6.3 A √/ UMaNgema √ (1) 4.6.4 C √/ UDlungwane √ (1) 4.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UDuma uyena onenkinga kulo mdlalo. √√/  Izigameko nodweshu oluningi luthinta yena. √√/  Simthola indaba iqala ize iyofika ekugcineni. √√/  Indaba ingaye, ngeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √√ (2) 4.8 Ezombusazwe√/Ezombangazwe.√: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Udlame lwake lwabheduka kule ndawo ngaphambi kokuba kuvotwe, kwafa abantu abaningi, lolu dlame lwasuswa yizo ezombangazwe. √/  Udlame lwaluphakathi kwabantu abazwelana nenkosi nalabo ababehambisana noDuma, yingakho-ke uDuma nenkosi babengezwani kahle ngoba babebambelene amagqubu. √/  UHulumeni waqala uhlelo lokukhetha amakhansela ngendlela yokuvota ezindaweni zamakhosi. Lokhu kwadala ukushayisana phakathi kwabaholi bendabuko namakhansela.√ (Nokunye okunembayo okusekela indikimba) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 13 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 4.9 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Bobabili bangonogada benkosi. √√/  Ngesikhathi uDlamini eboshiwe yibona abathunywa inkosi ukuba bayogada umuzi kaDlamini. √√ (2) 4.10 Yebo kuyakholakala futhi kungenzeka empilweni yangempela ngoba... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Ukubulawa kwamakhosi, izinduna, osopolitiki namakhansela kuyinto evamisile ukwenzeka.√/  Izikhundla zokuphatha emphakathini zihambisana nodumo nemali, ngakho-ke abantu bangenza noma yini ukuthola udumo nemali. √/  Esikhathini samanje kuyenzeka abantu abasenhlanganweni eyodwa yezombangazwe bathengelane izinkabi kubangwa izikhundla. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Cha, akukholakali futhi kungenzeke empilweni yangempela ngoba ... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UHulumeni useyabafundisa abaholi bendabuko ngendlela yokuphatha. √/  Amakhansela asefundisekile ngendlela okufanele asebenze ngayo ezindaweni zasemakhaya. √/  Abantu bamanje noma behlala emakhaya kodwa bayakwazi ukubaluleka kwentuthuko. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) KANYE ISIQESHANA H 4.11 UMazongolo √/ Umfundisi√ (1) 4.12 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Inkosi itshela abantu ukuthi ngeke bakwazi ukuguqula osekwenzekile. √/  Asebeshonile ngeke bakwazi ukubavusa. √/  Inkosi ibonga uMaNgema noMaShezi ngenxa yeqhaza labo ekudaleni uxolo endaweni. √/  Ikhansela lizoqhubeka nohlelo lokuletha intuthuko esizweni ngaphandle kokuphazanyiswa. √/  Ikhansela kumele lisebenze nabantu abaqotho. √/  Inkosi izosebenza ngokubambisana nekhansela. √/  Inkosi ithembisa ukunikeza uDuma indlu ayezosebenzela kuyona. √/  Inkosi yancoma namaphoyisa ngokusebenza ngokuzikhandla ukuqeda udlame endaweni. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 14 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 4.13 4.13.1 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Siyamthola umlingiswa oqavile (ummeleli) esethulweni, okunguDuma.√/  Siyayithola nenkinga ayebhekene nayo yokungezwani nenkosi ngoba engafuni ukuthathisa enkosini.√/  Siyasithola nesizinda ngokwendawo ekuqaleni kwendaba ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemakhaya, ngesikhathi samanje njengoba sekukhona intando yeningi, nesimo senhlalo asisihle, sikhombisa ukushayisana kusukela ekuqaleni.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 4.13.2 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Izigameko kulo mdlalo zilandelana kahle kusukela kwesokuqala, lapho kukhona ukungaboni ngaso linye phakathi kwenduna uDlamini nekhansela uDuma, kuze kufike kwesokugcina, lapho sekwakhiwa khona uxolo.√/  Izigameko zinokuhlobana ngokwembangela nomphumela, isibonelo: Ukudlula kwabafana ababekhuza izaga ngasemzini kaDuma kwaholela ekuthini uMaShezi athathe isinqumo sokuthatha imithwalo yakhe ahambe abuyele kubo nokunye. √/  Ukulandelana nokuxhumana kwezigameko kunokwenyuka kuphikelele kuvuthondaba, lapho uMfundisi uMazongolo esefunda incwadi eyayibhalwe inkosi uShandu.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 4.14 Imibono iyokwehluka. Abanye bayothi uDlamini √/ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UDlamini uyishoshozela lodlame ngoba nguyena owayegqugquzela inkosi uShandu ukuthi ingavumi ukubonisana nekhansela uDuma.√/  UDlamini unamagqubu njalo uma ekhuluma nenkosi ngodaba olufaka uDuma usheshe akhumbuze inkosi ngobubi obabenziwa nguDuma kanye noMbandlwa ngesikhathi sodlame. √/  Kulo mdlalo uDlamini kusuka ekuqaleni usebenza ngolaka nenzondo noma izinto ziqhubeka zonakala yena akaguquki. √/  Nguyena ogqugquzela inkosi ukuthi ingayingeni eyokwakha uxolo noDuma.√/  UDlamini washaya uMbandlwa ngenduku mhla kunomhlangano wentuthuko esikoleni. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Abanye bayothi uMbandlwa √/ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UMbandlwa wayengamnikezi uDuma izeluleko ezakhayo. √/  Wayemgqugquzela ukuba angayilaleli inkosi. √/  Kwathi noma isimo sesisibi yena waphikelela nokuthi uDuma angazihlanganisi nemizamo yokwakha uxolo. √/  Lesi simo senza ukuthi kube khona udlame endaweni kufe abantu abaningi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 15 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 4.15 Yebo ngiyavumelana: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Yindawo okusabusa kakhulu inkosi nezinduna kuyona. √/  Abantu basancike kakhulu emfuyweni yabo. √/  Amaleyithi (rates) awakhokhelwa.√/  Kusaliwa ngezinduku uma kunengxabano.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (3) 4.16 Yebo uphumelele: OMaNgema noMaShezi okungabantu abanganakekile yibona abagcine bephephise isizwe ngokubuyisa uxolo esizweni senkosi uShandu. √√ (2) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 16 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele ISIQESHANA I 5.1 Ubaba kaZinhle.√/Umkhwenyana kaSonto. √ (1) 5.2 Wayezofuna imali yakhe. √ (1) 5.3 Babubuhle kakhulu:  UMaNsibande wayesebenzisana kahle noMfundisi ngoba wayesiza uMfundisi ngokumhambisa ngemoto yakhe uma kunesidingo sokuthi enze lokho. √√/  UMaNsibande nguyena owahlela uhambo lokuyobona umfundisi esibhedlela. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 5.4 A √/Ukuhamba sengathi awuthandi. √ (1) 5.5 (Akhulume engazi ukuthi uzothini.) √√/ E ... Kayingi ... √√/ Ufuna ngithini Mphemba. √√/ (Eshalashalaza) √√/ Nami angazi. √√ (2) 5.6 5.6.1 B √/ UNtshangase √ (1) 5.6.2 A √/ UDlamini √ (1) 5.6.3 D √/ UZondo √ (1) 5.6.4 C√/ UMaMkhize √ (1) 5.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  USonto uyena onenkinga kulo mdlalo. √√/  Izigameko nodweshu oluningi luthinta yena. √√/  Simthola indaba iqala ize iyofika ekugcineni. √√/  Indaba ingaye, ngeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √√ (2) 5.8 Ubugebengu. √/ Uthando lwemali √√ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  USonto wathenga abantu ukuba babulale uMaNtuli ngoba efuna ukushada noMbhele. √/  USonto wabulala uMfundisi. √/  Wabulalisa uMbhele. √/  UMthofi uyisigebengu esithengelwa ukubulala abantu. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi okuhambisana nendikimba) (3) 5.9 Bobabili bathanda imali ngendlela yokuthi babenza noma yini ukuze bayithole. USonto uhlela uzungu lokubulala unkosikazi kaMbhele naye uMbhele, uphinda futhi udubula umfundisi ngoba efuna imali. UMthofi naye uyisigebengu esithengelwa ukubulala abantu ngenhloso yokuthola imali. √√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 17 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 5.10 Yebo kuyakholakala futhi kungenzeka empilweni yangempela: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Ubugebengu buningi kuleli zwe, izinkabi ezithengwayo ukuba zibulale abantu ziningi. √/  Kuyenzeka ukuthi abantu abashadile bathenge izigebengu ukuba zibulale abayeni/amakhosikazi abo ukuze bathole ifa. √/  Ukungathembeki emshadweni njengoba kwenza uMbhele sekuyinto yemihla ngemihla. √/  Izibhamu ezingekho emthethweni sekwaba yinto etholakala kalula.  Izigebengu zisebenzisa izibhamu ukuqhuba izenzo ezimbi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Cha, akukholakali futhi kungenzeke empilweni yangempela ngoba... Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Akukholakali ukuthi uSonto wayengafihla imali ngaphandle komuzi wakhe. √/  Akukholakali ukuthi izigebengu zingavuma ukubulala ngaphandle kwemali eyisibambiso. √/  Akukholakali ukuthi uSonto angenza isethembiso sokukhokha imali enkulu ebe engasebenzi. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA J 5.11 UMthofi noToronto.√/ OMthofi√ (1) 5.12 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  USonto uyaxolisa kumama wakhe ngokumzwisa ubuhlungu. √/  USonto ucela uMaMkhize ukuba amkhulisele kahle ingane yakhe. √/  USonto ucela umama wakhe ukuthi akoluleka uZinhle ngobungozi bokuthatha izindlela ezinqamulelayo ezinokukhohlakala. √/  UMaMkhize ududuza indodakazi yakhe uyinikeza ithemba lokuthi ngeke ibolele ejele. √/  USonto ubalisa ngokuthi ngeke esalithola ithuba lokukhulisa ingane yakhe ngenxa yokuthanda kwakhe imali. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 18 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 5.13 5.13.1 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Siyamthola umlingiswa oqavile (ummeleli) esethulweni, okunguSonto.√/  Siyayithola nenkinga ayebhekene nayo yokwehluleka ukukhokha imali abe eyethembise uMthofi.√/  Siyasithola nesizinda ngokwendawo ekuqaleni kwendaba ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemadolobheni njengoba kunalolu hlobo lobugebengu, ngesikhathi samanje njengoba sibona uMthofi engena emzini kaMbhele ephethe isibhamu, nesimo senhlalo sihle, ngoba emndenini kaSonto banemali, bese siyashintsha ngokuphuma kukaMthofi ejele.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 5.13.2 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Izigameko kulo mdlalo zilandelana kahle kusukela kwesokuqala, lapho uMthofi efika kwaMbhele ezobasela isikweletu sakhe kuSonto, kuze kufike kwesokugcina, lapho uMthofi, uToronto noSonto beboshwa khona. √/  Izigameko zinokuhlobana ngokwembangela nomphumela, isibonelo: Ukufika kukaMthofi kwaMbhele ezobasela isikweletu sakhe kuSonto, kuholela ekuthini uSonto adubule umfundisi ngoba efuna yona imali yokukhokhela uMthofi. √/  Ukulandelana nokuxhumana kwezigameko kunokwenyuka kuphikelele kuvuthondaba, lapho umseshi uNhleko efika kwaMbhele ebusuku efica kukhona uMthofi noToronto bezungeza umuzi, wathi uma ebabuza balihlanza lonke iqiniso njengokuthi yibona ababulala uMaNtuli bethunywe nguSonto.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 5.14 NguSonto. √ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Ngoba nguyena:  Esithola ukuthi waba nesandla ekufeni kukaMaNtuli. √  Owangenela umfundisi wamdubula. √/  Owantshontsha imali yesonto. √/  Owahlela ukufa kukaMbhele. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA NguMthofi. √ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Ukuba khona kukaMthofi njengomuntu oyisigebengu endaweni kwenza kube lula kuSonto ukufeza izinhloso zakhe. √/  UMthofi uzincoma ngokuthi kade yena ayebadubula abantu endaweni. √/ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 19 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 5.15. Yebo ngiyavumelana ngoba … Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMbhele noSonto bahlala endaweni yaselokishini, okulula kuyona ukuhamba ngezithuthi. √/  UMbhele noDlamini bakhelene, behlukaniswe uthango. √/  Ubugebengu buningi kule ndawo, izigebengu zibulala abantu emini. √/  Izingane zifunda ezikoleni ezixube izinhlanga njengoba uZinhle ukhuluma axube isiZulu nesiNgisi. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) 5.16. Yebo uphumelele: Isihloko salo mdlalo sithi, 'Icala Kaliboli.' Lokhu kusho ukuthi icala noma lingalidala kangakanani kepha alipheli. Esiphethweni sale ncwadi sithola umlingiswa omkhulu onguSonto eboshwa ngenxa yamacala akhe. Amanye ala macala wayewenze kudala esezitshela ukuthi ngeke aphinde avuke. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 20 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu ISIQESHANA K 6.1 Indodana kaMaMbatha noZungu. √/Umfowabo kaThabi noDumisani. √/ Umyeni kaThenjiwe owashona ngenxa yodlame. √ (1) 6.2 Wayefuna ukuqala impilo phansi. √/Ukuhlala kwaZungu kwakumzwisa ubuhlungu ngoba wayelokhu ekhumbula uSikhumbuzo. √/ Wayengafuni ukuphathwa isizungu. √ (1) 6.3 Babubuhle kakhulu: Ngesikhathi uThenjiwe enqaba isiko lokungenwa, basebenzisana kahle baluxoxa udaba lwaze lwafika esiphethweni esibagculisayo. √√ (2) 6.4 A √/Ukwehlelwa into embi.√ (1) 6.5 Ngicabanga ukucela ubaba ngivele ngizibuyelele ekhaya.√√ (2) 6.6 6.6.1 B√/ UZungu √ (1) 6.6.2 A√/ UMaMkhize √ (1) 6.6.3 D√/ UMaNzuza (1) 6.6.4 C√/ UNondumiso √ (1) 6.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UThenjiwe uyena onenkinga kulo mdlalo. √√/  Izigameko nodweshu oluningi luthinta yena. √√/  Simthola indaba iqala ize iyofika ekugcineni. √√/  Indaba ingaye, ngeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √√ (2) 6.8 Isiko nelungelo/ukungenwa. √ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UThenjiwe washonelwa ngumyeni wakhe, abakwaManzini bamcela ukuthi avume ukungenwa nguDumisani, okwakushayisana nelungelo lakhe uThenjiwe lokuzikhethela. √/  Lo mdlalo ugqamisa ukushayisana phakathi kwesiko lokungenwa kanye nentando yeningi. √/  Abalingiswa kulo mdlalo bahlukene phakathi, kukhona abahambisana nelungelo kanye nabahambisana nesiko. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi okuhambisana nendikimba) (3) 6.9 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Bobabili bayazwelana noThenjiwe. √√/  Bobabili abahambisani nesiko lokungenwa.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 21 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 6.10 Yebo kuyakholakala futhi kungenzeka empilweni yangempela:  Kwezinye izindawo zasemakhaya bayaqhubeka naleli siko ukuze bavimbele ukuhlupheka ezinganeni ezishonelwe ngoyise. √/  Abalenzayo leli siko balibona liwusizo ngoba umfelokazi uba nomuntu omela izindaba zomuzi wakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Cha, akukholakali futhi kungenzeke empilweni yangempela ngoba akukholakali ukuthi:  UMaMkhize wathula nje indodakazi yakhe ihlukumezeka wangenza imizamo yokuyisiza.√/  USipho wayengaboshwa icala lakhe lingathethwanga ngokuphelele.√/  Kuthiwa uSipho uyophuma mhla uThenjiwe evuma ukugana uDumisani.√/  UDumisani wamethemba uThenjiwe eseke wazama ukumbulala. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA L 6.11 USipho. √ (1) 6.12 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UThenjiwe ucela uDumisani ukuthi angayikhulumi indaba kashevu ngoba imenza abe namahloni. √/  UDumisani utshela uThenjiwe ukuthi abahlola itiye bathi ukuba wake waliphuza kanye, wayezofa ngokushesha. √/  Ukufa kukaSipho yikhona okwenza ukuthi uThenjiwe amzonde uDumisani. √/  UThenjiwe uyachaza ukuthi uSipho kwakungumngani wakhe omkhulu. Ayemaningi namathuba okuthi bagcine ngokuthandana. √/  UThenjiwe ufisa ukuyobeka imbali ethuneni likaSipho. √/  Baxoxa nangencwadi eyabhalwa nguSipho ngaphambi kokuba ashone.√/  Incwadi eyayibhalwe nguSipho yayicela uxolo kuDumisani, incenga noThenjiwe ukuthi avume isiko lokungenwa. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 22 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 6.13 6.13.1 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Siyamthola umlingiswa oqavile (ummeleli) esethulweni, okunguThenjiwe.√/  Siyayithola nenkinga ayebhekene nayo yokuphoqwa ngesiko lokungenwa.√/  Siyasithola nesizinda ngokwendawo ekuqaleni kwendaba ukuthi le ndaba yenzeka endaweni yasemakhaya njengoba kusakhulunywa ngesiko lokungenwa, yenzeka ngesikhathi samanje njengoba sibona uThenjiwe ekhuluma ngelungelo lakhe lokuzikhethela, nesimo senhlalo asisihle, ngoba indaba iqala uThenjiwe ebalisa ngokushonelwa ngumyeni wakhe ngenxa yodlame.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 6.13.2 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Izigameko kulo mdlalo zilandelana kahle kusukela kwesokuqala, lapho uThenjiwe ezwa ukuthi kumele angenwe uDumisani, kuze kufike kwesokugcina, lapho esevuma ukushada noDumisani. √/  Izigameko zinokuhlobana ngokwembangela nomphumela, isibonelo: Ukubelesela kukaMaMbatha ukuthi uThenjiwe avume ukungenwa nguDumisani kwaholela ekuthini agoduke aye kubo. √/  Ukulandelana nokuxhumana kwezigameko kunokwenyuka kuphikelele kuvuthondaba, lapho uThenjiwe esevuma ukushada noDumisani.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 6.14 Imibono iyokwehluka. Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Abanye bayothi nguMaMbatha√/ ngoba...  Nguyena olandelela indaba yokungenwa kukaThenjiwe.√/  Wahlohla noDumisani ukuthi angene uThenjiwe.√/  Watshela uThenjiwe ukuthi uma efuna ukubuye agane, kuyomele aganele ekhaya kwaZungu ngoba usabikwa emadlozini akwaManzini. √/  Wanqabela uThenjiwe ukuba avakashele kubo. √/  Wathi uma uThenjiwe ebuyela kubo, kuyomele kubuyiswe amalobolo akwaManzini. √/  Ngesikhathi uDumisani egwazwe nguSipho, waqamba amanga wathi indodana yakhe ilinyazwe amasoka kaThenjiwe. √/  Ngesikhathi uThenjiwe esebanjiwe ezama ukubulala uDumisani ngoshevu, uMaMbatha wathi ukuze bamxolele kumele avume ukungenwa nguDumisani. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 23 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka Abanye bayothi nguMondise ngoba …  Ngesikhathi uThenjiwe eya kuyise eyobika lolu daba lokungenwa, uMondise wavele wamtshela ukuthi yena uyalazi leli siko liyasebenza. √/  Waphindisela uThenjiwe emzini. √/  Watshela uThenjiwe ukuthi akasenandawo kwaMondise ngoba wakhishwa ngembuzi wabikwa nasemadlozini akwaManzini. √/  Ngesikhathi eselethe uThenjiwe kwaZungu wayengafuni ukulalela okwakushiwo yindodakazi yakhe kepha wavele wavumelana nakho konke okwakushiwo nguMaMbatha. √/  Watshela uThenjiwe ukuthi kungakuhle ukuthi avume ukungenwa nguDumisani ngoba yena wayengeke abe namandla okubuyisela ilobolo lakwaZungu emuva. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 6.15 Yebo ngiyavumelana Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Abantu basakholelwa kakhulu esikweni lokungenwa.√/  UMaNzuza ongumakhelwane uyakufakazela ukungenwa ngokwenza isibonelo ngomndeni okhona endaweni.√/  Omakoti basalindeleke ukuthi baziphathe ngendlela ethile engakhombisi ukuthi nabo banamalungelo.√/  Abantu besifazane abanalo ulwazi ngezinhlangano ezilwela amalungelo abantu besifazane uma bebhekene nesimo esifana nesikaThenjiwe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) 6.16 Yebo uphumelele: Isihloko salo mdlalo sithi, 'Isiko nelungelo.' – Lo mdlalo usikhombisa kahle ukushayisana phakathi kwesiko lokungenwa namalungelo. Isibonelo: AbakwaZungu nabakubo kaThenjiwe bakholelwa esikweni lokungenwa kukamakoti uma eshonelwe umyeni wakhe kanti uThenjiwe nomngani wakhe uGugu ngokuvumelana nodadewabo uNondumiso bakholelwa ekuthini umuntu unelungelo lokuzikhethela. √√ (2) [35] AMAMAKI ESIQEPHU B: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 24 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli) UMBUZO 7 7.1 'NOMA NINI' – NE Mbesa ISIQESHANA M 7.1.1 Umkhokheli. √ (1) 7.1.2 UMphiwa √ (1) 7.1.3 Cwaka. √ (1) 7.1.4 EmaRomeni√/eKhatholika √ (1) 7.1.5 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMaShandu waphupha emukela isinkwa kuSithole. √/  Kuthi kusenjalo kuvele kuqhamuke isivunguvungu angakaze asibone selokhu azalwa siphephethe umhlaba ami kuwona, uguguleke kuze kusale lapho kumi khona izinyawo zakhe. √/  Khona lapho kungabe kusaba isinkwa esiphethwe uSithole, siphenduke ingane ezelwe, esongwe kahle ngezingubo. √/  Idedeleke ingane iphephuke nomoya ezandleni zakhe. √ (3) 7.1.6 C√/Ukwenzasamuntu. √ (1) 7.1.7 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Kuthiwa kunuka izibiliboco eziphekwa nguMaShandu.√/  U-Apple Face ubiza uSithole ngoNdunankulu. √/  USithole usebenza ePhalamende. √/  Ikhishi lakhona isithabathaba esicishe silingane no-4 rumu. (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.1.8 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo.  U-Apple Face usakhumbula into eyenzeka eminyakeni eminingi eyedlula, ukuthi wake wabelethisa umuntu ingane enomkhango phezu kwehlo. √/  Usamkhumbula nalowo muntu owabeletha leyo ngane yentombazane ukuthi nguMaShandu. √/  Wakwazi ukumbona lo mntwana emva kweminyaka azalwa. √/  U-Apple Face uyayazi into enobungozi, imfihlo kaMaShandu wanqaba ukuyitshela uSizani√/  Ukwazi ukukhumbula ngisho umqondo wakhe ungasasebenzi kahle. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 25 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 7.1.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umbhali ufuna ukusitshela ngobubi bokulahla ingane ngoba kuyaye kwenzeke ukuthi umuntu angabe esayithola ngesikhathi sekuthanda yena njengoba kwenzekile kuMaShandu. √/  Umbhali ufuna ukuqwashisa abantu ngokuthi ingane elahliwe igcina ingayazi imvelaphi yayo okungenzeka igcine isithandana nabantu abayizihlobo zayo, njengoba indodakazi kaMaShandu ayilahla yayisithandana noMphiwa. √/  Akukho okufihliwe okungayikuvela. UMaShandu wayengacabangi ukuthi imfihlo yakhe yeminyaka iyovela ngalolu hlobo. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.1.10 Isihloko nephuzu ELILODWA ngesihloko: Akukho Okufihliwe Okungayikuvela. √√ UMaShandu wathola ingane le ePiet Retief wafihla, wafihlela ngisho unina omzalayo, kodwa namhlanje indaba iphumela obala.√/ Ingozi eyavelela uMphiwa yayizoliveza iqiniso uMaShandu ayelifihlile. √ NOMA Amathanga Ahlanzela Abangenamabhodwe. √√ Izingane ezikhulelwa zisezincane ziyabathola abantwana bese kuthi omama abashadile bangabatholi, njengoba kwenzeka kuMaShandu. √/ Izingane ezithola abantwana zisezincane zikujwayele ukulahla izingane zazo ngoba zisuke zingakakulungeli ukukhulisa abantwana. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) KANYE 7.2 'UMAKHONYA' – Sakhile Bhengu ISIQESHANA N 7.2 7.2.1 Wayesuke ezobona unina√/Wayelethela unina izimpahlana.√/ (1) 7.2.2 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Waya emzini wakhe ngoLwesithathu, usuku ayengakaze aye ngalo ethi ufuna ukuyozibonela ngawakhe ukuthi kwenzekani uma engekho ekhaya√/  Wahamba phakathi kwamabili ngoba efuna ukufika besalele.√/  Ulalela kakhulu akutshelwa ngomakhelwane kunokulalela uMaNdelu. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (1) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 26 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 7.2.3 Izinkinga EZIMBILI kwezilandelayo:  Wayengakwazi ukubonisana nomyeni wakhe ngoba uMakhoba wayegqamisa ukuthi uyinhloko yomuzi. √/  UMakhoba wayewushaya indiva umbono kaMaNdelu wokuvuna uMvuseni ngokuthi kulungile asiyeke isikole. √/  Wakhuza uMakhoba ngesikhathi ediliza indlu kaMvuseni kodwa kwaba nhlanga zimuka nomoya. √/  Wayephatheke kabi ngokuxoshwa kwengane yakhe ekhaya. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.2.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UMakhoba wafika walunguza ekamelweni likaBusisiwe, wathola kukhanya kepha kungekho muntu phakathi, kulenga ibhantshi esihlalweni.√/  Wasuka lapho wayobheka ekamelweni lakhe, wathola unkosikazi wakhe ehonqa.√/  Wasuka lapho wayoma phambi komnyango, wavula impahla yakhe, waphuza. √/  Wabona isithunzi siza ngasemnyango lapho ecuthe khona, walungisa iwisa lakhe ukuze alahle phansi ngalo. √/  Wamshaya lo muntu ongenayo kanti ubulala indodakazi yakhe uBusisiwe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.2.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UMakhoba uxosha uMvuseni ekhaya ngoba nakhu ethi akafuni ukwenza into amtshela yona yokuthi akabuyele esikoleni. √/  UMvuseni ukhala ngokuthi kade efeyila, futhi uwaphinda wonke amakilasi adlula kuwona. √/  Uyise ufuna kulalelwe yena uma ethi ufuna umfana wakhe abuyele esikoleni ngoba imisebenzi ayitholakali uma umuntu engafundile. √ (2) 7.2.6 UMakhoba/uJoko ngoba: OKUKODWA kwalokhu:  Nguyena obhekene nenkinga yokuphoxeka ngenxa yendodana yakhe uMvuseni engasafuni ukubuyela esikoleni. √√/  Konke okwenzekayo endabeni kuthinta yena kusukela ekuqaleni kuze kuyoba sekugcineni. √√ (2) 7.2.7 Ingwijikhwebu itholakala esiphethweni sendaba lapho uMakhoba esemphihliza ngewisa uBusisiwe ethi uphihliza uMvuseni. √√ (2) 7.2.8 Yebo uwulandelile. Abalingiswa bakhe abeqile/abevile ngisho kwabahlanu. Kukhona uMakhoba, uMaNdelu, uMvuseni noBusisiwe. √√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 27 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 7.2.9 Imibono iyokwehluka: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo. Yaba muncu ngoba:  UMakhoba waphoqeleka ukuba amamukele uMvuseni ngoba kwase kunguyena yedwa ayesesele naye nakuba ayeselahle ithemba ngaye.√/  UMakhoba wayengazi ukuthi uzombhekelwa ngubani uMaNdelu emveni kokubulala indodakazi yakhe kungukuphela kwayo. √/  Kwaba lukhuni ukuthi uMvuseni aphinde amethembe uyise emveni kokudiliza indlu yakhe nokuzama ukumbulala ngokumcuthela egcekeni. √/  Kwalanjwa ekhaya ngoba uMakhoba waboshwa ngecala lokubulala indodakazi yakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.2.10 Imibono iyokwehluka: Amaphuzu AMABILI kwandelayo: Abathi kwakuwumqondo omuhle bayothi:  Kufanele umuntu aze athathe isinqumo esikhulu uma abantu bengakhombisi ukumlalela. √/  Kungcono ukudiliza indlu kunalokhu uMakhoba ayekusho ukuthi ayokwenza kuMvuseni kuyokwenza kuncincize iphoyisa√/  Kwaba umqondo omuhle ngoba uMvuseni wahamba ekhaya. √ NOMA Abathi kwakuwumqondo omubi bayothi:  Akukuhle ukuwisa indlu yakhiwe ngoba yayingasetshenziswa uma kufike izivakashi ekhaya. √/  Yiningi imali eyalahleka kwakhiwa indlu. √/  Kuyisibonelo esibi nakubantu emphakathini ukuthi uMakhoba uthi angacasuka enze into enzima kangaka√/  Kuwumkhokha omubi ukuwisa indlu umnikazi esaphila, buka nje kwagcina kushona uBusisiwe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) AMAMAKI ESIQEPHU C: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 28 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka ISIQEPHU D: IZINKONDLO UMBUZO 8: AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala 8.1 'STHANDWA SAMI' – Thembinkosi B Qwabe 8.1.1 Sithamundelane. √ (1) 8.1.2 Ngikugqolozele ungigqolozele ezinhlamvini zamehlo, √√ (2) 8.1.3  Imbongi ifisa ukuthi isondelane nesithandwa sayo babambane ukuze bajabule njengoba izobe isibeke isithandwa sayo esifubeni sayo.√  Ukubambana kwabo kuzokwenza bajabule. √ (2) 8.1.4  Ngakukhipha ngikubambe ngesandla. √  Usubavumile abakhwenyana basemzini. √ (2) 8.1.5 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Ikhombisa ukuthi isigqi senkondlo siyanensa. √√/  Isigqi sikhombisa umoya wokukhathazeka imbongi eyayikukho. √√/  Ikhombisa imizwa yayo yokuphatheka kabi. √√ (2) 8.1.6 Imbongi yayikhala kakhulu ngenxa yokuphatheka kabi. √√ (2) 8.1.7 Ukwenzasamuntu. √√ (2) 8.1.8 Isenzukuthi sigqamisa indlela imbongi eyayizobamba ngayo isithandwa sayo, ingafuni ukuthi siyiphunyuke nangephutha. √√ (2) 8.1.9 OKUKODWA kwalokhu:  Imbongi igcizelela ukuthi ifisa ukuthi ibe ndawonye nesithandwa sayo njengoba ilokhu ithi, 'Woza s'thandwa senhliziyo yami' √√/  Imbongi igcizelela uthando enalo ngesithandwa sayo ngisho sesalala kobandayo. √√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 29 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 8.2 'SIPHUKUPHUKU NDINI' – LMMS Madondo 8.2.1  Ujezisa ilungelo owaliphiwa uMdali√  Lokumelekelela ekudalekeni kwami√ (2) 8.2.2 Isiduphunga. √ (1) 8.2.3 Ifanamsindo lonkamisa/ ifanankamisa. √ Lokumelekelela ekudalekeni kwami. √ NOMA Ifanamsindo longwaqa/ifanangwaqa. √ Lokumelekelela ekudalekeni kwami. √/ Lokumelekelela ekudalekeni kwami. √ (2) 8.2.4 Imbongi ifuna ukukhulisa abantwana bayo ngendlela eyiyo hhayi lena ekhuliswa ngayo umzali wayo enobumbulu. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 8.2.5 Iqonde ukuthi lo muntu ekhuluma naye umfunza imfundisoze/ imfundiso engenabo ubuqiniso. √√ (2) 8.2.6  Ujezisa ilungelo owaliphiwa uMdali√  Lokumelekelela ekudalekeni kwami√ (2) 8.2.7 Ungidlisa emadlelweni mbumbulu. Uyambuluza ungifunze ubumbulu.√ Imvumelwano siqalo√ NOMA Lokumelekelela ekudalekeni kwami. Ungidlisa emadlelweni mbumbulu. √ Imvumelwano maphakathi√ NOMA Ungidlisa emadlelweni mbumbulu. Uyambuluza ungifunze ubumbulu.√ Imvumelwano sigcino√ (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 30 DBE/Novemba 2023 NSC – Umhlahlandlela Wokumaka 8.2.8 Ngiyavumelana. Ngoba … Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Imbongi yabe isesimweni sokucasuka ngesikhathi ibhala le nkondlo, icasulwa ngumzali oyifundisa okungaqondene nemvelaphi yayo. √/  Imbongi ibona sengathi umzali wayo wayephuphutheka sengathi wenza into angayicabangisisanga kahle. √/  Icabanga ukuthi umzali uyamdukisa ngoba umhambisa indlela angayazi angakwazi ngisho ukuyibona. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 8.2.9 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Ulimi lwebele lomuntu yilona alufunda kuqala kunina. √/  Yilona oluqukethe amagugu esizwe sakhe. √/  Ngeke umuntu alazi isiko lakhe engalwazi ulimi lwakhe. √/  Ngeke umuntu akwazi ukuxhumana nabantu abayisizwe sakhe uma engalwazi ulimi lwakhe. √/  Luyasiza uma umuntu exhumana nabakubo abangasekho. √/  Yilona olusetshenziswayo uma kwenziwa imicimbi yesintu njengomemulo neminye. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) IQEPHU D: 35 AMAMAKI ESEWONKE: 70 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

Study this subject

More from Grade 12 isiZulu FAL

View all