Skip to content

isiZulu FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

MemorandumisiZulu FALGrade 12202329 pages

Grade 12 isiZulu FAL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 29 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2023

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) 2023 UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA AMAMAKI: 70 Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-29. Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 2 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA:  Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo olufanayo lombhalo.  Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki elandelayo.  Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka ngokwememo.  Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo. Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo.  Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune khona, ungamjezisi ngalokho.  Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo. Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 3 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU A: INOVELI UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa ISIQESHANA A 1.1 KwaHlazakazi√/Esigodini sakwaHlazakazi.√ (1) 1.2 Wayefuna ukugculisa/ukwenelisa umama wakhe.√ (1) 1.3 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayecula iculo losizi. √/  Wayebhekise ikhanda phansi. √/  Wayebalisa ngesoka lakhe.√ (2) 1.4 OKUBILI kokulandelaye:  Kodwa Sandanezwe ubekwa yini lapha? √/  Ungaze ungibuze ukuthi ngifelwe yizwe nje uphumaphi? √/  Wanyamalalisa okomphefumulo, awusabhali, awusathini, kwenzenjani, wahlekisa ngami ezweni ngenzeni? √ (2) 1.5 Nebala ukusa kwaziwa nguye … √√ (2) 1.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wahaya ingoma enamagama ahlabayo/ ayiziswana ewabhekise kuSandanezwe. √/  UZabalaza wabingelela uSandanezwe, wambuza ukuthi wakhonkobala nje sengathi inkonyane ingancelile. √/  Waphinda wamtshela ukuthi uyakufihla ukugula kwakhe. √/  Wathukuthela uSandanezwe kodwa ingekho into ayengayenza ngoba uZabalaza wayehamba neviyo lezinsizwa zangakubo.√ (2) 1.7 Sabona ukuthi wayesencishelwe yigazi yingakho ayesezacile nje. √√/ Uhamba nendoda emfushane. √√/ Kunedimoni elimkhwelele nabamphonsayo. √√ (2) 1.8 1.8.1 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: Yenzeka emakhaya.  Abantu basakha amanzi emfuleni.√/  Izinsizwa zicutha ngasemthonjeni uma zifuna ukweshela izintombi. √/  Kusekhona amaqhikiza njengoNomgedla. √/  Izinsizwa zisashayana ngemishiza. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 4 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.8.2 Isimo senhlalo. Abayothi sihle:  Omakhelwane bahlalisene kahle bayasizana uma kuvela izinkinga njengoba uSiwela abahambisa ngemoto oSandanezwe kwaCeza.√/  Abantu bayakwazi ukwethembela ezihlotsheni zabo uma benenkinga njengoba uSandanezwe ayethembele kuZondiwe. √/  Umnumzane uzijezisa kanzima izigilamkhuba ezidunga ukuthula endaweni.√ Abayothi sibi:  Abantu sebephila ngokwesaba ngenxa yokuthi sekukhona izifo ezingalapheki.√/  Sekukhona izinyanga ezingathembekile ezelapha ngezitho zabantu. √/  Abanye abantu sebaphelelwa unembeza nobuntu ngoba sebekwazi ukuhlekisa ngokugula komunye umuntu.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.9  USandanezwe wayekholelwa ukuthi odokotela siyabadida lesi sifo esasimphethe, ngakho-ke ukuhlala esibhedlela kwakungeke kumsize ngalutho.√  UZondiwe wayekholelwa kodokotela, nokunguyena owameluleka ukuthi aye esibhedlela.√ (2) 1.10 Indikimba – Ingculazi.√/Izifo.√ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Incwadi ikhuluma ngesifo esingalapheki, ingculazi. √/  USandanezwe wahamba odokotela, izinyanga nabathandazi ezama ukuthola usizo.√/  Bonke abantu ayebahamba behluleka ukunqoba isifo esasimphethe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) KANYE ISIQESHANA B 1.11 Insizwa yakwaNtshingila.√ (1) 1.12 Babezomtholela isitho sangasese somuntu wesifazane.√ (1) 1.13 Isisu somhambi asingakanani [baba], singangenso yenyoni!√ (1) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 5 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.14 USebenzile.√ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wamtshela ukuthi akalinde njengoba naye elinde isoka lakhe uKhumbulani.√/  Wathi angayithembi kakhulu le ndaba ngoba wayizwa ngembangi kaSandanezwe. √/ Wamtshela ukuthi uma eqoma uZabalaza uyobe uzehlise isithunzi endaweni yangakubo.√ (3) 1.15 Abathi isenzo esibi bayothi ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Lesi senzo sikhombisa ukungathembeki ngoba uNomgedla kwakumele abe yisibonelo esihle kuwo wonke amantombazane ayengaphansi kwesandla sakhe. √√/  Umuntu ongumholi akumele athathe uhlangothi oluthize, kodwa kumele asebenze ngeqiniso. √√ Abathi isenzo esihle bayothi ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Lesi senzo sihle ngoba uNomgedla wayebazisa ubuhlobo njengoba uZabalaza kwabe kungukanina wakhe. √√/  UNomgedla wayekholelwa wukuthi uZabalaza wayemthanda ngokweqiniso uNokulindela. √√/  Kungenzeka ukuthi naye uNomgedla wayemthanda uNokulindela emthandela uZabalaza. √√/  Kungenzeka ukuthi ukudlisa intombi kwabe kungumkhuba ojwayelekile endaweni. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.16 Kungumqondo omubi. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Kungaba nzima ukuthi isiguli sibuye siphindele esibhedlela uma sesixinwe ukugula. √/  Ukufa kuyabhebhetheka ngesikhathi isiguli sisahambile. √/  Kungenzeka ukuthi isiguli siphethwe isifo esingadanjiswa yimithi yodokotela kuphela.√/  Kungenzeka ukuthi isiguli siphethwe ukufa okuthathelanayo, bese sibhebhetheka isifo. √/  Isiguli singangena ezindlekweni sikhokhela izinyanga nabathandazi ekubeni esevele ekhokhile esibhedlela.√ Kungumqondo omuhle. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Isiguli sinelungelo lokuzikhethela ukuthi sifuna ukwelashwa kuphi. √/  Kungenzeka ukuthi uma isiguli singagculisekile ngendlela esilashwa ngayo bese siyaphuma esibhedlela. √/  Singahamba isiguli uma sithola ukuhlukumezeka esibhedlela. √/  Kungenzeka isiguli seqe esibhedlela uma singabuboni ubungcono. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 6 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.17 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Bangafunda ukuthi kubalulekile ukuthi umuntu aziphathe kahle angahambi elala nje, njengoba kwenza uSandanezwe.√/  Bangathola nangobungozi bokweqa esibhedlela.√/  Bangathola nokwazi ukuthi ziningi izinyanga nabathandazi bamanga.√/  Kuyingozi ukusebenzisa umuthi wentando.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 1.18 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMaNgiba wayengaphandle ngesikhathi kwenzeka le ngozi ngakho-ke wakwazi ukubona konke okwakwenzeka. √/  UMaNgiba nguye owayebaxoxela ukusuka nokuhlala ukuthi ingozi yenzeke kanjani. √/  Wabaxoxela ukuthi ibhasi elalivela edolobheni lafike lama lagamanxa kulayini wesitimela. √/  Wachaza ukuthi isitimela sakhala sawuqanduqandu sizama ukuxwayisa umshayeli webhasi, ukuthi ayisuse kulayini kodwa lutho ukusuka ibhasi. √/  Wathi isitimela safike salishaya salinqamula kabili ibhasi.√ (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 7 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODENI – SJ Mchunu ISIQESHANA C 2.1 Ehositela√ (1) 2.2 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Babefuna ukukwazi ukufunda nokubhala. √/  Babefuna ukungahlupheki njengobaba babo.√/  Abanye babefuna ukuqhubeka nemfundo baze bathole amajazi aseNyuvesi. √/  Ukufunda kwakuzokwenza ukuthi kube lula ukuxhumana nabelungu abaphethe. √/  Abanye babefuna ukuzibeka ethubeni lokukhushulelwa ezikhundleni eziphezulu.√ (1) 2.3 Izinsizwa zazidla√ Zixoxe nezinsizwa zangakubo√ (2) 2.4 Uthe kukhokhwa nini? √ Kukhokhwa kanjani? √ (2) 2.5 Kwayijabulisa le nsizwa lokhu ekuzwayo ngoba yayesaba ukuthi akuzuvela muntu bese ingabe isakwazi ukufeza iphupho layo lokuba ngelinye Ilanga … √√ (2) 2.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UNdabazabantu wabuza ukuthi bangobani bonke laba bantu ababegcwele ehhovisi lakhe. Bazisho bonke ukuthi bangobani. √/  UNdabazabantu wafunda uhlu lwabantu ababhalwe nguNtombela. Akuvelanga igama lenkosikazi yasedolobheni, yonke imali yanikwa unkosikazi wasemakhaya. √/  Unkosikazi wasedolobheni wakhala ngokuthi nguye owangcwaba indoda, uNdabazabantu wathi yinto okumele bayixoxe bewumndeni leyo. √/  Kwathi kuphunywa nje efemini, umama lo wasedolobheni, wacela kunkosikazi omdala ukuba abuyise imali angcwaba ngayo uNtombela. √/  Ekugcineni unkosikazi wasemakhaya wathi uzoyibuyisa imali uma unkosikazi wasedolobheni engaletha isidumbu sendoda yakhe ayoyingcwaba ekhaya le eXobho. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.7. Wayesebenza emajalidini abeLungu. √√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 8 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.8 2.8.1 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Le ndaba yenzeka ezindaweni eziningi ezahlukahlukene, ezinye izigameko zenzeka eMsinga kanye naseMdlovana okuyizindawo zasemakhaya. √/  Zikhona futhi nezigameko ezenzeka ehositela lapho kwakuhlala khona uManyoba ngesikhathi esebenza eGoli. √/  UManyoba noMaNdlovu bagcina sebehlala emadolobheni amakhulu ngokwehlukana ngesikhathi bethathwe amadodana abo. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.8.2 Isimo senhlalo. Abayothi sihle: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Abantu babesizana ngoba uManyoba wasizwa yizinsizwa zangakubo ngesikhathi esuka eMsinga eyofuna umsebenzi eGoli. √/  Omakhelwane bathembekile ngoba umuzi kaManyoba wawugadwe ngomakhelwane bakhe ngesikhathi yena nonkosikazi wakhe bethathwe amadodana abo. √/  Ngesikhathi uManyoba eseGoli kwakukhona amathuba okuthi umuntu azithuthukise ngokwemfundo yize esekhulile. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) Abayothi sibi:  Abantu ababesebenza behlala emapulazini babehlukunyezwa ngabanikazi bamapulazi njengoba babengavunyelwa ukufuya nokufunda futhi behola nemali encane. √/  Kwakunezimpi zemibango ezazenza ukuthi abantu balahlekelwe izimpilo zabo njengoba kwakulwa aBathembu naMachunu. √/  Kwakunobugebengu obuningi ezindaweni zasemadolobheni amakhulu afana naseGoli njengoba uManyoba wake wahlaselwa yizigebengu. √/  Izingane zazingenayo impatho kubazali bazo, sithola izingane zikaManyoba zibahlukumeza benomkakhe ngesikhathi sebekhulile bengasakwazi ukuzondla. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.9  UManyoba wayethembekile ngoba akazange abe nomakhwapheni ngesikhathi ehlala eGoli.√  UNtombela wayengathembekile ngoba wafike washada nomunye unkosikazi eGoli ngaphandle kokwazisa unkosikazi wakhe wasemakhaya eXobho, kanti nenkosikazi yakhe yasedolobheni yayingenalo ulwazi lokuthi ushadile.√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 9 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.10 Ukubekezela.√/ ukungalilahli ithemba.√ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UManyoba wasebenza kanzima ukuze afeze wonke amaphupho akhe. √/  Ngenxa yokubekezela wakwazi ukulobola, ukushada, ukwakha umuzi kanye nokufundisa amadodana akhe. √/  Kwathi noma esebhekene nobunzima ngesikhathi ehlala kwandodana yakhe, wangalilahla ithemba wagcina ekwazile ukushintsha isimo ayebhekene naso. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) KANYE ISIQESHANA D 2.11 Ubaba wakwakhe. √/ uManyoba. √ (1) 2.12 Wamncisha ukudla.√ (1) 2.13 … akabuzanga elangeni √ (1) 2.14 UMfundisi uZakwe√ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wabeluleka ngokuthi bangaduki nezwe, yena wayebona ukuthi mabaye kwaSizabantu kwaMaphumulo ngoba khona akucwaswa muntu, kuthathwa noma yimuphi umuntu ohluphekile. √/  Wabathatha wayobalalisa emzini wakhe, wabanika nokudla komphefumulo. √/  Ngakusasa uManyoba nonkosikazi wakhe bazizwa sebeqine idolo ngenxa yomkhuleko kanye nezeluleko zikaMfundisi Zakwe, lokhu kwabenza ukuba babe nesibindi sokubuyela emzini wabo bayobhekana nezinkinga zabo. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) 2.15 Abathi isenzo esibi bayothi ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Sikhombisa ukuthi uFanyana wayeyisiyoyoyo sendoda elawulwa ngumfazi. √√/  Wayekhombisa ukuthi akanabo ubuntu, akekho umuntu okufanele aphathwe kabi ngale ndlela bona ababephethe ngayo uMaNdlovu. √√ Abathi isenzo esihle bayothi ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Sikhombisa ukuthi uFanyana wayemthanda kakhulu unkosikazi kunomama wakhe. √√/  Wayezama ukusekela unkosikazi ukuze bangasali bexabana uma umama wakhe esehambile. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 10 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.16 Kungumqondo ongemuhle. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Umshado usuke uhlanganiswe nguNkulunkulu ngakho-ke akubusisekile ukuthi abantu abashadile bahlukaniswe umuntu. √/  Kuyabahlukumeza abantu abadala ukuqala impilo entsha abangayijwayele. √/  Uma abantu sebebadala basuke sebefana nezingane benezinto abajwayele ukuzenza ndawonye, ngakho-ke ukubahlukanisa kungabafakela ingcindezi. √ Kungumqondo omuhle. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Kungenzeka ukuthi babebuka iphuzu lokuthi uma bebabili abazali bangaba yizindleko kulabo abazobathatha. √/  Kungenzeka ukuthi indlu yincane, yayingeke ikwazi ukubathatha bobabili. √/  Kungenzeka ukuthi babezosuke bafune ukushaya umthetho emzini wendodana. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.17 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Abafundi bangafunda ngokubaluleka kokubekezela kanye nokusebenza kanzima njengoba uManyoba waya eGoli ukuyosebenza wafike wafunda. √/  Impumelelo kaManyoba ingabafundisa ukuthi noma yimuphi umuntu angaphumelela inqobo nje uma ezosebenza kanzima angalilahli ithemba. √/  Bangafunda ukuthi kubalulekile ukuthi umuntu noma angaphumelela kanjani angakhohlwa imuva lakhe kanye nalabo abamsizile. √/  Le noveli yenza ukuthi abafundi babone ukuthi imfundo ayikhulelwa. √/  Kubalulekile ukuthi indoda yethembeke kumkayo, kungenzeki inkinga eyenzeka sekushone uNtombela. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 2.18 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  UMaNene wayevumela indodakazi yakhe ukuthi ihambe ebusuku. √/  UThembalihle wayebuye ahambe ekhaya aze abuye entathakusa engaziwa ukuthi uhleli kuphi nobani. √/  Kwathi lapho uFanyana ethethisa umkakhe ngokuvumela ingane yabo ukuthi ihambe ebusuku, uMaNene waphendula ngokuthi ingane yentombazane ngeke ihlale ingahambi nontanga, uma ihlala ekhaya ngeke imthole umaqondana. √/  UThembalihle waze wavinjezelwa yisoka lakhe ngesikhathi selimhambisa ekhaya ebusuku. √/  UThembalihle wagcina ebonile ukuthi umama wakhe akanayo imfundiso. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 11 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu ISIQESHANA E 3.1 Insizwa uma ike yaqonywa umfelokazi, ayibe isaphunyula.√ (1) 3.2 Yingoba base bevele bethandana √/ uBhekani wayemthanda kakhulu uTholakele.√ (1) 3.3 UTholakele ushonelwe yindoda kanti uBhekani ufuna umakoti. √√ (2) 3.4  Kanti Sifiso uhlala kuphi wena? √/  Yonke into engiyenzayo uyayazi? √/ (2) 3.5 Sengedlula kulezo zinto Sifiso.√√ (2) 3.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UTholakele wafika kubokaBhekani ehamba ngemoto eyayishayelwa nguPamella. √/  Wangqongqoza emnyango wendlu kaBhekani, uBhekani waphuma endlini wavala ngokushesha ngoba wayengafuni ukuthi uTholakele abone ukuthi kwakukhona uLindiwe endlini. √/  UTholakele wayefuna ukuthi bangene endlini ukuze baxoxe kahle benoBhekani. √/  UTholakele noBhekani bagcina sebephululana badudulana kwaze kwavuleka isicabha. √/  Ngesikhathi kuvuleka isicabha uTholakele noLindiwe babonana, uTholakele wangena ngaphakathi endlini. √/  UTholakele watshela uLindiwe ukuthi uzolanda uBhekani, uzomthatha aze abuye ngakusasa. √/  UBhekani wahamba noTholakele washiya uLindiwe yedwa endlini. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.7  Wafika kaningi kuBhekani ngephupho exosha/evimba owesifazane wezingubo ezimnyama ukuba angangeni esangweni lomuzi wakhe. √√/  Wayefika ngephupho ebambe uLindiwe ngesandla. √√/  Waphupha exosha intokazi egqoke izingubo ezimnyama ngomkhonto. √√/  Waphupha engenisa abantu esangweni kanti sekungena intokazi egqoke izingubo ezimnyama wavala isango. √√/ (2) 3.8 3.8.1 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Indawo yasedolobheni ngoba kutholakala nemijondolo yaseNyawushane. √/  Izithuthi zomphakathi zitholakala kalula. √/  Izidakamizwa ziningi futhi baningi nabantu abazisebenzisayo. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 12 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.8.2 Isimo senhlalo. Abayothi sihle  Abanye abantu baseNyawushane babebubona ububi bokusebenzisa izidakamizwa bese bemtshela umama kaBhekani ngentombazane eyayizoba ngumakoti wakwakhe eyayizidla. √/  Omakhelwane babesiza uma bebona ukuthi umakhelwane wabo usenkingeni njengoba balamula ngesikhathi uBhatomu elwa noBhekani. √/  Abanye abantu kule ndawo babelazisa isiko kanye nosikompilo lwabantu abamnyama njengoba umalume kaBhekani wakubona kungumqondo ongaphusile ukuthi uBhekani aganwe ngumfelokazi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) Abayothi sibi:  Kwakunobugebengu kule ndawo lokhu kwakwenza ukuthi abantu bangakhululeki uma behamba ebusuku. √/  Kunabantu ababeziphilisa ngokudayisa izidakamizwa okwakungenzeka ukuthi lezi zidakamizwa babezidayisela nezingane ezisencane. √/  Abantu babezithanda izindaba zabantu. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 3.9  UZenze wayeziphilisa ngobugebengu bokudayisa izidakamizwa, ukusebenza ngemali yomgunyathi kanye nokuqola abantu. √  USifiso wayeziphilisa ngokusebenza umsebenzi ohloniphekile wobuthisha.√ (2) 3.10 Izimpendulo ziyokwehluka: Abanye bayothi ubugebengu √ ngoba Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UPamella, uZenze kanye noTholakele babehlangene ngobugebengu bokudayisa izidakamizwa, ukuba nemali yomgunyathi kanye nokuqola uBhekani. √/  UTholakele wayenza sengathi uyamthanda uBhekani kanti uhlose ukumqola imali yakhe. √ Abanye bayothi uthando/inkanuko√ ngoba  UBhekani waxwayiswa abantu abaningi ngoTholakele futhi naye wazibonela ubuthakathaka bakhe. √/  Waqhubeka nokumlobola ezeseka ngokuthi umthanda kakhulu uTholakele. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) KANYE Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 13 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQESHANA F 3.11 UZenze.√ (1) 3.12 Wayehamba ngemoto ebomvu.√ (1) 3.13 Usephunyukile emlonyeni wengwenya.√/Ukuhleka yedwa.√ (1) 3.14 Umama wakhe√ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wamxwayisa ngokuthi uTholakele udla izidakamizwa, uphuza utshwala.√/  UTholakele ubuye azidayise izidakamizwa. √/  Wabuye wamtshela ukuthi umphethe ngomanda ngaphakathi. √ Umalume wakhe√ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wamxwayisa ngokuthi akakwazi ukushada umuntu angamazi ukuthi owakuphi, uzalwa abazali abanjani. √/  Wayefuna ukwazi ukuthi ufunde kangakanani njengoba yena uBhekani enguthisha ngoba kwakungafanele athathe umuntu ongafundile. √/  Akakwazi ukuthi angathandana nomuntu ongumfelokazi osazilile. √ USifiso √ Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wamxwayisa ngokuthi uzoba nesinyama uma ethandana nomfelokazi osazilile. √/  Wathi ngeke aphinde aganwe ngoba insizwa ayibe isaphunyula uma ike yathandana nomfelokazi. √/  Wamxwayisa ngokuthi abafowabo bendoda kaTholakele eseyashona babemfuna phansi phezulu uTholakele ngakho-ke ukuzisondeza kuye kwakuyomfaka enkingeni. √/  Waphinde wamxwayisa ngendaba kaBhatomu owayefuna ukungena uTholakele ngenkani. √/  Wathi amhlolisise kahle ngaphambi kokuthi amshelele umshado. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (3) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 14 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.15 Abathi isenzo esingamukelekile bayothi ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Leli siko lokungenwa lisebenza uma kunokuvumelana nhlangothi zombili kodwa kuze kube manje basaphoqwa abesifazane ukuba balamukele. √√/  Alisoze lasebenza uma umuntu wesifazane ephoqwa ngento angayithandi bese egcina elizonda. √√/  Kubi kakhulu uma lokhu sekuzokwenzeka esikhathini samanje lapho bonke abantu sebenamalungelo alinganayo. √√ Abathi isenzo esamukelekile bayothi ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kwakuyisiko elihle lakudala elalaziwa ngabantu bonke. √√/  Lalisiza ukuthi izingane zomufi zingabi izintandane. √√/  Lalenza unkosikazi abe nesithunzi ngenxa yokuba khona kukababa ozobheka izindaba zasekhaya. √√/  Owesifazane wayengalambi, naye wayethola ukondliwa. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 3.16 Kungumqondo ongemuhle. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Yonke ingane inelungelo lokuhlala nabazali bayo bobabili. √/  Kuyisibopho sabazali ukunakekela ingane bendawonye ngoba isuke ingazicelelanga ukuza emhlabeni. √/  Umuntu ongumzali kusuke kulindeleke ukuba enze noma yini ukuvikela kanye nokunakekela ingane yakhe, lo msebenzi wenzeka kahle uma umzali ezohlale eseduzane nengane yakhe ngaso sonke isikhathi. √ Kungumqondo omuhle. Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Kungenzeka ukuthi lo anengane naye babengenazo izinhloso zokushada. √/  Kungenzeka ukuthi kukhona omunye umuntu amthanda kakhulu afisa ukushada naye. √/  Kungenzeka ukuthi abasathandani. √/  Kungenzeka ukuthi wayebona ukuthi umama wengane akanayo impatho. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 3.17 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Abafundi bangafunda ngokubaluleka kokuthi umuntu umazi kahle ngaphambi kokuba umlobole. √/  Ngokufunda le noveli abafundi bazokwazi ukuhlukanisa phakathi kothando kanye nenkanuko. √/  Emva kokufunda le noveli bazobona ukuthi kubalulekile ukulalela imibono yabazali kanye nabangani uma uzothatha isinqumo esibalulekile empilweni. √/  Abafundi bazobona ukuthi ubugebengu abubuyiseli. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 15 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.18  Ingane yomfana ivamise ukufundiswa nguyise izinto eziphathelene namasiko kanye nosikompilo. UBhekani wayengazi lutho ngendaba yesiko ngenxa yokuthi wayekhuliswa ngumama wakhe yedwa. Ezinye izinkinga zasekhaya zidinga umuntu omdala wesilisa. Izinkinga ezifana nokuhlelela ukuyolobola, ukushisa impepho kushwelezwe kwabaphansi kanye nokwenza imicimbi yesintu. √/  Umama kaBhekani waze wacela usizo lukamalume kaBhekani ngoba ebona ukuthi kuyamsinda ukukhuluma izinkinga ababebhekene nazo ekhaya eyedwa. √/  Umama kaBhekani noma wayenaso isibindi sokukhuluma nendodana yakhe kodwa yayikhombisa ukungamlaleli ngoba ezinye izingane zabafana zikuthola kunzima ukulalela abesifazane uma sezikhulile. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) [35] AMAMAKI ESIQEPHU A: 35 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 16 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU B: UMDLALO UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi ISIQESHANA G 4.1 Ikhansela lasendaweni.√ (1) 4.2 Kukhona abantu abasebemkhulekela uDuma sebebona inkosi njengento engathi shu.√√ (2) 4.3 Abanye bazonda uDuma egameni lokuthi usethathe isikhundla sami engasinikwa uMvelinqangi kanye nobabamkhulu.√√ (2) 4.4 Ngesikhathi uMaNgema embonisa ngendaba yokuthi enze uxolo noDuma wenza lokho okwakushiwo uMaNgema. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  UShandu kanye nobaba wakhe banquma ukuba abe yinkosikazi yenkosi egcwele. √/  Babengafuni ukuthi uMaNgema aphathwe nguthishanhloko ongumfokazana. √/  Babengafuni ukuthi uMaNgema adelelwe yizingane ezizalwa ngabafokazana. √ (2) 4.6 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayelwisa uDuma noMbandlwa uma bezama izinhlelo zokuhlanganisa abantu. √√/  UDlamini wayegqugquzela ukungezwani phakathi kwenkosi noDuma. √√/  Washaya uMbandlwa emhlanganweni owawusesikoleni kukhona abantu. √√/  Wayengafuni ukuthi kube nesixazululo endabeni yokuhlukana phakathi kwesizwe senkosi. √√/  Wayehlohla inkosi ukuba ingayenzi imizamo yokubuyisana noDuma. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.7 Unogada wafika emzini kaDuma ezomtshela ukuthi inkosi icela ukudlana indlebe noDuma. UDuma wala waphetha ukubonana nenkosi uShandu, kwaba nokuphikisana okukhulu phakathi kukaMbandlwa, uDuma kanye noMaShezi. UMaShezi waze wayalela uMbandlwa ukuba aphume aphele emzini wakhe. Lokhu kwamthukuthelisa uDuma. Emva kokuhamba kukanogada uMaShezi wathatha isinqumo sokuphindela kubo. √√ (2) 4.8 B √/Ukudinwa. √ (1) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 17 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 4.9 4.9.1 D √/Umfundisi wendawo √ 4.9.2 C √/Unobhala wekhansela √ 4.9.3 B √/Unkosikazi kaDuma √ 4.9.4 A √/Wakhoselisa uDuma. √ (4) 4.10 Uvuthondaba lulapho kunomhlangano wokuthelelana amanzi. Umfundisi uMazongolo wayephethe lowo mhlangano. Inkosi isesibhedlela. Osopolitiki nabo babevumelana ngokuthi kube khona uxolo. Inkosi yathumela umyalezo eyayiwubhale phansi.√√ (2) KANYE ISIQESHANA H 4.11 Ucacisela usayitsheni ukuthi isimo sibi endaweni yenkosi abantu bafa ngapha nangapha, ukukhuluma kakhulu ngeke kusasiza ngalutho. Into okwase kumele yenzeke ukuthi amaphoyisa aye kule ndawo ayogcina uxolo.√√ (2) 4.12 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kwakumele babeke izimpilo zabantu phambili basebenzisane ekuhlanganiseni umphakathi. √√/  Kwakumele baqale bachazele inkosi ngakho konke abazokwenza/ okuzokwenzeka endaweni yayo. √√/  Kwakumele bachazele abantu bendawo ukuthi behlise imimoya basebenzisane ngokuthula. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.13 UDuma. √ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Esingenisweni sendaba sethulelwa yena uDuma. √/  Nguyena obhekene nenkinga kulo mdlalo. √/  Indaba ingaye futhi ibingeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √/  Izigameko eziningi kanye nodweshu oluningi luthinta yena. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.14 Izenzo zikaMaShezi ziyaguquguquka kulo mdlalo, ngasekuqaleni komdlalo ugqugquzela umyeni wakhe ukuthi angayihloniphi inkosi. Ngokuhamba kwesikhathi ushintsha umqondo usebenzisana noMaNgema ekuletheni uxolo esizweni senkosi. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 4.15 Yebo kuyakholeka futhi kungenzeka empilweni yangempela, kuvamisile ukuthi osopolitiki bacele usizo oluphuthumayo lwamaphoyisa uma impilo yabo isengcupheni. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 18 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 4.16 Kule khava yale ncwadi kunesithombe sabantu abaxhawulanayo. Ukuxhawulana kubantu kuwuphawu loxolo, njengoba kulo mdlalo indaba iqalisa ngodweshu kunengxabano phakathi kwenkosi uShandu kanye nekhansela uDuma. Lolu thuthuva luqhubeka njalo kuze kuphume imiphefumulo yabantu abaningi. Ekugcineni kuyaboniswana; kuba khona uxolo. Yingakho-ke ikhava yale ncwadi ihambisana nokwenzeka kulo mdlalo.√√ (2) 4.17 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso encwadini engumdlalo.  Isingeniso kulo mdlalo sisethulela ummeleli / uDuma. √/  Isingeniso sisethulela isizinda somdlalo. √/  Sethula inkinga umlingiswa omkhulu abhekene nayo. √/  Siveza isisusa sodweshu.√/  Sinenkulumo eyisandulela eyethula amagama abalingiswa. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 19 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele ISIQESHANA I 5.1 Umama kaSonto√/ugogo kaZinhle.√ (1) 5.2 Wathola ukuthi sekunesikhathi uSonto agcina ukuvakashela umama wakhe kanye nokuthi uMaMkhize kade agcina ukugula.√√ (2) 5.3 Kodwa ngiyafunga, ngeke kugcine yena! √√ (2) 5.4 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: Bamnikeza isikhundla sokuba sekomidini lezimali ebandleni.√√/ Imali yebandla yabalelwa kwakhe. √√ (2) 5.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayesekhathele ukuhlukunyezwa nguMthofi ngenxa yale mali ayemkweleta yona. √/  Indaba yale mali yayisibeka impilo yengane yakhe engozini.√/  Wayefuna ukukhokhela uMthofi imali yakhe. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (2) 5.6 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UMthofi uyathengwa ukuthi abulale abantu lokhu kwakwenza ukuthi umphakathi uzizwe ungaphephile. √√/  Ukuhamba ehlome ngesibhamu kwenza umphakathi ungaphephi. √√/  UMthofi wabulala abantu abaningi endaweni lokhu kwenza ukuthi isimo senhlalo endaweni singabi sihle. √√ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (2) 5.7 UMaNsibande samdina kakhulu isenzo sikaSonto sokuletha abantu bomthetho emzini wakhe ukuba bazombuza imibuzo wathetha wathi abaphume emzini wakhe./Wabaxosha.√√ (2) 5.8 B.√/Ukutatazela. √ (1) 5.9 5.9.1 B√/Isigebengu esingumngane kaMthofi. √ 5.9.2 C√/Unkosikazi wokuqala kaMbhele. √ 5.9.3 D√/Umfundisi owadutshulwa uSonto. √ 5.9.4 A √/Usebenza ebhange.√ (4) 5.10 Yilapho kuvela khona amaqiniso, uMthofi noToronto baficwa uNhleko emzini kaMbhele bezofuna uSonto oseshaye wachitha ngoba imali yamafa abethembe ukuthi uzoyithola abakhokhele ngayo kodwa wagcina engayitholanga. UMthofi ulikhipha lonke iqiniso ngokuthunywa nguSonto ukuthi abulale uMaNtuli noMbhele.√ √ (2) KANYE Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 20 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQESHANA J 5.11 OMthofi balikhuluma lonke iqiniso ngakho-ke sabe singasekho isidingo sokuthi abaseshi basebenze kanzima bezama ukuthola ubufakazi./UNhleko wayesezobabopha ngoba sebekhulume lonke iqiniso.√√ (2) 5.12 Kwakumele ayobikela amaphoyisa ngoba uMthofi wayethole ushwele wehliselwa isigwebo ngenxa yokuziphatha kahle ejele. Ushwele uvamise ukuhambisana nemibandela ethize ngakho-ke ukungena emzini womuntu elengise isibhamu kwakungenzeka kube yisizathu sokuthi amaphoyisa amphindisele endlini emnyama. √√ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (2) 5.13 USonto. √ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Esingenisweni sendaba sethulelwa yena uSonto. √/  Nguyena obhekene nenkinga kulo mdlalo. √/  Indaba ingaye futhi ibingeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √/  Izigameko eziningi kanye nodweshu oluningi luthinta yena. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 5.14 Izenzo zikaDlamini ziyaguquguquka kulo mdlalo, ngasekuqaleni komdlalo simthola engumuntu othanda imali, ehlebela uMbhele ngezinto ezenzeka kwakhe uma engekho. Lokhu ukwenza ngenhloso yokuthi azitholele imali yokuphuza. UDlamini ugcina ewusizo emaphoyiseni lapho esengufakazi wenkantolo ecaleni likaSonto. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 5.15 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kungenzeka empilweni yangempela ngoba amaphoyisa ayazigada iziguli esibhedlela. Kungaba ubulima obukhulu ukuthi amaphoyisa avumele umsolwa ukuba azobona isiguli esibhedlela ngoba lokho kungenza ukuthi sibe nokwesaba sigcine sinqikaza ukwethula ubufakazi enkantolo. √√/  Amaphoyisa awabavumeli abazobona iziguli eziqashwe ngamaphoyisa uma sekukhishwe loyo mthetho. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 5.16 Inesithombe sesandla esibambe imali. Lokhu kuyahambisana nokwenzeka kulo mdlalo ngoba into esusa udweshu kule ndaba imali. Kunabantu abenza noma yini kulo mdlalo ukuze bathole imali. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 5.17 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso encwadini engumdlalo.  Isingeniso kulo mdlalo sisethulela ummeleli / uSonto. √/  Isingeniso sisethulela isizinda somdlalo. √/  Sethula inkinga umlingiswa omkhulu abhekene nayo. √/  Siveza isisusa sodweshu.√/  Sinenkulumo eyisandulela eyethula amagama abalingiswa.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (3) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 21 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu ISIQESHANA K 6.1 UMkhwenyana kaThenjiwe osewadlula emhlabeni. √/Umfowabo kaDumisani. √/Indodana kaZungu noMaMbatha. √ (1) 6.2 Wayefuna ukuthi uDumisani axoxisane noThenjiwe ngendaba yokuthi amngene. √√/Wayefuna ukuthi uDumisani angene uThenjiwe.√√ (2) 6.3 Kusobala ukuthi ibimkitaza le nto obuyisho ngize ngambona ehleka kakhulu.√√ (2) 6.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Wayesekela uThenjiwe ngesikhathi enenkinga nabakwaZungu kubangwa indaba yaleli siko. √/  Waphelezela uThenjiwe bayoxoxisana nabakwaZungu egcizelela indaba yokuthi uThenjiwe unamalungelo okumele ahlonishwe. √/  UNondumiso waze waxabana noMaMbatha ngoba emsola ukuthi ungena izindaba zakwaZungu ezingahlangene naye. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (2) 6.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Emva kokushona kukaSikhumbuzo wayengasenalo uthando lokuthanda omunye umuntu. √/  UDumisani wayemncane kunaye ngeminyaka. √/  Wayefuna ukubuyela kubo aqale impilo kabusha. √/  Wayefuna ukusebenzisa ilungelo lakhe lokuzikhethela okumele akwenze emva kokushona komyeni wakhe. √/  Wayebona sengathi bayamcindezela ngesiko lokungena. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (2) 6.6 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UMaMbatha nguye owakhulisa umqondo kaThabi wokuthi uThenjiwe angenwe nguDumisani lokhu kwamphatha kabi impela uThenjiwe. √√/  Wanqabela uThenjiwe ukuba avakashele kubo emva kokushonelwa umyeni wakhe. √√/  Ngesikhathi uDumisani elinyazwe nguSipho uMaMbatha waqamba amanga wathi ulinyazwe amasoka kaThenjiwe. √√/  Emva kokuba uThenjiwe ebanjiwe ezama ukubulala uDumisani ngoshevu, uMaMbatha waqhamuka neqhinga lokuthi uThenjiwe akavume ukungenwa nguDumisani uma engafuni ukuboshwa iminyakanyaka ejele. √√ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (2) 6.7 UThenjiwe wayehamba noSipho ngasezitolo, kwaqhamuka uDumisani wafuna ukukhuluma noThenjiwe ngenkani. Wenqaba uThenjiwe ukuxoxa noDumisani kwagcina sekukhona ukunqakisana ngamazwi phakathi kukaDumisani, uThenjiwe noSipho. Kwagcina sekuliwa. USipho wakhipha ummese wagwaza uDumisani.√√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 22 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 6.8 C √/Ukujabula.√ (1) 6.9 6.9.1 B √/Owesifazane ongumngane kaThenjiwe. √ 6.9.2 A√/Washonela ejele. √ 6.9.3 D√/Umakhelwane kaMaMbatha. √ 6.9.4 C √/Indodakazi yakwaZungu. √ (4) 6.10 Ngesikhathi uThenjiwe ebanjwa ezama ukubulala uDumisani ngokumfakela ushevu etiyeni. √√ (2) KANYE ISIQESHANA L 6.11 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Leli siko lokungenwa lidala futhi liyaziwa, abantu abaningi bayalenza noma basalilandela. √√/  Imizi eminingi esike yavelelwa umshophi ofana nokaThenjiwe iyalilandela leli siko. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 6.12 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kwakumele acele usizo ezinhlanganweni ezilwela amalungelo abantu/ abesifazane. √√/  Akhulumisane nabameli abalwela amalungelo esintu ukuthi baluyise enkantolo udaba lwakhe. √√/  Athole umsebenzi bese ezifunela indawo yokuhlala. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 6.13 UThenjiwe. √ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Esingenisweni sendaba sethulelwa yena uThenjiwe. √/  Nguyena obhekene nenkinga kulo mdlalo. √/  Indaba ingaye futhi ibingeke iqhubeke ngaphandle kwakhe. √/  Izigameko eziningi kanye nodweshu oluningi luthinta yena. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi) (2) 6.14 Izenzo zikaZungu ziyaguquguquka. Ngasekuqaleni kwendaba uZungu uvumelana noMaMbatha mayelana nokuphoqelela uThenjiwe ngaleli siko lokungena. Ngesikhathi indaba iqhubeka ukhombisa ukuzwelana noThenjiwe. Uyabona futhi ukuthi leli siko lokungena kungenzeka ukuthi seliphelelwe isikhathi. Ekugcineni uyaguquka futhi, avumelane noMaMbatha baphoqelele uThenjiwe ukuba avume ukungenwa nguDumisani. Kungenjalo, uzobhekana necala lokuzama ukubulala uDumisani. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 23 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 6.15 Yebo yinto ekholekayo futhi engenzeka empilweni yangempela ngoba, esikhathini samanje sekukhulunywa indaba yamalungelo kanye nokulingana ngakho-ke kulula nje ukuthi umuntu wesifazane aphindele kubo uma sekushone umyeni wakhe futhi akuyona into ebukeka njengehlazo esikhathini samanje. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 6.16 Inesithombe sabantu abagqoke imvunulo yesintu abasadla ngoludala, bese kuba nowesifazane owenze izinwele ngendlela yesimanjemanje futhi wagqoka ngendlela yesimanjemanje okukhombisa ukuthi umuntu wesifazane osephila ezweni elikhululekile, ongalawulwa isiko kanye nemikhuba esiphelelwe yisikhathi. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 6.17 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: Umbhali uyilandelile imigomo yokubhala isingeniso encwadini engumdlalo.  Isingeniso kulo mdlalo sisethulela ummeleli / uThenjiwe. √/  Isingeniso sisethulela isizinda somdlalo. √/  Sethula inkinga umlingiswa omkhulu abhekene nayo. √/  Siveza isisusa sodweshu.√/  Sinenkulumo eyisandulela eyethula amagama abalingiswa.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo umfundi) (3) [35] AMAMAKI ESIQEPHU B: 35 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 24 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli) UMBUZO 7 7.1 'UNOZIMOTO' – Sicelo Zimema ISIQESHANA M 7.1.1 Ibhasi laligcwele kakhulu, livale ngomuntu emnyango. √ (1) 7.1.2 Ithuphisi √/Ingubo√ (1) 7.1.3 Wayethi ibhasi lizomngcolisa ngoba uma lihamba libutha uthuli lugcwale ngaphakathi abantu bangabe besabonana nokubonana. √ (1) 7.1.4 'Mina angisaboni nje ukuthi ngisengabekezelela indoda. Ndawo!' √√/ 'Ukuhlangana kwabantu sebemazinyo qinile bobabili nje yinto (2) engasebenzi leyo,' √√ 7.1.5 Umuntu ozithandayo ohlale ehlanzekile.√√ (2) 7.1.6 Yebo lo mgomo ufezekile ngoba umbhali akathemelezanga esingenisweni, usheshile ukungena emzimbeni wendaba wasethulela izigameko ezibalulekile.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 7.1.7 Le ndaba iqoqekile ngokwesikhathi ngoba izigameko zayo zenzeka ngezinsuku ezimbili okungesona isikhathi eside. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 7.1.8 Yayimdaka inamawindi amnyama. √√ (2) 7.1.9 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Esikhathini samanje sekukhona ubugebengu bokuntshontshwa kwabantu ngakho-ke ukugibela izimoto angazazi kungambeka engozini enkulu. √/  Izinga lokudlwengulwa kwabesifazane kuleli zwe liphezulu kakhulu ngakho-ke kubalulekile ukuthi wonke umuntu wesifazane azigcine ephephile kubenzi bobubi. √/  Kwakungenzeka ashaywe yizigebengu zimlimaze. √/  Izigebengu zazingamphuca imali yakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (3) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 25 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.1.10 Izimpendulo ziyokwehluka Abathi kwakuyisenzo esihle bayothi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Wayengahloniphanga uKaMaseko imiyalelo yomyeni wakhe.√√/  Babezama ukugcina ubudlelwane babo nomkhwenyana bubuhle.√√/  Kwakufanele uKaMaseko abone ukuthi wenze iphutha.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) Abathi kwakuyisenzo esingesihle bayothi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  UKaMaseko wayengazibizelanga umshophi wokuthi anukubezwe. √√/  UKaMaseko waphuma kwakhe enziwa isizungu, engasebenzi wayengahlosile okubi. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) KANYE 7.2 'LAPHO KUKHONA UTHANDO' – NE Mbesa ISIQESHANA N 7.2.1 Uthando lwesoka lakhe abazobe bebonana okokuqala ngqa nalo.√ (1) 7.2.2 OKUBILI kwalokhu: AmaZulu√/AmaShona √/namaNdebele √ (2) 7.2.3 OKUKODWA kwalokhu: 'Sesiyobonana khona-ke ehhotela Sithandwa sami. √√/Sengilungise yonke into. √√/Angisakwazi ukulinda.' √√ (2) 7.2.4 Wayefunda incwadi aphinde abuke izithombe zesoka lakhe. √√ (2) 7.2.5 Sichaza ukuthi kwakushisa kakhulu. √ (1) 7.2.6 Insizwa ebukekayo, ezithandayo, elishiyile igabade/ende futhi eqatha ngomzimba. √√ (2) 7.2.7 Ezinkundleni zokuxhumana lukhona uhlelo lokuthi abantu abangenabo omaqondana babo batholane nabanye abantu abasuke besesimweni esifanayo. Uhlelo lwamapen pals nalo lwalwakhelwe inhloso yokuxhumanisa omaqondana. √√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 26 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.2.8 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kulesi sikhathi samanje sebubuningi ubugebengu, kulula nje ukuthi umuntu asebenzise isithombe somunye umuntu kanti ufuna ukumgebenga. √√/  Abanye abantu besifazane basebenzisana nezigebengu, kungenzeka umuntu azenze ofuna umaqondana kanti ubheka abesilisa abanemali azobagebenga nozakwabo. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.2.9 Indikimba yale ndaba emfushane uthando. √ Iphuzu ELILODWA kwalandelayo  UWanda noma wayemthole kuma pen pals uSebenzile kodwa uthando lwabo lwaluvutha amalangabi. √√/  UWanda noSebenzile badlula ezinkingeni eziningi ngenxa yothando.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) AMAMAKI ESIQEPHU C: 35 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 27 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU D: IZINKONDLO AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala UMBUZO 8 8.1 'NGINGOWELIBA' – NL Luthuli 8.1.1 Umzimba ubuyele kwamhlaba emhlabathini√ (1) 8.1.2 Umphefumulo awusenasabelo kwamhlaba.√√ (2) 8.1.3 Umzimba wam' uhlukene nomphefumulo. Umzimb' ubuyele kwamhlab’emhlabathini.√√ (2) 8.1.4 Umusho OWODWA kwelandelayo: Um’ indodana yoMunt’ ingakabuyi, √/ Ngiyoba ngoweliba njalo. √ (1) 8.1.5 Ilirikhi.√ Imbongi yethula imizwa nemicabango yayo ngokudlula komuntu emhlabeni.√ (2) 8.1.6 Bathi balahlekelwe, √ Bayosho baze bafakazelane√ Imvumelwano siqalo. √ NOMA Bathi balahlekelwe, √ Bayosho baze bafakazelane√ Imvumelwano maphakathi. √ (3) 8.1.7 Isigqi sale nkondlo siyanensa/sihamba kancane √ ngoba: Impendulo EYODWA kwezilandelayo: Imbongi ikhathazekile, ikhuluma ngesikhathi esibuhlungu empilweni yomuntu sokwehlukana komzimba nomphefumulo. √/ Imigqa eminingi yenkondlo ineziphumuzi/ivalekile.√ (2) 8.1.8 Isihlonipho/ukuhlonipha√√ (2) 8.1.9 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo:  Imbongi ikholwa ukuthi umzimba uyohlukana nomphefumulo uye ethuneni. √/  Imbongi ithi umphefumulo uyobe ungasenandawo emhlabeni. √/  Umzimba kuphela oyobe usethuneni. √/  Wonke umuntu ophilayo emhlabeni usahlalelwe ngukufa njengoba nendodana kaSomandla yafa yangcwatshwa.√ (3) KANYE Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 28 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 8.2 'NGIYAFISA UKUBA QOTHO' – DA Hlophe 8.2.1 Ubuqotho. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (1) 8.2.2 Imbongi ifisa ukuthi noma sekuthiwa isebenza kanzima kangakanani kodwa ingalahlekelwa ubuqotho bayo emisebenzini (2) eyenzayo.√√ 8.2.3 Ngishumayele√ NakuSomandla√ (2) 8.2.4 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Imbongi ibona ukuba qotho kuyikho okuphethe ubuntu bomuntu. √√/  Impilo yomuntu noma ngabe ikusiphi isigaba idinga ukuthi abe qotho. √√/  Ngabe inkohlakalo nobugebengu abukho emhlabeni ukuba abantu baqotho. √√/  Ziningi izinkinga ezingaxazululeka emiphakathini uma abantu bengaba qotho, njengokuntshontsha, ukulwa, nokunye. √√ (2) (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) 8.2.5 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Imbongi isebenzise isivumelwano 'ngi' emigqeni eminingi yenkondlo√√/  Imbongi isebenzise amagama akhombisa ubunini 'yami, zami, bami' enkondlweni okukhombisa ukuthi ikhuluma ngayo uqobo nezinto ezithinta yona ngqo.√√ (2) 8.2.6 Umoya wokulangazelela √ ngoba imbongi ifisa ukuba qotho empilweni yayo, ibe qotho kukhona konke ekufisayo.√ (2) 8.2.7 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo:  Kukhombisa ukuthi imbongi yabe igcizelela ukubaluleka kokuba qotho empilweni yomuntu. √√/  Ithi kubalulekile ukuba qotho nalapho umuntu ehamba khona. √√/  Kubalulekile ukuba qotho ngisho umuntu esekhuluma noma eshumayela.√√ (2) 8.2.8 Iphumelele imbongi ngoba:  Ukutshala kusho ukwandisa lokhu umuntu anakho. Lokhu kusho ukuthi ubuqotho ngeke buphele uma imbongi ibutshalile. √  Ukutshala kungaba ukufundisa abantu abancane ngokubaluleka kokuba qotho, ngaleyo ndlela imfundiso yobuqotho iqhubeke.√ (2) Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka
Downloaded from hlayiso.com IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 29 DBE/2023 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 8.2.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo:  Kubalulekile ukuhlonipha umuntu omdala nomncane ngoba inhlonipho iyafundiswana, umuntu akazalwa nayo. √/  Umuntu omdala ngeke akwazi ukufundisa ingane ukuhlonipha kanti yena akahloniphi. √/  Ingane ifunda ngekubonayo nangekuzwayo. √/  Ukuhlonipha kubaluleke kubo bonke abantu akukhethi ubudala nobuncane bomuntu. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) AMAMAKI ESIQEPHU D: 35 AMAMAKI ESEWONKE: 70 Akuvumelekile ukukopisha lo mhlahlandlela wokumaka

Study this subject

More from Grade 12 isiZulu FAL

View all