Skip to content
Memorandum

Isizulu Fal Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo (isiZulu)

Grade 12 Isizulu Fal Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2024 (isiZulu), 28 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Subject: Isizulu FalGrade 12202428 pages
Download

Loading document…

Loading document…

Document textSearch extracted text and jump to a page.
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS ISIZULU ULIMI LOKUQALA LOKWENGEZA (FAL) IPHEPHA LESIBILI (P2) UNHLABA/UNHLANGULANA 2024 UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA AMAMAKI: 70 Lo mhlahlandlela unamakhasi angama-28. Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 2 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA: • Ohlolwayo akufanele aphendule imibuzo engaphezulu kowodwa ngohlobo olufanayo lombhalo. • Uma umfundi enikeze izimpendulo ezimbili, maka eyokuqala bese ungayinaki elandelayo. • Uma izinombolo zezimpendulo zingahleliwe ngendlela efanele, maka ngokomhlahlandlela wokumaka. • Uma iphutha lesipelingi liphazamisa umqondo, ayingamukelwa leyo mpendulo. Uma lingawuphazamisi umqondo, ayamukelwe impendulo. • Uma ohlolwayo engabasebenzisi onokucaphuna lapho kuthiwe akacaphune khona, ungamjezisi ngalokho. • Emibuzweni evulekile, akunganikwa mamaki ngoYEBO/CHA noma NGIYAVUMA/ ANGIVUMI. Kanjalo futhi akukho mamaki okumele anikezwe ngoYIQINISO/ AKULONA IQINISO noma UMBONO/IQINISO. Kumele kugxilwe kulokhu okwesekelwa ngakho impendulo. Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 3 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU A: INOVELI UMBUZO 1: ITHEMBA LAMI – LF Mathenjwa ISIQESHANA A 1.1 KwaHlazakazi. √ (1) 1.2 OKUKODWA kwalokhu: • Wayejahe kakhulu ngesikhathi edlula ekhaya kubo.√/ • Ingqondo yakhe yayisadidekile.√ (1) 1.3 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Umama kaSandanezwe uthi indodana iyobe yenze iphutha uma kuwukuthi ayidlulanga kuNokulindela. √/ • Umama kaSandanezwe uthi indodana yakhe kwakumele okungenani imane ithume uNomkhizo kubo kaNokulindela ayobazisa ngohambo lomfowabo lokuya enyangeni. √/ • Ingqondo kaSandanezwe yayibukeka ididekile ngesikhathi edlula ekhaya.√/ • Izesheli zikaNokulindela zazizosizakala uma ziyizwe kuqala le ndaba kaSandanezwe. √ (2) • UNomkhizo wethembisa ukuchazela uNokulindela ngesimo sikaSandanezwe uma kwenzeka behlangana nonina uthi akaliboni iphutha kulokho. 1.4 A √/Uzolulama. √ (1) 1.5 1.5.1 C√/UNokulindela√ (1) 1.5.2 D√/Umthandazi√ (1) 1.5.3 B√/Inyanga√ (1) 1.5.4 A√/UMkhumane√ (1) 1.6 UMbeje noMbuyisa bobabili bayizinyanga ezazizama ukwelapha uSandanezwe.√√ (2) 1.7 Ngiyavuma ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Uvela kancane kule noveli. √√/ • Alilikhulu iqhaza alibambile, uvela ngenxa yesimo sokuthi uNonkamfela wayefuna isitho sangasese somuntu wesifazane. √√/ • Azikho izigameko noma udweshu oluthinta yena. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 4 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UJiyane wanikeza uZabalaza umuthi wentando ayezonqoba ngawo uNokulindela. √/ • UNomgedla wavakashela kubo kaNokulindela ukuze athole kahle ithuba lokwenza lokho ayekucelwe ngukanina wakhe. √/ • UNokulindela wagula kakhulu emuva kokuba uNomgedla emfakele umuthi ayewunikezwe uZabalaza. √/ • Wagcina elikhulumile iqiniso uNomgedla mayelana nokuthinteka kwakhe ekuguleni kukaNokulindela. √ (3) 1.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UNonkamfela wanikeza uSandanezwe ithemba lokuthi wayezohamba kwakhe esesindile esengumqemane kodwa lokho kwangenzeka.√/ • Wathatha imali yenkokhelo kuSandanezwe ngaphandle kokumnikeza usizo eyeludinga.√/ • Watshela uSandanezwe ukuthi umuthi ayezomelapha ngawo wawuzodinga ukuthakwa ngesitho sangasese somuntu wesifazane, lokhu kwenza ukuthi uSandanezwe akhathazeke ngoba kwakuzomele kufe omunye umuntu ukuze kusinde yena.√/ • Wachithela uSandanezwe isikhathi ngokuthi angasheshi amazise ukuthi isifo siyamphica. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 1.10 Izimpendulo ziyokwehluka: Abanye bayothi: Kwaba isenzo esihle ngoba ... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Ngesikhathi kusanda kufika ingculazi eNingizimu-Afrika uHulumeni wayengayikhiphi imithi yokuyidambisa, ngakho-ke kwakungeke kumsize ngalutho ukuhlala kwakhe esibhedlela uSandanezwe. √√/ • Kwakungenzeka ukuthi odokotela bamkhiphe esibhedlela ngaphandle kokumelapha uma bengavumelekile ukunikeza iziguli imithi yokudambisa ingculazi. √√/ • Isimo sasimphoqa uSandanezwe ukuthi ayozama usizo ezinyangeni ngoba kwakuyisifo esisha lesi esasibaphica odokotela.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) NOMA Abanye bayothi: Kwaba isenzo esibi ngoba... Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Odokotela babezomnika imithi yokuthiba izinhlungu. √√/ • Odokotela babezomeluleka ngokudla okunomsoco okwakufanele akudle.√√/ • Odokotela babezomeluleka ngokwengqondo. √√/ • Babezomeluleka ukuthi azivocavoce.√√/ • Wayengakwazi ukuthi aqhubeke aphile isikhathi eside uma elalela okushiwo ngodokotela. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 5 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka KANYE ISIQESHANA B 1.11 Ugobisamashinga. √ (1) 1.12 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Kwakukhona uFohloza owayebhekene nokwamukela iziguli ezifikayo emzini kaNonkamfela.√/ • Kwakungathathi isikhathi eside ngaphambi kokuthi iziguli zithole usizo. √/ • Abasuka kude babephiwa ukudla baphiwe nendawo yokuhlala. √/ • Izivakashi ezazivakashela abagulayo zazinikezwa indawo yokulala. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (1) 1.13 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Usilandisa indaba kusuka ekuqaleni kuze kuyofika ekugcineni.√√/ • Usichazela ngobunjalo babalingiswa.√√/ • Usichazela ngemizwa nemicabango yabalingiswa. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 1.14 1.14.1 Ukwehlelwa izinto ezimbi√/ukuba sesimweni lapho izinto zakho zingahambi kahle.√ (1) 1.14.2 Ukuhlala komuntu wesifazane aze abe mdala engaganile. √ (1) 1.15 OKUBILI kwalokhu okulandelayo: Umbhali ufuna ukusikhombisa ukuthi umuntu uyadinga ukwesekwa umuntu wangaphandle ongumngane uma ebhekene nobunzima√ ngoba... • USebenzile wabonisa uNokulindela ukuthi angayilaleli into eshiwo uZabalaza ngoba kwakungenzeka ukuthi uqamba amanga ukuze anyundele uSandanezwe. √/ • Wamduduza ngokuthi izimo zabo zicishe zifane ngoba naye wayekade aligcina isoka lakhe. √/ • Wameluleka ngokuthi abekezele alinde ngoba uSandanezwe wayenezizathu zakhe zokuthi angambhaleli. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 1.16 Umlingiswa omkhulu uSandanezwe ubhekene nenkinga yokuthola umuntu ozomelapha esifweni esasesimgulise isikhathi eside. √√ (2) 1.17 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Ngangiyomeluleka ngokuthi ake athole kahle iqiniso lokuthi uSandanezwe uphethwe yini ngaphambi kokuthi athathe isinqumo sokumshiya/sokumala.√/ • Ngangiyomeluleka ngokuthi angahlangani noSandanezwe ngokocansi ngoba kwakungenzeka ukuthi uphethwe ingculazi.√/ • Ngangiyomeluleka ngokuthi akahambe aye enyangeni lapho okwakulashelwa khona uSandanezwe ayozizwela yena iqiniso.√/ • Ngangiyomeluleka ngokuthi nakuba engenaso isiqiniseko sokuthi uphethwe yini uSandanezwe kepha akaqhubeke ameseke njengesoka lakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 6 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 1.18 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Usebenzise indlela yokuthi abalingiswa bethulwe ngengxoxo yabanye abalingiswa.√ Lokhu kwenze sathola izimpawu ezahlukene zabalingiswa ikakhulukazi labo abangaqavile, njengomthandazi uNdebele owethulwe ngokuchazwa ngumama kaSandanezwe engxoxweni yabo njengomuntu owusizo ekwelapheni abagulayo.√ • Abanye abalingiswa ubethule ngezenzo nokuthi bazikhulumele bona.√ Lokhu kwenze yanongeka indaba lapho ubunjalo bomlingiswa bugqama ngendlela esamdlalo, ezenzweni nasenkulumweni yakhe. Isibonelo: Ukuthi uNonkamfela ungumuntu ongethembekile sikuthola ngezenzo nenkulumo yakhe lapho engaphumeli obala kuSandanezwe ukuthi uyehluleka ukumelapha isifo sakhe. √ • Umbhali uphinde wasebenzisa indlela yokubachaza yena ngokwakhe abalingiswa.√ Lokhu kwelekelele ngokuthi akwazi ukusinikeza umlando womlingiswa ngaphambi kokuqala kwendaba, njengempilo kaSandanezwe ngesikhathi esebenza ezitimeleni zamanzi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) [35] NOMA Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 7 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 2: KUSINDA KWEHLELA ENDODEN – SJ Mchunu ISIQESHANA C 2.1 BabeseGoli.√/Babesedolobheni√ (1) 2.2 Ukuhamba yedwa edolobheni eGoli.√ (1) 2.3 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Izinsizwa ezazihlala noManyoba ehostela zavuka ngakusasa zaya emsebenzini. √/ • Ngesikhathi esesele yedwa uManyoba wayecabanga engakholwa ukuthi uye ngempela lo oseseGoli. √/ • Wayecabanga nangabantu bangakubo ukuthi babengazi ukuthi useseGoli bona babezitshela ukuthi usesemapulazini.√/ • Wayesaba ukuphumela ngaphandle ngoba wayengazi muntu kule ndawo. √ (2) 2.4 A √ Ukucabanga into okungeyona. √ (1) 2.5 2.5.1 B √/Inkosi yaseMachunwini √ (1) 2.5.2 D √/Uhlala eBergville √ (1) 2.5.3 A √/Wayeganwe uMaNgubane √ (1) 2.5.4 C √/Umnini wepulazi √ (1) 2.6 UNgobese noDoda babesebenza noManyoba efemini.√√ (2) 2.7 Ngiyavuma ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Ivela kancane kule noveli. √√/ • Alilikhulu iqhaza alibambile, uvela ngenxa yesimo sokuthi wabona ukuhlupheka kukaManyoba wayesethatha isinqumo sokuthi amsize. √√/ • Azikho izigameko noma udweshu oluthinta le ndoda.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 2.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UManyoba wathatha umhlalaphansi emsebenzini. √/ • Ngesikhathi esesemsebenzini wayengazibekelanga imali yomhlalaphansi.√/ • Bagcina sebephelelwe yimali yokuzondla benoMaNdlovu. √/ • UManyoba wenza umcinjana omncane wamema amadodana akhe ngoba enenhloso yokuthi abonisane nawo.√/ • Amadodana akhe athatha isinqumo sokubahlalisa ngokwehlukana benoMaNdlovu.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 8 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UMaNene wayehlupha uMaNdlovu ngesikhathi ehlala nabo emzini wabo eGoli.√/ • UMaNene wakhulisa izinkinga zikaMaNdlovu ngokuba angamvumeli ukuba athandaze uma esezolala.√/ • UMaNene wayencisha umamezala wakhe ukudla.√/ • UMaNene wayengafuni ukuthi uMaNdlovu abe nobudlelwane obuhle nomzukulu wakhe uThembalihle.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 2.10 Izimpendulo ziyokwehluka: Abanye bayothi: Kwaba isenzo esihle ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Kwakuyimali yakhe, ngakho-ke wayenelungelo lokwenza akuthandayo ngayo. √√/ • Amadodana akhe wayesewafundisile esekwazi ukuzimela, ngakho-ke sasingekho isidingo sokuthi awanikeze imali.√√/ • Amadodana akhe awabaphathanga kahle ngesikhathi behlala nawo ngokwehlukana noMaNdlovu ngakho-ke sasingekho isidingo sokunikeza abantu abangenabo ubuntu ifa. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) NOMA Abanye bayothi: Kwaba isenzo esibi ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • UManyoba waphindisela okubi ngokubi okuyinto engamukelekile.√√/ • UManyoba kwakumele abe yisibonelo esihle ezinganeni zakhe ukuze zifunde isifundo kuyena.√√/ • Amadodana kaManyoba ayesekhombisa ukuzisola, ngakho-ke kwakumele alwamukele uxolo ukuze umndeni ubumbane.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA D 2.11 Wayenzela ubaba wakhe ukudla.√ (1) 2.12 Akazange abe nobudlelwano nomunye umuntu ngesikhathi uManyoba esebenza kude eGoli.√/ (1) 2.13 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Usilandisa indaba kusuka ekuqaleni kuze kuyofika ekugcineni.√√/ • Usichazela ngobunjalo babalingiswa.√√/ • Usichazela ngemizwa nemicabango yabalingiswa. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 9 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 2.14 2.14.1 Ummbila ophekiwe, wagaywa ngetshe waba isicaba.√ (1) 2.14.2 Amanzi aqhuma/aphuma phansi.√ (1) 2.15 OKUBILI kwalokhu okulandelayo: Umbhali ufuna ukusikhombisa ukuthi umuntu ungumuntu ngabantu√ ngoba... • Izinsizwa zangakubo kaManyoba zazimeseka kukho konke ayekwenza. √/ • Zamnikeza indawo yokuhlala ehositela, zamondla ngesikhathi engakawutholi umsebenzi. √/ • Enye yezinsizwa zangakubo yamtholela umsebenzi emayini. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 2.16 Umlingiswa omkhulu onguManyoba ubhekene nenkinga yokufuna imali ukuze alobole uNtombi, akhe umuzi wakhe. √√ (2) 2.17 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Ngangiyomphatha kahle ngoba ngimkhombisa inhlonipho eyayimfanele.√/ • Ngangiyomphatha kahle ngoba ubabezala ufana nse nobaba ongizalayo.√/ • Ngangiyomphatha kahle ngoba uManyoba wayedinga ukubongwa ngendlela ayekhulise kahle ngayo amadodana akhe. √/ • Ngangiyokwenza isiqiniseko sokuthi ubaba unakho ukudla njengomuntu osemdala.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (3) 2.18 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Usebenzise indlela yokuthi abalingiswa bethulwe ngengxoxo yabanye abalingiswa.√ Lokhu kwenze sathola izimpawu ezahlukene zabalingiswa ikakhulukazi labo abangaqavile, njengoNtombela ochazwe nguManyoba njengomuntu owayengathembekile kumkakhe.√ • Abanye abalingiswa ubethule ngezenzo nokuthi bazikhulumele bona.√ Lokhu kwenze yanongeka indaba lapho ubunjalo bomlingiswa bugqama ngendlela esamdlalo, ezenzweni nasenkulumweni yakhe. Isibonelo: Ukuthi uManyoba ungumlingiswa okhuthele emsebenzini kugqama ngezenzo zakhe lapho eze ekhushulelwa esikhundleni ngenxa yobuqotho ayebukhombisa kubaphathi befemu.√ • Umbhali uphinde wasebenzisa indlela yokubachaza yena ngokwakhe abalingiswa.√ Lokhu kwelekelele ngokuthi akwazi ukusinikeza umlando womlingiswa ngaphambi kokuqala kwendaba njengempilo kaManyoba ekukhuleni kwakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 10 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 3: UMSHADO – N Zulu ISIQESHANA E 3.1 Babesendlini kaTholakele.√/Babesemjondolo√/BabeseNyawushane√ (1) 3.2 Isicelo sikaBhekani sothando/sokumshada.√ (1) 3.3 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UBhekani utshela uTholakele ukuthi unguthisha. √/ • UTholakele uyamangala ukuzwa ukuthi uBheki unguthisha. √/ • UTholakele wathi naye wayefisa ukuba uthisha kodwa kwangahamba njengezifiso zakhe.√/ • UBhekani noTholakele baqabulana ngesikhathi sebevalelisana.√/ • UBhekani akabange esama wahamba inhliziyo yenelisekile. √ • UBhekani akazanga ukuthi ngakusasa kwakuzokwenzekani phakathi kwakhe noTholakele kwezothando. √ (2) 3.4 A √/Ukucabangisisa ngokuthile.√ (1) 3.5 3.5.1 B √/Ufika ngephupho √ (1) 3.5.2 D √/Uthanda ukulwa √ (1) 3.5.3 A √/Uphenyo esibhedlela √ (1) 3.5.4 C √/Uzakhela izibhamu √ (1) 3.6 Bobabili babengahambisani nokuthi uBhekani ashade nomfelokazi onguTholakele. √√ (2) 3.7 Ngiyavuma ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Uvela kancane kule noveli. √√/ • Alilikhulu iqhaza alibambile, uvela ngenxa yesimo sokuthi uTholakele wayelaliswe esibhedlela. √√/ • Azikho izigameko noma udweshu oluthinta yena. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 3.8 Izigameko ezaholela ekulweni kukaBhekani noBhatomu yilezi: • UBhekani wafika kwaTholakele endlini kukhona uBhatomu, wacela ukuxoxa noTholakele emnyango kodwa wamnqabela uBhatomu.√/ • UTholakele wazama ukusukuma ngenkani kodwa uBhatomu wamhlalisa phansi.√/ • UTholakele waphinde wazama ukusukuma kodwa uBhatomu wamthela ngempama.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 11 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kuzikhulisa ngokuthi uPamella ungumngane kaTholakele ayedla naye izidakamizwa.√/ • Kuzikhulisa ngokuthi uPamella nguyena owathunyelwa nguTholakele ukuyolanda imali esikoleni kuBhekani, le mali abagcina bengayibuyisanga.√/ • UBhekani wababona bemuncana amabele okukhombisa ukuthi banobudlelwane bezocansi.√/ • UBhekani kwamphatha kabi ukufica uPamella noTholakele bebala imali engaqondakali endlini kaTholakele, ebe engabazi ukuthi bayithathaphi. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 3.10 Izimpendulo ziyokwehluka: Abanye bayothi: Kwaba isenzo esihle ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wayelandela okwakufunwa inhliziyo yakhe. √√/ • Wayenelungelo lokuzikhethela umuntu othandwa uyena nangakwazi ukwakha umuzi naye.√√/ • Wayengakholelwa ezintweni zamasiko ngakho-ke wayengakushayi mkhuba ukuthi uTholakele wayengumfelokazi osazilile.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) NOMA Abanye bayothi: Kwaba isenzo esibi ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Kwakuyihlazo emndenini wakhe ukuthi afise ukushadelwa umfelokazi.√√/ • Kwakuyisenzo esibi ngoba uTholakele wayesazilile. √√/ • Kwakuxabanisa uBhekani nobaba wakhe osewashona.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA F 3.11 Babiza imali enkulu yelobolo.√ (1) 3.12 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Wazibuyela yena wazozehlisa waxolisa nangephutha lakhe. √/ • Wambekezelela uBhekani noma esetshengisile ukuthi umthanda kakhulu uTholakele kunaye. √/ • Wafika wazomeseka emshadweni. √/ • Emva kokuboshwa kukaTholakele, nguLindiwe nomama kaBhekani kuphela abasondela kuye, uLindiwe wabe esethi akaye kongena emotweni. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (1) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 12 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.13 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Usilandisa indaba kusuka ekuqaleni kuze kuyofika ekugcineni.√√/ • Usichazela ngobunjalo babalingiswa.√√/ • Usichazela ngemizwa nemicabango yabalingiswa. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 3.14 3.14.1 Into ekubambayo ungaphunyuli.√ (1) 3.14.2 Ukubaleka.√/Ukuyeka.√ (1) 3.15 OKUBILI kwalokhu okulandelayo: Umbhali ufuna ukusikhombisa ukuthi basekhona abangani abaneqiniso futhi abangasabi ukukhuluma iqiniso ngisho kuthiwa libaba kangakanani√ ngoba... • USifiso wamtshela uBhekani ngobungozi bokuthandana nomfelokazi.√√/ • USifiso watshela uBhekani ngobungozi bukaBhatomu owayefuna ukungena uTholakele. √/ • USifiso wamtshela ngezinto ezingekho emthethweni nezazidayiswa oTholakele noPamella. √/ • USifiso wameluleka ngokuthi ahambe ayolunguza endlini kaTholakele uma kuvakashe uPamela. √/ • USifiso watshela uBhekani ukuthi uTholakele uyafunwa abasemzini. √/ • Ngesikhathi uSifiso ebona ukuthi uBhekani uzimisele ngoTholakele wamethembisa ukuthi uzomeseka yize ayengahambisani nesinqumo sakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) 3.16 Umlingiswa omkhulu onguBhekani ubhekene nenkinga yokufuna umuntu ozomgana njengokuyalelwa yiphupho likayise. √√ (2) 3.17 Izimpendulo ziyokwehluka: Abavumayo bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Ngangizoya emshadweni ngiyokweseka umshana kulolu suku lwakhe olubalulekile empilweni. √/ • Amalungu omndeni anesibopho sokwesekana ngaso sonke isikhathi. √/ • Ukungayi emshadweni kwakuyodala uqhekeko emndenini. √/ • Ukungafiki kwami njengomuntu ongumalume kwakuzoba yihlazo. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) NOMA Abaphikayo bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Ngangingeke ngiye ngoba ngangizobe ngingahambisani nokuthi umshana ashade umfelokazi. √/ • Lo mshado wawungenazo izibusiso zamadlozi, ngakho-ke ngangingeke ngiye ngoba nami ngangizogcina senginamabhadi. √/ • Ukuya kwami emshadweni kwakuzoba sengathi ngiyameseka umshana wami ekushadeni nomfelokazi.√/ • Ngangingeke ngiye ngoba ngangingeyona ingxenye yabantu abahlela ukulotsholwa kukaTholakele.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 13 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 3.18 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Usebenzise indlela yokuthi abalingiswa bethulwe ngengxoxo yabanye abalingiswa.√ Lokhu kwenze sathola izimpawu ezahlukene zabalingiswa, njengendlela yokuziphatha kukaTholakele enobugebengu, etholakala engxoxweni kaBhekani noSfiso besesikoleni. √ • Abanye abalingiswa ubethule ngezenzo nokuthi bazikhulumele bona.√ Lokhu kwenze yanongeka indaba lapho ubunjalo bomlingiswa bugqama ngendlela esamdlalo, ezenzweni nasenkulumweni yakhe. Isibonelo: Ukuthi uZenze ungumuntu oyisigebengu sikuthola ngezenzo nenkulumo yakhe lapho esetshenziswa khona nguTholakele. √ • Umbhali uphinde wasebenzisa indlela yokubachaza yena ngokwakhe abalingiswa.√ Lokhu kwelekelele ngokuthi akwazi ukusinikeza umlando womlingiswa onguTholakele ukuthi wayeshadile, washonelwa umyeni wakhe. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (2) [35] AMAMAKI ESIQEPHU A: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 14 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU B: UMDLALO UMBUZO 4: ABABULALI BENYATHI – RM Mngadi ISIQESHANA G 4.1 Uyinduna yenkosi uShandu. √ (1) 4.2 Ukuvumela ikhansela uDuma uma licela imvume ngohlelo afuna ukulwenza endaweni. √ (1) 4.3 Inkosi uShandu ithi osopolitiki bathi intando yeningi ilungelana nabaholi abavotelwayo. √√ (2) 4.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ukungathobelani phakathi kwenkosi uShandu nekhansela uDuma. √/ • UDuma uzibona emkhulu kunenkosi ngoba ethi yena wakhethwa ngentando yeningi. √/ • Kukhona amashoshozela okuyinduna nonobhala wekhansela, abangazami ukudala ukuthula phakathi kwekhansela nenkosi. √/ • Unobhala uMbandlwa ukholelwa ukuthi sesiphelile isikhathi samakhosi sekumele kuphathe amakhansela. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 4.5 B√/Ukwenza okuphambene.√ (1) 4.6 4.6.1 C√/UMazongolo.√ 4.6.2 D√/Ezombusazwe.√ 4.6.3 A√/Indaba esicongweni.√ 4.6.4 B√/Unodlame.√ (4) 4.7 OKUKODWA kulokhu okulandelayo: • Izigameko zomdlalo weshashalazi zihlelewe ukuba umbukeli azibonele yena ngokwakhe zenzeka eshashalazini kanti kulona wokufunda umfundi wakha isithombe nje emqondweni ngalokho akufunda encwadini.√√/ • Umdlalo weshashalazi uqoqekile ngokwendawo lapho kwenzeka khona indaba, ngakho akulula ukuba ugcogcome kanti owokufundwa wona ukhululekile ngokwendawo, umdlali ungamthola eThekwini uphinde futhi umthole eGoli ngaphandle kwenkinga.√√/ • Umdlalo weshashalazi uqoqekile ngokobude besikhathi osithathayo, ngeke wakhula nomdlali kusukela ekuzalweni kwakhe aze abe yikhehla noma isalukazi kanti owokufundwa wona ukhululekile ngoba asimboni umdlali kepha konke kutholakala ngokufunda kuphela bese kwakheka isithombe emqondweni womfundi ngezigaba ezahlukene zempilo yakhe.√√/ • Kunezinto ezingeke zakwazi ukuletheka eshashalazini ziphila njengamabhubesi, isitimela, ibhanoyi nokunye kepha emdlalweni wokufundwa akunankinga lokhu ngoba konke okwenzekayo kutholakala ngokufunda nje kuphela bese kwakheka isithombe sakho emqondweni womfundi.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 15 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 4.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UMbandlwa wayengunobhala wekhansela uDuma. √/ • Nguye owayeshoshozela ukuthi uDuma angayilaleli inkosi okuyikho okwakukhulisa umdlalo. √/ • Wayehamba echoma izaziso uma ikhansela lizobamba umhlangano.√/ • Waba ngomunye owashona endaweni okwenza uDuma wakubona ukubaluleka kokuletha ukuthula endaweni.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) 4.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UDuma washintsha ukucabanga wazisola sekubulewe uMbandlwa, ishoshozela lakhe. √/ • Wazibona esecela usizo lokuvikeleka emaphoyiseni.√/ • Wayesezisola ngokungalaleli izeluleko zikaSayitsheni.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 4.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UMaShezi noMaNgema bakwazi ukushintsha indlela abayeni babo ababecabanga ngayo ngaphandle kokusebenzisa udlame.√/ • UMaShezi noMaNgema babamba iqhaza elikhulu ekugqugquzeleni ukuba kube noxolo endaweni.√/ • Bazama ngakho konke okusemandleni ukuthi kuphele ukuchitheka kwegazi endaweni. √/ • Bakhombisa ukukhula ngomqondo ngokuthi bacabangele isizwe kunokuzicabangela bona nezikhundla zabo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA H 4.11 Yi-R1 000. √/inkulugwane yamarandi. √ (1) 4.12 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Emhlanganweni owawubizwe yikhansela kwezwakala amadoda esehlabelela ebanga umsindo ephazamisa umhlangano. √/ • Uma uMbandlwa ethi uyawangenisa wabuya ngokushesha esopha ekhanda. √/ • Induna uDlamini yakhomba uDuma ngenduku yamhlohloloza esifubeni.√/ • Yashaya uDuma ngenduku emlenzeni.√/ • UDlamini wakhipha abantu ababeze emhlanganweni ngenduku. √/ • UDlamini wadabula incwadi yokubhalela eyayisetafuleni wayilahla phansi.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 16 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 4.13 Imiyalelo yokwenzeka enkundleni yiyona ecacisela kabanzi umfundi wencwadi ngesimo sabalingiswa, indlela abethula ngayo inkulumo, iminyakazo abayenzayo nokunye njengoba sibona kulesi siqeshana, umyalelo wokwenzeka enkundleni ocacisa okwenziwa nguDlamini ngesikhathi ekhuluma enikeza incazelo ngecala lakhe lokushaya uMbandlwa othi (asukume uDlamini). √√ (Nokunye okuyoshiwo ngumfundi) (2) 4.14 Kwaholela ekuthini kwakheke uxolo phakathi kukaDuma neNkosi uShandu kanjalo nasemphakathini wonke. √√ (2) 4.15 Uvuthondaba lulapho kwakunomhlangano wokuthelelana amanzi owawuphethwe nguMfundisi uMazongolo, lapho esefunda incwadi eyayibhalwe yinkosi.√√ (2) 4.16 Imibono iyokwehluka. Abathi bayavumelana bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ukufunda kuyawuvula umqondo womuntu akwazi ukucabanga kahle. √/ • Ukufunda kwenza umuntu akwazi ukucabangela isimo esingakenzeki, njengoba uMaShezi ayesefuna kube noxolo ukuze kungaphindi kubuye udlame. √/ • Ukufunda kuyamenza umuntu akwazi ukulalela njengoba uMaShezi ayesefuna uDuma aye lapho ebizwa yinkosi. √ NOMA Abathi abavumelani bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Umuntu uzalwa nabo ubuholi, akabufundeli esikoleni. √/ • Naye uMaShezi wayecabanga njengabo abantu basendaweni kodwa ebe efundile. √/ • Wayejatshuliswa ukuthi usezokhothanyelwa njengenkosikazi yekhansela. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 4.17 Izinto EZINTATHU engingazenza ngendlela eyehlukile: • Ukulalela uma kukhona okukhulunywayo engingakwazi, hhayi ukuqinisa ikhanda njalo. √/ • Ukunikeza inkosi izeluleko ezakhayo hhayi ukugqugquzela impi. √/ • Ukuxazulula izinkinga ngokuxoxisana ngingalusebenzisi udlame.√/ • Ukuhlonipha bonke ubuholi obukhona endaweni.√/ • Ukuvimba ngazo zonke izindlela ukuchitheka kwegazi nokuphuma kwemiphefumulo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 17 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 5: ICALA KALIBOLI – VM Mbhele ISIQESHANA I 5.1 USonto wayeyilungu lekomidi lezezimali kuleli bandla.√ (1) 5.2 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Kuningi ukonakala aseke wakwenza empilweni yakhe njengokuthandana noMbhele emazi ukuthi uganiwe.√/ • USonto wenza itulo lokubulala uMaNtuli. √/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi.) (1) 5.3 UMfundisi wayezotshela amaphoyisa nebandla. √√ (2) 5.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • USonto akazange amvakashele uMthofi ngesikhathi eboshiwe.√/ • USonto akazange amkhokhele uMthofi imali yesethembiso.√/ • Kwathi uSonto esembizile uMthofi ukuthi azolanda imali yakhe, wathola ukuthi isintshontshiwe.√/ • UMthofi wayefika emzini kaMbhele asabise uSonto ngokumdubula.√/ • Wayesesikaza ukuthatha uZinhle uma uSonto engamkhokheli imali yakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 5.5 A√/Kuningi okubi esengakwenza.√ (1) 5.6 5.6.1 C√/Umakhelwane kaMbhele.√ 5.6.2 D√/Ubugebengu.√ 5.6.3 A√/Indaba isesicongweni.√ 5.6.4 B√/Unodlame. √ (4) 5.7 OKUKODWA kulokhu okulandelayo: • Izigameko zomdlalo weshashalazi zihlelewe ukuba umbukeli azibonele yena ngokwakhe okwenzekayo kanti kulona wokufunda umfundi wakha isithombe nje emqondweni ngalokho akufunda encwadini.√√/ • Umdlalo weshashalazi uqoqekile ngokwendawo lapho kwenzeka khona indaba, ngakho akulula ukuba ugcogcome kanti owokufundwa wona ukhululekile ngokwendawo, umdlali ungamthola eThekwini uphinde futhi umthole eGoli ngaphandle kwenkinga.√√/ • Umdlalo weshashalazi uqoqekile ngokobude besikhathi osithathayo, ngeke wakhula nomdlali kusukela ekuzalweni kwakhe aze abe yikhehla noma isalukazi kanti owokufundwa wona ukhululekile ngoba asimboni umdlali kepha konke kutholakala ngokufunda kuphela bese kwakheka isithombe emqondweni womfundi.√√/ • Kunezinto ezingeke zakwazi ukuletheka eshashalazini njengamabhubesi, isitimela, ibhanoyi nokunye kepha emdlalweni wokufundwa akunankinga lokhu ngoba konke okwenzekayo kutholakala ngokufunda nje kuphela bese kwakheka isithombe sakho emqondweni womfundi.√√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 18 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 5.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UDlamini nguye owathatha imali eyayifihlwe nguSonto ngaphandle kwegceke likaMbhele, okuyikho okwakhulisa isixakaxaka. √/ • UDlamini wayebona konke okwakwenzeka kwaMbhele uma uMbhele esemsebenzini, wabe esetshela uMbhele ukuthi akaqaphele. √/ • Nguye owaxwayisa uMbhele ukuthi impilo yakhe isengcupheni ngoba ebona abafana abahlala bengena emzini wakhe uma engekho. √/ • UMbhele nommeli uNtshangase babecashe kwaDlamini belinde ukubona abafana ababeshiwo nguDlamini. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) 5.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kwakungaba nokuphazamiseka ezifundweni zakhe kwazise wayesezofunda endaweni angayijwayele. √/ • Kwakuzomphazamisa ngoba kwakungenzeka ukuthi isikole esisha sisemuva noma siphambili kakhulu ngezifundo kunalesi aphuma kuso. √/ • Wayezolahlekelwa abangani ayesebazi. √/ • Wayezoba nengcindezi/ukhwantalala ngoba engasahlali nabazali bese kumenza angenzi kahle esikoleni. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 5.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Incwadi yefa iyasiza ngoba yenza ukuthi izifiso zomnikazi wefa zenzeke njengokufisa kwakhe, njengoba uMbhele ayefisile ukuthi lingabiwa ifa lakhe kuze kutholakale ababulali bakhe uma efe ngokungaqondakali.√/ • Incwadi yefa yenza ukuthi ifa lomnikazi lingaweli ezandleni ezingafanele, lalingawela kuSonto kanti nguye ongumbulali.√/ • Ifa labiwa ngendlela efanele lenelise bonke okufanele bahlomule, kuleli likaMbhele uSonto wayengeke athole lutho.√ (2) KANYE ISIQESHANA J 5.11 Wayengenayo imali./ Yalahleka/ Akayitholanga lapho ayeyifihle khona/ yantshontshwa nguDlamini.√ (1) 5.12 • Bahilizisana ngoba uSonto wayefuna ukungena ngenkani kodwa umseshi wathi akathandaze emi ngaphandle.√/ • USonto wayelokhu ethetha ebuza ukuthi umthetho onjani lo ovimbela abantu ukuthi bathandaze. √/ • USonto wacasuka wasabisa uNhleko ngokuthi uzombika kubaphathi ngokumenqabela ukungena ewodini.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) 5.13 Imiyalelo yokwenzeka enkundleni yiyona ecacisela kabanzi umfundi wencwadi ngesimo sabalingiswa, indlela abethula ngayo inkulumo, iminyakazo abayenzayo nokunye njengoba sibona kulesi siqeshana, umyalelo wokwenzeka enkundleni ocacisa isimo sikaSonto lapho ekhuluma nonina uMaMkhize othi (Ngokucikeka).√√/ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 19 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 5.14 Kwaholela ekuthini uSonto angalitholi ifa ayethembe ukuthi uzolithola uma ebulala umyeni wakhe uMbhele. √√ (2) 5.15 Uvuthondaba lutholakala lapho uNhleko ebamba uMthofi noToronto bezungeza umuzi kaMbhele, bawakhipha wonke amaqiniso ezimfihlo zikaSonto. √√ (2) 5.16 Imibono iyokwehluka. Abathi bayavumelana bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kujwayelekile ukuthi umuntu ongenaso isitifiketi somsebenzi azame izindlela ezingalungile zokuziphilisa. √/ • Abanye bayashesha ukukhipha umphefumulo uma nje bethenjiswe imali, njengoba uMthofi ayebulala ephindelela. √/ • UMthofi akakaze ezwakale ekhuluma ngokuyofuna umsebenzi kodwa zonke izigameko atholakala kuzo emdlalweni zingezobugebengu. √/ • Kujwayeleke ukuthi umuntu onamathuba okuqasheka, azicabangele ngekusasa lakhe aphile impilo eqondile. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Abathi abavumelani bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Baningi abantu abenza ubugebengu befundile. √/ • Ukungawutholi umsebenzi ufundile kungamholela umuntu ebugebengwini. √/ • Ukukhulela endaweni enobugebengu kuyamenza umuntu ukuthi naye abenze ngisho efundile. √/ • Abanye abantu bazalwa benomthambo wobugebengu. √ (2) (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) 5.17 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Ngangiyokwethembeka kumkami ngingabi naye umuntu engihlekisana naye. √/ • Ngangiyovula umqondo ngimbhekisise uSonto ngoba zazikhona izinkomba zokuthi akathembekile, njengesizathu asinikeza uMbhele ngesikhathi embuza ngabafana abaphuma kwakhe bebaleka. √/ • Emva kokuqwashiswa nguDlamini ngoSonto ngangingeke ngisamazisa ngezindlela zami zosuku. √/ • Ngangingeke ngimthinte uSonto uma ngibona imoto engilandelayo, kunalokho ngabe ngathinta amaphoyisa. √/ • Ngangingathola onogada/abaqaphi ababezongiqapha ubusuku nemini.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) [35] Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 20 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka UMBUZO 6: ISIKO NELUNGELO – N Zulu ISIQESHANA K 6.1 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • UThenjiwe wayegane uSikhumbuzo insizwa yakwaZungu. √/ • UThenjiwe wangenwa uDumisani enye insizwa yakwaZungu. √ (1) 6.2 Uthi angavumi ukwenza lokhu okushiwo abasemzini ukuthi angenwe uDumisani. √ (1) 6.3 Abantu bavele bacabange ukuthi wawuvele ubabhangqile abafokazi labo. √√ (2) 6.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Emuva kokushona komyeni wakhe uSikhumbuzo, uThenjiwe wayefisa ukubuyela kubo. √/ • AbakwaZungu babengafuni ukumdedela. √/ • Babefisa ukuthi angenwe nguDumisani. √/ • Bathi uma ehluleka yilokho uThenjiwe bayocela imali yabo yelobolo. √ (2) 6.5 C√/Ukuxakeka. √ (1) 6.6.1 C√/OwakwaMondise. √ 6.6.2 D√/Isiko nelungelo. √ 6.6.3 A√/Indaba isesicongweni. √ 6.6.4 B√/Umngani kaThenjiwe. √ (4) 6.7 OKUKODWA kulokhu okulandelayo: • Izigameko zomdlalo weshashalazi zihlelewe ukuba umbukeli azibonele yena ngokwakhe okwenzekayo kanti kulona wokufunda umfundi wakha isithombe nje emqondweni ngalokho akufunda encwadini.√/ • Umdlalo weshashalazi uqoqekile ngokwendawo lapho kwenzeka khona indaba, ngakho akulula ukuba ugcogcome kanti owokufundwa wona ukhululekile ngokwendawo, umdlali ungamthola eThekwini uphinde futhi umthole eGoli ngaphandle kwenkinga.√/ • Umdlalo weshashalazi uqoqekile ngokobude besikhathi osithathayo, ngeke wakhula nomdlali kusukela ekuzalweni kwakhe aze abe yikhehla noma isalukazi kanti owokufundwa wona ukhululekile ngoba asimboni umdlali kepha konke kutholakala ngokufunda kuphela bese kwakheka isithombe emqondweni womfundi.√/ • Kunezinto ezingeke zakwazi ukuletheka eshashalazini njengamabhubesi, isitimela, ibhanoyi nokunye kepha emdlalweni wokufundwa akunankinga lokhu ngoba konke okwenzekayo kutholakala ngokufunda nje kuphela bese kwakheka isithombe sakho emqondweni womfundi.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 21 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 6.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UMaNzuza wazama ukududuza uThenjiwe ngesikhathi ehlangana naye ebaleka emzini. √/ • Wambonisa ukuthi ukungenwa kuyisiko elaziwayo endaweni. √/ • Wabasola abakwaZungu ngendlela abayethula ngayo indaba yesiko lokungenwa kuThenjiwe. √/ • Wakhombisa ukuzwelana noThenjiwe ngesikhathi uMaMbatha ethetha ebiza uThenjiwe ngomdlwembe. √/ • Wakhulumela uThenjiwe ukuthi bamdedele avakashele ekhaya kubo uma ethanda. √/ • Wathi uzommema eze kwakhe bazoxoxa ngesiko lokungenwa ngesikhathi esifanele. √ (3) 6.9 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kwaba kuhle ngoba ilobolo alizange lisaphindela emuva. √/ • UThenjiwe akazange aboshelwe ukufakela uDumisani ushevu. √/ • UThenjiwe noDumisani bagcina sebehlelisene kahle bagcina sebeshadile. √/ • Ubuhlobo phakathi komndeni wakwaZungu nowakwaMondise baba buhle. √/ • Ukuvuma kukaThenjiwe ukungenwa kwenza ukuba abakwaMondise bagweme ihlazo lokuthi indodakazi yabo ibuye emendweni. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 6.10 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Uma insizwa nentombi bethandana befisa ukushadana babikela abazali, kuqale amalungiselelo okucela isihlobo esihle njengoba kwenzeka nasemndenini kaMondise nokaZungu. √/ • Uma kukhona okwenzekile emndenini owodwa, umndeni omunye uyabikelwa njengoba uMaMbatha wahamba wayobikela umndeni kaMondise ngokugwazwa kukaDumisani. √/ • Uma kuba khona inkinga kwabashadene abalingani bayangenelela bazame ukuxazulula inkinga njengoba baxazulula indaba kaThenjiwe owayesezame ukufakela uDumisani ushevu.√/ • Abalingani bayabuqinisa ubuhlobo, umshado kaDumisani noThenjiwe wajatshulelwa yizinhlangothi zombili. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) KANYE ISIQESHANA L 6.11 Basejele lapho kuboshwe khona uSipho. √ (1) 6.12 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • UDumisani wabamba uThenjiwe efuna ukukhuluma naye ngenkani.√/ • UThenjiwe washaya uDumisani ngetshe ekhanda. √/ • UDumisani wakhahlela uThenjiwe esiswini. √/ • USipho wakhipha ummese wagwaza uDumisani engalweni. √ (3) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 22 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 6.13 Imiyalelo yokwenzeka enkundleni yiyona ecacisela kabanzi umfundi wencwadi ngesimo sabalingiswa, indlela abethula ngayo inkulumo, iminyakazo abayenzayo nokunye njengoba sibona kulesi siqeshana, umyalelo wokwenzeka enkundleni othi, (Limemeza) lapho kucaciswa khona indlela iphoyisa elatshela ngayo uSipho noThenjiwe ukuthi sesiphelile isikhathi sabo sokuxoxa.√√ (2) 6.14 Kwaholela ekuthini uSipho agwetshwe kalula ngendlela engamgculisi ngoba wayengenaye umuntu ozomfakazela kulokho ayekusho. √√ (2) 6.15 Uvuthondaba lwalo mdlalo lulapho uThenjiwe eseshintshe umqondo esevuma ukugana uDumisani engasenayo enye indlela ngoba wayethenjiswe ijele ngokuzama ukubulala uDumisani. √√ (2) 6.16 Abayavumelanayo bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kwakungamele angene izindaba zakwaZungu, uma kunenkinga kwakumele ilungiswe uMondise noZungu.√/ • UNondumiso wayeseshadile ngakho-ke kwakumele angazingeni izindaba zasemzini kadadewabo.√/ • UNondumiso kwakufanele aluleke uThenjiwe ngasese angayi emzini wakwaZungu.√/ • UNondumiso wayeyikhohlwa indawo yakhe ngoba wayeqophisana noMaMbatha.√ NOMA Abangavumelani bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Wayesiza udadewabo owayesenkingeni yokuhlukunyezwa ngenxa yesiko lokungenwa.√/ • Wayezama ukuletha ukuzwana nesixazululo lokhu kwakumphoqa ukuthi aye emzini wakwaZungu.√/ • Uma uNondumiso efike kwaZungu, uMaMbatha wayengamamukeli kahle, lokhu kwakwenza ukuthi bagcine sebeqophisana ngamazwi.√/ • UMondise wayengaluthatheli phezulu udaba lokuhlukunyezwa kukaThenjiwe, ngakho-ke uNondumiso wayephoqwa isimo ukuthi angene agamanxe kulolu daba.√ (2) (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) 6.17 Izinto EZINTATHU kwezilandelayo: • Ngangingalungisa ulimi kuthi uma ngikhuluma ngingakhulumi amagama amabi komunye umuntu, ikakhulukazi kuThenjiwe umakoti wakwakhe njengoba ayembiza ngomdlwembe. √/ • Ngangingamlalela omunye umuntu uma ebeka uvo lwakhe njengoba uMaMbatha engakwazi ukuhlonipha isifiso sikaThenjiwe. √/ • Ngangingakugwema ukuxosha uNondumiso uma ezokhulumela udadewabo. √/ • Ngangingalalela uManzini njengenhloko yekhaya njengoba ayezama ukumtshela ukuthi leli siko lidinga ukuhlolisiswa. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) [35] AMAMAKI ESIQEPHU B: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 23 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU C: IZINDABA EZIMFISHANE IZINYEMBEZI ZOTHANDO – DBZ Ntuli (Umhleli) UMBUZO 7 7.1 'WAKUBONA WAKUBELETHA' – MT Mkhize ISIQESHANA M 7.1.1 Wamfica esitaladini√/emgwaqeni.√/eThekwini√ (1) 7.1.2 Wayazi ukuthi naye ungomunye walabo bantu abake basizwa nguCele.√ (1) 7.1.3 Lawo magama kaCele angihlaba.√ (1) 7.1.4 Amabhasi√ nezitolo. √ (2) 7.1.5 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Isingeniso sale ndaba siqoqekile.√/ • Isingeniso siyashesha ukumveza umlingiswa omkhulu okunguBekezela nenkinga abhekene nayo.√/ • Isizinda siyasithola esingenisweni okuyisikhathi samanje endaweni yasedolobheni. √ (2) 7.1.6 Yebo siyahambelana: UBekezela wakwazi ukusiza uCele ngoba naye wayemsizile phambilini.√√ (2) 7.1.7 OKUKODWA kwalokhu: Isifundo kule ndaba ukuthi: • Ukusiza omunye umuntu ukuzibekela ngoba naye kungenzeka akusize ngelinye ilanga.√ UCele wasiza uBekezela engazi ukuthi naye ngolunye usuku uyoludinga usizo lwakhe. √ • Ungamethembi umuntu ubothemba itshe. √ UCele wathi uma esephuma esibhedlela wathola ukuthi unkosikazi wakhe nezingane abasekho lapho ayebashiye khona.√ (2) 7.1.8 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UCele wasiza uBekezela nabantu ayesebenza nabo ngaphandle kokulindela ukubongwa noma inzuzo ngalokho.√/ • USonhlalakahle wakhombisa ubuntu ngoba akazange ayintshontshe imali eyayishiywe uCele. √/ • UBekezela naye wakhombisa ubuntu ngokuvuma ukuthwala izindleko zomngcwabo ngaphandle kwenkinga. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi okuhambisana nendikimba.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 24 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.1.9 Izimpendulo ziyokwehluka Abathi babezomeseka bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Ngangingameseka ngoba uCele wake wamsiza uBekezela esikhathini esingaphambili.√/ • Ngangingazama ukwehlisa umoya ngingabi nolaka ngamukele isimo esesivelile esibhekene nomyeni wami. √/ • Ngangingameluleka ukuthi angenzi umngcwabo ozodla kakhulu imali.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) NOMA Abathi babengeke bameseka bayothi: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Abantu abangenabani bavamise ukungcwatshwa uHulumeni.√/ • Kwakungenzeka uBekezela angene enkingeni uma izihlobo zikaCele sezifuna isidumbu sakhe.√/ • Ngangingeke ngivume ukuthi asebenzise imali yokufeza izidingo zasekhaya ukungcwaba uCele.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 7.1.10 Izimpendulo ziyokwehluka Abathi yebo kungenzeka, bayothi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Ubuntu abusekho, abantu sebengenza noma yini ukuze bathole imali. √√/ • Uthando lweqiniso alusekho sekuqhutshwa imali phambili.√√ NOMA Abathi cha ngeke kwenzeke, bayothi: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Kwakuzoba nzima ukuthi umndeni kaCele udayise izinto zakhe ngaphandle kobufakazi bokuthi usadlula ngempela emhlabeni. √√/ • Kwakuyoba nzima ukuthi izingane zikaCele zibe yingxenye yaleli tulo lokuqola ubaba wazo. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) KANYE Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 25 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.2 'UXOLO' – Sicelo Zimema ISIQESHANA N 7.2.1 UMtolo.√ (1) 7.2.2 Yingoba wayeziqinisile uS'kebhe kungelula ukuthi bamthole.√ (1) 7.2.3 B√/Ekuseni kakhulu. √ (1) 7.2.4 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Kwathi bezoqala ukusebenza njengenjwayelo osomatekisi bafica izinkukhu ezimnyama zilenga ezigxotsheni ezinamagama ezindawo lapho izimoto zilayishela khona. √/ • Zonke zazinganqunywanga kodwa zazijijwe izintamo. √/ • Zazikleliswe njengamafolosi emizila yonke yaselenke. √/ • Abagibeli babedlula kuzo lezi zinkukhu.√/ • Osomatekisi bazehlisa izinkukhu base beqhubeka nokusebenza.√ (2) 7.2.5 Ngesikhathi uMtolo esemzini kaS'kebhe, uS'kebhe esangene kwelinye ikamelo, uMtolo wafikelwa ukuthi akavele ahambe engasavalelisanga kodwa wabuye wazikhuza. √√ (2) 7.2.6 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Wafuna ukuziphindiselela kubantu ababeshise izimoto zakhe.√/ • Waba nenzondo enkulu.√/ • Wayesezoqala kabusha aphembe umsebenzi wakhe wamatekisi.√/ • Wathutha lapho ayehlala khona wayozihlalela lapho ayesapholisa khona ikhanda emva kokushiselwa zonke izimoto zakhe.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.2.7 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • US'kebhe uvezwe njengomlingiswa onenhliziyo embi, wakhiphela uMtolo iphepha elinamagama abantu ababesazobulawa.√/ • Ungumlingiswa okholelwa ekuziphindiseleni, emveni kokusha kwamatekisi akhe wahamba wanyamalala elenke kanti kuzosala kube khona abafayo.√/ • Ungumlingiswa obukeka engasukeli muntu kodwa onenhliziyo esheshayo ukuhluthuka bese enza asekucabangile okuzomelapha emphefumulweni. √/ • Akafihli uma ephatheke kabi, wakhombisa uMtolo ukuthi ungunombolo bani ohlwini lwamagama abantu ababezobulawa.√/ • Akaxoli nhlobo uma umenze kabi, wakugcizelela kuMtolo ukuthi inhliziyo yakhe igcwele amahlule egazi ngendlela ayephatheke kabi ngayo. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 26 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 7.2.8 Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Abacabangelani ngemizila abayihambayo uma belayisha abantu. √/ • Yilowo nalowo ufuna kulayishe eyakhe imoto kaningi ngosuku.√/ • Bayabulalana uma bekubona uthuthuka uba nezimoto ezingaphezu kweyodwa. √/ • Bayalwisana nalaba bezimoto ezincane uma bebafica belayisha abantu. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi) (2) 7.2.9 Siyahambelana Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • UMtolo wazama ukuyocela uxolo kuS'kebhe nakuba wayengenasiqiniseko sokuthi uzoluthola. √/ • Kuyavela endabeni ukuthi uxolo akusiyona into eza kalula nje kwabanye abantu, ihambisana nemigomo nemibandela. √/ • UMtolo wayesenkingeni yokuyocela uxolo olumsulwa kuS'kebhe kodwa wahlangabezana nenkinga. √ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 7.2.10 Izimpendulo ziyokwehluka: Abazwelana naye bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Wayephoqwe isimo sokusebenza nabantu ababengamkhethisi kodwa bemphoqa ukuthi abe kanye nabo kuboshwa itulo lokushisa izimoto zikaS'kebhe. √/ • Wayengeke akwazi ukuyotshela uS'kebhe ngokwakuzokwenzeka ezimotweni zakhe ngenxa yengcindezi ayenayo.√/ • Kwakungelula ukuxebuka kulaba ayenabo elenke ngoba babezombuka ngamanye amehlo noma naye bambulale. √/ • Kungenzeka ukuba wayesabela impilo yakhe nomndeni wakhe waze wavuma ukungena kulobu bubi angena kubo.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) NOMA Abangazwelani naye bayothi: Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Wayengayeka elenke ahambe ayofuna omunye umsebenzi ongenabo ubungozi. √/ • Wayenalo ilungelo lokwenqaba uma engahambisani nesinqumo esasithathwa ngozakwabo.√/ • Wakhombisa ukungawucabangeli umndeni wakhe ngokuvuma ukuzifaka enkingeni enkulu kangaka.√/ • Wayenganyenya, aye emaphoyiseni ayowabikela ngetulo elaliboshwa ngozakwabo elenke.√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (3) AMAMAKI ESIQEPHU C: 35 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 27 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka ISIQEPHU D: IZINKONDLO UMBUZO 8: AMAHLOKOHLOKO/IZINKWAZI ZOTHUKELA – EJ Mhlanga no JJ Thwala 8.1 'IZIMOMONDIYA' – ZB Gama 8.1.1 Ngizibonile ezinhle kakhulu √ Ngisho amankisimane ansundu√ (2) 8.1.2 bondlebe zikhanya ilanga.√ (1) 8.1.3 OKUBILI kwalokhu okulandelayo: • Amantombazane anolwazi olusabalele lokusebenzisa ubuchwepheshe besimanjemanje.√/ • Amantombazane amahle asebenza ezihlalele phansi.√/ • La mantombazane aneminwe esheshayo kwezobuchwepheshe.√ (2) 8.1.4 Ibuye emuva, iye phambili. √√ (2) 8.1.5 Ikhompuyutha. √ (1) 8.1.6 Okomfaniswano wezingane zesikole.√√ (2) 8.1.7 OKUKODWA kwalokhu: Isigqi sale nkondlo siyashesha√ ngoba: • Imbongi iyancoma, ayidabukisi. √/ • Imigqa eminingi mifishane.√ (2) 8.1.8 Ngiyavuma ngoba: Amaphuzu AMABILI kwalandelayo: • Imbongi incoma ubuhle bezintokazi ezimnyama . √√/ • Incoma nendlela lezi zintokazi ezikhuluma ngayo ulimi lwesiNgisi. √√/ • Imbongi incoma ukuthi lezi zintokazi zinolwazi olujulile lokusebenzisa ezobuchwepheshe/ ikhompuyutha. √√ (Nokunye okunembayo okuyoshiwo ngumfundi.) (2) 8.1.9 Umshini okhuluma buthule Umshini√ obuza buthule, Ukuxhumana siqalo √ NOMA Umshini okhuluma buthule, Umshini obuza buthule,√ Ukuxhumana sigcino.√ (2) 8.1.10 Kubalulekile ukuthi abantu bafunde kabanzi ngezobuchwepheshe besimanjemanje. √√ (2) KANYE Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lokuqala Lokwengeza (FAL)/P2 28 DBE/UNhlaba/UNhlangulana 2024 SC/NSC – Umhlahlandlela wokumaka 8.2 'KOMILE GEQE' – LMMS Madondo 8.2.1 Ugagane √/Isanqawe √/usondela√ (2) 8.2.2 Ilirikhi √ Imbongi yedlulisa imizwa yayo ngesomiso esihlasele endaweni, iyabalisa ngezihlahla esezishile, imfuyo esiyondile nendlala esiqede abantu.√ (2) 8.2.3 Izinkomo√ (1) 8.2.4 C√/Indlala. √ (1) 8.2.5 Imbongi ihlose ukugqamisa/ukugcizelela ukuthi kwakuthuleke kanjani, kungekho nomncane umsindo.√√ (2) 8.2.6 Isomiso.√ ngoba: Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Imbongi ikhuluma ngesomiso esesilethe indlala nezinkinga. √/ • Imbongi ikhuluma ngokuphazamiseka kwemvelo nezilwane ngenxa yesomiso esidalwa ukuguquguquka kwesimo sezulu.√/ • Izingane azisakwazi ukubhukuda ngokukhululeka emfuleni ngoba amanzi ashile. √ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi okuhambisana nendikimba.) (2) 8.2.7 Yingoba zazibulawa yindlala sezize zaphelelwa umfutho namandla okukhala. √√ (2) 8.2.8 Amaphuzu AMATHATHU kwalandelayo: • Bangathola izifo ezifana nesichenene.√/ • Bangaba nenkinga yesikhumba. √/ • Abanye bangabhajwa odakeni. √/ • Bangaphathwa isifo sokuhanjiswa isisu uma bebhukuda emanzini anodaka.√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (3) 8.2.9 Iphuzu ELILODWA kwalandelayo: • Isihloko sale nkondlo sihle futhi siyanemba ngoba siyahambisana nalokho okushiwo yinkondlo ngoba isihloko sithi 'Komile Geqe' kanti nayo inkondlo ikhuluma ngesomiso esidalwa ukuguquguquka kwesimo sezulu. √√/ • Imbongi iwakhethe ngobuhlakani amagama ewasebenzise esihlokweni sale nkondlo, uma ithi komile okusho ukuthi akusekho manzi, nokuthi geqe igcizelela indlela okwasekome ngayo. √√ (Nokunye okunembayo okungashiwo ngumfundi.) (2) AMAMAKI ESIQEPHU D: 35 AMAMAKI ESEWONKE: 70 Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

Matching paper and memo

The question paper, memo or addendum that belongs with this document.

Study this subject

Revise the topics in this paper, then practise them question by question.

More papers and memos for this grade and subject.

More from Grade 12 Isizulu Fal

View all