Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
LWEZI 2023
UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA
AMAMAKI: 70
Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi ayi-8.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2023 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2023
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 1
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 8
- File size
- 346.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 8
This exam
NSC November Exam 2023
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)32 marks
- Question 3Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)10 marks
- Question 4Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions18 marks
- Question 5Ulimi: izakhiwo nemithetho / Language Structures and Conventions18 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA
INDLELA YOKUMAKA:
1. Ngenxa yokuthi sigxila emqondweni wempendulo; ukungabhaleki kahle
kwamagama namaphutha olimi sikushaya indiva/asikunaki ngaphandle uma
kuthinta umqondo wempendulo yonke. Amaphutha kumele omakayo
awatshengise ngezimpawu ezisetshenziswayo uma kunamaphutha.
2. Uma umfundi esebenzise amagama angekho olimini ahlolwa ngalo, lawo
magama ngeke anakwe uma ngabe impendulo ayibhalile inomqondo
ophelele. Uma kunegama elithathelwe kolunye ulimi embhalweni onikeziwe
noma kudingeka ukuthi impendulo inike lona lokho kuyovumeleka.
3. Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo YEBO/CHA/ANGIVUMI/NGIYAVUMA
azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo eyenza athole
amamaki.
4. Imibuzo edinga izimpendulo ezinjengo IQINISO/AKUSILO IQINISO/
UMBONO/IQINISO azinikwa amamaki kodwa indlela umfundi asekela ngayo
eyenza athole amamaki.
5. Uma impendulo iyigama elilodwa kodwa umfundi abhale umusho wonke;
umfundi uthola amamaki uma edwebele impendulo noma eyikhombise
ngandlela thize.
6. Uma impendulo idinga amaphuzu amabili/amathathu kodwa umfundi wabhala
angaphezulu kwalokho kumakwa amaphuzu amabili/amathathu okuqala
okunye kungabe kusanakwa.
7. Umfundi uyanikwa amamaki uma esebenzise ulimi lwesigodi empendulweni
yakhe.
8. Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe; uyawathola
amamaki uma ebhale impendulo ephelele kanje:
A. UKhethi/A (okuwuhlamvu oluphelele)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 1: UKUFUNDELA UKUQONDISISA
UMBHALO A (OFUNDWAYO)
1.1 Isizathu esenza le midlalo igcine iba yisifo yilapho abadlali sebedlala
ngokweqile sebephendula imidlalo ibe yindlela yokuzama ukwenza imali
ngokubheja. (1)
1.2 Imizamo eyenziwa ngothisha eyokuthi bayaye bazinqande izingane
ngobungozi bokugembula kuthi lezo ezeqa umthetho zijeziswe kanzima. (2)
1.3 Amakhosikazi ahamba ekuseni engenzile imisebenzi yasezindlini
eyoshova amaphepha lize liyoshona.
Amanye amakhosikazi agembula kuze kuse angabuyeli emakhaya.
Amakhosikazi adliwa imali yesishebo, imali yesibonelelo sezingane
sikahulumeni okuze kuholele ukuyoboleka komashonisa.
(Okubili kwalokhu). (2)
1.4 Okungumehluko otholakala esigabeni sesi-4 kanye nasesigabeni sesi-6
yindawo okudlalelwa kuyo/ yindlela okudlalwa ngayo/ abanye badlala
bebaningi beyiqembu kanti laba abanye badlala ngabodwana emakhaya.
Esigabeni sesi-4 amadoda ashiya imizi yawo ahambe ayogembula
ngaphandle aze abuye phakathi kwamabili kanti esigabeni sesi-6 abantu
bahlala emakhaya kepha bayaqhubeka nokugembula besebenzisa
amakhompyutha nomakhalekhukwini. (3)
1.5 A/sebeyantshontsha. (1)
1.6 Umbhali uhlose ukugqamisa/ukusivezela isihluku esenziwa abantu
abagembula besebenzisa izinja ezilwa zilumane zize zife. (2)
1.7 Lezi zigaba zombili zixoxa ngezinto ezingafani. Esigabeni soku-1
kutholakala inkinga enkulu esibhidlangile yokugembula. Esigabeni se-11
kutholakala izindlela zokwelekelela asebezithole benenkinga yokugembula
ukuthi mabangalahlwa kepha abasizwe ukuze baphume kule nkinga. (3)
1.8 Ngicabanga ukuthi ezinye izindlela ezingasetshenziswa ukusiza labo
abanesifo sokugembula kungaba ukuya kodokotela bezengqondo babeluleke
noma ukuya ezindaweni lapho kwelashwa kuhlunyeleliswa khona
asebengenwe yilesi sifo sokugembula.
(Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa). (2)
1.9 Ngiyavumelana ngoba abanye ubathola sebehlukumeza imindeni yabo
nomphakathi/ Bayazibulala.
NOMA
Angivumelani ngoba kukhona labo abagembula ngobuhlakani. Abalawulwa
ukugembula, kuwumdlalo nje wokuzithokozisa
(Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa). (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
1.10 Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isimo sokukhuluma ukuchaza ukuthi
yize bengene kulo mkhuba wokugembula kodwa akufanele bangalutholi usizo
lokuyeka ukugembula. Kumele basizwe ukuze baphume kulolu bishi. (2)
UMBHALO B (OBUKWAYO)
1.11 Kusenkundleni yezemidlalo, kunezandla ezimbili esinye siphethe imali
eningi kanti esinye siphethe ibhola, kubonakala sengathi
bayagembula. /
Kunabantu ababili abaphakamise izandla abakhombisa ukujabula. (2)
1.12 Esithombeni sesi-2 kunomdlalo wamakhadi okugembula kusetshenziswa
amakhompuyutha Esithombeni sesi-3 kunowesilisa nowesifazane
ababukeka bexabana okwenza ingane esesithombeni ibukeke ingaphathekile
kahle. (2)
1.13 Umqondo oqukethwe yile mibhalo yomibili iyefana ngoba kukhulunywa
ngokugula okudalwa ukugembula. EMBHALWENI B esithombeni sesi-4
sithola umuntu obukeka ekhathazekile kanye nowesilisa ofake ijazi
elimhlophe wagaxa izipopolo okungaba udokotela. EMBHALWENI A
esigabeni se-10 kukhulunywa ngomthelela omubi wokugembula ongenza
ukuba abagembulayo bagcine sebegula futhi babe nezifo ezahlukahlukene
ezidinga ukwelashwa ngodokotela (4)
1.14 Ngiyazwelana nengane ngoba ikhaya ekhulela kulo likhombisa ukungabi
nokuthula okudala ingcindezi. Esithombeni le ngane ibukeka iphelelwa
nawuthando lokudla/ Akumnandi ukubukela abazali bexabana phambi
kwakho.
NOMA
Angizwelani nayo ngoba zikhona izindlela eziningi engazisebenzisa
ukugwema ukubhekana nale nkinga eyenzeka kubazali bayo. Ingakugwema
ukuba segunjini linye nabazali noma icele ukuyohlala nezihlobo.
[Nezinye izimpendulo ezinembayo zokwamukeleka] (2)
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU B: UKUFINGQA
UMBUZO 2: UKUFINGQA ISIQESHANA NGAMAGAMA AKHO
UMBHALO C
Amaphuzu acashuniwe Amaphuzu owabeke
ngamagama akho
1 'Wonke umzali makathi uma enika 1 Wonke umzali uma epha ingane
ingane imali azi ukuthi izokwenzani imali kufanele aqikelele ukuthi
ngayo ngoba ingagcina isithenga izoyenzani ngoba ingagcina
izidakamizwa.' isithenga izidakamizwa.
2 'Abazali mabahlole konke 2 Abazali kufanele babheke konke
okusegunjini ingane elala kulo okusegunjini umntwana alala kulo
ikakhulukazi izindawo ezingekho ikakhulukazi izindawo ezifihlekile.
emehlweni.'
3 'Zejwayeze njengomzali ukuhlala 3 Hlala ucinga esikhwameni
ukhuthuza isikhwama sezincwadi sezincwadi somntwana wakho
sengane ukuze uthole uma ukuze ukwazi ukubona uma
sekunenkinga.' kunezidakamizwa.
4 'Umzali makahlale exhumana 4 Xhumana nothisha nibonisane
nothisha baxoxisane ngomsebenzi ngomsebenzi wengane ukuze
wengane ukuze uma kuba kusheshe kubonakale uma
noshintsho kusheshe kubonakale.' sekunezimpawu eziguqukile.
5 Ingane mayibekelwe isikhathi 5 Makunqunyelwe umntwana isikhathi
okumele ibuye ngaso esikoleni abuya ngaso esikoleni angabuyi
ingaphuzi ukubuya noma ibuye sesidlule kakhulu isikhathi sokubuya
ebusuku.' noma sekuhlwile.
6 'Qaphela izimpawu emzimbeni kanye 6 Makuqashelwe imikhuba emisha
nezenzo ezithile esezishintsha engavamile umntwana aseqale
enganeni.' ukuyenza kubhekwe nezimpawu
ezisolisayo emzimbeni wakhe.
7 'Hlala njalo ubheka ukuthi izimpahla 7 Vama ukuqaphela ukuthi izimpahla
ezigcinwa emabhokisini zisekhona ezibekwa emabhokisini ukuthi
yini.' azinyamalali.
Wonke umzali kufanele azi ukuthi uma epha ingane imali izoyisebenziselani ngoba
ingagcina isithenga izidakamizwa. Makubhekwe konke okusegunjini umntwana alala
kulo ikakhulukazi izindawo ezifihlekile. Zejwayeze ukuhlala ucinga esikhwameni
sezincwadi somntwana wakho ukuze ubone lapho esefaka izidakamizwa. Umzali
makahlale exhumana nothisha babonisane ngomsebenzi wengane ukuze uma kuba
noshintsho kusheshe kubonakale. Umntwana makanqunyelwe isikhathi sokubuya
esikoleni, angabuyi sekuhlwile. Makubhekwe izinto ezingavamile ingane esiqale
ukuzenza eseziguqukile. Vama ukuqaphela ukuthi izimpahla ezibekwa emabhokisini
azinyamalali.
[Inani lamagama -69]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 10
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ANNEXURE A
Indlela yokumaka ukufingqa
Ukumaka lo mbuzo wokufingqa kweyeme ekusebenziseni amaphuzu anembayo
nahambisana nomyalelo.
Ukwabiwa kwamamaki:
o Amamaki ayisi-7 awamaphuzu ayisi-7 (imaki elilodwa lihambisana nephuzu
elilodwa).
o Amamaki ama-3 awolimi.
o Amamaki esewonke: 10.
Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo engacaphunanga njengoba
kunjalo.
o 1–3 amaphuzu anembayo: nikeza imaki eli-1 olimini.
o 4–5 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-2 olimini.
o 6–7 amaphuzu anembayo: nikeza amamaki ama-3 olimini.
Ukucozululwa kwamamaki olimi uma ohlolwayo ecaphune njengoba
kunjalo:
o 6–7 acashuniwe, awekho amamaki olimi.
o 1–5 acashuniwe, nikeza imaki elilodwa lolimi.
Ukubalwa kwamagama:
o Abamakayo kumele baqinisekise inani lamagama asetshenzisiwe.
o Alikho imaki okumele liphucwe ohlolwayo ngokuhluleka ukuveza inani
lamagama awasebenzisile noma ukuveza inani okungesilo lamagama
awasebenzisile.
o Uma ohlolwayo eqile enanini lamagama amiselwe (70), kumele kufundwe
amagama ama-5 kuphela angaphezulu kwamiselwe bese engabe
esabhekwa amagama alandelayo ohlolwayo eqe ngawo.
QAPHELA: Izinkomba zamaphuzu acashuniwe (C) bese kuthi ahunyushiwe (H).
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI
INDLELA YOKUMAKA:
Isipelingi:
o Impendulo eyigama elilodwa mayinikezwe iphuzu noma ngabe isipelingi
sinamaphutha, ngaphandle uma lelo phutha liguqula umqondo wempendulo.
o Uma impendulo idinga umusho ophelele, umfundi akanikwa imaki uma
impendulo yakhe inamaphutha ezakhiweni zolimi okubuzwe ngalo.
o Lapho kubuzwe khona isifinyezo, impendulo mayibe nezimpawu zokuloba
ezifanelekile.
Isib: Umnumzane – Mnu.
Izakhiwo zemisho mazibhalwe ngokufanelekile kulandelwa uhlelo nezakhiwo zolimi
futhi zibhalwe zibe imisho ephelele/ngokomyalelo onikeziwe.
Emibuzweni lapho umfundi ekhetha impendulo kwazinikiwe; uyawathola amamaki
uma ebhale impendulo ewuhlamvu noma ephelele kanje:
C/Imizuzwana engama-60 (okuwuhlamvu oluphelele)
UMBUZO 3
3.1 Kumele uthole/uthenge ithikithi ezindlini ezidayisa amathikithi. (1)
3.2 Ukusetshenziswa kwelogo emele inkampani i-Adidas odongweni nasebholeni
kusetshenziselwe ukuthi abantu babone ukuthi ingenye yabaxhasi balo
mqhudelwano. (2)
3.3 D/Umdlalo kanobhutshuzwayo. (1)
3.4 Ungathola elakho ithikithi ezindlini ezidayisa amathikithi. (2)
3.5 Ifonti ebhalwe ngamagama amakhulu ethi, ‘uzozuza umklomelo wemoto’
isetshenziselwe ukunxenxa abantu ukuba basheshe bathenge amathikithi
kanti ifonti encane isetshenziselwe ukucashisela abathengi ukuthi akuyena
wonke umuntu ozothola lo mklomelo kodwa kuzoba abathengi bokuqala
abahlanu kuphela. (2)
3.6 Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa ulimi olukhohlisayo 'konke
kuzokuhambela kahle empilweni'. Lokhu kuyakhohlisa ngoba akusho ukuthi
uma uthenga ithikithi ngeke ube nezinkinga empilweni. (2)
[10]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Lwezi 2023
NSC – Umhlahlandlela wokumaka
UMBUZO 4: UKUHUNYUSHWA KWEKHATHUNI
4.1 Uguqile.
Uhlanganise izandla. (2)
4.2 Igama elibhalwe ngosonhlamvukazi esibiyelweni lisetshenziselwe ukukhomba
ukuthi uyamhlonipha/ukucela/ukuncenga lo akhuluma naye ngoba (2)
unguMashonisa futhi unemali kanti yena akanayo.
4.3 Ngicabanga ukuthi amabhrifukheyisi (briefcases) aphethwe nguMashonisa
angasho ukuthi uphethe imali eningi angabuye aveze ukuthi kade ehamba
eqoqa imali kubantu/ uhambisa imali kulabo bantu abayidingayo.
(Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa). (2)
4.4 Laze lashona ilanga singaphakelwanga kudla emshadweni sibulawa
umashayandawonye.
(Umusho awuyiveze incazelo esho indlala). (2)
4.5 Zombili lezi zibiyelo zisetshenziswe kahle ngoba isibiyelo esicijile/
esisankanyezi esikuMashonisa sikhombisa ukuthi udiniwe ufuna imali yakhe
ngesankahlu futhi ngeke esaqhubeka nokuyinika enye imali le ndoda eguqile.
Kanti isibiyelo esiyindilinga sikhombisa ukuthi le ndoda eguqile ikhuluma
kahle noMashonisa ngoba incenga ukuthi ayinike imali. (2)
[10]
UMBUZO 5: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI
5.1 Abahlabeleli /izimvumi/abahubi/abahayi. (1)
5.2 Sisetshenziselwe ukwakha ukuvumelana ngokwenkathi edlule phakathi
kukasobizo lo mculo kanye nesenzo 'qalwa' ukukhomba inkathi edlule. (1)
5.3 Sisetshenziselwe ukuchaza ukuthi umsindo wezibukelli eziningi uba mkhulu
kakhulu ngenxa yenjabulo ezisuke sezinayo. (2)
5.4 Umendo awuthunyelwa gundane/Ubopha inja nogodo/Inja iyawaqeda amanzi
ngolimi. (1)
5.5 B/iyachaza. (1)
5.6 Lisetshenziselwe ukusitshela ukuthi umklomelo utholwa ngobani. (1)
5.7 Abafana bathe lelo bhola ngelabo.
(Neminye imisho enembayo). (1)
5.8 Abaningi babuza ukuthi bangayikhohlwa kanjani ingoma yeLadysmith eyadla
ubhedu ethi Homeless. (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 30
AMAMAKI ESEWONKE: 70
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2021 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper