Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
2017
IMEMORANDAMU
AMAMAKI: 80
Le memorandamu inamakhasi angama-24.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2017 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2017, 24 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isizulu. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2017
- Exam period
- NSC June Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 24
- File size
- 469.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 24
This exam
NSC June Exam 2017
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
Imiyalelo yokumaka leli iphepha
1. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
(Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
omfushane encwadini eyodwa/efanayo)
2. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.
3. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
omfushane kanye nomude uphenduliwe.
4. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
uyayiyeka eyesibili.
5. Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
izinombolo zikhonjiswe imemo.
6. Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.
7. Imibuzo emide
Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
ombuzo omude walowo ohlolwayo.
8. Imibuzo emifushane
Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.
9. Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI. Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikona
okunikezwa amamaki.
10. Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikona okunikezwa
amamaki.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
YEKANINI UKUNGAZI – PB Vilakazi
Impendulo mayibhekiswe kokulandelayo:
1. Isingeniso:
Ukubumbeka kwenkondlo kwangaphandle kuqondwe konke okuyizimpawu
zenkondlo okubonakalayo okubandakanya ukubumbeka/ukwakheka kwayo
njengalokhu: ifanamsindo, amabinza, imigqa, ukuxhumana, imvumelwano
nokunye.
2. Umzimba:
• Ifanamsindo:
Ukuphindaphindeka kwemisindo efanayo emagameni asemgqeni
owodwa okungaba onkamisa noma ongwaqa.
Ifanankamisa
Kuqondwe ukuphindaphindeka konkamisa abafanayo emagameni
asemgqeni owodwa.
Isibonelo: Umugqa wesi-2: Ayequndekil' amehlo engaboni
(Nezinye izibonelo ezinembayo zamukelekile)
Ifanangwaqa
Kuqondwe ukuphindaphindeka kwemisindo engongwaqa emagameni
asemgqeni owodwa.
Isibonelo: Umugqa wama-39: Zonk' izintaba zempilo ziqongile,
Lokhu kuphindaphindeka kwale misindo kudala umgqumo kanye
nokusamculo omnandi.
• Amabinza
Le nkondlo yakhiwe ngamabinza ayisishiyagalombili. Ibinza ngalinye
liqukethe umqondo ophelele mayelana nenkondlo. Amabinza awalingani.
Kukhona amade kukhona namafushane.
Isibonelo: Ibinza loku-1 nelesi-7 made anemigqa eyisi-8 kanti elesi-3
nelesi-6 mafushane ngoba anemigqa emi-4.
Ukuhleleka kwemigqa:
Le nkondlo yakhiwe imigqa emide ngenxa yenani lamagama akhona
emigqeni asukela kwamathathu kuya kwamane.
Isibonelo: Umugqa wesi-2 unamagama amathathu.
Isib: Ayequndekil' amehlo engaboni,
Umugqa wesi-4 unamagama amane.
Isib: Ngingaboni kuphuma nakushona kwelanga,
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
Izimpawu zokuloba:
Eminingi imigqa inezimpawu zokuloba ezisetshenzisiwe okuholela
ekutheni imigqa ivaleke. Lezi zimpawu zokuloba zidale ukuthi isigqi
sinense ukugcizelela lokho okufuna ukushiwo yimbongi. Izimpawu
ezisetshenzisiwe yilezi: ukhefana, umbuzi, i-aphostilofi kanye nongqi.
• Ukuxhumana kanye nemvumelwano
Imbongi isebenzise ukuxhumana ukugcizelela. Isib
Imigqa ye-10 neye-11: Ngibik' ubuthakathaka ngokufehla,
Ngibik' indlala ngokudind' isililo,
Imigqa yama-31 neyama-32 imbongi isebenzise imvumelwano siqalo: Isib.
Ngibamb' insimb' eshisayo ngezandla,
Ngibhinc' izigege ezidilikayo,
(Ohlolwayo uyonikeza nezinye izibonelo zokubumbeka kwenkondlo
kwangaphandle kanye nempumelelo yembongi kulokho akukhombisile.)
3. Isiphetho:
Izibonelo ezinikezwe ngenhla zikhombisa ngokusobala ukuthi imbongi
iphumelele ukusebenzisa ubuciko bayo bokubumba ingaphandle lenkondlo.
(Impendulo mayibhalwe njenge-eseyi)
NOMA
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)
WAWUNGAZI – BP Dlamini
2.1 Isathaya.√ Imbongi igxeka umuntu owayekade ezidla ebukela abanye abantu
phansi kepha ekugcineni wagcina engaselutho esewile.√ (2)
2.2 Emgqeni wesi-3 imbongi isebenzise isisho esichaza ukubusa kwalo muntu
esazigqaja ebukela abanye abantu phansi√ kanti emgqeni we-12 imbongi
isebenzise isifengqo esiyisifaniso esichaza isimo sokuphela kokuzigqaja
ngoba lo muntu usephansi/akasenalutho.√ (2)
2.3 Imbongi ihlose ukusivezela indlela laba bantu abasebephakeme ngayo.√
Laba bantu base bevaleke amehlo bengasaboni nokuthi sebephakeme
ngokwedlulele, abasenamkhawulo, sekubenze bazibona bephezulu
nakuMdali wabo.√ (2)
2.4 Ukusetshenziswa kwamagama kungilekelele ukuqonda umoya wendumalo
nokukhathazeka.√ Akumele ubukele abanye abantu phansi ngesikhathi
usaphila kahle ngoba ngelinye ilanga uyozithola usuzisola usudinga usizo
lwabo njenga lo muntu imbongi ekhuluma ngaye.√ (2)
2.5 Imbongi iphumelele kahle ukusebenzisa ifanangwaqa u 'gqagqamuka
uzigqaja' ukugqamisa indlela ayehamba ngayo√ futhi ekhulumela phezulu
engabazi abanye abantu.√ (2)
[10]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
NOMA SEKUNJE – LF Mathenjwa
3.1 Imbongi isebenzise umbuzombumbulu ukuveza isimo esibuhlungu/
esidabukisayo sokungabi sasixazululo enkingeni esiwumbuzo
ongenakuphendulwa muntu.√√ (2)
3.2 Abantu abathile asebephila kahle.√ Nakuba kunjalo abanye abantu basaphila
impilo yokweswela ayikho inguquko ekhona empilweni yabo.√ (2)
3.3 Indikimba yale nkondlo imayelana nepolitiki.√ Abantu baphelelwe amathemba
okuphila kangcono ngenxa yenkohliso nokungathembeki kosopolitiki emva
kokuba sebebavotele.√ (2)
3.4 Imbongi ikhumbula umsindo nesasasa elikhulu elaba khona mhlazane
kuvotwa lapho abantu bebona isimo sezinto sizoshintsha sibe ngcono
kakhulu.√ (2)
3.5 Imbongi iphumelele kahle ukusebenzisa umfanekisomqondo obonakalayo. √
Lo mfanekisomqondo ugqamisa ukuhlupheka kwabantu, imbongi ithi
bajabhile baphatheke kabi ngenxa yokuphela kwamathemba ababenawo.√ (2)
[10]
NOMA
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)
INHLONIPHO – KM Hlongwane)
4.1 Isigqi esinensayo.√ Eminingi imigqa ivalekile/inezimpawu zokuloba okudala
ukuthi isigqi sinense.√ (2)
4.2 La mabinza womabili aveze ukungahloniphi kwengane.√ Ibinza loku-1
ayihloniphi umzali kanti ibinza lesi-5 likhombisa ukungahloniphi othisha.√ (2)
4.3 Imvumelwano siqalo u 'nga … osemgqeni wama-25 nowama-26' igcizelela
ukuthi nguyena umzali uqobo okhuza ingane yakhe kepha ayimlaleli.√ Le
ngane imbona esaphila ngendlela yakudala futhi iphinde isebenzise
namalungelo ayo.√ (2)
4.4 Imbongi ihlose ukuveza indlela le ngane edelela ngayo.√ Ngokuqhenya
okunokudelela imbuka ngeso elibi umzali wayo uma eyikhuza.√ (2)
4.5 Imbongi iphumelele kahle ukuveza ukuxhumana okusekuqaleni 'Waba …'
ukugcizelela.√ Izenzo zale ngane zokungahloniphi zagcina sezaziwa
ngumphakathi kanye nezwe lonke sekuyinto okuhlekiswa ngayo√. (2)
[10]
KANYE
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)
MINA NAWE SOTHI, 'WE BA?' – HEA Made
5.1 Isonethi√ ngoba inemigqa ewu-14.√ (2)
5.2 Bayobe sebesaba uMdali ebatshela amaqiniso abuhlungu noma ebabuza
ngezenzo zabo ezingabanga zinhle besesemhlabeni.√√ (2)
5.3 Umyalezo wale nkondlo uthi kumele sihlale silulindele usuku lokugcina. √
Ngakho-ke lingelekelele ukuqonda ukuthi uNkulunkulu nguyena omkhulu
kunabo bonke abantu nowenza izimangaliso. Ufuna abantu bonke balandele
imiyalelo yakhe.√ (2)
5.4 Imbongi ihlose ukuveza ukuthi umqondo walokho ekushoyo usuka emgqeni
we-11 uphelele emgqeni we-13√ okuwukuthi abantu bayozama ukubaleka
uma sebehlungwa basaba ukuyongena esihogweni ngosuku lokwahlulelwa.√ (2)
5.5 Ngiyavumelana, ngoba imbongi iyesaba ngokuyokwenzeka uma sekufika
isikhathi sokuphela komhlaba nanokuthi ngabe abantu bayobe bekulungele
yini lokho.Ize isebenzise ngisho nombuzo mbumbulu.√√
NOMA
Angivumelani, akubona bonke abantu abayoba novalo uma kufika isikhathi
sokugcina sokuphela komhlaba ngoba bayobe belulungiselele lolu suku. √√ (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIQEPHU B: INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
QAPHELA:
• Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge - eseyi, hhayi
ngokwamaphuzu.
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mbuzo kubhekwa ikhono lombhali lokuveza
abalingiswa ngobunjalo babo kule noveli.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso:Ohlolwayo makethule abuye achaze izindlela zokuvezwa
kwabalingiswa ngobunjalo babo.
Umzimba:Ohlolwayo makaxoxe, acaphune abuye asekele izindlela
abalingiswa abavezwe ngayo ngobunjalo babo, ngokubhekisa kubalingiswa
abanikeziwe kanye nezibonelo ezisuselwe kule noveli.
Isiphetho sempendulo: Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
nempumelelo yombhali ekuvezeni kwabalingiswa ngobunjalo babo kule
noveli.
1. Isingeniso
Umbhali usebenzisa amakhono ahlukahlukene ukuveza abalingiswa
ngobunjalo babo. Isibonelo: oqotho, ozithandayo, onolaka, onesibindi,
oyigwala njll. Umbhali abalingiswa angabaveza ngokubachaza, ngezenzo
zabo, asebenzise abanye abalingiswa ukuveza abanye abalingiswa kanye
nangendlela abakhuluma ngayo.
2. Umzimba
(a) uNontobeko
• Unothando.Uthanda isoka lakhe okunguMhlengi akanelisekile
noma esethole umuntu omthandayo ngokweqiniso onguNkululeko.
Uyamala uNkululeko ngosuku olwandulela olomshado ngoba
ezimisele ukuyofuna uMhlengi kubo yize ayesemtshelile ukuthi
abehlukane.
• Uneqiniso. Akamfihlelanga uNkululeko ukuthi inhliziyo yakhe
isanamathele kuMhlengi. Akazange athwese uNkululeko umthwalo
wokuthi umshayise ngemoto. Wabeka umoya phansi ngoba wabe
azi ukuthi uyena owaziphonsa emotweni ngenxa yenhliziyo
ebuhlungu.
• Unesibindi. Ufika ngokuzithoba kuNgidi ezofuna uMhlengi. Utshela
uNgidi ukuthi uzohamba ayomfuna uMhlengi lokho okwenza uNgidi
ashintshe umqondo ngothando lukaMhlengi ayesemdubile.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
(b) uNgidi
• Unothando. Uthanda indodana yakhe uMhlengi uze ayabele
namafa akhe. Unothando lukaNomalanga usethembise ngisho
nokumshada njengoba bethandana. Ube nothando lukankosikazi
wakhe owashona mhlazane ebeletha uMhlengi wakwazi ukuhlala
akhulise uMhlengi ngaphandle kokujaha ukuganwa.
• Unolaka. Uxosha uMhlengi lapho emtshela ukuthi uyi-gay. Uthi
angaphinde abuye eze ekhaya akafuni ukuphinda ambone.
• Unozwelo. Ukufika kukaNontobeko kwenza wamzwela waba
nethemba lokuthi hleze amthole uMhlengi abuyelana noNontobeko.
Lokhu kumzwela kumenze waguqula isethembiso ayesenze
noNomalanga sokuthi akamdingi uMhlengi empilweni yakhe.
• Unezimfihlo. Akakwazanga ukutshela uNontobeko iqiniso lokuthi
kungani uMhlengi engamazi ukuthi washonaphi nokuthi kungani
uMhlengi amala uNontobeko. Akazange amtshele uNomalanga
ukuthi usesiguqulile isinqumo sokungafuni lutho olumhlanganisa
noMhlengi.
(c) uNkululeko
• Uneqiniso nobuntu. Ukwazile ukuma aphuthumise uNontobeko
esibhedlela emva kokumshayisa ngemoto. Wenza nesiqiniseko
sokuthi uyamhambela esibhedlela aze alulame.
• Unothando. Uthe emva kokuqonywa nguNontobeko wabe
esethumela abakhongi ukuze bashade. Ngenxa yothando
akamphikisi uNontobeko uma embekela imibandela yokuthi aze
angaphatheki kabi uma egcina engaphelelanga kuye.
• Uthathela izinto phezulu. Akaziniki isikhathi esanele sokwazana
noNontobeko. Wathi angavuma nje uNontobeko wala zonke
izintombi zakhe. Uthatha isinqumo sokuzibulala uma aliwa
nguNontobeko ngaphambi kosuku olwandulela umshado.
(d) uMahlengi/uMhlengi
• Uyazithanda. Umbhali umchaza ngezimpahla azigqokayo simbona
ezicwala, ethanda ukuzibuka uma egqoka. Uziqhola nangamakha
abizayo abesifazane i'Red Door', indawo ahlala kuyo yinhle
ihlanzekile. Ushintsha izimpahla uma efika efulethini lakhe afake
ezinye. Ufaka izingubo ezihambelanayo ibhulukwe elimnnyama
nehembe elimhlophe nendawo ahlala kuyo ichazwa ngokuba
nezinto ezinhle.
• Uhambisana nesikhathi. Uqala engumuntu wesilisa othandana
noNontobeko. Uya eKapa afike aziguqule ubulili bakhe. Ubuyela
eThekwini esengumuntu wesifazane othandana noNdumiso. Emva
kokuhlangana noXolani emhlanganweni ugcina ngokumqoma.
• Uyiqili. Uma eseKapa wakwazi ukuthola ipasi elisha ngendlela
enobuqili elase libhalwe ukuthi unguMahlengi Ngidi.
• Unesibindi. Uqonda uNontobeko umtshela ukuthi abahlukane.
Uphinde aqonde kuyise uNgidi amtshele ukuthi uyi-gay. Uqoma
uXolani oshadelwe uphinde wala isoka lakhe uNdumiso ngencwadi.
(Amukelekile namanye amaphuzu)
(Umfundi uyoqhubeka asekele ngokwencwadi aveze namanye amaphuzu)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
3. Isiphetho (uvo lohlolwayo)
Umbhali uphumelele ukusebenzisa ikhono lakhe lokusivezela abalingiswa
ngezindlela ezahlukahlukene kule noveli yakhe. Lokhu kwenze ukuba
abalingiswa bakholeke kanjalo nenoveli ibe noheho.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha
impendulo yombuzo.)
NOMA
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
7.1 Ukuvalelisana okungenamdlandla phakathi kukaNdumiso noMahlengi.√√ (2)
7.2 UNdumiso unethemba lokuthi uma engase amthole uNgidi angakwazi
ukuthola imali yokulobola uMahlengi njengoba ebona uthando lwakhe
noMahlengi lungahle luphele.√√ (2)
7.3 Uthatha isinqumo sokulobola uMahlengi ukuze angamphunyuki.√ Ubheka
inombolo yocingo lukaNgidi oyisigwili saseSayidi axoxelwe ngaye nguSbu.√
Uthatha isinqumo sokushayela uNgidi ucingo.√ (3)
7.4 • Ukusuka eThekwini aye eGcilima eyobamba uNgidi inkunzi.√
• Ukudubula kwakhe uNyambose owayehlala esangweni njengonogada
emzini kaNgidi.√
• Ukususa kwakhe imoto ngesivinini esikhulu okwenza abantu bendawo
baphuthume kwaNgidi.√
• Ukucelwa nguS'bu ukuthi adlule amthathele intombi yakhe okuyiyona
eyezwa ezindabeni ukuthi kunomuntu osegebenge uNgidi yabe isibikela
amaphoyisa.√
(Okuthathu kwalokhu) (3)
7.5 Simveze njengomlingiswa ongasenalo uthando lomndeni wakhe/ongenalo
uzwelo/onesihluku/onguthathekile.√ Nakuba eselubonile usizi nokukhala
kukaLungile eshelwe umuzi nezingane kepha unquma ukumshiya ahambe
aye kuMahlengi oyisithandwa sakhe.√√ (3)
7.6 Sasingagcina sinesiphetho esingesihle√ ngoba babengagcina bembonile
ukuthi akathembekile futhi unesimilo esixegayo bese elahlekelwa yibo
bobabili.√√ (3)
7.7 Uba nodlame emphakathini ngokushaya uXolani ngoba esola ukuthi
uthandana noMahlengi.√ Uzithola esehlala ngokuxabana noMahlengi ngenxa
yesikhwele. √ Uyaqhubeka uyobamba uNgidi inkunzi eGcilima.√ Ugcina
ngokukhipha umphefumulo womuntu ongenacala uNyambose.√ (4)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
7.8 Akukholakali ngoba kuvamise ukuthi labo bantu abathandane ngosuku
lokuqala kungabi yilona uthando lweqiniso kodwa kube ngukuthatheka nje
okuyaye kwenze basheshe bahlukane.√√
NOMA
Kuyakholakala ngoba kuyenzeka kube nomuntu omthanda nje uqala
ukumbona ngenxa yendlela abukeka ngayo, agqoke ngayo, nakhuluma
ngayo.√√ (2)
7.9 Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isu lokubikezela ngesikhathi
uNkululeko encenga uNontobeko ukuthi bathandane. UNontobeko wamcela
ukuba angaphatheki kabi uma lungaphela uthando lwabo.√ Nebala
uNontobeko wanquma ukungaqhubeki nomshado, wamala uNkululeko√
ngoba inhliziyo yakhe yayisabambelele kuMhlengi.√ (3)
[25]
NOMA
UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
QAPHELA:
• Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge - eseyi, hhayi
ngokwamaphuzu.
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mbuzo kubhekwa ikhono lombhali lokuveza
abalingiswa ngobunjalo babo kule noveli.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze izindlela zokuvezwa
kwabalingiswa ngobunjalo babo.
Umzimba: Ohlolwayo makaxoxe, acaphune abuye asekele izindlela
abalingiswa abavezwe ngayo ngobunjalo babo, ngokubhekisa
kubalingiswa abanikeziwe kanye nezibonelo ezisuselwe kule noveli.
Isiphetho sempendulo: Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
nempumelelo yombhali ekuvezeni kwabalingiswa ngobunjalo babo kule
noveli.
1. Isingeniso
Umbhali usebenzisa amakhono ahlukahlukene ukuveza abalingiswa
ngobunjalo babo. Isibonelo: oqotho, ozithandayo, onolaka, onesibindi,
oyigwala njll
Umbhali abalingiswa angabaveza ngokubachaza, ngezenzo zabo,
asebenzise abanye abalingiswa ukuveza abanye abalingiswa kanye
nangendlela abakhuluma ngayo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
2. Umzimba
(a) uNomvula
• Ukhohliseka kalula. Ukhohliswa uSkiti ukuthi akaphose imali
phansi ukuze ayikhiphe amabhadi nangempela wakwenza lokho
uNomvula ngaphandle kokunanaza. Uvumela ukukhohliswa
uChule obezenza umfundisi omvikelayo waze wacina eshade naye
wala isoka lakhe uGenyeza.
• Unomoya omuhle. Ulungile abanye baze bamthathise
okwesinoko nesilima.
Upha abakubo imali nezimpahla nakuba esazi ukuthi uMaHadebe
akamfiseli okuhle. Abuye aphe umama wakhe imali eningi
ngasese. Aphinde futhi aphe nomakhelwane imali.
• Unoxolo. Nakuba uMaHadebe wayefuna ukumbulala kodwa
wabaxolela waze wabakhela umuzi wesitini wawufaka nefenisha.
(b) UChule:
• Uyigovu. Uqola abafelokazi izimali zabayeni babo, uthandana
nabo ukuze afinyelele kulowo mcebo asuke esewubona. Ufuna
kube nguye yedwa odla umcebo kaNomvula uze uzama
ukumbulalela wona.
• Unamanga. Ukhohlisa uNomvula ngokuthi inkosikazi yakhe
yashona emva kokubeletha umntwana wesithathu nabantabakhe
abanye bashayiswa yimoto.
• Unesikhwele. Akafuni uNomvula alalele umculo kaGenyeza
nanokuthi uma ezwa ukuthi ucula ngothando lwabo noNomvula
emsakazweni nakumabonakude uthethisa uNomvula.
• Unothando. Yize ekuqaleni injongo yakhe ngoNomvula
kwakungukumgebenga, kodwa ngokuhamba kwesikhathi
wayesemthanda ngokweqiniso.
(c) uMeyili
• Unolaka uyathetha. Uthethisa uMaNdelu unina kaNomvula
embangisa ukuthi uNomvula umbhalele incwadi emazisa ngodaba
lwe-pick-six. Uphinde athethise uMaHadebe ngoba ethi ungenaphi
endabeni yokuyolandwa kukaNomvula eThekwini.
• Unomona. Uxabana nabakhongi ababethunywe uChule ukulobola
uNomvula ngoba esenemali. Ufuna imali kaNomvula idliwe nguye
kuphela, hhayi amahuzu aseThekwini. Uthatha imali ethunyelwe
nguNomvula eyithumelela uMaNdelu.
• Uyiqili, uzenza onothando. Ubiza umhlangano womndeni, uhlela
ukuba kulandwe uNomvula ukuze kutholakale le mali ayiwinile.
• Unozwelo. Umbono kaMaHadebe akahambisani nawo wokuba
kubulawe uNomvula ukuze bathole imali. Akazange amfisele
ukuba afe uNomvula.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
(d) uMaHadebe
• Unenhliziyo embi. Uzama ukubulala uMaNdelu ukuze athole
umcebo kaNomvula. Utshela uMeyili ukuthi makudliswe uNomvula
ukuze bacebe. Uzama ukubulala uNomvula ngoshevu ukuze
athole umcebo wakhe. Uthumela uMaHuzu indodana yakhe
ukuyobulala uNomvula okuphethe ngokuthi kufe yona
• Uyazisola. Emva kokuba esebonile ukuthi izenzo zakhe zokufuna
ukubulala uNomvula ukuze afinyelele emcebeni wakhe
aziphumeleli wabe esezisola wacela uxolo kuNomvula.
3. Isiphetho (uvo lohlolwayo)
Umbhali uphumelele ukusebenzisa ikhono lakhe lokusivezela abalingiswa
ngezindlela ezahlukahlukene kule noveli yakhe. Lokhu kwenze ukuba
abalingiswa bakholeke kanjalo nenoveli ibe noheho.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha
impendulo yombuzo.)
NOMA
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
9.1 Ukufika koNgubane bezodayisela uMirriam umshwalense nefenisha
abangayiphethe.√ uGenyeza wase eba nesikhwele wabashaya ngemvubu
ngoba esebona ukuthi bazomthathela yena.√ (2)
9.2 UHlulintombi ubonakala ejabulela ukusetshenziswa nguGenyeza ngoba naye
esebona imali eningi ayezoyizuza.√√ (2)
9.3 Ungumlingiswa ongaguquki ohlala elungile/enenhlonipho.√ Umcebo wakhe
awumguquli nakancane kwala esehlukunyezwa uGenyeza embiza
nangamagama emthembisa nokumshaya kepha usaqhubeka
nokumhlonipha.√√ (3)
9.4 • UMaHadebe uthumela indodana yakhe uMahuzu nabangani bakhe
ukuthi bayodlisa uNomvula umuthi ukuze ahlanye angakwazi
nokukhuluma indaba yocingo yokufa kukaMaNdelu.√
• OMahuzu bahlasela uNomvula kepha bagcina bengaphumelelanga,
kulimala abangani bakhe belinyazwa nguNomvula, uNomvula uyasinda
elekelelwa nguChule, bashayela namaphoyisa.√
• OMahuzu bayabaleka kepha bagcine bethole ingozi yemoto, uMahuzu
ushonela lapho.√ (3)
9.5 Simveza njengomlingiswa oyiqili.√ Wenze uNomvula wamkholwa ukuthi
ukuze umcebo wakhe unganyamalali kumele ukhishwe amashwa usebenzisa
inkolelo yesintu lapho kufanele izinto zihlanzwe ukuze azozuza naye kulo
mcebo.√√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
9.6 Wayengagcina eselahlekelwe yibo bonke abangani/wayengagcina ebulewe√
ngoba babengagcina bembonile ukuthi akathembekile futhi unomhobholo
akusiye umngani weqiniso.√ Imali yayimheha kalula agcine esethengisa
ngabangani bakhe ezitheni njengoba enza kuGenyeza ngokumthengisa
kuChule.√ (3)
9.7 Udweshu empilweni kaMirriam lubhebhethekiswa:
Ukufika kwezintatheli zizocoshela izindaba zokuwina kukaMirriam
nokuthwebula izithombe. Wafika uGenyeza wabathethisa wabuza ukuthi
babekwa yini emzini wakhe, wabakhipha ngemvubu wathembisa nokushaya
uMirriam uma eqhubeka ekhulumisa amadoda.√√
UHlulintombi ubiza uGenyeza ngoba sekufike umsakazi uNdebezinoju
ongashiyi lutho kubantu besifazane. Wathukuthela waqonda kuyena ephethe
umshiza nemvubu. Kwaba ukubaleka kwabo abasakazi bephuma behlehla
nyova. Wathukuthela uGenyeza ngoba ethi uhlushwa abantu angakaze
ababone nanini.√√ (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa.) (4)
9.8 Kuyakholakala ngoba uMirriam wayesehlale nabo isikhathi eside
ebasebenzela ngokwethembeka.√ Babazi ukuthi akafundanga ngakho-ke
wayethembele kubona ukuthi bamfundele konke okubhaliwe ngoba naye
ebathemba.√
NOMA
Akukholakali ngoba uMirriam wayengafundanga futhi engabonanga nokuthi
uwinile.√ Yibona ababephethe ithikithi likaMirriam okwakungabalula ukuthi
bazithathele le mali bangamtsheli kwakumtshela.√ (2)
9.9 Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isu lokubikezela emaculweni
kaGenyeza ngoba umculo udlulisa umyalezo onamandla mayelana nempilo.√
Amaculo okubalisa ayebikezela uthando lwakhe noNomvula olungapheli
kanye nokusongela uChule ngawo.√ Agcina edale ingxabano emshadweni
wabo, uChule enze isu lokubulala uNomvula kwagcina kufe yena. UNomvula
wagcina eseshade noGenyeza.√ (3)
[25]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
QAPHELA:
• Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge-eseyi, hhayi
ngokwamaphuzu.
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mbuzo kubhekwa ikhono lombhali lokuveza
abalingiswa ngobunjalo babo kule noveli.
Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze izindlela zokuvezwa
kwabalingiswa ngobunjalo babo.
Umzimba: Ohlolwayo makaxoxe, acaphune abuye asekele izindlela
abalingiswa abavezwe ngayo ngobunjalo babo, ngokubhekisa kubalingiswa
abanikeziwe kanye nezibonelo ezisuselwe kule noveli.
Isiphetho sempendulo: Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
nempumelelo yombhali ekuvezeni kwabalingiswa ngobunjalo babo kule
noveli.
1. Isingeniso
Umbhali usebenzisa amakhono ahlukahlukene ukuveza abalingiswa
ngobunjalo babo. Isibonelo: oqotho, ozithandayo, onolaka, onesibindi,
oyigwala njll. Umbhali abalingiswa angabaveza ngokubachaza, ngezenzo
zabo, asebenzise abanye abalingiswa ukuveza abanye abalingiswa kanye
nangendlela abakhuluma ngayo.
2. Umzimba
(a) uDumazile
• Akanasimilo. Ubudedengu ngempilo yakhe. Uqome uthisha
uMoloi efika esikoleni. Ukhuleliswa uthisha, waxoshwa esikoleni
wazala nengane engashadile. Uqome uSithole olingana noyise
wamzalela ingane enguMtholephi. Ungenisa amadoda ahlukene
emzini wakhe ebe eshadile. Wembatha nabantu besilisa. Wayeya
ocansini olungavikelekanga nabantu abahlukahlukene
• Akahloniphi. Uphendulana nothisha esikoleni. Ubiza umamezala
wakhe ngomthakathi.
• Akathembekile/unamanga. Utshela ugogo kanye nabazali bakhe
ukuthi kutelekiwe esikoleni kanti uxoshiwe ngoba ekhulelwe.
• Unobugebengu. Wenze isu lokushiswa kwesitolo sikaSithole
ehlangene noMkhize.
• Unesihluku. Uxosha uSithole emzini wakhe ngoba
eseyimpabanga ekubeni lo muzi wawuthengwe nguye uSithole.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
(b) uSithole
• Akathembekile. Uqonywe uDumazile ebe eganiwe. Udela umuzi
nezingane zakhe wayohlala noDumazile eMlazi agcine esemzalise
ingane. Uthengele uDumazile umuzi bengashadile inkosikazi
yakhe ingazi. Uthelele inkosikazi yakhe ngegciwane
lesandulelangculazi. Ukungathembeki kwakhe kugcina ngokuthi
ashone.
• Unguthathekile.Uthengela uDumazile izimpahla zokugqoka,
imoto kanye nomuzi.Uhamba noDumazile ukuya ekhaya
likaKheswa ngenhloso yokumlobola.
(c) uMoloi (uZitike)
• Ubudedengu ngempilo yakhe. Uya ocansini olungaphephile
noDumazile ebe azi ukuthi inkosikazi yakhe inegciwane lengculazi.
• Akathembekile. Uthandane noDumazile ebe eyingane yesikole
efana nomzali kuye.Wakhulelisa uDumazile emva kwalokho
wabaleka engahlawulile waphindela eGoli. Ubhanqa uMisi Hlophe
noDumazile. Uthelela uDumazile ngegciwane lengculazi eligcine
libulale abantu abaningi, abanye babo abangenacala
njengoMaNzimande.
(d) uMisi Hlophe
• Uyathukuthela. Uthukuthelela udaba anganasiqiniseko salo uma
ezwa omemu bekhuluma ngoDumazile osethandana nesoka
lakhe.
• Uthathela izinto phezulu. Akaziniki isikhathi sokucubungulisisa
udaba aluzwayo uvele nje uqonda kuDumazile umbuze ngodaba
lwakhe lokuthandana nothisha uMoloi. Akalindi ukuba athole
iqiniso ngodaba ngothisha Moloi oyisoka lakhe kunalokho uqonda
ingane yesikole.
• Unesikhwele uzehlisa nesithunzi. Uthandana nothisha Moloi ebe
azi kahle ukuthi uganiwe. Ubukela phansi umsebenzi wakhe
ngokuba awuhlanganise nokuthandana kwakhe noMoloi bese
egcina engasafuni ukufundisa uDumazile eklasini lakhe. Ukhuluma
ngengane yesikole emathoyilethi esikole lapho aziwe nangezinye
izingane.
• Unamagqubu. Ugijima uyobikela abanye othisha uma ezwa nje
ukuthi uDumazile ukhulelwe lokho okwenza waxoshwa esikoleni
uDumazile.
3. Isiphetho (uvo lohlolwayo)
Umbhali uphumelele ukusebenzisa ikhono lakhe lokusivezela abalingiswa
ngezindlela ezahlukahlukene kule noveli yakhe. Lokhu kwenze ukuba
abalingiswa bakholeke kanjalo nenoveli ibe noheho.
(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha
impendulo yombuzo.)
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
11.1 Ukuthola kukaMisi Hlophe ukuthi uDumazile uthandana nothisha oyisoka
lakhe. Ufunga uyagomela ukuthi ngeke esamfundisa ekilasini lakhe.√√ (2)
11.2 UDumazile ubonakala engabahloniphi omisi bakhe, uthandana nothisha.
Udelela uMisi Hlophe ngokumtshela kwezikabhoqo ukuthi uthandana nesoka
likaMisi, uyavuma ngaphandle kokungabaza ukuthi ukhulelwe.√ (2)
11.3 Utshela abanye omemu ukuthi ngeke asamfundisa i-Geography emva kokuthi
uDumazile emtshele ukuthi uthandana ne-boy friend yakhe.√ Ugijima utshela
umemu Mpungose ukuthi usola uDumazile ukuthi ukhulelwe.√ Wenza
uthishomkhulu ukuthi amxoshe esikoleni.√ (3)
11.4 • UMaNzimande uxabana noSithole okungumyeni wakhe ngemuva
kokutshelwa nguLizzy ukuthi uSithole uthandana noDumazile.√
• Ukuxabana kukaMaNzimande noSithole ngoba efuna kuxoshwe
uDumazile ekhaya nasesitolo sakwakhe.√
• Ukuxabana kwabo bebanga ukuthi uSthole uyaqhubeka nokulala
kwaDumazile eMafezini eMlazi kanti uDumazile ubuye alale noMkhize.√ (3)
11.5 Simveza njengomlingiswa onesihe, oyikholwa.√ Nakuba wayephoxekile
ngezenzo zikamalokazana wakhe uDumazile owayengamthandi. Wanquma
ukumxolela kukho konke akwenzile njengoba nendodana yakhe yaguliswa
nguye uDumazile. Ukholelwa ekutheni akumele angalingeni izulu ngenxa
yamagqubu nenzondo.√√ (3)
11.6 Kwakungaphela ubudlelwane obuhle phakathi kwakhe nomakhelwane.√
Wayengagcina edingisiwe endaweni√ ngoba sebembonile ukuthi
akathembekile futhi unomhobholo.√ Kwakungagcina kuhlala yena emzini
kaMaNdovela.√ (3)
11.7 Uxoshwa esikoleni ngenxa yokukhulelwa.√ Uxabanisa abazali bakhe nobaba
wakhe umbiza ngonondindwa ngenxa yentukuthelo.√ Ubalekelwa uthisha
uMoloi angezi nokuzumhlawula.√ Uphelelwa indawo yokuhlala kanye
nomsebenzi kwaSithole ngenxa yokuthi uMaNzimande wayehletshelwe ukuthi
uthandana noSithole.√ (Nezinye izimpendulo eziyohlaba esikhonkosini) (4)
11.8 Akwamukelekile ngoba uthisha umele umzali esikoleni nomthethosisekelo
ulwela amalungelo abafundi ukuba bangabi yizisulu zokucekelwa phansi
ngothisha. √√ (2)
11.9 Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isu lokubikezela enkulumeni
kaMaShandu onguninazala kaDumazile lapho ayetshela indodana yakhe
uMtalaselwa ukuthi njengoba ethatha umuntu onezingane ezimbili zabanye
abantu akwenzeki ahlukane noyise bezingane.√ UDumazile wayelokhu
ebonana noSithole kanye noMoloi yize ayeseshade noMtalaselwa. √
UMtalaselwa wabona ephepheni ukuthi bekuhlangene uSithole noMoloi
endlini yakhe belwa wathi uma efika ekhaya wafica UDumazile esebalekile. √ (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIQEPHU C: UMDLALO
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kuxoxwa ngesizinda somdlalo
ngaphansi kwalezi zihlokwana: isikhathi/inkathi; indawo kanye nesimo senhlalo/
sezinto.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngesizinda salo mdlalo.
1. Isingeniso:
Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu ngale ndlela:
• Inkathi/Isikhathi: Lapha kuqondiswe inkathi indaba eyenzeka ngayo,
kungaba isikhathi/inkathi yamanje noma yasemandulo.
• Indawo: Lapha kuqondiswe lapho indaba yenzeka khona, kungaba
indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
• Isimo senhlalo: Lapha kuqondiswe ekuhlalisaneni kwabalingiswa
endabeni.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo ayizibonelo mayelana
nesizinda salo mdlalo:
2. Umzimba:
• Isikhathi/Inkathi:
Lo mdlalo wenzeka esikhathini/enkathini yanamuhla. INingizimu Afrika
isikhululekile izingane zinamalungelo abokufika bavumelekile kuleli.
UChivenga uhlala elokishini lakwaChappies engowokufika. UMdaluli
usebenza efemini, ugcina ediliziwe kuyo ngoba isivalwa. Sithola iphoyisa
uZayeka nesiteshi samaphoyisa esikhona elokishini laseMandeni.
Kukhona ihhovisi lezenhlalakahle lapho kusebenza khona uZenyezile,
okungenye yezinto zesimanje. ULondiwe ufunda esikhungweni semfundo
ephakeme, eMangosuthu. UMaMlanduli unqaba nendabandaba
okuyilungelo lakhe. ULondiwe uyambophisa uMdaluli onguyise.
• Indawo:
Lo mdlalo wenzeka endaweni yasedolobheni. Sithola uMdaluli nomndeni
wakhe behlala endlini eselokishini, kwaChappies eMandeni. Amalungu
omndeni kaMdaluli, uMaMlanduli nezingane zabo batholakala behleli
kosofa endlini yokuphumula. UHeshane usebenza ehhovisi loMnyango
wezaseKhaya KwaDukuza.
Kunendawo YoSonhlalakahle, iziguli kanye namaphoyisa.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
• Isimo senhlalo:
Siqala kunokuthula, uMdaluli ehleli kahle nomndeni wakhe, encokola,
ejabule bexoxa ngemfundo yezingane. Isimo siyaguquka siba muncu
emveni kokudilizwa kukaMdaluli emsebenzini. Simthola esenodlame,
ehlukumeza umndeni wakhe, okuholela ekutheni agcine eseboshwa. Uba
nomona ngempumelelo kaChivenga emsebenzini wakhe, okugcina
ngokuba azame ukumkhinyabeza ngomuthi nokumlalela unyendle
amlimaze. Ekugcineni kunenhlansana yethemba lokuthi kuzobuya
ukuthula emndenini kaMdaluli emva kokuxolelana kwakhe nezingane
kanye noChivenga esitokisini. Liyashabalala ithemba emva kokuvela
kwezindaba ezibuhlungu zokubhubha kwabantu abaningi ngesikhathi
kuzamazama umhlaba e-Sudan lapho ayevakashele khona uMdaluli.
(Umfundi uyokwenezela amanye amaphuzu, akhombise ulwazi lwencwadi
nolokuhluza.)
3. Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo):
Wonke la maphuzu ayizibonelo ezibalwe ngenhla akhombisa ukuxhumana
phakathi, kwesikhathi/inkathi, indawo kanye nesimo senhlalo. Ngakho-ke
isizinda salo mdlalo sihleleke kahle.Lokhu kwenza umdlalo ulandeleke futhi
ukholeke.
(Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha
impendulo yabo).
NOMA
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
13.1 Ukuveza kukaMaMlanduli ukuthi kunodaba asebecishe balukhohlwa
ukulidlulisela kubaba kaLondiwe onguMdaluli nanokuthi lolu daba kumele
lwethulwe ngumninilo onguLondiwe.√√ (2)
13.2 UMdaluli unokumangala ukuzwa ngodaba azoluthulelwa uLondiwe√.
Lumenza abalise, aphefumulele phezulu, ashaye nekhwela ngenxa
yokukhathazeka.√ (2)
13.3 Kumele kukhokhwe imali yesikole kungaze kushaye usuku lwangoLwesihlanu
lokuphela kwenyanga.√ Akekho umfundi oyovumeleka ukuhlalela izivivinyo
zokuphela konyaka√ kanti uma ikhokhwe yangaphelela, imiphumela
iyogodlwa.√ (3)
13.4 UMdaluli ukhathazeka kakhulu kunoManqina ngenxa yesimo sabo
esingefani.√ UMdaluli wayenomndeni ayewa evuka nawo nezikweletu
ezazidalwa ukufundisa izingane,√ kanti uManqina yena wayeyimpohlo
engenazo izikweletu zokondla umndeni nokukhokhela izingane esikoleni.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
13.5 Umbhali uhlose ukusivezela ukuthi kumele kube ngumama oletha ukuthula
noxolo ekhaya, afundise nezingane inhlonipho kubaba wekhaya.√
UMamlanduli ngaso sonke isikhathi uma ekhuluma nomyeni wakhe ubonisa
inhlonipho ngokumbiza ngobaba.√ Nakuba uMdaluli engasasebenzi
usaqhubeka nokumhlonipha akakholelwa nakumalungelo okubophisa umyeni
wakhe noma emshaya.√ (3)
13.6 ULondiwe wayengagcina engamthembi uyise onguMdaluli.√ UMdaluli
wayezojeza ngendlela efanele bese izingane zonke zakhe noLondiwe zigcine
zingenaye uyise onguMdaluli.√ Ukuboshwa kukaMdaluli kwakungagcina kube
nenzondo enkulu phakathi kwakhe noLondiwe.√ (3)
13.7 ULondiwe usephila esikhathini samanje lapho izingane seziwazi amalungelo
okuthi uma uhlukunyezwa noma ngabe ungakanani akuvumelekile√.
Useyazazi nezinyathelo ezithathwayo njengoba esefunda nasekolishi.√
ULondiwe usemdala ngokweminyaka futhi uvuthiwe ngokomqondo√
Akathandi ukuhlala ekhaya elinodlame.√ (4)
13.8 Ngiyavumelana ngoba ukuxolelana kukaMdaluli nezingane zakhe kanye
noChivenga bese kuwubeke esicongweni umdlalo.√ Ukuthola kukaMdaluli
umsebenzi wokuba yimenenja enkampanini yezicathulo kwenze isimo
sabuyela kwesijwayelekile besingasekho isidingo sokuthi umbhali awuqhube
umdlalo.√
NOMA
Angivumelani ngoba kwenze lo mdlalo waba nezixazululo ebesingeke sazi
ukuthi zaxazululeka kanjani. √ Ukufika kukaZenyezile kwaMdaluli kwenze lo
mndeni wabasethembeni lokuthi uma kwenzeka ubaba wekhaya ebalwa
nabafile babezoqhubeka kanjani nempilo ikakhulukazi uLondiwe
okwakunguye omdala ezinganeni. √ (2)
13.9 Ngiyazwelana naye ngoba ubemethemba uHeshane ukuthi uzomtholela
umsebenzi√ kepha wagcina emkhohlisile ngokumshadisa engazi.
Ngangiyobika baboshwe bobabili ngoba umshado wethu wawuzobe
ungakhiwanga esisekelweni seqiniso.
NOMA
Angizwelani naye ngoba kwakungafanele amethembe uHeshane√ uma ethi
uzomtholela umsebenzi engazange asifake isicelo sawo njengoba agcina
esezithola eshadiswe nomuntu angamthandi√. Bengingabika emaphoyiseni
futhi ngifake isehlukaniso somshado.√ (3)
[25]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kuxoxwa ngesizinda somdlalo
ngaphansi kwalezi zihlokwana: isikhathi/inkathi; indawo kanye nesimo senhlalo/
sezinto.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngesizinda salo mdlalo.
1. Isingeniso:
Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu ngale ndlela:
• Inkathi/Isikhathi: Lapha kuqondiswe inkathi indaba eyenzeka ngayo,
kungaba isikhathi/inkathi yamanje noma yasemandulo.
• Indawo: Lapha kuqondiswe lapho indaba yenzeka khona, kungaba
indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
• Isimo senhlalo: Lapha kuqondiswe ekuhlalisaneni kwabalingiswa
endabeni.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo ayizibonelo mayelana
nesizinda salo mdlalo:
2. Umzimba:
• Isikhathi/Inkathi:
Lo mdlalo wenzeka esikhathini sakudala, soguquko kusanda kufika
abelungu abangamaNgisi kuleli. Sithola abelungu befika bezogoba
amadlangala ezweni leNkosi uSalimani okuholela ekutheni oMphiliphili,
uNgoza noNongejeni baguqulwe imiqondo bagcine sebengamambuka
baphendukele iNkosi uSalimani. Kungeniswa imithetho kaHulumeni
okwenza uSomtsewu noZithulele besabise uSalimani ngoHulumeni.
Sithola izinkantolo njengeyaseMshwathi neyaseMgungundlovu lapho
kwakuqulwa khona amacala ombango wezwe lenkosi uSalimani.
• Indawo:
Lo mdlalo wenzeka endaweni yasemakhaya nasedolobheni. INkosi
uSalimani udingida udaba lokugudluzwa kwemingcele nabafowabo
kanye nezinduna zayo. Ngesikhathi iNkosi uSalimani yehlulwa icala
enkantolo yaseMshwathi, yanquma ukuledlulisela enkantolo
yaseMgundundlovu lapho afika wanqoba khona. Kuhlelwa izimbizo
nemihlangano okuyinto eyenzeka endaweni yasemakhaya.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
• Isimo senhlalo:
Sishubile kubangwa imingcele kanye nezwe. Izinto aziyihambeli kahle
iNkosi uSalimani nabantu bayo ngenxa yodaba lwemingcele. Abantu
beNkosi uSalimani abahlalisene kahle nabelungu, bayabacwasa bathi
imfuyo yabantu beNkosi uSalimani ithelela imfuyo yakobelungu ngezifo
futhi izalisa izinkomazi zabo uhlobo olungasile lwezinkomo. Abantu
bakaMgqabula bahlasela amabutho emzini kaMcondo okuholela
ekuboshweni kukaNomehlo. Kukhona nokuhlalisana kahle. INkosi
uSalimani iyabazisa abafowabo ayifuni balindiswe ngaphandle uma
beze emzini wayo eTsheni. Uhlonipha bonke abantu ngoba ubabiza
bonke embizweni ngisho nabesifazane imbala. Basaphila ngokulandela
amasiko nemikhuba yesintu njengokususa ubuthi okhambeni lotshwala
njengoba sithola kwenza uNomehlo. Indlela okuhlalwa ngayo kuba
ngeyokuhlukana ngokobulili nezikhundla. (Umfundi uyokwenezela
amanye amaphuzu, akhombise ulwazi lwencwadi nolokuhluza.)
3. Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo):
Wonke la maphuzu ayizibonelo ezibalwe ngenhla akhombisa ukuxhumana
phakathi, kwesikhathi/inkathi, indawo kanye nesimo senhlalo. Ngakho-ke
isizinda salo mdlalo sihleleke kahle.
(Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha
impendulo yabo, babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.)
NOMA
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
15.1 Amabutho eNkosi ahlaselwe ngabantu bakaMgqabula, aziphindiselela agcina
ngokuboshwa.√√ (2)
15.2 UMcanjana ulungiselela onongqayi indawo ngokubandlalela izikhumba
esililini sikaMaLuzindela.√ Ukhombisa onongqayi indawo abazohlala kuyo.√ (2)
15.3 Amabutho abezisinela ahlaselwa ngabantu bakwaMgqabula, noMvomvozi
kanye noMehlwemamba.√ UMcondo wayesehamba eyokhuza kepha wathola
isiphelile impi.√ Kwathi entathakusa wayesevuswa ibutho lamantombazane
limazisa ngokuboshwa kwabantu beNkosi, wasezama ukuyokhuza ukuthi
abantu mabangaboshwa iNkosi ingatshelangwa kodwa wehluleka.√ (3)
15.4 UNomehlo uyinduna ethembekile yeNkosi esebenza ngokwethembeka, kanti
uMphiliphili uyinduna engathembekile eNkosini Salimani.√ UNomehlo umela
iqiniso, usebenza ngokwethembeka weseka iNkosi ngaso sonke isikhathi√
kanti uMphiliphili usephenduke imbuka usethengisa ngeNkosi uSalimani
kubelungu nakuHulumeni.√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
15.5 Umbhali uhlose ukusivezela ukuthi umuntu ungabomthatha kancane omunye
umuntu ngoba kungenzeka akhombise ubuhlakani obudlula wena.√ Njengoba
kwenzeka ukuthi uZithulele azame amaqhinga okuklama indawo kabusha
kaSalimani. Ubuhlakani bukaSalimani bamenza wahluleka ukuthatha indawo
emva kokuvota ngobhontshisi.√ USalimani wabe esedlulisela icala enkantolo
enkulu yaseMgungundlovu lapho elafika lamthetha khona uSalimani.√ (3)
15.6 UMphiliphili wayeyoqhubeka adlulise izindaba eziyizimfihlo zasebukhosini.
UZithulele agcine esezazi zonke.√ UZithulele wayeyoqhubeka egwazela
uMphiliphili agcine ecebile.√ Inkosi uSalimani wayengalahlekelwa nayizwe
kanye nabantu bakhe.√ (3)
15.7 USalimani ukhombisa ukuba nolwazi ngomthetho kanye namalungelo.√
Useyazi nezinyathelo ezithathwayo uma ngabe unganelisekanga ngesinqumo
senkantolo.√ Ubonise ukuvuthwa komqondo ngoba akakuthathanga kunjalo
okwanqunywa inkantolo.√ Wayezimisele ukulwela umhlaba nabantu bakhe
ngokusebenzisa amalungelo akhe. Nebala icala lagcina limthethile.√ (4)
15.8 Ngiyavumelana ngoba iNkosi uSalimani lagcina limthethile icala enkantolo
yaseMgungundlovu.√ Wonke amacala ayethweswe wona esulwa, izindleko
zonke zecala zazizothwala uMgqabula.√ (2)
15.9 Ngiyazwelana naye ngoba ubethemba ukuthi icala lizomthetha njengoba
liqulwa ngabelungu.√ Ubezikhohlisile ukuthi imali abeyikhokhela ofakazi
iyobuya ngokuthola umhlaba.√ Ngangiyoguquka ngihlale kahle nabantu
ikakhulukazi uma babengisizile ngisaswele.√
NOMA
Angizwelani naye ngoba wayebabukela phansi abantu boHlanga
olumnyama√ Wayengafanele enze imikhonyovu afune ukuqola uSalimani
izwe lakhe.√ Bengingemukela isinqumo sejaji, ngishintshe indlela yokwenza
ngoba sengifundile ukuthi ubuqili abukhokheli.√ (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ESEWONKE: 80
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 23 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOLIMI LWASEKHAYA
ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 6–7 4–5 3–4 2–3 0–1
-Ukuhunyushwa -Ukhombisa ulwazi -Isihloko usihlaziye -Ukuhunyushwa -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa kwesihloko okunzulu ngesihloko futhi ngokugculisayo kwesihloko akugculisi lwesihloko
kwesihloko -Amaphuzu amahle usihumushe kahle -Akhona amaphuzu kahle -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu ahlukene -Impendulo echaza amahle asekela isihloko -Kuthukela kuvela okuhambisana
ukusekela kanye asekelwe kabanzi ngokwenelisayo -Amanye amaphuzu amaphuzu asekela nenkondlo
nokuqonda kabanzi kubhekiswe enkondlweni -Amanye amaphuzu asekeliwe kodwa isihloko -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi. -Ulwazi oluhle kakhulu anembayo kodwa ubufakazi bubuye -Ulwazi lwenkondlo nhlobo ulwazi
lwenkondlo. awasekeliwe onke bungagculisi kwenye alugculisi kahle. lwenkondlo.
7 AMAMAKI ngendlela elindelekile inkathi
-Ulwazi lwenkondlo -Ulwazi lwenkondlo
luhle. olugculisayo.
3 3 2 1 0-1
ISAKHIWO KANYE -Isakhiwo esihleleke -Isakhiwo esihleleke -Kukhona nokho -Isakhiwo sikhombisa -Isakhiwo asihlelekile
NOLIMI kahle kakhulu kahle futhi amaphuzu ukuhleleka kwesakhiwo amaphutha ezingeni kahle neze
-Amaphuzu ahleleke ageleza ngokulandelana -Amaphuzu awagelezi lokuhleleka -Ulimi lunamaphutha
Isakhiwo, ukugeleza kahle kakhulu futhi kahle futhi awahlelekile -Amaphuzu awahlelekile amaningi kanye
okuhlelekile athungelana kahle -Ukugeleza -Amaphutha olimi ngokugculisayo nesitayela esingagculisi
kwamaphuzu kanye kakhulu kwamaphuzu ayingcosana, ithoni -Ulimi lunamaphutha neze.
nokwethula -Ulimi, ithoni kanye kuyalandeleka kanye nesitayela amaningi
Ulimi, ithoni kanye nesitayela kukhombisa -Ulimi, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
nesitayela ukuvuthwa komqondo, nesitayela kuhle. ngokugculisayo. akugculisi kahle.
esisetshenzisiwe kuyaheha futhi kushaya
embuzweni omude. emhlolweni
-Ulimi, ukupelwa
3 AMAMAKI kwamagama kanye
nezimpawu zokuloba
akunamaphutha nhlobo.
UKWABIWA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 24 DBE/2017
SCE – Imemorandamu
ISIQEPHU B KANYE NESIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INOVELI KANYE
NOMDLALO [AMAMAKI ANGAMA-25]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo enembayo: -Ukhombisa ukuqonda -Ukuhumusha isihloko -Ukuhunyushwa -Ulwazi oluncane
Ukuhunyushwa 14–15 kanye nokuhumusha ngokugculisayo; kwesihloko akugculisi kakhulu lwesihloko
kwesihloko -Impendulo enhle isihloko kahle akuzona zonke kahle; kuthukela kuvela -Umzamo ontekenteke
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu: 12–13 -Impendulo echaza izingxenye ezicaciswe amaphuzu asekela wokuphendula umbuzo
ukusekela kanye -Ukuhunyushwa ngokwenelisayo kabanzi isihloko ngokucacile -Amaphuzu awanelisi
nokuqonda kabanzi kwesihloko okunzulu -Amanye amaphuzu -Kunamaphuzu ambalwa -Amaphuzu ambalwa nhlobo
ithekisthi. -Amaphuzu ahlukene anembayo kodwa amahle asekela isihloko asekela isihloko -Ohlolwayo akanalo
anembayo nokusekela akusiwo wonke -Amaphuzu ambalwa -Amaphuzu amancane nhlobo ulwazi
15 AMAMAKI okunembayo asekelwe ngendlela asekeliwe, kodwa ahambisana nesihloko lwenoveli/umdlalo.
okususelwe embhalweni elindelekile ubufakazi bubuye -Ulwazi oluncane
-Ulwazi oluhle kakhulu -Ulwazi bungagculisi lwenoveli/umdlalo.
lwenoveli/lomdlalo. lwenoveli/Umdlalo -Ulwazi olungenele
luyabonakala. lwenoveli/umdlalo.
ISAKHIWO KANYE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
NOLIMI -Isakhiwo silandelana -Isakhiwo esihle kanye -Isakhiwo siyabonakala -Isakhiwo sikhombisa -Ukungabibikho
kahle kakhulu namaphuzu ahleleke kancane amaphutha ekuhlelweni kwesakhiwo esihleliwe
Isakhiwo, ukugeleza -Isingeniso kanye kahle -Ukugeleza kanye kwaso kuphazamisa ukugeleza
okuhlelekile nesiphetho okuhle -Isingeniso, isiphetho nokulandelana -Amaphuzu awahlelekile kwamaphuzu
kwamaphuzu kanye kakhulu kanye nezinye izigaba kwamaphuzu kahle -Amaphutha olimi kanye
nokwethula -Amaphuzu abekeke kuhleleke kahle kuyabonakala, kodwa -Amaphutha olimi nesitayela esingalungile
Ulimi, ithoni kanye kahle kakhulu futhi -Amaphuzu ageleza kunamaphutha agqamile kwenza lo mbhalo
nesitayela athungelana kahle kahle -Amaphutha olimi -Ithoni nesitayela ungabi yimpumelelo
esisetshenzisiwe -Ulimi ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye ambalwa; ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
embuzweni omude. nesitayela kukhombisa nesitayela kuhle. nesitayela ngokungafanele kusetshenziswe
ukuvuthwa, esisetshenzisiwe -Ukuhleleka kwezigaba ngokungafanele
10 AMAMAKI kuyancomeka futhi sifanelekile kunamaphutha. -Ukuhleleka kwezigaba
kushaya emhlolweni. -Izigaba eziningi kunamaphutha.
zibhaleke kahle.
UKWABIWA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2017 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2024 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2019 Memo
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper