Downloaded from hlayiso.com
GRAAD 12
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LESIBILI (P2)
NOVEMBA 2016
IMEMORANDAMU
AMAMAKI: 80
Leli phepha linamakhasi angama-26 sekuhlangene neRubhrikhi.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Skip to contentAll 2016 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)




isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2016 Memo
Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2016, 26 pages. Read online or download the free PDF.
Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · isizulu. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiZulu HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Isizulu
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 2
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 26
- File size
- 555.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 26
This exam
NSC November Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 2Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 3Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 4Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 5Ubuciko / Literature (Set Works)10 marks
- Question 7Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
- Question 9Ubuciko / Literature (Set Works)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 2 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
IMIYALELO YOKUMAKA LELI PHEPHA
1. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena obekumele
ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
(Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
omfushane encwadini eyodwa/efanayo.)
2. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.
3. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
omfushane kanye nomude uphenduliwe.
4. Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
uyayiyeka eyesibili.
5. Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
izinombolo zikhonjiswe imemo.
6. Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.
7. Imibuzo emide
Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
lamagama elinikeziwe, ungamephuci amamaki ngoba vele usezephuce yena.
Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amamaki
ombuzo omude walowo ohlolwayo.
8. Imibuzo emifushane
Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
ukuba acaphune, ungamephuci amamaki.
9. Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikhona
okunikezwa amamaki.
10. Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
UMBONO/IQINISO. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikhona okunikezwa
amamaki.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 3 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)
Ngingumnqobi – NL Ntuli
Isingeniso
• Umoya wenkondlo uchaza isimo imbongi eyayikuso kanye nomuzwa eyayinawo
ngenkathi ibhala inkondlo. Inkondlo ingaba nomoya owodwa ukusuka ebinzeni
lokuqala kuze kube ibinza lokugcina noma ibe nomoya oxubile. Inkondlo ingaveza
umuzwa wothando, intukuthelo, inzondo, ukugxeka, ukuncoma ukuncenga, njll.
Umoya oqukethwe inkondlo uvezwa amagama noma imifanekisomqondo
esetshenziswa yimbongi enkondlweni.
Kule nkondlo imbongi isebenzise umoya oxubile. Kukhona umoya wokuzincoma,
wokuzigqaja, wokwaneliseka, kanye nowothando.
• Imifanekisomqondo yilawo magama asetshenziswa imbongi ukwakha umfanekiso
engqondweni. Kungabhekwa ukujula kolimi, izaga, izisho kanye nezifenqo. Lokhu
kungaveza imifanekisomqondo yokubonakalayo, yokuzwakalayo, yokuhogelekayo,
yokuthintekayo kanye nokunambithekayo.
Umzimba
Abahlolwayo bangabhekisa kula maphuzu alandelayo:
Ibinza loku-1
Umoya otholakala kuleli binza umoya wokuzincoma/wokuzethemba.
Imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokubonakalayo ngokusebenzisa isisho,
'ngakhand' uphahla lwenkawu' ogqamisa isenzo sokuvika uma ihlaselwa izinkinga.
Lokhu ikwazi ukukwenza ngoba ifundile ngakho-ke iyakwazi ukusebenzisa ingqondo
yayo okuwuphahla lwenkawu (isivikelo) ukuxazulula izinkinga. Lapha izincoma yona
uqobo ngokufunda kwayo. Imbongi incoma imfundo ngokusebenzisa isifengqo
ukwenzasamuntu (esinguMfundo) okukhombisa ukuthi uyayihlonipha.
Ibinza lesi-2
Umoya otholakala kuleli binza umoya
wokuzigqaja/wokuzikhukhumeza/wokuqhosha/wokuziqhakambisa/wokukloloda/
wokuziqhayisa.
Lapha imbongi isebenzise uphawu olukhombisa ukunqoba ukuveza
umfanekisomqondo wokubonakalayo, 'ngiphephezel' uphaphe lwegwalagwala', emuva
kokufunda kwayo imbongi kuyabonakala seyethweswa iminyezane. Iphinde
yasebenzisa isifengqo isingathekiso 'izingqwele zakongqondonkulu' ukuchaza ukuthi
yaqeqeshwa ngoSolwazi kwathi nalabo ababeyeya bathola ukudumala lapho nayo
isifundile.
Ibinza lesi-3
Umoya otholakala kuleli binza umoya wokwaneliseka nowokulangazelela
Imbongi isebenzise umfanekisomqondo wokubonakalayo/nowokuzwakalayo
oyisifengqo isingathekiso (Ngingumvemve ...) kanye nokwenzasasilwane (...
ngibhonge) ukwethula ukuthi yaneliswa ukuthola ithuba lokufunda isencane
ezikhungweni zemfundo ephakeme ize iphothule.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 4 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
Isebenzise umfanekisomqondo ozwakalayo ukukhombisa umsindo wokwaneliseka
ngokubhodla iphinde idlulise ulwazi enalo ngokubhonga. Iphinde isebenzise isaga
(kwazise ayihlatshwa mvusi) ukucacisa ukuthi ngemfundo yayo kusizakala abanye
abantu ababengenalo ulwazi bese iyaneliseka.
Umfanekisomqondo wokunambithekayo uvela lapho ethi, 'Uma sengincele ngadela.'
Igama, 'ukuncela', lichaza ukuthola ulwazi olunzulu osuke uludinga. Lokhu kusho
ukuthi uma imbongi isilutholile lolu lwazi, ayilugodli kodwa iludlulisela kwabanye, ingabi
nawo umona.
Ibinza lesi-4
Umoya otholakala kuleli binza umoya wothando/wobuntu.
Imbongi isebenzise isifengqo, uphawu (Ngiyilanda ...) esiveza umfanekisomqondo
obonakalayo ukwethula umqondo wokukhanyisela isizwe sikaZulu ngoba enobuntu
nothando ukuze isizwe sibe nolwazi. Ilanda liyinyoni emhlophe emele uphawu
lokukhanya.
Isebenzise umfanekisomqondo ovezwa yisisho, 'bakwaz' ukuphons' umbalane',
esichaza uthando lokusiza abanye ukuze bakwazi ukuziphilisa ngokudlulisela imfundo
kwabanye abantu.
(nezinye izibonelo ezinembayo zemifanekisomqondo)
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO)
Imbongi ikwazile ukusebenzisa imifanekisomqondo ehlukahlukene ukugqamisa umoya
oxubile kule nkondlo okungowokuncoma, owokuzigqaja, owokuneliseka, owenjabulo
owothando/owobuntu. Nakuba imbongi izincoma, izigqaja ngemfundo yayo kepha
ayilugodli ulwazi enalo iyaludlulisela nakwabanye abantu ukuze basizakale. [10]
NOMA
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)
2.1 Umbuzombumbulu osetshenziswe ebinzeni loku-1 ukhombisa ukudideka/
ukungabi nasiqiniseko sekusasa kwalaba bantu ngenxa yokuphelelwa
ithemba lokungaboni ukuthi ikusasa libaphatheleni.√√ (2)
2.2 Le migqa iqukethe ithoni yentukuthelo/yokucasuka/yokubalisa/yokunengwa/
yokukhathazeka/yokudumala.√ Imbongi ibuza osopolitiki ukuthi bangalindela
kanjani ukuba baqhubeke nokulwa bebe belambile/behlupheka kodwa kube
kukhona abasuthi.√ (2)
2.3 Emgqeni wesi-6 kuvela umqondo wabantu abaphelelwe yithemba ngesimo
esingesihle√ kanti kowama-23 kuvela umqondo wokuphikelela ngisho isimo
singahambi kahle.√ (2)
2.4 La mazwi angelekelele ukuba ngiqonde ukuthi kwake kwaba khona isikhathi
lapho abantu abamnyama babebanga ngaso umsindo wenjabulo√ mhla
beqala ukuvota/bethola inkululeko/benqoba ukhetho nakuba okuningi kwakho
kungazange kufezeke ababekuthenjisiwe.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 5 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
2.5 Lesi sifengqo sisetshenziselwe/ukwenza abantu izilima/ukuhlekisa
ngabo/ukulutha abantu ukuba baqhubeke babathembe osopolitiki yize
osopolitiki sebeqalile ukudla izithelo zomzabalazo kanye namavoti alaba
bantu.√√ (2)
[10]
NOMA
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
3.1 I-ephikhi (inkondlo elandayo) √ ngoba ingomlando weqhawe elinguMandela
nezigameko ezake zenzeka.√/Ilirikhi√ ngoba imbongi idlulisa imizwa kanye
nemicabango yayo mayelana nemisebenzi emihle kaMandela ayenzele
isizwe.√ (2)
3.2 Ibinza lesi-2 liqukethe umqondo wokuthi babecabanga ukuthi uMadiba
uzobafaka umoya wenzondo wokuthi makuliwe.√ Ebinzeni Lesi-3 uMadiba
wathi makuxoxiswane wabanikeza ulwazi lokuxoxisana nokujabula
kudanswe.√ (2)
3.3 Wawuzoba mubi ngoba abantu babengaqhubeka baxabane kuliwe ngezikhali
ngokwezinhlanga/abamnyama babengaziphindiselela kugcine kuchitheke
igazi eliningi futhi kufe nabantu abangenacala.√√ (2)
3.4 Isenzukuthi 'gengelezi' sisetshenziswe ukuveza umqondo wokuthi
ngokuphuma kukaMadiba ejele kwavuleka ngokugcwele amathuba amaningi
kwezemidlalo nakwezemfundo eNingizimu Afrika.√√ (2)
3.5 Imbongi ikusebenzise kahle ukuxhumana okumaphakathi ukugcizelela ukuthi
kukhona izinto esingeke sazikhohlwa/esiyohlala sizikhumbula√ njengeCodesa
nomdanso kaMandela okwakuletha ubumbano esizweni.√ (2)
[10]
NOMA
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)
4.1 ... amakhubalo/Ngininika ...
Amakhubal' ... / Ngokunginika ... √
Ukuxhumana okutshekile./ ukuxhumana siqalo√ (2)
4.2 Indikimba yemfundo,√ imbongi ibonga abazali bayo ngokuyifundisa
esikhungweni semfundo ephakeme yaze yagcina isiphila kahle./uMdali
ngokuyipha ingqondo yokufunda ukuze ikwazi ukuziphilisa/abayifundisile
(othisha) – umfundi makasekele√ (2)
4.3 Ukusetshenziswa kwezinhlanga ezahlukene kugqamisa umqondo wokuthi lezi
zinhlanga zazaziwa ngokugqilaza abantu abangafundile basebenzele ubala√
ngakho-ke njengoba imbongi isithole ithuba lokufunda angeke isagqilazwa
yizona.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 6 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
4.4 Imbongi igqamisa ukukhula kakhulu kolwazi/ulwazi oluningi/olunzulu elutholile
ngenxa yemfundo eyithole enyuvesi/kwangqondonkulu njengoba izulu
liphakeme nemfundo eyizuzile iphakeme.√√ (2)
4.5 Imbongi ikwazile ukucikoza ngegama isibani ngoba lihambisana
nempumelelo nolwazi.√ Kule nkondlo imfundo iyisibani esikhanyisele imbongi
ukuba ikwazi ukumelana nobunzima bempilo.√ (2)
[10]
KANYE
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)
5.1 Kuhle okwezimvu zintula umelusi./okwezimvu√ Umqondo esiwuqukethe
owokuthi izingane azinamholi/azelulekwa muntu/akekho ozikhathaza ngazo
okwenza zigcine ziphume endleleni.√ (2)
5.2 Le nkondlo iqukethe umyalezo oxwayisa/oweluleka/oyala/ovusa/oqwashisa
intsha kaZulu ukuthi ingenzi izinto ezingamukelekile√ ezingagcina zenze
ukuthi ithole isifundo esinzima/esibuhlungu.√ (2)
5.3 Imbongi ihlose ukugcizelela/ukugqamisa ukuthi iningi kakhulu intsha ekuleli
qembu√ ekhombisa ukungabi nanhlonipho ngokuhlabelela amaculo
angenanhlonipho nanenhlamba, okungagcina sekuyifake engozini.√ (2)
5.4 Ukugcizelela/ukugqamisa ukuthi le ntsha edukile eyesizwe sakwaZulu√ kanti
nabaholi/abadala okufanele bayibonise indlela kuseyibo abohlanga lukaZulu.√ (2)
5.5 Imbongi ilusebenzise kahle uphawu oluveza umuzwa wokukhungatheka/
wokumangala√ onomthelela wokuthi intsha ayizazi lapho iqonde khona,
iyanhlanhlatha nje futhi ingagcina isingene shi obishini.√ (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 7 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kubhekwa umoya nengwijikhwebu kule noveli.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze umoya nengwijikhwebu.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe abhekise
ezingxenyeni ezithile zenoveli.
o Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nempumelelo phakathi komoya nengwijikhwebu kule noveli.
ISINGENISO
Umoya isimo esethulwa imizwa yabalingiswa mayelana nendlela abaphilisana ngayo,
abenza ngayo izinto kanye nendlela abazibuka ngayo.
Ingwijikhwebu isigameko ebesingasilindele esenzeka ngasesiphethweni sengxenye
ethile yendaba.
(Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye ukuphendula lo
mbuzo.)
UMZIMBA
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaXolani noLungile.
o Kunomoya wokuzwana kanye nokubambisana. Lo moya uyaguquka uma
kufika uMahlengi empilweni kaXolani ayehlangene naye emhlanganweni
wosomabhizinisi abasafufusa.
o Isimo sempilo emzini kaXolani umbhali uqala asiveze sisihle ngoba
banebhizinisi lokuthutha impahla. Bahlela ukuthi uLungile umkakhe aze ayeke
nomsebenzi babambisane kulo.
o Banomuzi eDurban North, eMhlanga. UXolani useqala ukukhohlwa izithembiso
azenze kumkakhe nezingane ngoba esevakashelana noMahlengi. Ubuyela
nasotshwaleni ayengasabuthinti. Lokhu kuguqula umoya wothando
obuvunguza emzini wabo, kuqala ingxabano nosizi. Ubuya ebusuku enuka
isiqholo sabesifazane i-Red Door. Ubuya eshayiwe opha.
o Ukhiyela izingane zakhe zodwa endlini eya kuMahlengi uLungile engekho
engena ebusuku emsebenzini. Ziyasha zize ziyashona.
Kukho konke lokhu okwenzeka emzini kaXolani kuvela ingwijikhwebu ngosuku uXolani
ayeshiye ngalo izingane. Emuva kokubona ukuthi izingane zishonile ngenxa yomlilo
wavele wenza ebesingakulindele okuyingwijikhwebu wabuyela kuMahlengi. Ekufikeni
kwakhe ufica isimo abengasilindele okuyingwijikhwebu sokuzwa ukuthi uMahlengi
wazalwa engumuntu wesilisa enguMhlengi. Umoya kaXolani wenjabulo wokuzwana
uyaguquka ugcwale usizi.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 8 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaNgidi, uMhlengi, uNontobeko kanye
noNomalanga
o Kunomoya wokuzwana, nowenjabulo owenza uNgidi athengele indodana
yakhe ipulazi. Lo moya uyaguquka uma uMhlengi efika ekhaya etshela uNgidi
ukuthi uyi-gay. Kuba nengxabano phakathi kwabo. Lokhu kudala
ingwijikhwebu ngoba besingalindele ukuba uNgidi angaze amxoshe uMhlengi
emzini wakhe, aphinde amesule nasemafeni akhe phezu kokuba
ayenguzinyobulala wakhe.
o Kunomoya wokuzwana phakathi kukaNgidi noNomalanga kepha ngokufika
kukaNontobeko kwaNgidi ezothungatha uMhlengi lo moya uyaphazamiseka.
Ukufika kukaNontobeko nokucela kwakhe uNgidi ukuba bayothungatha uMhlengi
kuveza ingwijikhwebu ngoba bekungalindelekile ukuthi uzovuma. Ekufikeni kwabo
efulethini likaMhlengi kuvela enye ingwijikhwebu ngoba uNgidi abengalindele ukuthi
uMhlengi akagcinanga ngokuthi uyi-gay waziguqula waba ngumuntu wesifazane
osenguMahlengi. Umoya kaNgidi wenjabulo entsha nethemba ebesenalo kuyaguquka
kugcwale usizi. UNontobeko ubengalindele ukuthi uMhlengi wayeseyintombazane.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaNontobeko noNkululeko
o Kunomoya wenjabulo, bayathandana bahlela umshado. Lo moya uyaguquka
uma uNontobeko efika ekhaya etshela uNkululeko ukuthi yena akasaphumeleli
ukushada ngosuku olwandulela elomshado.
o Lokhu kuyawuguqula umoya wothando nenjabulo uNkululeko ayenawo
ngothando lwakhe noNontobeko.
Kukho konke lokhu okwenzeka ngosuku olwandulela elomshado kuvela ingwijikhwebu
ngoba yize uNontobeko wayebikezelile ukuthi kungenzeka ehluleke endleleni kodwa
bekungalindelekile ukuthi angahamba ngosuku olwandulela elomshado. Umoya
kaNkululeko wenjabulo uyaguquka ugcwale usizi ngisho eseduduzwa abakubo ugcina
ngokuzibulala.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaNdumiso noMahlengi.
o Kunomoya wothando nowenjabulo. Lo moya uyaguquka kuba nomoya wosizi
kuNdumiso uma uMahlengi esesanganiswa ukubonana kanye
nokuvakashelana noXolani. UNdumiso uphatheka kabi uze ushaya uXolani
ngenxa yokumthathela uMahlengi. Ekugcineni uhlela ukuyobamba inkunzi
eGcilima.
Ingwijikhwebu itholakala lapho silindele ukuba uNdumiso alobole uMahlengi kepha
sekuqhamuka incwadi lapho uMahlengi ala khona uNdumiso. Umoya kaNdumiso
wenjabulo uyaguquka ugcwale usizi. Injabulo yokulobola uMahlengi iyashabalala
kuNdumiso.
ISIPHETHO SEMPENDULO: (UVO LOHLOLWAYO)
Umbhali uphumelele ukwethula umoya nengwijikhwebu kule noveli esebenzisa
izingxenye ezithile. Lokhu kusizile ukuthi sibone ukuguquguquka komoya
nengwijikhwebu okuholele ezigamekweni ebesingazilindele. Kuphinde kwenza ukuthi
incwadi yaba noheho kubafundi bayo.
(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Abahlolwayo kulindeleke ukuthi babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 9 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
ISIQESHANA A
7.1 • Yingoba umlingiswa onguMahlengi wayekhuluma ngezwi elisivivi/ngezwi
elalingakhombisi ukujabula okutheni noma ukuphatheka kabi.√
• UMahlengi waphendula umbuzo wabe esezithulela sengathi ulindele
uNdumiso ukuba akhulume.√ (2)
7.2 Udweshu lwangaphakathi lwalukumlingiswa onguNdumiso lapho ecabanga
ngendlela uMahlengi ayesemshintshele ngayo.√Lokhu kwamenza washaywa
uvalo lokuthi uzomphunyuka kanti wayengenayo nemali yokumlobola.√ (2)
7.3 Amveza njengomlingiswa odelelayo/ongancengi/ongenandaba nomunye
umuntu/osephelelwe uthando√ ngoba indlela uMahlengi asekhuluma ngayo
noNdumiso yayikhombisa ukuthi akasalukhathalele uthando lwabo.√ (2)
7.4 Ngicabanga ukuthi wayefuna ukuthola ukuthi uMahlengi ukusiphi isimo
emuva kokuhilizisana kwabo, ukwenzela ukuthi uma esathukuthele uMahlengi
enze imizamo yokulungisa isimo.√√
(nezinye izimpendulo ezinembayo) (2)
7.5 Umbhali ukwazile ukuqamba isihloko senoveli yakhe ethi, 'Bengithi Lizokuna'
ukugqamisa indikimba yethemba ngoba imvula iwuphawu lwethemba
ebantwini abaningi.√ Nakule noveli kunabalingiswa abenza izinto ngoba
benethemba lokuthi izinto zizokwenzeka ngendlela abafisa ngayo√ kepha
akwenzekanga njengokufisa kwabo.√/Umbhali ukwazile ukugqamisa
indikimba yothando.√ Nakule noveli kunabalingiswa abaningi abenza izinto
ezithile ngenxa yothando.√ (3)
KANYE
ISIQESHANA B
7.6 • Wafika ekhaya esedlile wabonga ukudla okuphekwe umkakhe uLungile.√
• Wathula wangaphendula eminye yemibuzo kaLungile.√
• Wafica uLungile engalele ngenkathi engena enyonyoba.√
• Iphunga lesiqholo sabantu besifazane esasinuka kuXolani.√
• Indlela uLungile aphendula ngayo uXolani, uyambhinqa.√
(okubili kwalokhu) (2)
7.7 Mhla uLungile elinde ukuya emcimbini wayenomoya wentukuthelo√ ngoba
uXolani wayekhohliwe ukuthi wayethembise ukuya nabo emcimbini,√ kanti
mhla uLungile elinde nomakhelwane kwakunomoya wosizi√ ngoba
wayeshelwe umuzi nezingane zakhe.√ (4)
7.8 Ingwijikhwebu etholakala esiphethweni sothando lukaNontobeko noNkululeko
yenzeka ngosuku olwandulela umshado wabo.√ UNontobeko ubiza
uNkululeko umtshela ukuthi akasakwazi ukuqhubeka nomshado wabo ngoba
inhliziyo yakhe isekuMhlengi. Waphatheka kabi uNkululeko ngoba
wayengakulindele lokho wagcina ngokuzibulala.√√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 10 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
7.9 Umbhali ukhombisa ukuthi umlingiswa onguShezi ungumseshi ovuthiwe,
wayeyazi kahle indima yomsebenzi wakhe ukuthi igcina kuphi.√
Akabatshelanga ukuthi uMhlengi usezishintshe ubulili, wayefuna ukuthi
bazitholele ngokwabo. √√
(nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
7.10 Umbhali akaphumelelanga ngoba esahlukweni sokuqala ize iyophela inoveli
umbhali akasho lutho ngomlingiswa oyinkonkoni kodwa uxoxa ngoMhlengi
oseguqule ubulili kanye negama. UsenguMahlengi isiphalaphala sentombi.√√
NOMA
Umbhali uphumelele ngoba ukwazile ukusivezela izinselelo abantu
abazinkonkoni abahlangabezana nazo ngempilo yobunkonkoni waphinde
waveza nezinto ezintsha ngobunkonkoni.√√ (2)
[25]
NOMA
UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kubhekwa umoya nengwijikhwebu kule noveli.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze umoya nengwijikhwebu.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe abhekise
ezingxenyeni ezithile zenoveli.
o Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nempumelelo phakathi komoya nengwijikhwebu kule noveli.
ISINGENISO
Umoya isimo esethulwa imizwa yabalingiswa mayelana nendlela abaphilisana ngayo,
abenza ngayo izinto kanye nendlela abazibuka ngayo.
Ingwijikhwebu isigameko ebesingasilindele esenzeka ngasesiphethweni sengxenye
ethile yendaba.
(Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye ukuphendula lo
mbuzo.)
UMZIMBA
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaMirriam nabaqashi bakhe.
o Umoya owokujabha kuBrenda ngokungawubambi umjaho wamahhashi
ayewungenele. Uyaguquka owokujabha uba owokujabula bejatshuliswa ukuthi
kanti imali engaka iwinwe uMirriam.
Kukho konke lokhu okwenzeka emzini wakwaDicey kuvela ingwijikhwebu ngoba
bayameluleka uMirriam yize babengabelungu. Akulindelekile lokhu abakwenzayo.
Isimo sinengwijikhwebu ngoba uMirriam akulindelekile ukuthi aqhubeke nomsebenzi
wakhe wasemajalidini. UBrenda ubengalindele ukuthi uMirriam angawina lo mcebo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 11 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaGenyeza noNomvula
o Umoya wothando, owokumthatha kancane nokungamnaki uNomvula kodwa
lowo moya uguqulwa ukubamba umjaho wamahhashi kukaNomvula.
Uyakhathazeka ngezimbangi eziyizicebi nezifundile.
o UGenyeza uthandana noNomvula isikhathi eside iminyaka eyi-15
emethembisa umshado kodwa engazifezi embhanqa nabanye abantu
besifazane, amgcone amshaye nokumshaya.
Akulindelekanga ukuba uGenyeza abe nesikhwele ngale ndlela ngoNomvula usehlale
eqaphe abantu abazoqola uNomvula ngomshiza ukuze bangafinyeleli kulo mcebo
kaMirriam.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaMirriam noChule
o Umoya womona, uthando nowenzondo. UChule uqala enomona ngomcebo
kaMirriam afuna ukufinyelela kuwo ngokukhohlisa uNomvula ngothando.
o UChule ugcina esemthanda ngempela uNomvula aze axabane noDaffo uma
uDaffo esekhombisa naye ukumfuna uNomvula njengoba behlala benza
kwabanye abantu besifazane ikakhulukazi abafelokazi abanemali. Uya
nasemaNgwaneni kwaMazibuko uyolobola bagcina beshadile. Bahlanganyela
ibhizinisi iSicingamazibuko. Umfundisa ukushayela nokuphathwa kwebhizinisi.
o UNomvula uyaluthokozela uthando lukaChule ngoba umphethe ngendlela
ayengakaze aphathwe ngayo uGenyeza
o Lo moya wothando uqedwa isikhwele uChule ayesenaso ngoGenyeza ngenxa
yomculo kamasikandi owawulalelwa uMirriam. Ugcina esengenelwa umoya
womhobholo esefuna yonke imali ibe ngeyakhe ngoba engenayo indlalifa
noNomvula.
Ingwijikhwebu itholakala lapho uChule esefuna ukumbulala uNomvula kwagcina kufe
yena uChule.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaMeyili noNomvula
o Umoya wenzondo. UMeyili wamxosha uNomvula ngemuva kokuthola
umntwana engashadile wathi aye kofuna umsebenzi. Uyaguquka uma esezwa
ukuthi uwine umjaho. Useyayifuna naye le mali. Bekungalindelekile ukuthi
uMeyili angashintsha umqondo ngokuba afune ukuba uNomvula abuye ekhaya
ngoba ubesembiza nangesilahlwa.
Ingwijikhwebu itholakala lapho uNomvula esebakhela umuzi oMeyili kanye
noMaHadebe yize babemzonda, uMaHadebe esezame nokumbulala kaningana.
Ubapha imali abuye abathengele nezimpahla.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaMeyili noMaHadebe
o Wawungekho kahle umoya wokuzwana phakathi kukaMaHadebe noMeyili
babephendulana kabi nje noma bekhuluma.
o UMaHadebe wazama ukubulala uMirriam ngokumthumela ngoMahuzu
indodana yakhe. UMaNdelu wamzama ngoshevu nalapho wasinda. Waphinde
wazama okwesibili esefuna badle bobabili uNomvula noMaNdelu wehluleka.
Ingwijikhwebu – esikhundleni sokushona kukaMirriam ehlaselwe oMahuzu kwafa yena
uMahuzu nabangani bakhe. UMaHadebe wacishe washona ngalowo shevu ayehlele
ukubulala ngawo oNomvula nonina ngokuthi wawusele ezinzisheni zakhe.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 12 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LOHLOLWAYO)
Umbhali uphumelele ukwethula umoya nengwijikhwebu kule noveli esebenzisa
izingxenye ezithile. Lokhu kusizile ukuthi sibone ukuguquguquka komoya
nengwijikhwebu okuholele ezigamekweni ebesingazilindele. Kuphinde kwenza ukuthi
incwadi yaba noheho kubafundi bayo.Umbhali uphumelele ukwethula umoya
nengwijikhwebu kule noveli esebenzisa izingxenye ezithile.
(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Abahlolwayo kulindeleke ukuthi babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
NOMA
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
ISIQESHANA A
9.1 • Wayezolahlekelwa umsebenzi.√
• Kwakuzolamba izingane zakhe.√ (2)
9.2 Udweshu lwangaphandle luphakathi kukuGenyeza noJerome babanga ukuthi
uGenyeza akaluqondi uhlobo lomchamo olufunwa uJerome okuyimali. Lokho
kwenza uJerome athukuthele abize uGenyeza ngesilima.√√ (2)
9.3 La mazwi adwetshelwe aveza uJerome njengomlingiswa onozwelo√ ngoba
yize ayemqola uGenyeza kepha wayenakho ukumcabangela ukuthi kufanele
abe nayo imali yokubuyela emuva.√ (2)
9.4 Ngicabanga ukuthi lesi sigameko sigqamisa ukuthi uJerome uyiphoyisa-
mbumbulu√ ngoba ukube ubeyiphoyisa langempela ubengeke ambophe
uGenyeza ehamba yedwa.√ (2)
9.5 Umbhali ukwazile ukuqamba isihloko senoveli yakhe ethi, 'Usumenyezelwe-
ke Umcebo' ukugqamisa indikimba yomcebo kule noveli.√ Ngemuva
kokumenyezelwa komcebo kuqala isiphithiphithi ebesikade singekho
ngesikhathi ungakamenyezelwa emaphephandabeni.√ Iningi labalingiswa
abafana noChule bayawugaqela lo mcebo kanti abanye abalingiswa abafana
noGenyeza bazama ukuwuvikela ukuze ugcine ngakuyena benoNomvula.√ (3)
KANYE
ISIQESHANA B
9.6 • UNomvula wanikeza abazali bakhe imali yokuthenga.√
• Wathengela uMaSikhakhane impahla.√
• Wakhipha Izimbuzi zokuhlabisa abakhwenyana.√
• UNomvula wangungwa.
• UMaSikhakhane wabongwa kwanikezelwana ngaye bemanga.√
(okubili kwalokhu) (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 13 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
9.7 Mhla uNomvula efika eMaNgwaneni eshayela imoto uMaHadebe wafikelwa
umoya wenzondo nentukuthelo√ ngoba wayesaba ukuthi kungenzeka
uNomvula akhulume iqiniso ngobugebengu bukaMahuzu nembangela yokufa
kwakhe√ kanti mhla womshado kaNomvula noGenyeza uMaHadebe
wafikelwa umoya wokuzisola√ ngenxa yemizamo yakhe eminingi yokubulala
uNomvula.√ (4)
9.8 Ingwijikhwebu etholakala esiphethweni somshado kaChule noNomvula
eyokuthi uChule wakha itulo lokubulala uNomvula esizwa uDaffo kanye
noJamu.√ Leli tulo labhuntsha ngoba kwagcina kushone uChule noJamu,
Umshado kaNomvula noChule wagcina ngokuphela.√√ (3)
9.9 Ngicabanga ukuthi umbhali ukhombisa ukuthi umlingiswa ongumdayisi
wezimoto egalaji ubabukela phansi abanye abantu futhi uyababandlulula√
ngenxa yemisebenzi abayenzayo nangebala labo√ engababoni njengabantu
ababengakwazi ukuthenga uhlobo lwezimoto ababezibuka oNomvula
noGenyeza.√ (3)
9.10 Umbhali ulisebenzise kahle ikhono lokuqamba abalingiswa ngoba
uSonosemali naye uvezwe njengomuntu oyithandayo imali.√ Wavuma ukuba
aqashwe uChule ukuba akhulume amanga kuHlulintombi okuthi uNomvula
uthanda yena uHlulintombi ukwedlula uGenyeza. Ukuthanda kukaSonosemali
imali kwamenza waphinde wavuma nokuqashwa uChule ukuze aqaphe
uGenyeza.√√ (2)
[25]
NOMA
UMBUZO 10 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kubhekwa umoya nengwijikhwebu kule noveli.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze umoya nengwijikhwebu.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe abhekise
ezingxenyeni ezithile zenoveli.
o Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nempumelelo phakathi komoya nengwijikhwebu kule noveli.
ISINGENISO
Umoya isimo esethulwa imizwa yabalingiswa mayelana nendlela abaphilisana ngayo,
abenza ngayo izinto kanye nendlela abazibuka ngayo.
Ingwijikhwebu isigameko ebesingasilindele esenzeka ngasesiphethweni sengxenye
ethile yendaba.
(Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye ukuphendula lo
mbuzo)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 14 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
UMZIMBA
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukathisha uMoloi noDumazile.
o Kunomoya wothando nowentukuthelo phakathi kukaMoloi noDumazile uma
esaqala ukumeshela. UDumazile wesabisa ngokulwethula kuthishomkhulu lolu
daba. UMoloi uthanda uDumazile kangangokuba umsebenzisela
amakhathakhatha ukuze amqome. Umoya uyaguquka sekuqala umoya
wenjabulo ngoba useqala ukumthengela izingubo zikanokusho, umhambisa
emahhotela wabuye wamsiza ukuba aphumelele ezivivinyweni.
o Umoya wentukuthelo waba khona phakathi kukaDumazile nezinye izingane
kanye naphakathi kwakhe nabanye othisha besifazane. Lokhu kwakudalwa
ukuthi wabe esenobudlelwano noThisha uMoloi.
Ingwijikhwebu ivela lapho uThisha uMoloi esebaleka ngemuva kokukhulelisa
uDumazile. Ukubuyelana noDumazile ngemuva kweminyaka ambalekela.
Bazibandakanya ocansini olungavikelekile yize bobabili babenolwazi ngesifo
sengculazi.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaDumazile noSithole
o USithole ugcwele umoya wothando. Umthengela izimpahla, umuzi, imoto futhi
uyamfundisa uba ngumhlengikazi. Lo moya kuba nomoya wentukuthelo
ngenkathi uSithole eseyimpabanga.
Ukuhlanganyela kukaDumazile noMthovovo bentshontsha impahla esitolo sikaSithole
baphinde basishise phezu kokuba uSithole esemsize kangaka kunobungwijikhwebu.
Bekungalindelekile nokuthi uDumazile ajikele uSithole athandane noMtalaselwa
eselahlekelwe kangaka ngaye. USithole esehlukumeza uDumazile futhi esezinikele
nasetshwaleni.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaMaNzimande noSithole
o Kunomoya wothando phakathi kukaSithole noManzimande umkakhe. USithole
uqashela uMaNzimande uDumazile ukuze amelekelele ngokubheka
uMpisendlini. Siyaguquka lesi simo, kuba nomoya wentukuthelo ngenxa
yokuthi uMaNzimande ulalela uLizzy uma emtshela ukuthi uSithole uthandana
noDumazile. Kuba nengwijikhwebu lapho uSithole esevele angasabuyi ekhaya
agcine esethuthile eyohlala noDumazile eMafezini.
Ukushiya umuzi kukaSithole kunengwijikhwebu ngoba waya kohlala noDumazile
ngemuva kokuba uMaNzimande esenqume ukuthi uzoshintsha amphathe kahle.
• Umoya nengwijikhwebu phakathi kukaMajwara, uMaNdovela, uDumazile,
uKheswa nomphakathi waseMzimkhulu
o Umoya wokubambisana uMaNdovela noKheswa babambisene ekukhuliseni
izingane okubandakanya uDumazile. Kuba nengwijikhwebu ngemuva kokuba
uMaJwara ebonise ukuba ngusomathuba ngokugaqela umyeni kaMaNdovela.
o Amakhosikazi ayamsiza uMaNdovela uma uDumazile ebuya nesisu
eMbumbulu Bayambona ukuthi ukhulelwe bamazise uMaNdovela.
Ayamkhiphisa uDumazile iqiniso lokuthi ubani omkhulelisile. Bayamphelezela
noMaNdovela uma eyobika isisu eMbumbulu.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 15 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
Akulindelekile ukuba uMaJwara aqambe amanga kuMaNdovela nokusiza uKheswa
ngenhloso yokuthathela uMaNdovela uKheswa. Kuze kubuyiselwe umoya
wokubuyisana nokuzwana emzini kaKheswa nguMaKheswa ongudadewabo
kaMjanyelwa ngoba ebona ukuthi umuzi womfowabo uyabhidlika.
• Phakathi koyise bezingane zikaDumazile
o Sihle isimo emzini kaDumazile. UMtalaselwa umphethe kahle uDumazile
nezingane okungezona ezakhe akazibandlululi.
o Siyaguquka uma sekubuya uMoloi noSithole bavunyelwa ukuzobona izingane
zabo. Izingane zikaDumazile ziyaxabana zibanga oyise bazo nezinto
abababenzela zona.
Akulindelekile ukuba uDumazile athi eganile abe ebuyisa oyise bezingane zakhe
abafake nasemzini wakhe. Lokhu kwenza umoya uguquke kwaZuma ungabi muhle.
Bagcina beshayene uMoloi noSithole uDumazile uzikhiyela ekamelweni lakhe
kunokuba alamule noma acele usizo. Kudonse amehlo amaphephandaba
nomakhelwane. Ekugcineni uyabaleka uDumazile uthatha nekhefu emsebenzini uya
ezihlotsheni zakhe kwaNongoma. Ushiya izingane zodwa okwaphoqa ukuba uLerato
aphume esikoleni ukuze abheke uSanele.
• Phakathi kukaDumazile, abakwaZuma noMtalaselwa
o Umoya phakathi kukaDumazile noMaShandu umoya
wentukuthelo ngoba uDumazile wayethi umndeni kaMtalaselwa awumfuni
kanti nomamezala wakhe uMaShandu uthakatha ingane yakhe.Bagcina
ngokuthutha eJilafohlo.
o UMtalaselwa uyathandwa ngabazali bakhe bayambonisa uma ephambuka
ngenkathi eyeka ukuganwa intombi yakwaZungu ethatha uDumazile. Lo moya
uyaguquka uma uDumazile enqaba ukwakha kubo kaMtalaselwa abuye anuke
uMaShandu ngokuthakatha.
o UMtalaselwa noDumazile bayathandana baze bayashada. UMtalaselwa
uncamela ukwehlukana nabazali bakhe ulalela umkakhe uDumazile.
Kunengwijikhwebu evezwa isenzo sokuba uMtalaselwa ashaye uDumazile. UDumazile
uhlala noMtalaselwa emzini kaSithole. Bekungalindelekile ukuthi uDumazile
angathandana nomuntu nje ofana noMtalaselwa ozishayelela ama-ambulensi.
Akulindelekile ukuba uDumazile axolise kuMamezala wakhe kanti wayengamfuni
nalapho enyathele khona. Lesi senzo sakhe siba ingwijikhwebu ngoba wayengamfuni
uninazala. Kuba khona umoya wokubuyisana phakathi kukaDumazile kanye
noninazala uMaShandu. Besingakulindelanga ukuthi uDumazile avume izono zakhe
zokwembatha kaningi nabesilisa ebe eganile aphinde axolise ekugcineni kuMaShandu
uninazala.
ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LOHLOLWAYO)
Umbhali uphumelele ukwethula umoya nengwijikhwebu kule noveli esebenzisa
izingxenye ezithile. Lokhu kusizile ukuthi sibone ukuguquguquka komoya
nengwijikhwebu okuholele ezigamekweni ebesingazilindele. Kuphinde kwenza ukuthi
incwadi yaba noheho kubafundi bayo.
(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Abahlolwayo kulindeleke ukuthi babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
NOMA
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 16 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
ISIQESHANA A
11.1 • Wayezobikela uthisha uMoloi ukuthi omemu Mpungose nomemu Ngcamu
bathi uthandana naye.√
• Wayezodlulisela kuThishomkhulu udaba lokuhletshwa kwakhe.√ (2)
11.2 Udweshu lwangaphakathi lutholakala kuDumazile ngesikhathi ecabanga
ngokuhletshwa kwakhe omemu bethi uthandana nothisha uMoloi√ nanokuthi
le ndaba wayezoyixazulula kanjani./UDumazile wayezibuza ukuthi wenza
iphutha ngokwenzela uthisha itiye ngoba nabanye abafundi bayathunywa
othisha kodwa bangakhishwa inyumbazane√ (2)
11.3 La mazwi adwetshelwe aveza uDumazile njengomlingiswa ohloniphayo√
ngoba wayengaliboni iphutha uma enza lokho ayekuthunywa nguthisha.√ (2)
11.4 Ngicabanga ukuthi uDumazile wenza iphutha lokuba eqe esikoleni. Into
okwakumele ayenze ukuthi azame ukuxazulula inkinga yakhe ngokubikela
omunye wothisha amethembayo ukuze achazele oMemu Ngcamu noMemu
Mpungose ukuthi akathandani nothisha uMoloi./Wayengacela ukuhamba.√√
(nezinye izimpendulo ezisekelayo ezinembayo) (2)
11.5 Umbhali ukwazile ukuqamba isihloko sale noveli yakhe ethi, 'Kunjalo-ke'
ukugqamisa indikimba yesimilo esixegayo.√ Lesi sihloko sifakazela ukuthi
kunjalo-ke emhlabeni uma ungaziphathi kahle mayelana nokwenza ucansi
olungaphephile√ ngoba ugcina usuvuna okutshalile njengabalingiswa
abatholakala kule noveli abagcina bebulawa yingculazi ngenxa
yokuzimbandakanya nocansi olungaphephile.√ (3)
KANYE
ISIQESHANA B
11.6 • UDumazile noMtalaselwa babizana ngamagama okuteketisana.√
• Baxoxa ngokuthunyelwa kwabakhongi ekupheleni kwenyanga.√
• Bazixoxela kamnandi ngaphansi kwemithi.√
(Okubili kwalokhu) (2)
11.7 EMzimkhulu kwakunomoya wenjabulo√ ngoba kwakuzolotsholwa uDumazile√
kanti ngenkathi kudilike uMzimkhulu kwakunomoya wosizi√ ngoba
kwakuzongcwatshwa uDumazile.√ (4)
11.8 Ingwijikhwebu etholakala esiphethweni somshado kaDumazile noMtalaselwa
eyokuthi uDumazile eqe emzini wakhe ashiye izingane zodwa.√ Lokhu
kwenzeka emuva kokuba kushayane amashende akhe uMoloi kanye
noSithole okwaba yindaba eyaphuma ephephandabeni.√√ (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 17 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
11.9 Ngicabanga ukuthi umbhali ukhombise ukuthi umlingiswa onguMzobe
akaboniseki futhi akawulandeli umthethosisekelo wezwe√ okubeka
ngokusobala ukuthi akuvumelekile ukuthi abafundi abangamantombazane
banqatshelwe ilungelo lokufunda √ ngenxa yokuthi sebekhulelwe njengoba
uMzobe axosha uDumazile.√ (3)
11.10 Umbhali ulisebenzise kahle ikhono lokuqamba abalingiswa. UZitike
wayenganeliseki ebonakala ezitika ngabantu besifazane. Wayekade eganiwe,
ebaleke ekhaya ngenxa yokukhulelisa, wafika eZenzele wakhulelisa uMisi
Hlophe kanye nengane yesikole uDumazile. Lokhu kuyahambisana negama
lakhe ngoba wayezenzela umathanda kubantu besifazane.√√ (2)
[25]
NOMA
UBUCIKO BOMLOMO
UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
ISINGENISO
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kubhekwa umoya nengwijikhwebu kulobu bucibo
bomlomo.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze umoya nengwijikhwebu.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe abhekise
ezingxenyeni ezithile zobuciko bomlomo.
o Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
mayelana nempumelelo phakathi komoya nengwijikhwebu kule nganekwane
nezibongo.
ISNGENISO
Umoya isimo esethulwa imizwa yabalingiswa mayelana nendlela abaphilisana ngayo,
abenza ngayo kanye nendlela ababuka ngayo izinto phakathi kwabalingiswa./
Ukuguquka kwezinto ngenxa yezizathu ezahlukene.
Ingwijikhwebu isigameko ebesingasilindele sokwenzeka ngasesiphethweni
sokwenzekayo/kuleyo ngxenye yendaba.
UMZIMBA
• Kule nganekwane kunomoya wokukhathazeka nokukhononda kweselesele
ngentela eyayifunwa amakhosi ezindawo. Eyasemanzini uNkanyamba
neyasehlathini uBhubesi.
• Kwakungekho ukujabula kuselesele ngoba kwakufanele awakhokhele womabili
amakhosi ngenxa yokuhlala emanzini nasehlathini.
• Lalihlala linovalo iselesele ngoba lalingenayo le mali. Izinduna indlovu nengwenya
zazihlala ziyifuna le mali.
• Iselesele lagcina liqamba amanga ngale ntela ngoba isimo sasiya ngokushuba
kufuneka intela.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 18 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
Ingwijikhwebu ukuthi iselesele uma lingasazi lizobalekela kuphi phakathi kwasemanzini
nasehlathini ngemuva kokubanjwa ukuthi beliqamba amanga izinyanga eziyisithupha
lavele langena emgodini. Ukukloloda kweselesele nakho bekungalindelekile uma
seliphakathi emgodini.
IZIBONGO ZENKOSI U-ALBERT LUTHULI
• Umoya otholakala kulezi zibongo owokuncoma isibindi seNkosi u-Albert Luthuli
sokulwela inkululeko yize isimo sasingavumi.
o Yafundiswa abamhlophe ulimi lwesilungu.
o Yathweswa isicoco.
o WayeyiNkosi kodwa wabudela ubukhosi bakhe wahamba waya kwamanye
amazwe anjengeZimbabwe neNoweyi.
o Wahlahla indlela eya enkululekweni eyazuzwa ngo – 1994.
o Ubelwa ngokubhala efundisa isizwe sabampisholo, abelungu belwa
ngezikhali/ngezibhamu.
o Wathweswa iminyezane yokuthula( Noble Peace Price)
o Akalwelanga uKhongolose nama-Afrika kuphela kodwa umhlaba wonke.
Kuyingwijikhwebu ukuthi uma abamhlophe sebemfundisile abajikele athathe leyo
mfundo ayisebenzise ukuhlomisa isizwe esimpisholo ezikoleni nasemasontweni.
Wadela nobukhosi waya emazweni angaphandle wayohlupheka khona ngoba elwela
inkululeko. Waklonyeliswa ngeminyezane yokuthula (Noble Peace Price) ngesikhathi
sobandlululo.
ISIPHETHO (UVO LOHLOLWAYO)
Umbhali uphumelele ukwethula umoya nengwijikhwebu kulobu buciko bomlomo
esebenzisa izingxenye ezithile. Lokhu kusizile ukuthi sibone ukuguquguquka komoya
nengwijikhwebu okuholele ezigamekweni ebesingazilindele. Kuphinde kwenza ukuthi
inganekwane nezibongo zibe noheho kubafundi bayo.
(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo.)
(Abahlolwayo kulindeleke ukuthi babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
NOMA
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
IZINGANEKWANE
ISIQESHANA A: INKOSI YEZINYONI
13.1 Inganeko-zilwane.√ (1)
13.2 Umklomelo owawuzotholakala yilowo owabekwa uMdali wokuthi inyoni
eyondiza izedlule zonke ezinye uzoyinika umklomelo wokuba yinkosi
yezinyoni.√√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 19 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
13.3 Udweshu lwangaphakathi olwalukhungethe umlingiswa ongugcede
wayecabanga amazwi eqola, elamtshela ukuthi ngeke aze aphumelele ngoba
akakwazi ukundiza.√ Wayesecabanga iqhinga azolisebenzisa ukuze ahlule
umathebathebane ayecabanga ukuthi uzodla umhlanganiso ngoba ekwazi
ukundiza.√√ (3)
13.4 Ingwijikhwebu esiyithola kule nganekwane eyokuthi zonke izibukeli zase
zizitshele ukuthi ukhozi luyaphumelela, phumiyane ungcende ngokukhulu
ukushesha lapho ekade ecashe khona ngaphansi kwephiko lokhozi wawudla
umhlanganiso.√√ (2)
13.5 Yisaga esithi 'akukho qili lazikhotha emhlane.'/ 'ayikho impunga yehlathi'√
Lesi saga sichaza ukuthi uma wenza into ngobuqili/ngobugebengu ugcina
ubanjiwe√ njengongcede owabanjwa ukuthi uphumelele ngobugebengu
emqhudelwaneni obekumele kuphumelele kuwo ukhozi.√√ (4)
13.6 Umbhali ukwazile ukusivela ikhono lakhe kule nganekwane ukuthi izinto
zaqala kanjani. √ Uveze ukuthi kungani iqola limudla kabuhlungu ungcede
ngokumxhoma emeveni limudle noma esebolile.√ Kungani isikhova silala
emini sithole ukukhululeka ebusuku.√ Uphinde futhi wasivezela ukuthi
kungani izinyoni zenza imisindo enhlobonhlobo.
(izibonelo ezimbili kulezi ozinikeziwe) (3)
KANYE
IZINKONDLO ZOMDABU
ISIQESHANA B: IZIBONGO ZIKADOKOTELA SIBONGILE ZUNGU
13.7 Igiya eliya phambili liyangena
Eliy' emuva alingeni.√√ (2)
13.8 Umqondo oqukethwe yibinza lesi-2 ukuthi umsebenzi kadokotela umayelana
nokuthuthukisa kwakhe isizwe njengenkosi.√ Ebinzeni lesi-4 kubhekiswe
emsebenzini kadokotela kwezokwelapha njengoba ewudokotela
wamakhambi.√ (2)
13.9 Imbongi isebenzise ifanangwaqa 'chw' ukuveza ubumtoti/ubumnandi bolimi
obugcizelela indelelo ebiyenziwa ngabantu abebelwisana nodokotela
uZungu.√√ (2)
13.10 Imbongi isebenzise ukuxhumana-siqalo ukugcizelela ukuthi abantu
abahlukahlukene balwisana nentuthuko ebilethwa uDokotela Zungu
ngezindlela ezingafani.√√ (2)
13.11 Imbongi ifanele ukungathekisa uDokotela uZungu nesigqobhela ngoba
abantu ababhemayo babhema kuso baneliseke,√ kanjalo noDokotela
ingqondo yakhe ingathekiswa nesigqobhela solwazi analo lwezinto eziningi
abantu abangasizakala ngazo.√ (2)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 25
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 20 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU C: UMDLALO
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kuxoxwa ngodweshu lalo mdlalo
ngaphansi kwalezi zihlokwana: udweshu lwangaphakathi kanye nodweshu
lwangaphandle.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze udweshu.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngodweshu lwalo mdlalo.
ISINGENISO:
• Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo ayizibonelo mayelana
nodweshu lwalo mdlalo:
• Udweshu luhlukene kabili. Kukhona udweshu lwangaphakathi kanye nodweshu
lwangaphandle.
o Udweshu lwangaphakathi: Liwukungqubuzana kwemicabango yomlingiswa
ethatha ebeka ngaleyo nkinga abhekene nayo.
o Udweshu lwangaphandle: Liwukungqubuzana phakathi kwabalingiswa
ngokwenza nangokukhuluma. Lolu hlobo lodweshu yilona olukhulisa umdlalo
uze ufike esicongweni.
UMZIMBA:
Udweshu lwangaphakathi ludalwa:
• Ukukhathazeka kukaMdaluli ngenxa yephupho elimfikela njalo.
• Ukubalisa kukaMdaluli emuva kokuvakashelwa uManqina bexoxa ngodaba
lokudilizwa kwabo emsebenzini.
• Ukukhathazeka kukaMdaluli mayelana nesikweletu saseMangosuthu sikaLondiwe.
• Imicabango kaHlengiwe ngemuva kokushelwa uChivenga ebe enesoka uManqina.
Udweshu lwangaphandle ludalwa:
• UMdaluli eshaya umkakhe uMaMlanduli phambi kwezingane.
• UMdaluli enqaba ukudla akuphakelwe inkosikazi yakhe.
• UMdaluli efuna indabandaba ngenkani kumkakhe.
• UMdaluli ehubha izingane zakhe ngesibhamu ezixosha emzini wakhe ngenxa
yokuthi ziyambophisa ngokushaya unina.
• Ukungaphumeleli kukaMdaluli ebhizinisini lobumeselandi okumenze waba
nodlame.
• UMdaluli ethakatha uChivenga, uChivenga aze ayolala esibhedlela.
• UMdaluli elalela uChivenga unyendle ehlathini emshaya ngemolontshisi. Kulamula
uZayeka ogcine embophile uMdaluli.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 21 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LOHLOLWAYO):
Umbhali uphumelele ukugqamisa udweshu lwangaphakathi nolwangaphandle kulo
mdlalo.
(Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yabo, babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
NOMA
UMBUZO 15 (UMBUZO OMUDE)
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
ISIQESHANA A
15.1 • Ubiza uChivenga ngekwerekwere.√
• Uthi inhlakanipho kaChivenga ingangendlela eya endlini encane.√
• Uthi akasilona ikilasi lakhe.√
(okubili kwalokhu) (2)
15.2 Udweshu lususwa yindlela uChivenga ashela ngayo uHlengiwe√ ngokwenza
sengathi bayazana.√ Lokhu kuyamcasula uHlengiwe uze amxwayise ngokuthi
uzotshela isoka lakhe. √ (3)
15.3 Umbhali uhlose ukuveza ukuthi umlingiswa onguChivenga wazi izilimi
ezahlukene zakuleli ezisemthemthweni kanye nezingekho emthethweni/
umbhali uhlose ukuveza ukuthi umlingiswa onguChivenga ukwazi ukubeka
inkulumo yakhe ngesisoka ngoba ukwazi ukusebenzisa izilimi ezixubile./
ukwazi ukukhuluma nolimi lwesiTsotsi.√√
(nezinye izimpendulo ezinembayo zizokwamukelwa) (2)
15.4 Kwakungaba nomphumela omubi ngoba kwakunganda abantu bokufika
abashadiswa nezakhamuzi zakuleli ngokungemthetho. Kwakuzoba nenkinga
uma sekufuneka bashade okwangempela bafice ukuthi sebashada nabantu
abangabazi.√ Kwande ubugebengu nobubha√ okwakungakhinyabeza
umnotho ngenxa yokunakekelwa kwabantu abaningi abangahlelelwanga
nguHulumeni bebe bengayikhokhi intela.√ (3)
15.5 Umbhali uphumelele ukuwethula kahle lo mdlalo ngoba usethulele uMdaluli
Memela okungummeleli,√ isisusa sodweshu sokuphelelwa umsebenzi
kukaMdaluli okubikezelwe yiphupho√ kanye nesizinda okuyindawo
yaseMandeni elokishini lakwaChappies.√ (3)
KANYE
ISIQESHANA B
15.6 UMdaluli wafika ngemuva kwendaba ngoba wafica uChivenga ongumeselandi
owayesebizelwe ukuzokwakha esewuqalile umsebenzi wokugqebhula
umhlabathi ukuze aqalise isisekelo sendlu ezokwakhiwa.√√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 22 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
15.7 Umbhali udlulisa umyalezo wokuthi akumele umthembe umngani/ungumngani
oyixoki/yiphixiphixi/uyishaya emuva ayishaye phambili√ ngoba uMbhebhezeli
uveza imibala eyahlukene kubo bobabili laba akhuluma nabo. Ukhombisa
ukumzwela uMdaluli ngesimo sakhe somsebenzi√ kanti uphinde akhombise
ukumzwela uChivenga ngezinhlungu akuzo waze wamthembisa nokuthi
uzomtshela ukuthi uthakathwa ubani.√ (3)
15.8 Ngicabanga ukuthi isixazululo kungaba wukuthi kumele abantu bakuleli
bafundiswe ngokukwazi ukuhlalisana nabanye abantu abavela kwamanye
amazwe/mabangacwaswa.√ Kungakuhle balekelele abantu bakuleli
ngokubacija ngamakhono anhlobonhlobo abanawo.√ UChivenga kanye
noMdaluli kwakumele basebenzisane ukwakha izindlu endaweni
ukukhombisa ukubambisana.√
(nezinye izimpendulo ezinembayo) (3)
15.9 Ngokomyalezo wokuzokwenzeka uMdaluli akakwazanga ukuhlala nalolu
daba lokulahlekelwa umsebenzi wokwakha ayewuthathelwe uChivenga
emzini kaSaziwayo. Ngakho-ke wayedinga umuntu azoxoxa naye ngoba
kwakumphethe kabi.√√ (2)
15.10 Umbhali bekungafanele asethulele ibohlololo ngoba uncishe abafundi balo
mdlalo ithuba lokuba bazicabangele ngokwakuzokwenzeka ngemuva
kovuthondaba olutholakala esitokisini lapho uMdaluli esecela uxolo emndenini
wakhe kanye nakuChivenga.√√
NOMA
Umbhali bekufanele asethulele ibohlololo ngoba ukwazile ukuyamanisa
isihloko somdlalo kanye nombuzo otholakala kulo ibohlololo. UMaMlanduli
uzibuza ukuthi 'Kudela Owaziyo' ukuthi uMdaluli uma kwakwenzekile wasinda
ekuzamazameni komhlaba wayeyobuya esengumuntu oshintshile yini.√√ (2)
[25]
NOMA
UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kuxoxwa ngodweshu lalo mdlalo
ngaphansi kwalezi zihlokwana: udweshu lwangaphakathi kanye nodweshu
lwangaphandle.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
o Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze udweshu.
o Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
o Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
ngodweshu lwalo mdlalo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 23 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISINGENISO:
• Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo ayizibonelo mayelana
nodweshu lwalo mdlalo:
• Udweshu luhlukene kabili. Kukhona udweshu lwangaphakathi kanye nodweshu
lwangaphandle.
o Udweshu lwangaphakathi: Liwukungqubuzana kwemicabango yomlingiswa
ethatha ebeka ngaleyo nkinga abhekene nayo.
o Udweshu lwangaphandle: Liwukungqubuzana phakathi kwabalingiswa
ngokwenza nangokukhuluma. Lolu hlobo lodweshu yilona olukhulisa umdlalo
uze ufike esicongweni.
UMZIMBA:
Kulo mdlalo sithola udweshu lwangaphandle. Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu
alandelayo:
• Isinqumo sikaHulumeni sokugudluza imingcele yezwe lenkosi uSalimani
ngaphandle kokubonisana nayo esebenzisa uZithulele njengoNdabazabantu.
• Ukuya kwenkosi uSalimani ehhovisi likaZithulele eMshwathi ihambisana
nabafowabo nezinduna zayo ukuyophikisana nodaba lokugudluzwa kwemingcele.
• Ukuya kwenkosi uSalimani, abafowabo nezinduna ehhovisi likaSomtsewu
eMgungundlovu ngalo udaba lwemingcele.
• Ukungaboni ngaso linye kukaSalimani noMgqabula umlungu owayenikezwe
ingxenye yendawo yenkosi uSalimani.
• USalimani nabafowabo bafuna iqiniso kuMphiliphili ngobudlelwano bakhe
nabelungu abathi basebenzela uHulumeni (uSomtsewu noZithulele).
• Ukujeziswa kukaMphiliphili ahlawuliswe ngezinkomo ngenxa yobumbuka.
• Impi phakathi kwamabutho akwaVimbingwenya, onogada kanye nabantu
basemapulazini.
• Ukuqulwa kwecala lempi eMshwathi naseMgungundlovu.
ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LOHLOLWAYO):
Umbhali uphumelele ukugqamisa udweshu lwangaphandle kulo mdlalo.
(Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yabo, babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.) [25]
NOMA
UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUSHANE)
AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa
ISIQESHANA A
17.1 USomtsewu.√
UZithulele.√ (2)
17.2 Isisusa sodweshu ukuqamba amanga kukaNgoza mayelana nomfula
uMngeni ongumngcele ohlukanisa izwe lenkosi uSalimani kanye nendawo
yabelungu bamapulazi.√ UNgoza uthi umfula uMngeni awusahambI endaweni
owawuhamba kuyona kuqala.√ (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2 24 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
17.3 Umbhali uhlose ukugqamisa ubumbuka bomlingiswa onguNgoza√ ngoba
esikhundleni sokuba ahambisane nenkosi uSalimani kanye nabantu bakubo
uchema nabelungu ngokuthi kuthathwe izwe ngobuqili.√√ (3)
17.4 Kwakungaba nomphumela omuhle wokubuyiswa kwesithunzi senkosi
uSalimani.√ Abantu bakwaSwayimane babuyiselwe izwe√ labo nesimo
senhlalo sibuyele kwesijwayelekile esinokuthula.√ (3)
17.5 Umbhali uphumelele ukwethula isethulo/isingeniso ngoba usethulela ummeleli
onguSalimani, isisusa sodweshu ukuklanywa kwemingcele kabusha kanye
nesizinda salo mdlalo.√√ (2)
KANYE
ISIQESHANA B
17.6 • Wathi kwakufanele uMphiliphili ajojwe.√
• Wathi uMphiliphili wayefanele ukugqinyuzwa ngewisa adliwe izinyoni
zezulu.√ (2)
17.7 Umbhali udlulisa umyalezo wokuthi icala lembula ingubo lingene.√
UMphiliphili wahlawuliswa ngenxa yobumbuka√ kanti kwesinye isikhathi
ungajeziselwa icala ongalenzanga njengenkosi uSalimani yajeziselwa icala
lokushaywa konongqayi emzini kaMcondo.√ (3)
17.8 • Ngicabanga ukuthi isixazululo kwakukungaba wukuthi abantu
bakaMgqabula bangayi endaweni yabantu benkosi uSalimani
bengamenyiwe.√
• Babengafundiswa ukuthi bangakuvumeli ukusetshenziswa abelungu
bamapulazi ukuba balwe nabantu bakaSalimani.√
• Babengaphilisana nabo balekelelane lapho kwakudingeka khona.√
(Nezinye izimpendulo ezinembayo ezikhombisa isixazululo) (3)
17.9 Ngokomyalelo okubakaki abafowabo bakaSalimani babefuna ukuzanelisa
ngokuthi bonke bambuze imibuzo uMphiliphili.√ Lokho kwakuzobenza
bacacelwe yilokho okwakudale ukuthi avume ukuba inhloli yabelungu.√ (2)
17.10 Umbhali usethule kahle isiphetho salo mdlalo ngoba isizwe sesese, √ ijaji
lasenkantolo yaseMgungundlovu likhiphe isigwebo esivuna inkosi uSalimani
sokubuyiselwa izwe layo.√ Izindleko zonke zecala zabe zizokhokhwa
uhulumeni.√ (3)
[25]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 25
AMAMAKI ESEWONKE: 80
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 25 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
IRUBHRIKHI YOLIMI LWASEKHAYA
ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 6–7 4–5 3–4 2–3 0–1
-Ukuhunyushwa -Ukhombisa ulwazi -Isihloko usihlaziye -Ukuhunyushwa -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa kwesihloko okunzulu ngesihloko futhi ngokugculisayo kwesihloko akugculisi lwesihloko
kwesihloko -Amaphuzu amahle usihumushe kahle -Akhona amaphuzu kahle -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu ahlukene -Impendulo echaza amahle asekela isihloko -Kuthukela kuvela okuhambisana
ukusekela kanye asekelwe kabanzi ngokwenelisayo -Amanye amaphuzu amaphuzu asekela nenkondlo
nokuqonda kabanzi kubhekiswe enkondlweni -Amanye amaphuzu asekeliwe kodwa isihloko -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi. -Ulwazi oluhle kakhulu anembayo kodwa ubufakazi bubuye -Ulwazi lwenkondlo nhlobo ulwazi
lwenkondlo. awasekeliwe onke bungagculisi kwenye alugculisi kahle. lwenkondlo.
7 AMAMAKI ngendlela elindelekile inkathi
-Ulwazi lwenkondlo -Ulwazi lwenkondlo
luhle. olugculisayo.
3 3 2 1 0-1
ISAKHIWO KANYE -Isakhiwo esihleleke -Isakhiwo esihleleke -Kukhona nokho -Isakhiwo sikhombisa -Isakhiwo asihlelekile
NOLIMI kahle kakhulu kahle futhi amaphuzu ukuhleleka kwesakhiwo amaphutha ezingeni kahle neze
-Amaphuzu ahleleke ageleza ngokulandelana -Amaphuzu awagelezi lokuhleleka -Ulimi lunamaphutha
Isakhiwo, ukugeleza kahle kakhulu futhi kahle futhi awahlelekile -Amaphuzu awahlelekile amaningi kanye
okuhlelekile athungelana kahle -Ukugeleza -Amaphutha olimi ngokugculisayo nesitayela esingagculisi
kwamaphuzu kanye kakhulu kwamaphuzu ayingcosana, ithoni -Ulimi lunamaphutha neze.
nokwethula -Ulimi, ithoni kanye kuyalandeleka kanye nesitayela amaningi
Ulimi, ithoni kanye nesitayela kukhombisa -Ulimi, ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
nesitayela ukuvuthwa komqondo, nesitayela kuhle. ngokugculisayo. akugculisi kahle.
esisetshenzisiwe kuyaheha futhi kushaya
embuzweni omude. emhlolweni
-Ulimi, ukupelwa
3 AMAMAKI kwamagama kanye
nezimpawu zokuloba
akunamaphutha nhlobo.
UKWABIWA 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
Downloaded from hlayiso.com 26 DBE/Novemba 2016
NSC – Imemorandamu
ISIQEPHU B KANYE NESIQEPHU C: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INOVELI KANYE
NOMDLALO [AMAMAKI ANGAMA-25]
Izinkomba Kuhle kakhulu Kuhle Kuyagculisa Akugculisi kahle Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
-Impendulo enembayo: -Ukhombisa ukuqonda -Ukuhumusha isihlo ko -Ukuhunyushwa -Ulwazi oluncane
Ukuhunyushwa 14–15 kanye nokuhumusha ngokugculisayo; kwesihloko akugculisi kakhulu lwesihloko
kwesihloko -Impendulo enhle isihloko kahle akuzona zonke kahle; kuthukela kuvela -Umzamo ontekenteke
Amaphuzu anobunzulu, kakhulu: 12–13 -Impendulo echaza izingxenye ezicaciswe amaphuzu asekela wokuphendula umbuzo
ukusekela kanye -Ukuhunyushwa ngokwenelisayo kabanzi isihloko ngokucacile -Amaphuzu awanelisi
nokuqonda kabanzi kwesihloko okunzulu -Amanye amaphuzu -Kunamaphuzu ambalwa -Amaphuzu ambalwa nhlobo
ithekisthi. -Amaphuzu ahlukene anembayo kodwa amahle asekela isihloko asekela isihloko -Ohlolwayo akanalo
anembayo nokusekela akusiwo wonke -Amaphuzu ambalwa -Amaphuzu amancane nhlobo ulwazi
15 AMAMAKI okunembayo asekelwe ngendlela asekeliwe, kodwa ahambisana nesihloko lwenoveli/lobuicko
okususelwe embhalweni elindelekile ubufakazi bubuye -Ulwazi oluncane bomlomo/lomdlalo.
-Ulwazi oluhle kakhulu -Ulwazi bungagculisi lwenoveli/lobuciko
lwenoveli/lobuciko lwenoveli/lobuciko -Ulwazi olungenele bomlomo/lomdlalo.
bomlomo/lomdlalo. bomlomo/lomdlalo lwenoveli/lobuciko
luyabonakala. bomlomo/lomdlalo.
ISAKHIWO KANYE 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
NOLIMI -Isakhiwo silandelana -Isakhiwo esihle kanye -Isakhiwo siyabonakala -Isakhiwo sikhombisa -Ukungabibikho
kahle kakhulu namaphuzu ahleleke kancane amaphutha ekuhlelweni kwesakhiwo esihleliwe
Isakhiwo, ukugeleza -Isingeniso kanye kahle -Ukugeleza kanye kwaso kuphazamisa ukugeleza
okuhlelekile nesiphetho okuhle -Isingeniso, isiphetho nokulandelana -Amaphuzu awahlelekile kwamaphuzu
kwamaphuzu kanye kakhulu kanye nezinye izigaba kwamaphuzu kahle -Amaphutha olimi kanye
nokwethula -Amaphuzu abekeke kuhleleke kahle kuyabonakala, kodwa -Amaphutha olimi nesitayela esingalungile
Ulimi, ithoni kanye kahle kakhulu futhi -Amaphuzu ageleza kunamaphutha agqamile kwenza lo mbhalo
nesitayela athungelana kahle kahle -Amaphutha olimi -Ithoni nesitayela ungabi yimpumelelo
esisetshenzisiwe -Ulimi ithoni kanye -Ulimi, ithoni kanye ambalwa; ithoni kanye kusetshenziswe -Ithoni nesitayela
embuzweni omude. nesitayela kukhombisa nesitayela kuhle. nesitayela ngokungafanele kusetshenziswe
ukuvuthwa, esisetshenzisiwe -Ukuhleleka kwezigaba ngokungafanele
10 AMAMAKI kuyancomeka futhi sifanelekile kunamaphutha. -Ukuhleleka kwezigaba
kushaya emhlolweni. -Izigaba eziningi kunamaphutha.
zibhaleke kahle.
UKWABIWA 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4
KWAMAMAKI
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Memo

Memorandum
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo
More from Grade 12 isiZulu HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794/v1-0648853016e76cd656bb/card.webp)
Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper