Life Sciences Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2019 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 SEPTEMBER 2019 LEWENSWETENSKAPPE V1 NASIENRIGLYN PUNTE: 150 Hierdie nasienriglyn bestaan uit 11 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2019) BEGINSELS MET BETREKKING TOT DIE NASIEN VAN LEWENSWETENSKAPPE 1. Indien meer inligting as die puntetoekenning gegee word Hou op merk nadat die maksimum punte verkry is en trek ʼn kronkellyn en dui ‘maks’ punte in die regterkantse kantlyn aan. 2. Indien, byvoorbeeld, drie redes vereis word en vyf word gegee Merk net die eerste drie ongeag daarvan of almal of sommige korrek/nie korrek is nie. 3. Indien die hele proses beskryf word terwyl slegs ʼn deel vereis word Lees alles en krediteer die relevante dele. 4. Indien vergelykings vereis word, maar beskrywings gegee word Aanvaar indien die verskille/ooreenkomste duidelik is. 5. Indien tabulering vereis word maar paragrawe gegee word Kandidate sal punte verbeur indien nie getabuleer nie. 6. As geannoteerde diagramme aangebied word in plaas van beskrywings wat vereis word Kandidate sal punte verbeur. 7. Indien vloeidiagramme i.p.v. beskrywings aangebied word Kandidate sal punte verbeur. 8. Indien die volgorde vaag is en skakelings nie sin maak nie Krediteer waar volgorde en skakelings korrek is. Waar volgorde en skakelings nie korrek is nie, moenie krediteer nie. As die volgorde weer korrek is, gaan voort om te krediteer. 9. Nie-erkende afkortings Aanvaar indien dit aan begin van antwoord omskryf is. Indien dit nie omskryf is nie, moenie die nie-erkende afkorting krediteer nie, maar krediteer die res van die antwoord indien dit korrek is. 10. Verkeerd genommer Indien die antwoorde die regte volgorde van die vrae pas, is dit aanvaarbaar. 11. Indien die taal wat gebruik word die, bedoelde betekenis verander Moenie aanvaar nie. 12. Spelfoute Aanvaar as dit herkenbaar is, met die voorbehoud dat dit nie iets anders in Lewenswetenskappe beteken nie of as dit buite konteks is. 13. Indien gewone name in terminologie gegee word Aanvaar, indien dit by die memobespreking aanvaar is. 14. Indien slegs letter vereis word en slegs die naam word gegee (en andersom) Geen krediet nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2019) LEWENSWETENSKAPPE V1 3 15. As eenhede van mate nie aangedui word nie Kandidate sal punte verbeur. Memorandum sal afsonderlike punte vir eenhede aandui. 16. Wees sensitief vir die betekenis van die antwoord, wat soms op verskillende maniere aangebied kan word 17. Opskrif Alle illustrasies (soos diagramme, tekeninge, grafieke, tabelle, ens.) moet van ʼn opskrif voorsien word. 18. Vermenging van amptelike tale (terme en konsepte) ʼn Enkele woord of twee in enige ander amptelike taal, anders as die leerder se assesseringstaal waarin die meeste van sy/haar antwoorde aangebied word, moet gekrediteer word, indien dit korrek is. ʼn Nasiener wat in die relevante amptelike taal vaardig is, moet geraadpleeg word. Dit geld vir alle amptelike tale. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 4 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2019) AFDELING A VRAAG 1 1.1 1.1.1 A ✓✓ 1.1.2 B ✓✓ 1.1.3 C ✓✓ 1.1.4 C ✓✓ 1.1.5 B ✓✓ 1.1.6 D ✓✓ 1.1.7 A ✓✓ 1.1.8 B ✓✓ 1.1.9 A ✓✓ 1.1.10 D ✓✓ (20 x 1) (20) 1.2 1.2.1 Volhoubaarheid ✓ 1.2.2 Aldosteroon ✓ 1.2.3 Dooiersak ✓/dooier 1.2.4 Kariotipe ✓ 1.2.5 Sitokinese ✓ 1.2.6 Inwendige bevrugting ✓ 1.2.7 Ovarium ✓ (eierstok) 1.2.8 Plaagdoders ✓ 1.2.9 Chiasmata ✓/ Chiasma 1.2.10 Akrosoom ✓ (10 x 1) (10) 1.3 1.3.1 Slegs B✓✓ 1.3.2 Slegs A ✓✓ 1.3.3 Geeneen ✓✓ (6) 1.4 1.4.1 (a) Vas deferens ✓ (1) (b) Uretra ✓ (1) 1.4.2 C✓ Epididimis ✓ (2) D✓ Skrotum ✓ (2) 1.4.3 - Skei ʼn vloeistof af ✓ - wat die manlike gamete stimuleer om meer beweeglik te wees ✓ (2) 1.5 1.5.1 3✓ (1) 1.5.2 4✓ (1) 1.5.3 2✓ (1) 1.5.4 3✓ (1) 1.5.5 2✓ (1) 1.5.6 1✓ (1) TOTAAL AFDELING A: 50 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2019) LEWENSWETENSKAPPE V1 5 AFDELING B VRAAG 2 2.1 2.1.1 - Soort besoedeling wat voorkom wanneer sommige nywerhede groot hoeveelhede warm water ✓ - in waterliggame ✓ (riviere en oseane) vrylaat (2) 2.1.2 - As bron van water ✓ vir die informele nedersetting - vir huishoudelike doeleindes / boerdery ✓ (2) 2.1.3 - Warm water bevat minder suurstof ✓ wat ander lewende organismes negatief sal beïnvloed ✓ - Verhitting kan tot verhoogde metaboliese tempo lei ✓ wat veroorsaak dat organismes meer kos en suurstof benodig ✓ - Hoër temperature kan algebloei aanmoedig ✓ wat kan verhoed dat sonlig fotosintetiserende plante bereik en hulle kan sterf ✓ - Dooie plante en diere sal ontbind ✓ word en ontbinders sal meer suurstof gebruik ✓ - Die afname van suurstof en toename in ontbinders ✓ sal die kwaliteit van die water verminder ✓ (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2 x 2) (4) 2.2 2.2.1 - Verbranding van fossielbrandstowwe ✓ - Ontbossing ✓ (2) 2.2.2 (a) Die hittestrale van die son wat die Aarde se atmosfeer binnedring, word terug na die ruimte weerkaats ✓ (1) (b) Die meeste hittestrale vanaf die son is vasgevang in die aarde se atmosfeer ✓ deur kweekhuisgasse (1) 2.2.3 - Meer verdamping van water ✓ wat kan lei tot - verhoogde potensiaal van oorstromings ✓ as gevolg van verhoogde neerslag OF - Stygende seevlakke weens die smelt van ys in gletsers ✓ / termiese uitsetting kan verhoogde moontlikheid van oorstromings tot gevolg hê ✓ OF - Toename in veldbrande ✓ wat die kanse van gronderosie en - uiteindelik woestynvorming verhoog ✓ OF - Toename in droogtes ✓ wat lei tot - voedselonsekerheid ✓/ verwoestyning (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2 x 2) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 6 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2019) 2.3 2.3.1 Pituïtêre klier ✓ /Hipofise (1) 2.3.2 - Gonadotropien-vrystellingshormoon stimuleer die pituïtêre klier ✓ - om reproduktiewe hormone ✓ / FSH/LH vry te stel (2) 2.3.3 - FSH stimuleer die ontwikkeling van ʼn primêre follikel ✓ in ʼn Graafse follikel ✓ (2) 2.3.4 - Die LH-vlak verhoog net voor ovulasie plaasvind ✓ / Hoë LH-vlakke in die bloed / urine dui aan dat ovulasie gaan plaasvind / 'n eiersel sal vrygestel word - Dit dui op die tydperk van die hoogste vrugbaarheid in vroue ✓ (2) 2.3.5 - Die endometrium sal nie genoeg verdik nie ✓ en sal dus veroorsaak dat die bevrugte eiersel nie ingeplant ✓word nie - Die endometrium sal nie onderhou word nie. ✓ en dit kan tot ʼn miskraam lei ✓ (Merk slegs eerste EEN) (Enige 1 x 2) (2) 2.4 2.4.1 ʼn Groep toestande wat die motoriese neurone van die senuwees in die ruggraat en brein hul funksie progressief laat verloor ✓ (1) 2.4.2 - Genetiese probleme ✓ - Virusse ✓ - Omgewingskwessies ✓ (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2) (2) 2.4.3 - Die persoon sal die pyn voel ✓ - maar sal nie in staat wees om te reageer nie ✓ - Die motoriese neuron funksioneer nie, daarom sal die spiere nie gestimuleer word nie. ✓ (3) 2.4.4 Dendriete Akson Miëlienskede kern Kriteria Puntetoekenning Korrekte neuron geteken 1 Enige DRIE korrekte byskrifte 3 (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2019) LEWENSWETENSKAPPE V1 7 2.5 2.5.1 - Dit word veroorsaak deur ʼn ongelyke kromming ✓ - van die voorste oppervlak van die kornea ✓ (2) 2.5.2 - Voorskriflense ✓ sal nodig wees vir duidelike visie (1) 2.5.3 - Bysiendheid ✓/ Miopie - Versiendheid ✓/ Hipermetropie - Katarakte ✓ (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2) (2) [40] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 8 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2019) VRAAG 3 3.1 3.1.1 - Om ʼn beginpunt vir die ondersoek vas te stel waarvandaan die glukosevlakke sal toeneem ✓✓ OF - Om die verandering in die bloedglukosevlakke te vergelyk met wat dit was voordat ontbyt geëet is ✓✓ (2) 3.1.2 Die tipe ontbyt ✓ / Lae of hoë GI-voedsel (1) 3.1.3 8,0 ✓ – 8,2 mmol/ℓ (1) 3.1.4 - Lae GI-voedsel veroorsaak ʼn kleiner toename in die bloedglukosevlak as hoë GI-voedsel✓✓ / Hoë GI-voedsel veroorsaak ʼn groter toename in die bloedglukosevlak as lae GI-voedsel OF - Die eet van lae GI-voedsel veroorsaak dat die bloedglukosevlakke na 120 minute nader aan die normal verhoog (4 mmol/ℓ tot 5,2 mmol/ℓ) as hoë GI-voedsel (4 mmol/ℓ tot 5,8 mmol/ℓ) ✓✓ (2) 3.1.5 Insulien✓ (1) 3.1.6 - ʼn Hoë GI-ontbyt veroorsaak 'n skerp toename in die bloedglukosevlak ✓ - Dit sal ʼn groot ✓/ vinnige toename in die bloedinsulienvlakke veroorsaak (2) 3.1.7 (a) - Om betroubaarheid ✓ van die ondersoek te verbeter (1) (b) - Om te verseker dat die uitslae slegs deur die ontbyt veroorsaak word ✓✓/ lae en hoë GI-voedsel en nie enige ander faktor nie (2) 3.1.8 - Slegs vroue ✓ / dieselfde geslag is gebruik - Vroue van dieselfde ouderdom✓ / 28–30 jaar is gebruik - Dieselfde intervalle ✓ om bloedglukosekonsentrasie te meet (Merk slegs eerste TWEE) (Enige 2) (2) 3.2 3.2.1 Geotropisme ✓ (1) 3.2.2 (a) - Aangesien die plant voortdurend gedraai het, was daar ʼn eweredige verspreiding van ouksiene regdeur die stam ✓ - daarom was daar geen ongelyke groei van die stam nie ✓ - En die stam het reguit bly groei ✓ (3) (b) - Soos die plant op sy sy geplaas is, het ouksiene aan die onderkant van die stam versamel ✓ - as gevolg van die gravitasiekrag ✓ - ʼn Hoë konsentrasie ouksiene aan die onderkant van die stam het die groei van die stam gestimuleer ✓ - Ongelyke verspreiding van ouksiene het gevolglik ongelyke groei van die stam aan die onderkant veroorsaak ✓/ die stam het meer aan die onderkant gegroei - wat veroorsaak het dat die stam buig / opwaarts ✓groei (Enige 4) (4) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2019) LEWENSWETENSKAPPE V1 9 3.2.3 Om die effek van lig ✓ op die groeibeweging van die stamme uit te skakel. / Om te voorkom dat fototropisme die resultate beïnvloed (1) 3.3 3.3.1 - Fisiese verwydering van die plante ✓ / meganiese metodes / voorbeeld - Die gebruik van onkruiddoders ✓ / chemiese metodes / voorbeeld - Gebruik die natuurlike vyande van die uitheemse indringerspesie ✓/ biologiese beheer / voorbeeld (Merk slegs eerste DRIE) (3) 3.3.2 - Aangesien uitheemse indringerplante nie natuurlike vyande het nie ✓ - groei hulle vinnig en uitkompeteer die inheemse plante ✓ wat lei tot die verlies van biodiversiteit (2) 3.3.3 - Habitatvernietiging ✓ / enige voorbeeld - Stropery ✓ (Merk slegs eerste TWEE) (2) 3.4 3.4.1 (a) Gehoorgang (kanaal) ✓ / Meatus (1) (b) Halfsirkelvormige kanale ✓ (1) (c) Koglea✓ (1) 3.4.2 E✓ (1) 3.4.3 Sensoriese neuron✓ (1) 3.4.4 - ʼn Verandering in spoed of rigting van beweging ✓ - kan in enige vlak waargeneem word ✓ - om balans(ewewig) te behou ✓ (Enige 2) (2) 3.4.5 - Die timpaniese membraan kan skeur ✓ - Die membraan sal dus nie behoorlik vibreer nie ✓ - en minder vibrasies sal oorgedra word na die ossikels / ovaal venster ✓ - Die koglea word minder gestimuleer ✓ - wat lei tot gehoorverlies ✓ (Enige 3) (3) [40] TOTAAL AFDELING B: 80 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com 10 LEWENSWETENSKAPPE V1 (EC/SEPTEMBER 2019) AFDELING C VRAAG 4 Regulering van liggaamstemperatuur tydens die wedloop - Die liggaamstemperatuur neem toe ✓ - as gevolg van die verhoogde selrespirasie ✓ - Die hipotalamus ✓ word gestimuleer en stuur impulse na die bloedvate in die vel om te verwyd ✓ / vasodilasie vind plaas - Meer bloed vloei na die oppervlak van die vel ✓ - Meer hitte word verloor deur die vel ✓ / straling - Meer bloed word na die sweetkliere ✓ gestuur - Meer sweet word geproduseer ✓ / die sweetkliere word meer aktief / meer sweet word vrygestel - Verdamping van sweet koel die liggaam af ✓ / meer hitte wat verlore gaan Regulering van waterbalans tydens die wedloop - Omdat die persoon gesweet het, het die bloed minder water as normaal ✓ - Die hipotalamus word gestimuleer ✓ - en stuur impulse na die pituïtêre klier om meer ADH ✓ af te skei - ADH beweeg in die bloed na die niere ✓ - ADH verhoog die deurlaatbaarheid van die versamelbuise ✓ / die distale kronkelbuisies - Meer water word herabsorbeer en oorgedra na die omliggende bloedvate ✓ - Die watervlak in die bloed keer terug na normaal ✓ (Enige 12) (12) Pupillêre refleksmeganisme - In helder lig ✓ - trek die kringspiere ✓ - van die iris ✓ - saam ✓ - en die radiale spiere ontspan ✓ - die pupil verklein ✓ - sodat minder lig die oog binnedring ✓ (Enige 5) (5) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2019) LEWENSWETENSKAPPE V1 11 ASSESSERING VAN DIE AANBIEDING VAN DIE OPSTEL Kriteria Relevansie (R) Logiese volgorde (L) Omvattendheid (C) Algemeen Alle inligting wat Idees word in ʼn Alle aspekte wat verskaf word, is logiese volgorde deur die opstel vereis relevant vir die gerangskik word, is voldoende onderwerp aangespreek In hierdie Voorsien slegs Inligting oor: Die volgende punte opstel V4 inligting wat relevant - termoregulering en moet ten minste is vir: osmoregulering behaal word: - termoregulering en tydens die wedloop - termoregulering en osmoregulering - die pupillêre refleks osmoregulering tydens die meganisme tydens die wedloop wedloop word in ʼn logiese (7/12) - die pupillêre volgorde aangebied. - pupillêre refleks refleks meganisme (4/5) meganisme Daar is geen irrelevante inligting nie PUNTE 1 1 1 Inhoud: (17) Sintese: (3) TOTAAL AFDELING C: 20 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief