Mechanical Technology Grade 12 NSC Supplementary 2016 Memo

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 12 MEGANIESE TEGNOLOGIE FEBRUARIE/MAART 2016 MEMORANDUM PUNTE: 200 Hierdie memorandum bestaan uit 18 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 2 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS VRAAG 1: MEERVOUDIGEKEUSE-VRAE 1.1 C (1) 1.2 B (1) 1.3 D (1) 1.4 D (1) 1.5 A (1) 1.6 C (1) 1.7 D (1) 1.8 D (1) 1.9 B (1) 1.10 D (1) 1.11 D (1) 1.12 C (1) 1.13 B (1) 1.14 B (1) 1.15 A (1) 1.16 C (1) 1.17 A (1) 1.18 C (1) 1.19 D (1) 1.20 B (1) [20] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 3 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 2: VEILIGHEID 2.1 Veiligheid – Senterdraaibank • Wees op die uitkyk vir roterende werkstukke  • Moenie snysels met jou hand verwyder nie  • Wees versigtig om nie die snygereedsap in die kloukop in te beweeg nie  • Moenie enige verstellings aan die werkstuk doen terwyl die masjien loop nie  • Moenie gereedskap op die masjien los tydens werking nie (Enige 2 x 1) (2) 2.2 Veiligheid – Trektoetser • Gebruik 'n veiligheidsbril  • Moenie oormatige druk toepas nie  • Toetsstuk moet behoorlik vas wees vir toetsing  • Gaan hidrouliese-vloeistofvlak na  (Enige 2 x 1) (2) 2.3 Veiligheid – Veertoetser • Veertoetser moet in 'n goeie toestand wees  • Veertoetser moet korrek en stewig monteer wees  • Maak seker dat die veer nie uit posisie kan glip voordat die las toegepas word nie  • 'n Egalige las moet toegepas word  • Verlig die las versigtig en egalig  (Enige 2 x 1) (2) 2.4 Veiligheid – Silinderlekkasietoetser • Maak die area om die vonkprop skoon, voordat die vonkprop verwyder word   Voorkom dat vuilheid in die silinder beland.  • Wees versigtig wanneer die verkoelerdop verwyder word   Die water kan warm en onder druk wees.  • Moenie die voorgeskrewe druk oorskry om die silinder te toets nie   Om skade aan seëls en toetser te voorkom.  • Die toetser moet behoorlik pas en deeglik in die vonkprop- of inspuitergat vasgedraai word.   Om skade aan die toetser en vonkprop- of inspuitergat te voorkom.  (Enige 2 x 2) (4) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 4 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 3: GEREEDSKAP EN TOERUSTING 3.1 Kompressietoets 3.1.1 • Nat kompressietoets  • Droë kompressietoets  (2) 3.1.2 • Geslete silinders  • Geslete suierringe  • Geslete suier  • Lekkende inlaatklep  • Lekkende uitlaatklep  • Lekkende silinderkoppakstuk  (Enige 2 x 1) (2) 3.2 Oliepomp • Oliedruktoetser of oliedruktoetser  (1) 3.3 Verkoelingstelseltoets • Verwyder verkoelerdop en pas die toetser  • Pomp lug teen die voorgeskrewe druk in die stelsel  • Noteer die lesing  en as die lesing verlaag, is dit 'n aanduiding van 'n lekkende stelsel.  • Om te toets vir lekkende silinderkoppakstuk,  word die enjin aangeskakel.  • As die lesing merkbaar toeneem terwyl die enjin luier, is dit 'n aanduiding van 'n lekkende silinderkoppakstuk.  (7) [12] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 5 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 4: MATERIALE 4.1 Yster-koolstof-eienskappe 4.1.1 Perliet: • Goeie smeebaarheid  • Hard  • Sterk en taai  • Weerstand teen vervorming  (Enige 2 x 1) (2) 4.1.2 Sementiet: • Baie hard  • Bros  (2) 4.2 Kritieke punte 4.2.1 AC 1 – laer kritieke punt • Die laagste temperatuur waartoe staal verhit moet word om verhard te word.  • Laagste temperatuur waarteen die struktuur begin verander.  (Enige 1 x 2) (2) 4.2.2 AC 3 – hoër kritieke punt • Hoogste temperatuur waartoe staal verhit kan word om die hoogste hardheid te bereik.  • Die temperatuur waarteen staal sy magnetiese eienskappe geheel en al verloor.  • Die temperatuur waarteen die struktuur op sy fynste is.  (Enige 1 x 2) (2) 4.3 Koolstofinhoud bepaal die hardheid van staal.  (1) 4.5 Ferrietstruktuur in staal bepaal die smeebaarheid.  (1) 4.6 Ousteniet is 'n soliede oplossing van yster en koolstof wat ook ysterkarbied genoem word.  Die struktuur is op sy fynste (2) [13] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 6 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 5: TERMINOLOGIE 5.1 Ratberekening 5.1.1 Sirkelsteek = mπ × Steeksirkel module = π  12,567  =π = 4 mm  (3) 5.1.2 Buitediameter = SSD + 2m  SSD = BD − 2m  = 112 − 2(4 ) = 104mm  (3) 5.1.3 Snydiepte = 2,57m Snydiepte = 2,25m  Snydiepte = 2,157 × 4 of Snydiepte = 2,25 × 4 = 8,628mm = 9mm  = 8,63mm (2) 5.1.4 Addendum = m  = 4mm (1) 5.1.5 Dedendum = 1,157m Dedendum = 1,25m  = 1,157 × 4 of Dedundum = 1,25 × 4 = 4,628mm = 5mm  = 4,63mm (2) 5.1.6 Vryruimte = 0,157m Vryruimte = 0,25m  = 0,157 × 4 of = 0,25 × 4 = 0,628mm = 1mm  (2) 5.1.7 PCD module =  Tande PCD Tande = m  104 = 4 = 26 tande  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 7 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum 5.2 Indeksering 40  Indeksering = n 40 = 26 40 2  = ÷ 26 2 20 = 13 7 3 =1 × 13 3  21 =1 39  Indeksering = 1 volle draai van die indeksslinger en 21 gate op die 39 gatsirkel. (4) 5.3 Skroefdraadsny • Stel die werkstuk in die senterdraaibank op en draai tot op die buitediameter van die draad.  • Stel die saamgesteldeslee op 30° na regs en stel die beitel akkuraat in die beitelhouer.  • Raadpleeg die indeksplaat van die snelwisselratkas vir 'n 2 mm-steek en skuif die hefbome dienooreenkomstig.  • Skakel die senterdraaibank aan en stel die snybeitel op raakpunt op die werkstuk. Stel die gegradueerde wyserplate op nul (dwarstoevoer en saamgesteldeslee)  • Beweeg die snybeitel 'n kort afstand van die werkstukpunt af en voer die saamgesteldebeitelslee so 0,06 mm inwaarts.  • Met die senterdraaibank wat roteer, laat die halfmoere op die korrekte lyn van die draadsnywyserplaat inkam, vir die eerste snit.  • Onttrek die snybeitel aan die einde van die snyproses en ontkoppel die halfmoere. Bring die slee terug na die beginpunt van die skroefdraad. OF stop die draaibank, hou halfmoere gekoppel, bring dwarsslee terug na nulpunt en gebruik die trubeweging van die kloukop om saal na beginposisie terug te beweeg.  • Gaan die skroefdraadsteek met 'n skroefdraadsteekmeter na.  • Herhaal die snyproses met daaropvolgende snitte totdat die skroefdraad voltooi is. (Onthou om die dwarstoevoer na elke snit na nul terug te bring)  • Elke daaropvolgende snit word deur middel van die saamgestelde beitelslee gestel. Gaan skroefdraad met ringmaat na.  (10) [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 8 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 6: HEGTINGSMETODES 6.1 MIGS/MAGS-sweistoerusting 6.1.1 MIG/MAGS-sweistoerusting  (1) 6.1.2 Benoem A = Skermgassilinder  B = Reguleerder  C = Gasvloeimeter  D = Ononderbroke draadkatrol  E = Sweispistool  F = Boog  G = Aardklamp  (7) 6.1.3 Doel Voorkom dat suurstof met die gesmelte metaal in aanraking kom. (2) 6.2 Sweisdefekte 6.2.1 Defek: Slakinsluiting Oorsake: • Ingeslote hoek is te klein.  • Vinnige afkoeling.  • Sweistemperatuur is te laag.  • Hoë viskositeit van gesmelte metaal.  • Slakke van vorige sweislopies nie verwyder nie.  (Enige 2 x 1) (2) 6.2.2 Defek: Insnyding Oorsake: • Foutiewe elektrodemanipulasie.  • Stroom te hoog.  • Te lang booglengte.  • Sweisspoed te vinnig.  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 9 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum 6.3 Sweisdefekte 6.3.1 Defek: Gebrekkige smelting Voorkoming: • Pas die elektrodehoek aan en berei die V-groef behoorlik voor. • Weefaksie moet voldoende wees om die kante van die las te smelt.  • Voldoende stroom sal smelting bewerkstellig.  • Pas sweisspoed aan om smelting te verseker.  (Enige 2 x 1) (2) 6.3.2 Defek: Sweiskraters Voorkoming: • Gebruik laer stroom.  • Gebruik behoorlike sweistegniek.  • Gebruik korrekte elektrode  (Enige 2 x 1) (2) 6.4 Kleurstofdeurdringingstoets • Maak die sweisoppervlak wat getoets moet word, skoon.  • Kleurstof word op skoon oppervlak gesprei.  • Laat die kleurstof toe om sweislas in te dring.  • Oortollige kleurstof word met skoonmaakmiddel verwyder.  • Laat oppervlak om behoorlik droog te word.  • Sprei 'n ontwikkelaar oor die oppervlak om die vasgekeerde kleurstof in die krake duidelik sigbaar te maak.  • Die kleurstof toon al die oppervlakdefekte.  (7) [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 10 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 7: KRAGTE 7.1 Resultant 1,5kN 1,5cos40° 1,5sin40° 50° 40° 90° 4,7kN 50° 130° 3,1sin50° 3,1 kN 3,1cos50° 7.1.1 ∑ HC = 4,7 - 3,1cos50° - 1,5cos40°  = 4,7 - 1,99 - 1,15 = 1,56k N  7.1.2 ∑ VC = 2,1 + 1,5sin40° − 3,1sin50°  = 2,1 + 0,96 − 2,37  = 0,69 kN 7.1.3 Horisontale Groottes 7.1.4 Vertikale Groottes komponente komponente 4,7 kN 4,7 kN  2,1 kN 2,1 kN  3,1 kN Cos50° -1,99 kN  1,5 kN Sin40 0 0,96 kN  1,5 kN Cos40° -1,15 kN  3,1 kN Sin50° -2,37 kN  TOTAL 1,56 kN  TOTAL 0,69 kN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 11 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum E 2 = HK 2 + VK 2  E = 1,56 + 0,69 2 2 1,56kN   E = 1,71 kN 0,69kN R 23,86° θ = VK Tan HK  0,69 = 1,56  θ = 23,86 0  E = 1,71k N teen 23,86 0 noord van oos (15) 7.2 Spanning en Vormverandering Kragte π 2 Area = D Krag = las × gravitasie 4 = 600 × 10 π × 0,016 2 =  = 6000N  4 = 2,011× 10 − 4 m 2  Krag  Spanning = Oppervlakte 6000 =  2,011×10 − 4 = 29841551, 83 Pa = 29,84 MPa  (6) 7.3 Een Pascal (1 Pa) is gelyk aan een Newtonkrag (1 N)  toegepas op  'n area van een vierkante meter (1 m2)  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 12 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum 7.4 Reaksies Neem moment om A = (B × 3,5 ) + (1400 × 0,7 ) = (350 × 6,7 )2,65 + (1600 × 6)  3,5B + 980 =6214,25 + 9600  3,5B 6214,25 + 9600 − 980 = 3,5 3,5  B = 4238,36 N Neem moment om B = (A × 3,5 ) + (1600 × 2,5 ) = (350 × 6,7 )0,85 + (1400 × 4,2 )  3,5A + 4000 = 1993,25 + 5880  3,5A 1993,25 + 5880 - 4000 =  3,5 3,5 A = 1106,64 N (6) [30] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 13 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 8: INSTANDHOUDING 8.1 Roetine instandhouding • Skeur in die band. • Wanbelyning van bandaandrywing.  • Oorverhitting van komponente.  • Bandglip.  • Bandslytasie.  • Katrolslytasie.  • Finansiële verliese as gevolg van skade gely. • Verlies aan kosbare produksietyd.  (Enige 2 x 1) (2) 8.2 Snyvloeistof • Om maklike vloei toe te laat  • Absorbeer oortollige hitte  • Voorkom oormatige las op pomp  (Enige 2 x 1) (2) 8.3 Flitspunt Die laagste temperatuur waarteen die olie dampe afgee wat aan die brand kan slaan.  (2) 8.4 'API' 'American Petroleum Institute'  (2) 8.5 Outomatieseratkas-olie • Dra krag in die koppelomsitter oor  • Laat hidrouliese vloeistof energie oordra om sodoende verskillende onderdele, soos die servosilinder, te laat beweeg. • Dien as hitte-oordragmedium, om hitte binne die transmissiestelsel na buite te dra, om sodoende met die afkoeling te help.  • Dien as smeermiddel vir ratte en laers.  (Enige 2 x 1) (2) 8.6 Vervang band • Masjien moet afgeskakel en gesluit wees.  • Verlig spanning in die band deur middel van die verstelskroef of bandverspanner.  • Verwyder die band.  • Vervang met nuwe band van korrekte tipe en grootte.  • Die band moet gespan en belyn word.  (5) [15] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 14 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 9: STELSELS EN BEHEER 9.1 Rataandrywing 9.1.1 Rotasie frekwensie van die elektriese motor: NA TB × TD =  ND T A × TC 80 × 63 × 2 NA =  30 × 40 10080 NA =  1200 N A = 8,4 r/s  (5) 9.1.2 Spoedverhouding van ratstelsel: Inset Gedrewe tande Spoedverhouding = Spoedverh = Uitset Drywertande 8,4  80 63 = OF = × 2 30 40 = 4,2 : 1  = 4,2 : 1 (2) 9.2 Bandaandrywing 9.2.1 Diameter van die gedrewe katrol N1 × D1 = N2 × D 2 N2 × D 2 N1 =  D1 7,2 × 600  = 800 = 5,4 r/s  (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 15 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum 9.2.2 Drywing oorgedra: T1 = 2,5 P = (T1 − Tπ 2) T2 Dn π × 0,6 × 7,2 P =( 300 − 120)  300  T2 = = 2442,90 Watt 2,5  = 2,44 kW = 120 N OF T1 = 2,5 P = (T1 − Tπ 2)  T2 Dn π × 0,8 × 5 ,4 P =( 300 − 120)  300 T2 = = 2442,90 Watt 2,5 = 2,44 kW = 120 N (3) 9.3 Die volume van gas kan verander word deur die verandering van ... • sy druk  • sy temperatuur  • beide sy druk en temperatuur  (Enige 2 X 1) (2) 9.4 Definisie van Boyle se wet: Die volume van 'n gegewe massa van gas is omgekeerd eweredig aan die druk daarop as die temperatuur konstant bly. (3) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 16 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum 9.5 Hidroulika 9.5.1 Vloeistofdruk π 2 AB = D 4 π 2 = 0.04 4 = 1,26 × 10 -3 m 2  F PB = AB 80 = Pa  1,26 × 10 -3 = 63661.98 Pa = 63,66 kPa  (3) 9.5.2 Diameter van suier B PB = PA FB PB = AB  FB AB = PB 320 AB = 63492,06 A B = 5,04 × 10 -3  π 2 A=D 4  AB × 4 DB = π 5,04 × 10 −3 × 4 = π = 0,08 m  = 80 mm (4) [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 17 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum VRAAG 10: TURBINES 10.1 Waterturbinelemme Om waterdruk  aan die turbine  te verskaf (2) 10.2 Terugvloei • Deriaz  • Francis  (2) 10.3 Aanjaer • Roots • Dubbelskroef • Sentrifugale  • Wiek  (Enige 2 x 1) (2) 10.4 Turbo-aanjaer • Uitlaatgasse dryf die turbine  • Die turbine dryf die kompressor deur 'n gemeenskaplike as aan  • Die kompressor forseer  saamgeperste lug bo atmosferiese druk in die silinder in  • Uitlaatgasse verlaat die stelsel deur die uitlaatpyp  (5) 10.5 Aanjaer bo turbo-aanjaer • Ervaar geen vertraging of sloering nie  • Meer effektief teen lae revolusies per minuut.  • Verlang nie ingewikkelde uitlaat ombouings nie. • Geen spesiale afsluitprosedures word verlang nie.  (Enige 2 x 1) (2) 10.6 Vertraging/Sloering Vertraging/Sloering is die vertraging  wanneer die turbo 'n ruk neem voordat druk opbou  nadat die versnellerpedaal getrap is.  (3) 10.7 Aanjaeraandrywing • Bandaandrywing  • Rataandrywing  • Kettingaandrywing  (Enige 2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Downloaded from hlayiso.com Meganiese Tegnologie 18 DBE/Feb.–Mrt. 2016 NSS – Memorandum 10.8 Gasturbine – nadele • Koste is hoër as vir dieselfde grootte wederkerende enjin, aangesien die materiale sterker moet wees en meer weerstand teen hitte moet bied.  • Vervaardigingsprosedures is ook baie meer ingewikkeld.  • Gewoonlik minder effektief as wederkerende enjins, veral teen luierspoed.  • Vertraagde reaksie met verandering van kragverstellings.  (Enige 2 x 1) (2) [20] TOTAAL: 200 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief