Sesotho FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SESOTHO PUO YA TLATSETSO YA PELE (FAL) PAMPIRI YA 1 (P1) 2017 MEMORANDAMO MATSHWAO: 80 Memorandamo ena e na le maqephe a 8. Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 2 DBE/2017 NSC – Memorandamo KAROLO YA A: TEKOKUTLWISISO POTSO YA 1 1.1 Dipuo. (1) 1.2 Ha habo Tahleho. (1) 1.3 Ke polelo e reng, 'O bua jwang na mme? (1) 1.4 Phupung. (1) 1.5 O ne a le siyo/O ne a ile lefung la ha Mmametsi.  (1) 1.6 Ke seo batswadi ba hae ba se buileng ka yena letsatsi pele a ngala. (1) 1.7 • E tumme ka boloi. • Basadi ba teng ke bommadiatheng. (2) 1.8 E dumellana ka hore ho thwe banana ba Matswapong ha ba na nnete, mme ke mona Dipuo o bonahala a hloka nnete hobane o ile a thobela Tahleho, mme a ikopa hoseng ha a fihla mosebetsing ka ho kula. (2) 1.9 A/Motho ya sa nahanisiseng dintho tse etsahalang bophelong ba hae hobane ha a ne a e nahanisisitse, a ka be a lemohile hore ho na le ho se tshepahale ho mohatsae. Kahoo, a ka be a sa araba batswadi ba hae jwalo. (2) 1.10 Di hlahisa leeme la bong ka tsela ya hore banna bana ba ne ba bua bomme hampe ba re ke baloi ebile ke bommadiatheng /sekametse ka ho bomme feela/basadi ba teng ke baloi kaofela. (2) 1.11 Le hlahisa sehalo se tetebetseng/hlokofetseng/kgathatsehileng/lerato hobane o mo susumelletsa ho mo sala morao a ilo dula le yena habo. (2) 1.12 Mafosi, o ne a sa ba telle empa kaha ba ne ba sa utlwane o ile a tsamaya ba le siyo ho bontsha tlhompho. (2) 1.13 Tahleho a sala mosadi wa hae morao ka lebaka la ho mo rata. (2) 1.14 • Ke ne ke tla mo eletsa hore a se dumele, empa a tswe habo ba thehe motse wa bona, ebe ba okela mohwehwadi wa hae ha bona. • Ke ne ke tla mo eletsa hore ba batlele mohwehadi wa hae mohlokomedi ya tla dula le yena ka nako tsohle. E le nngwe feela, mme ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti. (2) 1.15 Ketso eo e bontsha ho hloka boikemelo hobane o sala mohatsae morao leha a se a hlokometse hore o mo thetsitse a re o a kula empa ho se jwalo/E bontsha ho hloka boikemelo hobane Tahleho a ka be a ile a etsa qeto ya ho tswa motse ho na le hore a sale mohatsae morao. Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti. (2) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 3 DBE/2017 SCE – Memorandamo 1.16 Ke ho lemosa batho kamoo maemo a lehodimo a tla bang kateng./ditaba tsa bolepi di tla ba jwang matsatsing ao. (1) 1.17 A tsheletseng. (1) 1.18 Boemo ba lehodimo ba Labohlano bo fapana le ba Moqebelo ka hore ka Labohlano maru a kwahetse feela empa ka Moqebelo a kwahetse ebile pula e tla na. (2) 1.19 Ha ho makatse hobane maemo a lehodimo morao tjena a fetofetoha ka tsela e sa lebellwang. Ho elwe hloko dikarabo tsa baithuti. (2) MATSHWAO OHLE A KAROLO YA A: 30 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 4 DBE/2017 SCE – Memorandamo KAROLO YA B: KGUTSUFATSO POTSO YA 2 Qotso Dintlha tse lebelletsweng 1. Ho qoba ho tshwarwa ke lehlaba lena, ba 1. Se jare ntho e boima ka lehetla nako lokela hore ba se jare ntho e boima ka e telele, le phomotse. lehetla le le leng nako e telele. Kgafetsa ba etse hore mahetla a phomotsane. 2. Ho ka ba molemo ha dintho tse ding tse 2. Sututsa dintho tse boima, se di boima di ke ke tsa hulwa empa di hule. sututswe. 3. Ha e le hore o theola se itseng sebakeng 3. Ha o theola ntho, hlwella setulong se phahameng, o se ke wa se nanabela kapa sebedisa lere. ka tsela e sarollang mmele haholo. Hlwella setulong kapa lereng hobane sena se tla o thusa hore o se ikutlwise bohloko. 4. Motho ka mong o lokela ho etsa bonnete 4. Robala materaseng a kgathollang hore o robala materaseng a kgathollang mmele ka nako tsohle. mmele. 5. Sebedisa mosamo o tla dumella 5. Sebedisa mosamo o tla dumella mokokotlo wa hao ho otloloha hantle. mokokotlo wa hao ho phutholoha. 6. Ditsebi di re ho molemo ho robala ka 6. Se ke wa robala o kakalletse/shebile lehlakore e seng o kakalletse. hodimo. 7. Nakong eo o iketlileng kapa o kgannang, 7. Phomola/kgefutsa nakong eo o dula o ntse o fetofetola mokgwa oo o ntseng o kganna. dutseng ka wona. 8. O se ke wa dula kapa wa ema nqa e le 8. Se ke wa dula kapa wa ema nqa e le nngwe nako e telele hobane ho etsa nngwe nako e telele. jwalo, ho bakela mokokotlo kgatello e kgolo. (Palo ya mantswe = 70) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 5 DBE/2017 SCE – Memorandamo Kgutsufatso e lokela ho tshwauwa ka tsela e latelang: Mohlahlobuwa o lokela ho ngola kgutsufatso ya hae ka sebopeho seo a laetsweng ho e ngola ka sona. Kgutsufatso e hlahisitsweng ka sebopeho se seng e tshwauwe. Bahlahlobuwa ba tlameha ho bontsha palo ya mantswe ka nepo. Kabo ya matshwao: Matshwao a 7 dintlheng tse supileng. (letshwao bakeng sa ntlha) Matshwao a 3 tshebedisong ya puo. Matshwao ohle: 10 Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a sebedisitse mantswe a hae: Dintlha tse 1–3 tse nepahetseng: kabo e be letshwao le le leng. Dintlha tse 4–5 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mabedi. Dintlha tse 6–7 tse nepahetseng: kabo e be matshwao a mararo. Kabo ya matshwao a tshebediso ya puo ha mohlahlobuwa a qotsitse dintlha di le jwalo temeng: Ha a qotsitse ntlha e le (1–5) a se abelwe letshwao la puo. Ha a qotsitse ntlha tse (6–7) a abelwe letshwao le le leng la puo. Palo ya mantswe: Batshwayi ba nnetefatse palo ya mantswe a sebedisitsweng ke bahlahlobuwa. Mohlahlobuwa a se hulelwe matshwao ha a sa bontsha palo ya mantswe kapa ha palo ya mantswe e sa nepahala. Ha mohlahlobuwa a fetile/tlotse palo e lebelletsweng ya mantswe, motshwayi a bale ho fihlella qetellong ya polelo e le nngwe ka mora palo ya matswe a lebelletsweng, mme a se tshwaye kgutsufatso kaofela. ELA HLOKO: Mohlala wa palo ya mantswe: Polelo Palo ya matswe SESOTHO Ke a tsamaya 3 MATSHWAO OHLE A KAROLO YA B: 10 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 6 DBE/2017 SCE – Memorandamo KAROLO YA C: TSHEBEDISO YA PUO POTSO YA 3 3.1 Ke Sun Sure. (1) 3.2 Se reretswe batho bohle.  (1) 3.3 Se fumaneha lebenkeleng la Pick 'n Pay. (1) 3.4 • Se sireletsa letlalo mabapi le letsatsi le tlabolang. • Se etsa letlalo le be bonojwana. • Se na le metswako e thibelang mahlasedi a letsatsi a bakang kankere. (E le nngwe feela) (1) 3.5 • Tshebediso ya mantswe a latelang a sa tlwaelehang a kang; UVA, UVB, SFP50 le SFP20.  • Tshehetso ya CANSA • Tlhaloso e batsi eo mmapatsi a faneng ka yona. • Mmapatsi o sebedisitse batho ba mmala o kganyang ho ba tiisetsa hore sehlahiswa se a sebetsa. • O sebedisitse setshwantsho sa batho ba orileng letsatsi ho nnetefatsa hore ha ba tlabohe. • O hlahisitse sehlahiswa ka ditshelo tse fapaneng ka boholo. • O hlahisitse setshwantsho sa batho ba bososelang ho bontsha hore ba kgotsofalletse sehlahiswa seo. • O sebedisitse puo ho utlwahatsa hore sehlahiswa sena se loketse bohle ba lelapa. (2) (E le nngwe feela) 3.6 D/Dikarabo tsohle di nepahetse.  (1) 3.7 • E mo thusa ka ho etsa hore sehlahiswa se rekwe ke malapa a mangata hobane a na le tshepo ya hore se tla a sebeletsa. • E mo thusa ka ho qholotsa maikutlo a bareki, mme ba se reke ka bongata.  (E le nngwe feela) (1) 3.8 E bontsha tshekamelo/leeme hobane e hlahisitse batho ba morabe o itseng feela. (2) [10] Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 7 DBE/2017 SCE – Memorandamo POTSO YA 4 4.1 Ba buisana ka ho otlwa ha Tau/ ba buisana ka tsietsi e hlahetseng Tau.  (1) 4.2 • tlamelletse letsoho.  • tlanngwe leqeba hloohong.  • Leihlo le hae le kwalehile. • Menngwapo e phatleng. Tse pedi feela (2) 4.3 Re tsebiswa ke pudulwana ya monahano/ke mofuta oo wa pudulwana o sebedisitsweng ho yena.  (1) 4.4 • Ke puo ya sefahleho ya Keletso hobane tsela eo a mo shebileng ka yona e a phoqa. • Ke puo ya sefahleho ya Tsebo hobane le yena o bonahala a swentse a se na thahasello ditabeng tsa Tau ebile o mo furalletse • Mantswe a Keletso ha a re Tau ke 'mokgotsi manganga' hobane ha a mmitsa mokgotsi o a mo phoqa ha a mo rorise. • Mantswe a monahanong wa Tsebo le wona ke a phoqang E le nngwe feela. (2) 4.5 A/Ba ikgatholla ka tsona hobane ba sebakeng sa boikgathollo moo batho ba bang ba ka ikgatholla ka koranta kapa dino.  Ho elwe hloko mabaka a baithuti. (2) 4.6 E, e dumellana le tsona hobane ka lebaka la ho tenwa ke ditaba tsa Tau, o swentse ebile o itjhebetse hosele kwana.  (2) [10] POTSO YA 5 5.1.1 tabanyana  (1) 5.1.2 hotetsa  (1) 5.1.3 feela  (1) 5.1.4 ya  (1) 5.1.5 hlooho  (1) 5.1.6 mantsweng  (1) 5.1.7 he  (1) Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello Phetla

Downloaded from hlayiso.com Sesotho Puo ya Tlatsetso ya Pele (FAL)/P1 8 DBE/2017 NSC – Memorandamo 5.1.8 moholo  (1) 5.1.9 • o pharame.  • nyofa.  • topetseng. A mabedi feela. (2) 5.1.10 Ngaka e mo file dipitsa tseo a tla di sebedisa hore a fole.  (2) 5.1.11 A ke re banna ha se baikaketsi? Ke mohopolo wa hae feela hobane o akaretsa banna, mme ha se banna bohle bao e seng baikaketsi. (2) 5.2.1 Wena. (1) 5.2.2 Kgutsa. (1) 5.2.3 • O tsebe hore o ka qoswa ka seo o se buileng.  • O tsebe hore o ka nna wa qoswa ka seo o se buileng E le nngwe feela. (2) 5.2.4 Ha o tshwarelwe ho fumanwa ka tjhelete ya mokunyata. (2) [6] MATSHWAO OHLE A KAROLO YA C: 40 MATSHWAO OHLE A PAMPIRI ENA: 80 Difuperweng tsa memorandamo ona di se sebediswe ntle ho tumello