Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12201718 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 18 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2017

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BOBEDI (P2) TLHAKOLE/MOPITLWE 2017 MEMORANTAMO MADUO: 80 Memorantamo o, o na le ditsebe di le 18. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 2 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: POKO MABOKO A SETSWANA – MK Mothoagae POTSO 1: POTSO YA TLHAMO ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. 'SEMAKALENG-A-MONYAISE' – JSS Shole  Mmoki o senola maikutlo a boitumelo, tlotlo le boikgantsho mo go Semakaleng. A re ga a kitla a bua thata ka ene, o tlaa re tloporela fela.  O tlaa batlela Semakaleng manno a a mo tshwanetseng. Semakaleng ga a eta ke ngwana wa mo gae, Motswana tota e seng wa ntete foo. O tlhaeditswe ke batlhanka ditilo.  A ka go sebela sengwe, mme a bo a go raya a re se sebe. A go omanye thata a re ga o a tshwanela go bua maaka.  O kgona go dirisa puo e se kae fela, a ntse a somarela mafoko, mme baeng ba seke ba mo tlhaloganye. O kgona go tshameka ka puo ka go tlhopha mafoko a se kae go tlhalosa puo kgotsa ntlha, go senola botswerere jwa gagwe jwa puo.  Dilo tse o fitlhelang di tshwenya batho, o di fetola metlae. Dilelo tsa baratani o di fetola ditshegiso. Dilo tse di itumedisang batho o di fetola masetlapelo.  Monna yo, o bua puo phaǃ ka basadi a sa kekologe sepe, se re se lemogang mo bukeng ya gagwe, fa a ne a bua ka Mma-Oshupile fa a ne a ratana le Dimo. A re mosadi a ka baya nkwe setsetse.  O kwadile dibuka di le tlhano tse di tletseng thuto jaaka diane. Botswerere ba puo jo bo dirisitsweng mo dibukeng tsa gagwe bo tlaa sala motsing a yang bo ya batho. Monna yo o tshwantshiwang le kupe e tshweu jaaka ena, ga a nnele ruri. O ka tlhabelwa badimo gore ba se ka ba furalela lefatshe. [10] POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE 'GO NWELA GA MENDI' – MS Kitchen 2.1 Go senyegile, ntwa e loile, merafe e tsogelane kgatlhanong. (2) 2.2 Tshwantshiso-gore mmuisi a tlhaloganye bonolo ka go tshwantshanya dilo tse pedi go utlwatsa bogale jwa tau jaaka selalome se se sa sisimogeng motho. (2) 2.3 Tlhatlagano ya bokao - go gatelela bokao jwa go supa gore banna fa e sale ba ile ntweng le gompieno ga ba ise ba boe/ba swetswe koo. (2) 2.4 Mmoki o senola maikutlo a kutlobotlhoko ka ntlha ya go latlhegelwa ke bana ba mmala wa sebilo ba ba neng ba bololetse ntwa/maikutlo a tlotlomatso ka boganka jo bo supilweng ke banna ba ba neng ba ile ntweng. (2) 2.5 Ntwa e go tlhokafetseng batho ba le bantsi. (2) [10] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 3 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE 'SELELO SA MOOPA' – GK Setou 3.1 Mothofatso – go naya dilo tse di sa tsheleng maikutlo a setho. Boopa bo filwe maikutlo a setho a go tlhokisa mosadi boroko. (2) 3.2 Modimo o mo utlwele botlhoko ka go mo kgontsha gore a nne mo mmeleng/ a ithwale. (2) 3.3 Tlogelo – ya le mo go 'lefoko' go nna 'foko' go tlisa go kibakibela ka bonako ga mola wa leboko/go oketsa lebelo la moribo le moretheto wa molatheto. (2) 3.4 Maikutlo a kutlobotlhoko le khutsafalo - ka gore batho ba na le bana, ena ga a na sepe, mme o tshela ka pelobotlhoko. (2) 3.5 Boopa bo utlwisa botlhoko/bo tlisa kutlobotlhoko/bo jesetsa mo masweng. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE 'LOSO' – MD Mothoagae 4.1 Sefatlhego se tletse kutlobotlhoko/Se bontsha se sa itumela. (2) 4.2 Tshwantshanyo – Go tshwantshanya dilo tse pedi tse di tshwanang ka bokao jaaka go retelelwa ga maano a batlhalefi go tshwantshanngwa le go nyelela ga metsi a sebataolo. (2) 4.3 Mothofatso – Go dirisitswe thuanyisediri ya motho go kaya ka moo loso lo leng botlhoko ka gona. (2) 4.4 Kutlobotlhoko – e e tliswang ke loso mo dipelong tsa batho le go ipoeletsa mo malapeng a batho. (2) 4.5 Loso lo etela lelapa lengwe le lengwe/Ga lo tlhophe mohumi kgotsa mohumanegi. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] LE Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 4 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE 'BOFEREFERE JWA TORO' – CLS Thobega 5.1 Maaka a toro. (2) 5.2 Maikutlo a go kgobega marapo/mowa o le kwa tlase ka a ne a ithaya a re se toro e se buang ke nnete, mme go sa nna jalo. (2) 5.3 Neeletsano – Go tsweletsa kakanyo mo meleng e e latelanang ka go dirisa lebotsi 'kae' mo moleng o o fa godimo, mme le latele mo moleng o o fa tlase. (2) 5.4 Tshwantshanyo – Go tshwantshanya dilo tse pedi tse di tshwanang ka bokao jaaka go sweufala ga pelo go tshwantshanngwa le bosweu jwa kapoko. (2) 5.5 O se ka wa dumela kgotsa wa tsaya se se tswang mo torong gore ke nnete. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 30 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 5 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: PADI POTSO 6: POTSO YA TLHAMO ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa. LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea  Motswagauteng o godisitswe ke nkokoagwe e leng Mosadimogolo Ijelele.  O ne a sotlwa ke balekane ba gagwe ba ba neng ba mmitsa ka maina a tshotlo jaaka Rooijan, Lekutwane le ga se morwa ke Morolong.  Moleko le Teko ba ne ba mo kgoromeletsa mo magaleng. Motswagauteng o ne a farologane le bana ba bangwe ka tshobotsi (moriri le mmala).  Mosala, malomaagwe Motswagauteng o sotla Motswagauteng le go mo amoga leruo le a le tshwaetsweng lotlhe, se, se dirwa ke gore Puso le mosadimogolo Ijelele ba sa mo tlogelela sepe, mme ba tlogeletse Motswagauteng leruo lotlhe.  Mosala o itaya Motswagauteng mo go botlhoko gonne a timeditse podi.  Motswagauteng o tsaya tshweetso ya go sa boele gae morago ga go teketiwa ke Mosala. O ne a batlile podi gotlhe mo a e solofetseng teng, mme a itse gore Mosala o ya go mo lobela dintsi fa a sa tle le yona. Seno se tlhola gore a ineye naga.  Motswagauteng o welwa ke serame le go idibala, a bo a selwa ke Mokwepa, se, se dirwa ke gore Motswagauteng a se na ditlhako le diaparo tse di bothitho (o ne a apara makgasa a maapolelo). Gape se, se dira gore a kopane le Gokatweng.  Gokatweng o tshabisa Motswagauteng ka kgoro ya sephiri ka gonne a lemogile gore Motswagauteng ke morwa wa gagwe. Mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng.  Kwa Foreiborogo, Motswagauteng o teketwa ke batho ka gonne a thusitse mapodisi go tshwara senokwane se se neng se phamoletse mosadi wa mosweu sekgwama.  Kwa bookelong, Motswagauteng o a tshaba fa a se na go nna botoka, o tshaba lepodisi le a le boneng kwa ga Mokwepa le le sa kgaleng kwa bookelong.  Mo tereneng, Motswagauteng o batla go lobelwa dintsi ke lepodisi la ditekete ka go bo a palame terene a sa duela.  Kwa Gauteng, Motswagauteng o tshaba kwa ga Alberto le Salamina ka a bone Salamina a mmeola, mme a rekisetsa Sedupe moriri wa gagwe. Tiragalo e, e mo gopotsa kwa ga Mokwepa.  Kwa toropong ya Gauteng o ne a tsena mo khefing, a thulana le senatla sa lekau. Ga tsoga kgaruuruu, lekau la teng le mo latofaletsa go mo thula. La mmitsa morwa, lekutwana, letata ka dipuo tsotlhe tsa tshotlo tsa batho bantsho ba Aforikaborwa.  Fa a ntse a tsweletse ka kgwebopotlana ya gagwe ya go beola batho, mapodisi a ne a mo kgorogela. O ne a le botsa phokoje a tlogela motšhini foo, meriri ya sala e gasagasane.  Kwa sekolong se segolo sa Foreiborogo, Motswagauteng o lwa le Koot ka ntlha ya fa Koot a kgoromeleditse Sarkie mo go ene. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 6 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea 7.1 Gokatweng, ke mmaagwe. (2) 7.2 Kwa ga Mokwepa. (1) 7.3  O fetile baoki ba ile ka boroko.  Kwa mojako a fitlhela monna yo o disang foo a kgalegile.  A apola diaparo tsa bookelo, a apara tse a di tletsweng ke Kabo.  A latlha dithobanyane tsa teng gona foo le go inaya naga. (Di le PEDI fela) (2) 7.4 O kgonne go bona balosika lwa gaabo mo letlhakoreng lwa gaabo rraagwe. (2) 7.5 Go dirile gore Motswagauteng a rate thuto le go kgatlhegela go boela (2) sekolong. 7.6 Motho yo o bosula, yo o lefufa, ga a na bopelotlhomogi. (Di le pedi fela) (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 7.7 Lotso lwa gagwe lo ne lwa dira gore a thulane le bana ba basweu kwa (2) sekolong. 7.8 O ne a utlwela Motswagauteng botlhoko, a mo naya boroko, e bile a ya go mo tlhola kwa bookelong. (2) 7.9  Go betswa ga ga Motswagauteng ka ntlha ya go thusa mosweu yo o tseetsweng sekgwama sa madi.  Go sa fenye kgetsi ya go lwa le mosimane wa mosweu.  Go tseelwa lokwaloitshupo ga Motswagauteng ka sefane sa Swanepoel gore a tle a amogelwe kwa sekolong. (E le NNGWE fela) (2) 7.10 Kutlwelobotlhoko – o ne a itse gore ke morwae yo a mo ntshang mo ganong la tau. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 7.11 Ee – o kgonne go tsweletsa pele dithuto tsa gagwe mo dikolong tse (2) dikgolwane. 7.12 Ke ne ke ka batla go itse se se re kgaogantseng morago ka mo itshwarela/ Ke ne ke ka dira leano la gore a gololwe kwa kgolegelong. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 7.13 O pelonolo, ga a lefufa. (2) [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 7 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 8: POTSO YA TLHAMO OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.  Poloto ya Omphile Umphi Modise e simolola ka lefufa le le neng la tsalega gareng ga Motlalepule le basetsana ba ba neng ba dira le ene kwa femeng ya mesese mo Dornfontein.  Go tswa kwa Dornfontein Motlalepule o wela mo seraing se sengwe. Thandi o fufegela Motlalepule ka ntlha ya bontle jwa gagwe, mme o mo logela leano.  Ka matlhajana, Thandi o laletsa Motlalepule mo phaposing ya gagwe mo go nang le lekau la tedu tsa katse le le rulagantsweng ke Thandi.  Thandi o naya Motlalepule mogodungwana o o nang le seritibatsi se se robatsang, mme lekau la tedu tsa katse le itirela boithatelo ka ene go ya ka thulaganyo ya ga Thandi.  Motlalepule o feleletsa a imile ka mokgwa o o sa tlhaloganyegeng morago ga tiragalo ya letsatsi leo. Motlalepule o belega ngwana wa mosimane, mme o mo naya leina la Omphile.  Ka ntlha ya go tlhoka le go boifa go ya go tlhabisa batsadi ditlhong ka lesea le a le tshotseng, o tsaya tshweetso ya go isa Omphile kwa Olanti, kwa kgodisetsong. Maikaelelo e le go tlaa boa a tla go tsaya Omphile fa dilo tsotlhe di siame.  Motlalepule o kopana le lekau la Thabantsho, mme le mo lebatsa mahutsana nakonyana. Ba a nyalana, mme e bile ba segofatswa ka ngwana ba mmitsa Mosidi, ka jalo Motlalepule a bidiwa MmaMosidi.  Go nna teng ga ga Mosidi go dira gore Motlalepule a se lebale morwae, a gopola fa a ka bo a na le kgaitsadie, Mosidi.  Motlalepule o simolola go ratharatha ka pelo a ipotsa gore a itsise monna ka ga Omphile, mme go nne thata. A tsena monna ka leano la gore ba ipatlele ngwana wa mosimane kwa Ikageleng, mme monna a se ka a gana.  Kwa Ikageleng a se ka a bona se a neng a se tlogetse koo, mme a se ka a ineela.  Omphile o ne a itseetswe ke morwadie monnamogolo Ofentse kwa Matile ka monnamogolo a sa bolo go lela ka modisa. O teilwe leina la Modise. Motlalepule ene o tsweletse go batla Omphile kwa Lejweleputswa.  Mo go batleng Omphile, Motlalepule o kopana le mosadimogolo Malebela yo o mo nayang tsholofelo ya gore o tlaa bona se a se batlang le fa a se kitla a itse gore ke sone.  Letsatsi lengwe fa Motlalepule a ile Matile, o bona mosimane mongwe a tshwana le morwae mo basimaneng ba ba neng ba tshameka motshameko wa lefetlho wa go nesa pula, a mo gopotsa Omphile.  Motlalepule o setse a sotlegile le go otlhega thata ka ntlha ya go batla, e bile o aga a setswe a idibetse mo tseleng.  Modise le mogatse, Matlakala, ba ya go tlhola Motlalepule ka a ne a na le kgolagano le lekgotla la Baitiredi ka mokgwa mongwe.  Mosadimogolo a mo keleka sentle ka jaana a letse a mo lora. A mo tlhokomela sentle mo morago ga tsebe fa Modise a mo atametse, mme a lemoga gore ke ene Omphile yo o sa leng a pholetha le naga a mmatla.  Boitumelo le kutlobotlhoko tsa dira gore a thule botala ka tlhogo.  Lekwalo le a le tlogetseng ya nna lone le senolang masaitseweng a ga MmaMosidi. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 8 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise 9.1 Monnamogolo Ofentse le Modise, kwa Matile. (3) 9.2 Go itshireletsa kgatlhanong le meleko ya batho. (2) 9.3 Monnamogolo o ne a kopa morwadie go mmatlela modisa gonne a setse a godile. (2) 9.4 Motlalepule o ne a isa ngwana wa gagwe kwa kgodisetsong gonne o ne a tlhoka. O ne a batla go mmaakanyetsa botshelo gore motsing dilo di tsamaya sentle a ye go mo tsaya. (2) 9.5 O tlisitse bothito le tokafalo mo botshelong jwa ga Motlalepule jo bo dirileng gore a tlhoke ngwana wa gagwe yo o neng a le kwa kgodisetsong go tla go ja tsa botshelo jwa gagwe jo bo tokafetseng. Fa RraMosidi a ka bo a se teng gongwe morero wa padi o ka bo o phutlhame. Go ne go tlile go nna bonolo gore Motlalepule a bone morwae. (2) 9.6 E mo tlholetse go tlhoiwa ke Thandi mme a feleletsa a mmeetse dirai tse di dirileng gore a betelelwe. (2) 9.7 Morerwana wa lerato le thuto. (E le NNGWE fela) (2) 9.8 Ee – gonne RraMosidi o ne a dumela sengwe le sengwe se Motlalepule a se buang. O ne a sa bontshe fa e le tlhogo ya lelapa. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 9.9 Gore Modimo o mo file ngwana wa mosimane yo a se nang rraagwe. (2) 9.10 Ee – gonne o ne a batla go ya go mo fatafatela, mme morago a boe a tle go mo tsaya. Nnyaya – gonne ngwana o ikgolela fela ka Setswana se re o tlaa tsholwa leng e seng o tlaa gola leng. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 9.11 Ke ne ke tlaa otlhaya motsadi mongwe le mongwe yo o dirang jalo./ Ke ne ke tlaa gakolola batsadi ka botlhokwa jwa thuto. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 9.12 Go tlhabolola morafe wa batho bantsho le go lere mongwe le mongwe mo bokaping jwa moseja le thuto. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 9 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 10: POTSO YA TLHAMO ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. MASEGO – G Mokae  Masego ga a nna lesego gonne bomogolowe botlhe ba ne ba tlhokafala.  Masego o ne a amogelwa kwa sekolong sa Sedimosang se go neng go sa tsewe mongwe le mongwe.  Kwa sekolong o ne a fufegelwa ke barutwana ba bangwe ka a ne a ba gaisa ka botlhale mo phaposing. Tlotlomatso ya barutabana le yona e okeditse letlhoo leo ka a ne a araba dipotso sentle. Barutwana ba ne ba mo kgoba ka mafoko, mme ba mmitsa tšheri ya ga Tšhanki.  Mo loetong lwa sekolo Sannah o mo raela go nwa bojalwa, mme kwa pheleletsong o a betelelwa ka ntlha ya se.  Se, se ne sa lebisa kwa go ithwaleng ga ga Masego ka ntlha ya go robiwa leoto ke Ntsime.  Mosimane yo o ne a batla go dira Masego swele ka gonne a sa batle go ratana nae.  Masego o ne a busetswa gae ke mogokgo le tsala ya gagwe.  Rraagwe o ne a galefa thata, mme morago ga gore mogokgo a tsamaye, o ne a teketa Masego mo go maswe.  Masego le morwae yo o neng a mo imile ba ne ba le fa gare ga loso le botshelo ka ntlha ya kgatelelo ya madi le dikgobalo tse a neng a itemogela tsona morago ga go teketwa ke rraagwe.  O ne a tshwanelwa ke go feta mo matsapeng a go tsenela karo e e masisi.  O ne a tshwanelwa ke go bona ngaka kgapetsakgapetsa ka ntlha ya pholo ya gagwe.  O ne a sotlega gonne a tshwanetse go tsoga mo mosong go le tsididi, e bile a patelesega go tsamaya mo lefifing go tshwara setimela se se yang kwa tirong ka maitlhomo a go direla morwae.  O ne a ralala motse o o kotsi wa Lakasanta go isa molaetsa o o neng o tswa kwa go mongngwagwe go ya go Vusi Mngoma.  O ne a iphitlhela a le gareng ga dinaka tsa kukama ka ntlha ya maemo a dipolotiki tsa ba ga Lazar le Vusi Mngoma. Se, se ne sa tlhola gore mapodisi a mo tshware le go mmotsolotsa dipotso.  O tlhokile lesego ka ntlha ya go latlhegelwa ke batho botlhe ba a neng a ba rata ka ntlha ya dipolotiki. Rraagwe e bong Kgabo Motsepe o ne a bolawa ka go kgwagediwa ka a ne a bolaile mosweu. Monna wa gagwe e bong Vusi Mngoma le ena o ne a bolawa ka ntlha ya dipolotiki.  O latlhegelwa ke mokapelo, ntswa a se kile a nna le kgolagano epe le monna yo mongwe morago ga go betelelwa ga gagwe. Mo a ithayang a re Ramasedi o mo arabile ka go mo naya lenyalo morago ga go nna lobaka lo lo leele a sa batle monna, mogatse o a bolawa.  Mosadi wa ntlha wa ga Vusi Mngoma o ne a mo kgoba ka mafoko ka kgopolo ya gore dithata tsa ga mogatse di tlile go jewa ke ena, mme ena a di abela bana ba ga Vusi Mngoma. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 10 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE MASEGO – G Mokae 11.1 Rakgadiagwe. (1) 11.2 Ke dikgobalo tse a di boneng fa morago ga go teketiwa ke rraagwe. (2) 11.3 Bogologolo/nako ya tlhaolele. (2) 11.4 O rata menate e bile o nwa bojalwa – Sannah o ne a raela Masego go nwa bojalwa, mme a feleletsa a beteletswe. (2) 11.5 O ne a falotse mophato wa borobedi sentle. Botlhale jwa gagwe bo ne bo tlile go isa serodumo sa sekolo sa bona kwa godimo ka dipholo tse dintle. Rre Kgotle o ne a rata fa ngwana wa tsala ya gagwe a ka tsena kwa Sedimosang gonne a tlaa bona ditshono di le dintsi tse di ka mo thusang mo isagweng. (Di le PEDI fela) (4) 11.6 Ke fa Masego a ne a gana go ratana le Ntsime yo o neng a kaiwa a se nke a ganwa ke mosetsana. (2) 11.7 Seabe sa ga Knox Selamolela ke sa go koba Masego kwa sekolong ka ntlha ya fa a ne a imile, mme ka jalo a latlhegelwa ke isago e e neng e phatsima. (2) 11.8  O ne a le mosetlhana  Ditshegisa baeng tsa maratagolejwa  Mmele o mosesanyane  O ne a le moleele (Di le PEDI fela) (2) 11.9 Ke ne ke tlaa mo thibela/ke ne ke tlaa mo lemosa gore ngwana o dirile phoso ka go ima. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 11.10 Nnyaya ga e a siama, le dujwa le sa le metsi/Mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 11.11 Letlhoo mo bathobasweung le mo pusong ya tlhaolele. (2) 11.12 Go dira ka natla go a duela/fa o reetsa dikgakololo tsa batsadi o tlaa nna le isago e e itumedisang. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] KGOTSA Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 11 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe POTSO 12: POTSO YA TLHAMO ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.  'Tlholego ya Bakgatla ba ga Kgafela'  'Leboko la dikgomo'  Tlholego ya morafe wa Bakgatla ba ga Kgafela e ne e aparetswe ke maragana teng a bana ba mpa a a sa tsenweng ke ope, mme se se tlhola dintwa tsa go lwela bogosi.  Bana ba tshipa ba tsaya mmila o le mongwe fa ba kgaogana ke dira tsa megotlha, ka jalo, go lwela bogosi ga Bakgatla go ile ga dira gore bontsi ba dikgosi di buse nako e khutshwane ka ntlha ya dipolaano tse di neng di nna teng.  Mo lebokong la dikgomo mmoki o kaya kgomo e le malenkhu a marumo go kaya gore fa kgomo e le gona, go nna dintwa kgotsa e tlisetsa batho marumo a a ba utlwisang botlhoko.  Go kaiwa Bakgatla ba itemogetse kgaogano e kgolo ka puso ya ga Kgafela ka ntlha ya ga Makgotso yo o neng a romilwe go thusa Bakwena, mme ene a fetogela Bakgatla le go laletsa Legwale, kgosi ya Bakwena, go tlhabana le Pheto, morwa mogolowe. Tota ruri menomasweu polaya e tshega, e bile molaya kgosi o a itaela.  Mmoki o tlhagisa gore mašwi a kgomo ke more o o fisang banna ditedu, go kaya gore banna ga ba nnisege, ga ba ritibale fa ba nwa mašwi a yone ka ba itse gore ba ka tlhaselwa nako e nngwe le e nngwe ka ntlha ya kgomo.  Naga e se nang khudutlou bolobeto ba ipha naga, ka ntlha ya dipolaano tsa ga Ditsebe le bana ba ga Pheto, morafe o ne wa tlhoka keteledipele, mme bogosi bo ne ba wela mo baneng ba ga Pilane, gofejane wa ga Pheto, yo bogosi bo neng bo sa mmetse mo phatleng.  Mmoki o tlhalosa gore go nna le kgomo ga go robatse motho ka a tshwanetse go e tlhokomela mo bathong ba ba batlang go e gapa mo go ene. Fela jalo, go sa nne le kgomo le gona ga go robatse motho ka a fisegela go nna le yona ka ntlha ya mosola wa yona. Se, se senola ka moo kgomo e leng dingalo ka gona.  Naga e se nang khudutlou bolobeto ba ipha naga, Pilane o ne a tshabela Matebele kwa Bopedi ga Mapela, mme Bakgatla ba ne ba se na kgosi, ka jalo, Molefe morwa Pheto, o ne a sala a phutha Bakgatla le go ba busa.  Mmoki o tlhagisa kgomo e le modimo wa mo gae o o jeleng rraagwe ka go e tlhabanela kgatlhanong le batho ba ba batlang go e gapa. Mmoki o tshogile gore fela jaaka e bolaile rraagwe, le ene e tlaa mo nyeletsa.  Bakgatla ba ga Kgafela ba ne ba phatlalala le go gapiwa ka bontsi ke Matebele a ga Moselekase, go akaretsa morwa kgosi Pilane e leng Kgamanyane. Le gale Moselekase o ne a golola Kgamanyane go tsaya bogosi morago ga loso la ga Pilane.  Mmoki o tlhalosa gore fa kgomo e leng gone ditšhaba di jana ka meno le go e lwela ka ntlha ya boleng le mosola wa yona. O tlhagisa gore banna ba le bantsi ba robegile mekwatla le go latlhegelwa ke matshelo ba le mo motlhaleng wa go dibela dikgomo tsa bona. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 12 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE  'Tlholego ya Morafe wa Batlhaping'  'Batlhaping ba Kgotla ya Oorramaidi' 13.1 Barolong. (1) 13.2 Ba ne ba ya go nna gaufi le Noka e Tshetlha kwa ba neng ba phela ka go ja ditlhapi, ka jalo ba bidiwa Batlhaping. (2) 13.3 O ne a le monnye mo go Phuduhudu, ka jalo o ne a sa tshwanela go busa mogolowe a le teng. (2) 13.4 Maragana teng a bana ba mpa ga a tsenwe. (2) 13.5 Kutlobotlhoko - bana ba motho ba a lwa le go logelana mamena go na le gore ba kitlane le go nna ngatana e le nngwe. (2) 13.6 Motho yo o botlhale/matlhajana ka a kgonne go itira yo o sa utlweng gore batho ba kgone go mo seba a le teng. (2) 13.7 Bo tlhodile kgotlhang ya bogosi magareng ga Tau le Phuduhutswana e e feleleditseng ka ntwa magareng ga bona. (2) 13.8 Bana ba tshipa ba tsaya mmila o le mongwe fa ba kgaogana ke dira tsa megotlha/bana ba motho ba tshwanetse go se letlelele sepe go ba tsena gare, mme ba tshwaragane go nna ngatana e le nngwe. (2) 13.9 Go supa kgora ya bona. (2) 13.10 Ke morafe o o mabela, o o ithatang le go ikgantsha ka go tlotlomatsa botlhaping jwa bona. (2) 13.11 Re bana ba ga Maidi-a-kgatsele, ba go tlhapa ka lobese. (2) 13.12 Mmala o mosetlha mo banneng, mosetlhana mo basading. (2) 13.13 Ba tshwanetse go ikitse le go ipela ka dikgotla tsaabo. (2) [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 25 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 13 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA C: TERAMA POTSO 14: POTSO YA TLHAMO MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. 'SEKOROPOLAPA' – SS Mokua  Nkefi o palelwa ke go tsaya ditshwetso tse di maleba ka go lebala fa a gola, mme nako e sa mo emela ka ntlha ya go jela monakaladi ruri.  Mafenya o ipala mabala a kgaka mo go Nkefi, mme ena o gana go mo naya pelo ya gagwe gonne a re ga se wa maemo a gagwe. O dira se ka ntlha ya fa a lebeletse dikhumo tsotlhe tsa lefatshe tse a nang natso jaaka fa rraagwemogolo e le kgosi mo Lehurutshe, a sa tlhoke sepe gonne a na le madi le ntlo e e leng ya gagwe. Nkefi se a se lebalang ke gore tsotlhe tse a di kaileng ga se sepe kwa ntle ga lorato lwa mokapelo.  O ne a lebetse gore mo botshelong go na le nako ya bonyana, nako ya bokgarebe le nako ya bogodi. Nako ya bogodi e felela e le ya botsofe. Fa nako ya botsofe e gorogile, e batla gore o bo o na le batho ba ba ka go tlhokomelang. Nako eo fa e gorogile, ditšhelete tse di tletseng mo ntlong di ka se go direle sepe. Go batlega lorato lwa motho lo lo bothitho go ka go gomotsa. Jaanong ena o tlaa gomodiwa ke mang ka a bitsa banna dikoropolapa ka ntlha ya dikhumo tse a nang natso?  Ga twe mosadi fa a inama o a bo a ikantse motlokolo. Nkefi o gana go bulela Mafenya pelo ya gagwe jaana, gonne a rata Ntope e bong monna wa lelapa, mme a palelwa ke go ipatlela monna yo e leng wa gagwe nako e sa ntse e mo dumelela.  O gogela Ntope ka dikhumo tse, tsa gagwe a sa lebelele gore ke nako ya go ipetlela botshelo jo e leng jwa gagwe ka se a se dirang ka go rata monna wa motho e le go lala mo mokgorong o sa tswalwa gonne Ntope e se wa gagwe. O palelwa ke go tsaya tšhono e a nang le yona ka nako e, gonne kamoso o tlaa lelela nako e a tshamekileng ka yona gonne e le lefetwa, mme a gopole le ena motho yo a neng a mmitsa sekoropolapa.  O tlhakatlhakantse lelapa la ga Ntope, mme fela seno ga se a ka sa tsenya tlhalano magareng ga bona. Seno ke tshupo ya gore o ne a itshenyetsa nako ka monna wa lelapa ka ga a ka a tlogela mogatse.  O simolola go itharabologelwa morago ga gore Ntope a amege mo kotsing ya sejanaga.  O simolola go swa pelo gonne ga a ungwa sepe mo leratong la gagwe le Ntope ka e le gona a lemogang fa a itshenyeditse nako ka rralapa. Mafenya yo a neng a mo rata, mme ena a mmitsa sekoropolapa o setse a nyetse, mme ga a kitla a mo gadima.  Mo botsofeng jwa gagwe o iphitlhela a le esi go se monna ope yo o mmatlang ka bontle bo ile le phafana. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 14 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua 15.1 Seponono - kwa ga Ramoopampa. (2) 15.2  Ntšwa e ne ya loma Seponono.  Manaila o ne a nna le Mphodi mo koloing fa pele ga ntlo ya Ramoopampa.  O ne a fitlhela motho a robetse mo segotlong sa gagwe e kete o sule. (3) 15.3 Go tsamaya bosigo le go ratana le basadi ba banna ba bangwe. (2) 15.4 Ga e na boikhutso – Batho ba rata go iphitlha mo leboteng la teng/batho ba ka latlhela matlakala gaufi le ntlo ya gago/e ka fetoga boiphitlho jwa baratani. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 15.5 O ne a bone batho ba le babedi ba eme gaufi le ntlo ya gagwe ba nelwa ke pula. (2) 15.6 Ee, gonne fa mokapelo a boa kwa a neng a romilwe gona, ba ne ba kopana. (2) 15.7 Konti ke motho wa batho ka gore morago ga go lemoga fa morwadie a ne a le phoso, o ne a raya Ramoopampa a se ka a duela ditshenyegelo tsa ngwana wa gagwe tsa go longwa ke ntšwa. (2) 15.8 Nnyaya – o ka tlhagelwa ke kotsi kwa o sa romiwang gona, ka jalo tlhamalela gae go gorosa melaetsa le dilo tse o di romilweng. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 15.9 Nnyaya – o ne a mo dirisa fela, a intsha bodutu. (2) 15.10 Nnyaya – Gonne go na le kgonagalo ya gore a ka ima gape, mme lekau la tshaba. Ee – Gongwe yo, a ka nyala, a aga motse a tlhokomela le bana. (2) 15.11 Ee – E siame gonne o ne a leka go bontsha baagisani gore ke ngwana wa gagwe a leng phoso. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 15.12 Ke mmangwana o tshwara thipa ka fa bogaleng. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 15 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 16: POTSO YA TLHAMO GA SE LORATO – MJ Magasa ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.  Motsamai o palelwa ke go tsaya ditshwetso tse di maleba ka go lebala fa a gola, mme nako e sa mo emela ka ntlha ya go jela monakaladi ruri.  Motsamai o ne a itirile moretlwa wa tsela ntswa a na le mosadi le bana. O ne a lebetse gore nako ga e emele ope. Boemong jwa go tsaya maikarabelo jaaka rralapa ga a ka a dira jalo, mme a sotla lelapa la gagwe.  O ne a lala digoba kwa kgarebeng e nngwe le e nngwe e a ratanang nayo, mme se, se mo tlholele mathata mo isagong. Bana ba tsoga ba dira se a neng a se dira ka ba ithaya ba re go dirwa jalo.  O ne a tlhola a setse mesese morago, e re a tswa mo go o, a tsene mo go o mongwe. O ratane le Angeline, a nna kwa ga gagwe, a bo a mo agela ntlo le go mo tsenyetsa motlakase. Madi a a a dirisitseng kwa ga Angeline, a ka bo a a dirisitse kwa lelapeng lwa gagwe gore e re fa a setse a rola tiro a bo a na le ntlo, a sa lemoge gore nako le motlha ga di mo letlhakoreng la gagwe. Motsing a itharabologelwang, nako e tlaa bo e fetile.  Magaleng ga go iwe gabedi, mme ena ga a bone se Angeline a mo dirileng sona. O kopana le Suzan yo le ena a mo tlhobang diphuka ka go mo rekela bene le go mo agela lebenkele. O tshameka ka madi a a neng a tlaa mo tswela mosola mo bogoding jwa gagwe. Ga a ipaakanyetse botsofe nako e sa mo letla.  Boemong jwa go ithuta ka lobadi jaaka fa a ne a senyegetswe mo go Angeline le Suzan, o ratana gape le Gladys. O ne a sa somarele madi gore a tle a a dirise mo nakong e e tlang, mme a mo tlhabololele ntlo le go mo epela metsi. Mo a godileng teng o sala a se na sepe ka a tshamekile ka madi a o ka bong a a dirisitse go ipetlela nako ya bogodi.  O fetoga go nna gopane ya moikapari ka gonne ga a ungwa sepe mo mading a diphenšene a a neng a tshwanela ke go duelela dikoloi tse a di thudisitseng fa a ne a ja monakaladi, mme a lebetse gore ga e sa tlhole e le mosimanyana, ke rre wa lelapa.  Mo botsofeng jwa gagwe o iphitlhela a latlhegetswe ke dilo tsotlhe. Mosadi le bana ba mo tlogela a ritlha mo ntlong ya gagwe ka a ne a sa ba tlamele, mme a lebile malapa le bana ba e seng ba gagwe. Fa a itharabologelwa, o lelela kgama le mogogoro, mme e kete a ka busetsa nako kwa morago. Nako ga e fele, go fela motho. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 16 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE GA SE LORATO – MJ Magasa 17.1 Motsamai le Gadifele. (2) 17.2 United Tobacco Company (UTC) – kwa Tlhabane. (2) 17.3 Lesego le Emang. (2) 17.4 O ne a mo tshwarisa gore a duele madi a bana a kotlo. (2) 17.5 O ne a mo koba fa a fetsa go mo agela ntlo. (2) 17.6 Ke maikutlo a a tlhabisang ditlhong/swabisang. Ga a tlhokomele mosadi le bana ba gagwe, o rata basadi. (2) 17.7 Nnyaya - ba ne ba rata madi a gagwe. (2) 17.8 O matlhomantsi – O ratana le Motsamai a ntse a nyetswe ke Kefentse. Kefentse o mo tshwere gararo. (3) 17.9  Ke ne ke tlaa mo tshwarisa  Ke ne ke tlaa mo tlogelela lefatshe  Ke ne ke ka kopa mme gore a kgaogane le ena.  Ke ne ke tlaa amogela tsotlhe gonne ke rre. (E le nngwe fela) (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 17.10 Nnyaya – ga go a siama, ba ka bo ba mo tlhomogetse pelo ba mo oka la bofelo. Ee – go siame ga a bolo go bogisa ba lelapa la gagwe a ba sotla e bile a ba bolaisa tlala. (2) 17.11 Ka malwetse a thobalano – a tlhokomele lelapa la gagwe a tlogele basadi. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 17.12 Ke tsala ya nnete – ke kgale a ntse a gakolola Motsamai gore a tswe mo metsamaong ya gagwe e e sa siamang. (2) [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 25 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 80 Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 17 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA DIKWALO: POKO [10 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Thanolo e e -O bontsha go -Thanolo e e -Thanolo ya setlhogo e e -Setlhogo ga se a Thanolo ya setlhogo tseneletseng ya setlhogo tlhaloganya, gape o lekalekanang ya sa kgotsofatseng tlhaloganngwa Ngangisano e e -Motseletsele o o ranotse setlhogo sentle setlhogo -Ga go na dintlha dipe -Ga go na bosupi jwa go tseneletseng katlholo le itumedisang wa dintlha -Tsibogelo e e -Go na le dintlha dingwe tse di tshegetsang dirisa leboko go tlhaloganya tsa ngangisano, di lekalekanang ya dintlha tse dintle tse di setlhogo -Morutwana ga a kgona setlhangwa tshegediwa ka botlalo go -Dintlha tse di utlwalang tshegetsang setlhogo -Tlhaloganyo e e go tlhaloganya tswa mo lebokong tsa ngangisano, fela ga -Dintlha dingwe tsa tlhaelang ya mofutakwalo le leboko 7 MADUO -Go tlhaloganya se tsotlhe tse di dingangisano di mofutakwalo le leboko setlhangwa le leboko go tshegeditsweng jaaka go tshegeditswe, mme fela go manontlhotlho ne go tshwanetse bosupi ga bo -Go tlhaloganngwa ga dumelesege ka metlha mofutakwalo le leboko -Tlhaloganyo e e kwa tlase ya mofutakwalo le leboko KAGEGO LE PUO -Popego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jwa -Popego e supa -E agegile bokoa lomaganeng tlhamaletseng le kelelo e kagego thulaganyo e e -Diphoso tse di masisi Popego, kelelo e e -Dintlha tsa ngangisano e utlwalang ya -Tlhamo e tlhoka kelelo fosagetseng tsa puo le setaele se se tlhaloganyegang le di agegile sentle ngangisano e e bopegileng sentle ya -Dintlha tsa ngangisano fosagetseng tlhagiso -Puo, segalo le setaele -Kelelo ya ntlha ya tlhaloganyo le tomagano ga di a rulaganngwa Puo, segalo le setaele di supa kgolo, di a ngangisano e kgona go -Diphoso tse dinnye tsa sentle tse di dirisitsweng mo kgatlhisa, di nepagetse salwa morago puo, segalo le setaele -Diphoso tsa puo di a tlhamong -Gotlhelele ga e na -Bogolo puo, segalo le tse di nepagetseng go le bonagala diphoso tsa puo, setaele di nepagetse go ntsi -Segalo le setaele tse di 3 MADUO mopeleto le matshwao a sa nepagalang puiso SEELO SA MADUO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 18 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI LE TERAMA [25 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Tsibogelo ka dinaledi: -O bontsha go -Thanolo ya setlhogo e e -Thanolo e e tlhaelang -Setlhogo ga se Thanolo ya setlhogo 14–15 tlhaloganya, gape o mo magareng, ga se ya setlhogo, ga go na le tlhaloganngwe Ngangisano e e -Tsibogelo e e ranotse setlhogo sentle diponagalo tsotlhe tse di diponagalo dipe tse di -Maiteko a a bokoa a go tseneletseng, katlholo le manontlhotlho: 12–13 -Tsibogelo e e tlhagisitsweng ka botlalo tlhagisitsweng ka botlalo araba potso go tlhaloganya -Thanolo e e lekalekanang ya dintlha -Go na le dintlha dingwe -Go dintlha di le mmalwa -Dintlha tsa ngangisano setlhangwa tseneletseng ya setlhogo -Dintlha tse di utlwalang tse dintle tse di tse di tshegetsang ga di dumelesege -Motseletsele o o tsa ngangisano, fela ga tshegetsang setlhogo setlhogo -Morutwana ga a kgona 15 MADUO itumedisang wa dintlha se tsotlhe tse di -Dintlha dingwe tsa -Dintlha tsa ngangisano go tlhaloganya tsa ngangisano, di tshegeditsweng jaaka go dingangisano di tse di maleba di dinnye mofutakwalo kgotsa tshegediwa ka botlalo go ne go tshwanetse tshegeditswe, mme fela thata setlhangwa tswa mo dikwalong -Go tlhaloganya bosupi ga bo -Go tlhaloganya -Go tlhaloganya mofutakwalo le dumelesege ka metlha mofutakwalo le mofutakwalo le setlhangwa go a bonala -Tlhalogantse setlhangwa go gonnye setlhangwa go go bontlhabongwe jwa thata manontlhotlho mofutakwalo le setlhangwa KAGEGO LE PUO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Popego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jwa -Popego e supa -Go tlhokagala ga Popego, kelelo e e lomaganeng tlhamaletseng le kelelo e kagego thulaganyo e e kagego go kgoreletsa tlhaloganyegang le -Matseno le bokhutlo di e utlwalang ya -E a tlhaloganyega le go fosagetseng kelelo ya ngangisano tlhagiso manontlhotlho ngangisano lomagana fela e na le -Dintlha tsa ngangisano -Diphoso tsa puo le Puo, segalo le setaele -Dintlha tsa ngangisano -Matseno, bokhutlo le diphoso ga di a rulaganngwa setaele se se tse di dirisitsweng mo di agegile sentle ditemana dingwe di -Diphoso di le mmalwa sentle fosagetseng di tlhola tlhamong -Puo, segalo le setaele rulagantswe sentle ka tsa puo, segalo le -Diphoso tsa puo di a setlhangwa se se sa di supa kgolo, di a tomagano setaele tse di bonala atlegang 10 MADUO kgatlhisa, di nepagetse - Kelelo e e utlwalang ya nepagetseng go le go -Segalo le setaele tse di -Segalo le setaele tse di ngangisano ntsi seng maleba seng maleba -Bogolo puo, segalo le -Bontsi jwa ditema di -Ditemana di fosagetse setaele di nepagetse nepagetse SEELO SA MADUO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all