Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2021 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12202124 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2021, 24 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2021

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BOBEDI (P2) 2021 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 80 Kaedi e ya go tshwaya, e na le ditsebe di le 24. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 2 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: POKO MELODI YA POKO – RM Ramagoshi POTSO 1 (POTSO YA TLHAMO) ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. NELSON MANDELA  Mmoki o tlhagisa maikutlo a boitumelo le tlotlomatso ka kgololo ya ga mogaka Mandela.  Mmoki o bontsha boitumelo ka a mo tlotlomatsa ka go mmitsa ka mainamafatshwa jaaka a re Kgagapa ya malemelagotlhe, Maila-go-kgotlhwa. Mmoki o tlhalosa Mandela jaaka motho yo o sa rateng go rumolwa, mme e le molweladitshwanelo tsa botho, morati le mofemedi wa Aforikaborwa.  Mmoki a re kgololo ya ga Mandela e tlile ka diphetogo mo Aforikaborwa tse di tlaa itumelelwang ke lefatshe.  Kgololosego e ne ya bonwa ke MaAforikaborwa otlhe le botshelo ka kakaretso bo ne jwa fetoga ka ntlha ya kgololo ya ga Mandela.  Temokerasi e e tlileng ka Mandela, e ne ya simolola go tlalatlala le lefatshe lotlhe ka ntlha ya bogatlhamelamasisi jwa gagwe.  Kgololo ya ga Mandela kwa kgolegelong e ne ya tlisa boitumelo jo bogolo mo Aforikaborwa le mo lefatsheng ka bophara.  Le fa Mandela a itumedisitse batho ba ba neng ba gateletswe, go ne ga nna kutlobotlhoko le lenyatso mo bagateleding ka ba ne ba bona kgololo ya gagwe e tla go ba tseela dithata le boitaolo jwa go gatelela ba bangwe.  Mandela o ne a bonwa jaaka sekgoreletsi ka ba ne ba boifa fa a tlile go ba thibela go tswelela pele ka go ja ba le bosi.  Kgololo ya ga Mandela e ne ya dira gore Aforikaborwa e itsege mo lefatsheng lotlhe.  Aforikaborwa a tlhagelela a le mošwa, e bile a se na kgobelelo le kgatako ya ditshwanelo tsa botho.  Mmoki o tlhagisa Mandela jaaka tsholofelo e MaAforikaborwa ba e solofetseng ka ntlha ya fa e nnile masiela mo lefatsheng la bona. [10] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 3 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya POTSO 2 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) 'LEREBANA WA LETLALEANYA' – FS Khunou 2.1 Kutlobotlhoko ka ntlha ya tshwaro e e makgwakgwa morago ga loso lwa ga mmaagwe. (2) 2.2 Tlhatlagano ya mafoko - go gatelela bokao jwa go supa mokgwa o ngwana wa letlaleanya a batlang go bua ka ona. (2) 2.3 Tshwantshanyo - go tshwantshanya mokgwa o a goeletsang ka ona le o Bakgatla ba o dirisang fa ba lela. (2) 2.4 Ga a amane le bona ka madi/ga se ngwana wa bona wa madi/Ga a nkgisane lesika le bona. (2) 2.5 Ke kgakololo ya gore le fa ngwana e se wa gago o se ka wa mo tshwara makgwakgwa/Ngwana mongwe le mongwe o na le tshwanelo ya go tlhokomelwa go sa kgathalesege maemo a gagwe a tsalo a a iphitlhelang a le mo go ona/Ngwana wa letlaleanya ke ngwana wa lelapa ka botlalo le fa mmaagwe a tlhokafetse. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] POTSO 3 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) THULAMOTSE– JSS Shole 3.1 Kutlobotlhoko ka ntlha ya mokgwa o batho ba fudusitsweng ka ona go dirisiwa thulamotse. (2) 3.2 Tlogelo - ya 'le' mo go 'lapa' boemong jwa 'lelapa' go oketsa lebelo la moribo le moretheto wa molatheto/go tlisa go kibakibela ka bonako ga mola wa leboko. (2) 3.3 Tshwantshiso - go bapisa kwa ba yang teng le toro gonne ba se kitla ba bona se ba se solofetseng e leng letlhafula. (2) 3.4 Ba eletsa e kete ba ka fudusiwa le lefelo la bona le le siametseng phulo/le lentle. (2) 3.5 Ke kgakololo ya gore batho ba se gatelelwe ka go fudusiwa mo mafelong a bona. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 4 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya POTSO 4 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) 'MADUBEDUBE A 1939 – JM Lekgetho le ba bangwe 4.1 Kutlobotlhoko ka ntlha ya fa bontsi jwa batho bo ne ba bolawa mo ntweng e e neng e larile. (2) 4.2 Pheteletso - Go gatelela ka go feteletsa go sa nnisegeng ga batho ka ntlha ya ntwa e e neng e ba itsa go lala ba bone boroko. (2) 4.3 Mmoki o kaya gore batho ba ne ba na le mathata a matona a a tlisitsweng ke ntwa e bile go se monate ka gope. (2) 4.4 Poeletsomodumo – go tlisa molodi/moutlwalo o o rileng mo lebokong ka go boeletsa tumammogo 's'. (2) 4.5 Ke kgakololo ya gore ntwa ga e a siama gonne batho ba latlhegelwa ke matshelo/e tlisa tlhakatlhakano/ntwakgolo ke ya molomo (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] POTSO 5 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) 'MOSADI WA LETAGWA' – Matšhotlho – SA Moroke 5.1 Mosadi yo o itlhokomolosang maikarabelo a lelapa ka ntlha ya bojalwa/ Botlhaswa jwa mosadi yo o nwang bojalwa. (2) 5.2 O ne a dirile bojalwa monna wa gagwe/ga a kgaogane le bojalwa/o tshela le bojalwa. (2) 5.3 Mosadi o ne a tsamaya a thetheekela ka ntlha ya bojalwa jo a neng a bo nole. (2) 5.4 A tetema jaaka temeteme, Temeteme, letlhaka la thite, Lefoko le le feleletsang mola wa ntlha o o fa godimo le simolola mola o o latelang. (2) 5.5 Ke ithutile gore bojalwa bo tlhokisa maikarabelo/bo dira gore o sotle lelapa la gago. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [10] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 30 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 5 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B: PADI POTSO 6 (POTSO YA TLHAMO) ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa. LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea  Tlhagiso e e reng o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga, ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope jaaka re itemogela mo pading ya Leba Seipone.  Ke dumelana le tlhagiso e ya go se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. Motho ga a tshwane le naga ka yona e sa fetoge, mme ena a fetoga bonolo fela jaaka leobu.  Ruri ke boammaaruri gore ba rate botlhe, mme o se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. Gokatweng o ne a naya mongwagwe e bong Jankie Smook tlotlo le go mo direla ka boineelo le botshepegi ka a ne a mo thapile. Go supa fa se e le boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope, fa mogatsa Jankie a se na go ya tirong, o sala a kopa Gokatweng go tla go mo sidila, mme morago a mo neye magegeba. Gokatweng o ne a tshepa Jankie fela a feleletsa a imile. O tshwanelwa ke go romela ngwana kwa go mmaagwe bogolosegolo jang ka a ne a tshwana le rraagwe, mme a sa batle go thubela mongwagwe lelapa gammogo le go bolaya mogatse ka pelo.  Mo letlhakoreng le lengwe, mogatsa Jankie le ena o ne a tshwanetse go rata Jankie jaaka mogatse le Gokatweng ka e ne e le modiredi wa gagwe, fela o ne a sa tshwanela go ba tshepa ka ba feleleditse ba mo ja direthe. Seno ke sesupo sa gore o ba rate botlhe, mme o se ka wa tshepa ope ka motho a sa itsiwe e se naga. Jankie o ne a ka rata Gokatweng, mme a sa tshwanela go mo tshepa ka a feleleditse a mo iditse morwae ka go mo aketsa a re o fetetswe.  Gokatweng o nnile bofitlha ka go romelela batsadi ngwana jaaka sephuthelwana a sa ba tlhalosetsa gore matsapa di a tsaya kae. Tiragalo e, e tota e senola gore motho ga a itsiwe e se naga.  Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope. Motswagauteng o ne a tshwanetse go rata Mosala e bong malomaagwe, mme a se ke a mo tshepa gonne o ne a le pelotshetlha e bile a le megagaru a bo a rekisa leruo le a le tshwaetsweng.  Mosala e ne e le ena fela motsadi yo Motswagauteng a setseng nae, mme a mo rata a bo a mo tshepa, fela a mmogisa go fitlha a inaya naga, mme a fetoga ngwana wa mebila. Seno ke ditlamorago tsa go tlhoka go itse Mosala ga ga Motswagauteng.  Gokatweng yo o nang le ngwana le Jankie o dumelana le Mokwepa go thopa Jankie ka dikgoka ka a ne a ba kgoreletsa mo leratong la bona e bile a ne a boulela go bona monna wa montsho mo legoreng la gagwe. Go supa fa motho a sa itsiwe e se naga, Jankie o ne a sa itse fa Gokatweng a ka mo tswela letsholo le Mokwepa, mme ba mmolaya ba bo ba rekisa dithwe tsa gagwe.  Mo letlhakoreng le lengwe, Gokatweng o ne a tshwanetse go rata Mokwepa jaaka e le mokapelo wa gagwe, mme e seng go mo tshepa, ka a feleleditse a mo digetse mo lekokong la gagwe le le neng le retla le go rekisa dithwe tsa batho bao kwa mosading wa mosankoma. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 6 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya  Mokwepa mo letlhakoreng le lengwe, o ne a sa tshwanela go tshepa Gokatweng fa a ne a ikopela go beola Motswagauteng moriri gonne ke gona moo a boneng tšhono ya go botsolotsa Motswagauteng dipotso, mme ba golagana go tswa foo. Mokwepa le Gokatweng ba ne ba tshepana ntswa go itsiwe gore go robala ga motho ke go fetoga ga gagwe jaaka re bona Gokatweng a feleletsa a thusitse Motswagauteng go tshaba kwa polaseng.  Kwa bokhutlong, Motswagauteng o utlwa la ntlha kwa kgotlatshekelo gore Gokatweng ke mmaagwe. O ne a tshwanetse go mo rata, mme e seng go mo tshepa gonne a ne a mo romela kwa ga mosadimogolo Ijelele e le sephuthelwana, a mo tlhokisa lerato la botsadi, gape o batlile a mmolaya, ena le Mokwepa.  Ke boammaaruri gore re tshwanetse go ratana, mme re se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. [25] POTSO 7 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea 7.1 Moleko le Teko (2) 7.2 Mo tereneng e e neng e ya kwa Gauteng. (1) 7.3 O tlhanolotse dikgetsana tsa borokgwe. A ema a batla ka fa tlase ga setilo. (2) 7.4 O ne a bona gore lepodisi le ya go mmolaya/O ne a bona lepodisi le mo itaya ka legofi le go mo emisa ka ditsetsekwane. (2) 7.5 Tuelo ya tekete. Madi a a neng a setse. Khunologo mo leetong. (Di le PEDI fela) (2) 7.6 Matlho a le matala. Meriri e e boleta e o ka reng seditse sa pitse. A le mosweu ka mmala. (Di le PEDI fela) (2) 7.7 Kemonokeng/Lerato la gagwe le tlhotlheleditse Motswagauteng go ikemela le go ikamogela mo botshelong. (2) 7.8 Se ne sa dira gore a se ke a ikobonya, mme a itshepe. Se ne sa dira gore a ithate. (2) 7.9 O ne a tlhokomela Motswagauteng maikaelelo e le go leboga Ijelele jaaka a mo diretse ka botshepegi dingwaga tse dintsi, mme a mo tshegetsa mo dithutong tsa gagwe, se se tsweletsa ditiragalo tsa padi e pele. (2) Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 7 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya 7.10 Nnyaya – gonne ngwana mongwe le mongwe a na le tshwanelo ya go tsena sekolo go sa kgathalesege gore o tswa kwa kae/ke wa mmala ofe/Molaotheo o kgatlhanong le kgethololo ka mmala. (2) 7.11 Ee - O bone maungo a dipolao tse di maswe tse a sa bolong go di tlholela batho ba bangwe/dilo o di itirile. (2) 7.12 Ee – ke ne ke tlaa mo itumelela gonne e le rre, mme a ntlisitse mo lefatsheng. Nnyaya – ke ne ke se kitla ke mo itumelela gonne a ne a bolaya le go retla batho. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 7.13 Ke ithutile gore re amogele ngwana mongwe le mongwe jaaka a ntse/o emele ditiro tsa bana ba gago jaaka motsadi/ngwana mongwe le mongwe o tshwanetse go godisiwa sentle go sa kgathalesege gore o gorogile jang mo lelapeng leo. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 8 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya POTSO 8 (POTSO YA TLHAMO) OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.  Tlhagiso e e reng o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga, ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope jaaka re itemogela mo pading ya Omphile Umphi Modise.  Ke dumelana le tlhagiso e ya go se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. Motho ga a tshwane le naga ka yona e sa fetoge, mme ena a fetoga bonolo fela jaaka leobu.  Motlalepule o ne a rata ditsala tsa gagwe tsa kwa Doornfontein, mme o ne a sa tshwanela go ba tshepa ka a ne a sa ba itse jaaka naga. Ba ne ba mo tlhoile ka ntlha ya fa a ne a ba gaisa ka bontle, ba mo logela leano le le dirileng gore a feleletse a tlogetse tiro, mme a ya go dira kwa difoleteng mo a neng a tsena mo mathateng a a seng kana ka sepe gona.  Kwa difoleteng, Motlalepule o ne a rata Thandi ka e ne e le ditsala, fela a ka se mo tshepe gonne motho a se na letlhakore le a robalang ka lona. Go supa fa se, e le boammaaruri jo bo ka se ganediweng, Thandi o gogela Motlalepule mo phaposing ya gagwe, mme e bile o dirisa maano a gagwe a matlhajana a ngwaga di le thataro tse a di tshetseng mo Gauteng.  Go bisa go itse motho ka e se naga, Motlalepule o tsena mo phaposing ya ga Thandi a sa belaele sepe kante o mmeetse serai sa go mo golaganya le mosimane wa tedu tsa katse.  Bobedi jo bo ntse bo itaana ka noga e tshela, fela Motlalepule o tswelela go tshepa Thandi a bo a goduma tee e a fitlhelang e tlhatlhegilwe, le fa a ne a itewa ke ditshikare e bile a mo fitlhela a na le lekau la tedu tsa katse, le le neng la mmetelela, mme a ima.  Ka e ne e le gopane wa moikapari, a feleletsa a tsere tshwetso e e masisi ya go isa ngwana kwa legaeng la bana go fitlha a ya go mo tsaya fa a setse a kgona go ka mo tlamela. Motlalepule o duba thankga jaana ka ntlha ya go tshepa Thandi yo a neng a sa tshwanela go mo ikanya ka motho a sa itsiwe e se naga.  Go supa fa motho a sa itsiwe e se naga, RraMosidi ga a lemoge gore Motlalepule o mo lobela gore o na le morwa e bile o mo isitse kwa legaeng la bana kwa Olanti. Motlalepule o kopa gore ba ithuele ngwana wa mosimane ka maitlhomo a go batla go tlisa morwae mo gae. Go bisa go itse motho e se naga, mogatse o feleletsa a dumelane nae a sa lebelela gore a ka tswa a mo fitlhela sengwe.  Go sa fitlhele morwae kwa a neng a mo subile gona, go mo tsenya matsadi mo mmeleng, mme RraMosidi o mo tabogisa mo dingakeng tse di farologaneng ka a sa itse se se lwatsang mogatse, ntekwane ena o ipoleletse gore o tlaa swa ka sephiri sa gagwe, go senola boteng jwa gagwe.  RraModise o nyala MmaModise, mme o mo fitlhela gore o na le ngwana. Seno ke sekai sa gore re le batho, re tshwanetse go ratana, mme re se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga ka a le bofitlha, mme a fetoga bonolo.  RraModise o gakologelwa sentle ditiro tsa gagwe tsa bosimane, mme o itse sentle gore Modise ke morwae. MmaModise o mo tshepa ka a sa itse boteng jwa gagwe jo bo mmaketseng letlhoo le le kana mo go Modise. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 9 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya  Kwa bofelong, morago ga gore Motlalepule a thule botala ka tlhogo, tsotlhe di a senoga go supa fa motho a sa itsiwe e se naga. Dilo di nna mo pontsheng ya gore o nnile le diphiri mo lenyalong la gagwe. Go ne ga fitlhelwa lekwalo le Motlalepule a neng a le kwadile gore ba mo itshwarele gonne o na le ngwana kwa Olanti, mme o mo tshwaile letshwao ka fa morago ga tsebe, leina la gagwe ke Omphile.  Re le batho, re tshwanetse go ratana, mme re se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. [25] POTSO 9 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise 9.1 Motlalepule le mosadimogolo MmaSebolai. (2) 9.2 Kwa legaeng la bana/kwa kgodisetsong ya bana. (1) 9.3 O ne a ba makaletse ka ntlha ya fa ba batla go tlogela ngwana mo legaeng la bana e tswa ba ka mo ikgodisetsa/O ne a ba makaletse ka ba ne ba latlha ngwana. (2) 9.4 Ke ka ntlha ya fa se ne se senyegile. (2) 9.5 Mosetsana o ne a sebaseba sebakanyana le mooki. Mosetsana a rapela mooki ka bopelotelele. (2) 9.6 O ne a le moleele. A tsamaya a latlhetse/lepeleditse tlhogo kwa morago. (2) 9.7 Ponelopele ya gagwe e dirile gore Motlalepule a se lape go batla morwae. (2) 9.8 Ke ka ntlha ya fa a ne a re ke ngwana yo a mo filweng ke Modimo/Monna yo a mmeteletseng o mo file ngwana le fa a sa tla ka tsela e e matshwanedi. (2) 9.9 Bonolo/Lerato le a neng a rata mogatse ka lona le dira gore a tshegetse Motlalepule mo patlong ya ngwana, mme ditiragalo di tswelele pele. (2) 9.10 Ee – gonne thuto ke lesedi/bokamoso jwa mongwe le mongwe. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 9.11 Ee - o ne a tshwanetse go mo felegetsa go netefatsa gore ngwana o fitlhile mo lefelong le le bolokesegileng. Nnyaya - o ne a tshwanetse go gakolola Motlalepule gore ngwana o ikgolela fela/ngwana ga a latlhiwe gonne o ka kgaogana sengwe le sengwe le ena. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 9.12 Ee - ke ne ke tlaa mo itumelela gonne e le rre, mme a ntlisitse mo lefatsheng. Nnyaya - ke ne ke se kitla ke mo itumelela gonne borre ba nnete ba sa betelele. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 9.13 Ke ithutile gore ngwana ke wa setšhaba ka jalo ke tshwanetse go tshegetsa ngwana mongwe le mongwe ke sa lebelele gore ga se wa me wa madi. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 10 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya POTSO 10 (POTSO YA TLHAMO) ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. MASEGO – G Mokae  Tlhagiso e e reng o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga, ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope jaaka re itemogela mo pading ya Masego.  Ke dumelana le tlhagiso e ya go se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. Motho ga a tshwane le naga ka yona e sa fetoge, mme ena a fetoga bonolo fela jaaka leobu.  Masego o ne a tshwanetse go rata Sannah ka e ne e le ditsala, mme a se ke a mo tshepa gonne motho a sa itsiwe e se naga. Go supa fa se, e le boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope, Sannah o logela Masego leano le le popota la go mo nosa nnotagi fa ba ne ba tsere leeto go ya kwa dikgaisanong tsa mmino wa dikolo, mme Ntsime a mmetelela.  Go bisa go itse motho, Masego a tsena mo seraing ka a ne a nwa bojalwa ka maikaelelo a go kgotsofatsa Sannah ka ntlha ya kemonokeng ya gagwe ya dilwana tse a neng a di tlhoka tsa sekolo.  Rre Selamolela o ne a sa tshwanela go tshepa Masego le fa a ne a le botlhale jwa tlholego. Masego fela jaaka bana ba botlhe, a raelesega bonolo. Go supa fa motho a sa itsiwe e se naga, maikaelelo a ga Rre Selamolela a go mo naya isago e e phatsimang a feleletsa a foloditse ka ntlha ya go palelwa ke go emelela kgatelelo ya ditsala ga ga Masego. Se, se netefatsa fa motho a se na letlhakore le a robalang ka lona.  Ke boammaaruri gore o se tshepe ope gonne Masego o ne a sa solofela gore Ntsime a ka mmetelela ka maikaelelo a go ipusolosetsa, bogolo jang ka a ne a ratwa ke makgarebe otlhe a mo sekolong.  Kgang e e reng rata batho botlhe, mme o se tshepe ope ke boammaaruri jo bo se nang bana ba phefo. Masego o ne a tshepa Goabaona jaaka mmaagwe fela ena a palelwa ke go tsereganya le go lemosa mogatse fa a direla ngwana phoso jaaka a boetse gae gonne a ne a imile. Masego le morwae ba batlile go di tsena gonne mmaagwe a paletswe ke go mo sireletsa mo go rraagwe. Ruriruri go tota go sa belaetse gore ba rate botlhe, mme o se ka wa tshepa ope gonne motho a sa itsiwe e se naga.  Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope. Rre Tsawe o ne a tshwanetse go rata mongwagwe e bong base Schalk, mme a sa tshwanela go mo tshepa jaaka fa a feleleditse a mo tlhanogetse. Base o ne a imisa Lizbeth, mme morago a solofetsa fa a tlaa tlamela lesea, mme a mo fudusa mo polaseng ka a ne a batla go fitlha sephiri. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 11 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya  Go supa fa motho a fetoga bonolo, base ga a ka a tlhola a dira ditsholofetso tsa gagwe, mme fa a lemoga gore Rre Kgabo Motsepe o tlhaba Rre Tsawe botlhale ka ga se, o simolola go mo itaya ka sebepi kwa ntle ga lebaka lepe le le bonalang.  Base Schalk le ena o ne a sa solofela fa Rre Kgabo a ka itwela ka a ne a tlwaetse go mo itaya, mme a sa ipusolosetse. Ruriruri go tota go sa belaetse gore motho ga a itsiwe e se naga.  E le ruri o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope. Vuzi Mgoma o ne a nyala Nomhle. Nomhle ga a ka a nna le botshepegi mo lenyalong la gagwe ka ntlha ya fa a ne a simolola boaka, go ya menateng le makau a gagwe. O ne a tlhatlhela kgetsi ya tlhalo gonne mogatse a ne a tshela ka go tlhola a ileditswe ka jalo a mo lomeletsa go iketla jaaka a ne a batla.  Go supa fa motho a sa itsiwe e se naga, Nomhle o iletsa mogatse go bona bana ba gagwe ka a ne a ba tshela mowa o o maswe. Vuzi Mgoma o feleletsa a tshela ka pelo e e botlhoko ya go lomelediwa barwae le go tlhoka kgolagano nabo.  Go netefatsa fa motho a fetoga bonolo jaaka leobu, Nomhle o lwela setopo sa ga Vusi le Masego mogatsa moswi ka ntlha ya mahumo a lefatshe, ntswa e le ena a mo tlhadileng.  Re tshwanetse go ratana, mme re se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga, a fetoga bonolo. [25] POTSO 11 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) MASEGO – G Mokae 11.1 Jeremiah le July (2) 11.2 Kwa sekolong sa Sedimosang (1) 11.3 O ne a mmitsa ka go tlhoka tlotlo. O mmitsa ka molodi jaaka o ka re ke ntšwa. (2) 11.4 Ke ka ntlha ya gore o ne a se ke a ganwa ke basetsana/O ne a tlwaetse gore o roromelelwa ke basetsana. (2) 11.5 Barutwana ba bangwe ba ne ba tshwerwe ke kgakge Melomo e atlhame Matlho a rotogile (Di le PEDI fela) (2) 11.6 O ne a le mokhutshwane O ne a na le mmele O ne a na le tlhogo e e phatsimang/letwadi (Di le PEDI fela) (2) 11.7 Kemonokeng/Go nna le nnete ga ga Vusi mo go Masego go dirile gore a feleletse a fetotse mokgwa o a neng a leba banna ka ona. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 11.8 Maemo a pholo a ga Masego morago ga go teketiwa ke rraagwe ka a ne a imile a ne a sa itumedise/Gore a nne gaufi le bookelo/Ba ne ba se na bonno ka polase ya bona e ne e jelwe ka molelo. (2) Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 12 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya 11.9 Go rulaganyetsa Masego go tsena sekolo kwa Sedimosang go dira gore a kopane le Sannah yo a mo nosang bojalwa, a betelelwa le go iphitlhela a imile, mme se, se tsweletsa ditiragalo pele. (2) 11.10 Nnyaya - go ne go sa siama ka Nomhle a sa tlhole a na le kamano epe le Vusi ka a ne a setse a nyetse mosadi yo mongwe. Ee - go ne go siame gonne Vusi o ne a na le bana le Nomhle, ka jalo ba tshwanetse go ungwa sengwe go tswa mo mading a ga rraabona. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 11.11 Nnyaya - e ne e sa siama gonne ba ne ba tshwanetse go feleletsa se ba se simolotseng e leng go lwela ditshwanelo tsa botho/Ba ne ba tshwanetse go ema le Vusi go ya go ile jaanong e kete ke magatlapa. Ee - go ne go siame gonne gaabo boi ga go lelwe ka jalo ba ne ba sireletsa matshelo a bona. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 11.12 Ee – ke ne ke tlaa mo itumelela gonne e le rre, mme a ntlisitse mo lefatsheng. Nnyaya - ke ne ke se kitla ke mo itumelela ka a ne a nteketa kwa ntle ga go nthekegela fa ke ne ke imile. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 11.13 Ditsala di na le go sa ikanyege/Motho ga a itsiwe e se naga. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] POTSO 12 (POTSO YA TLHAMO) ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo  Tlhagiso e e reng o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga, ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope jaaka re itemogela mo pading ya Ntlhomole Mmutlwa.  Ke dumelana le tlhagiso e ya go se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga. Motho ga a tshwane le naga ka yona e sa fetoge, mme ena a fetoga bonolo fela jaaka leobu.  Kgosi Kgololo o ne a rata banna ba lekgotla jaaka e le bagakolodi ba gagwe, mme o ne a sa tshwanela go ba tshepa gonne motho a sa itsiwe e se naga. Go supa fa se, e le boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope, banna ba lekgotla ba ne ba busa Phiritshweu jaaka e kete ke bona dikgosi ntswa e le bagakolodi. Ba ne ba patika morafe gonne ba ne ba o atlhola le go o otlhaya, ntswa kgosi e se na kitso ka ga se, mme a ba tshepa.  Go supa fa motho a sa tshwanela go ikanngwa, Kelogile boemong jwa go tomola morwae mmutlwa jaaka a ne a mo ikantse, e nna ena yo o o sosometsang go mo tlhaba go feta ka ntlha ya go tshaba mogatse. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 13 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya  Matsetseleko o inaya naga gonne go se kwa a tshabelang gona ka mmaagwe a mo tlhapela diatla.  Matsetseleko o dumelana le kgang ya go rata botlhe, mme o se tshepe ope. O ne a swa ka lehunelo gore o itshubile kae, a bo a lobela le Palesa tota.  Mmathapelo o tsaya maikutlo otlhe a gagwe a a akgela mo magetleng a ga Baagileng, a mo tshepa le go mo rata ka pelo ya gagwe yotlhe. Mmathapelo o ne a tshwanetse go ratana le Baagileng, fela a se ka a mo tshepa le go baya ditoro tsa gagwe tsotlhe tsa bokamoso mo go ena, gonne Baagileng o bile a palelwa ke go laola maikutlo a gagwe mo go Palesa, mme a utlwisa Mmathapelo botlhoko.  Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope gore o tshwanetse go rata batho botlhe, mme o se tshepe ope. Kopano ya go kampelela legora la kgosi e ne e thulana le moletlo wa boPalesa wa kwa Tshwane, mme kgosi a ikanya Baagileng Bothobokae le go mo tshepa, a bo a mo kopa go ya go mo emela kwa moletlong wa dikgaisano tsa boPalesa ka e bile a na le kitso e ntsi ka ga setso. Ka motho a sa itsiwe e se naga, fa a fitlha kwa Tshwane, Baagileng a gatšwa maikutlo ke sewagodimo e bong Palesa, mme a se ka a mo amela ka ga kgolagano ya gagwe le Mmathapelo.  Baagileng o tlogile mo gae ka maikaelelo a sele a go fitlha a ratana le Palesa, go supa fa motho a fetoga fela go sa twe sepe. Se se totobatsa gore kgosi e ne e tshwanetse go rata motlhatlheledi Baagileng, mme e seng go mo tshepa le go ithaya a re o na le phisego mo go boneng bana ba atlegile mo isagong ka e le tiro ya gagwe.  Palesa, mo letlhakoreng le lengwe, o ne a tshwanetse go rata Baagileng, mme e seng go mo tshepa le fa a ne a ka tswa a romilwe ke batsadi ba gagwe. Palesa o ineela go tshepa Baagileng ka go nwa go feta selekano ntekwane ena o na le maikaelelo a a bofitlha gore a tle a itirela boithatelo ka ena.  Baagileng o tsietsa Palesa, mme Mmathapelo o ba tshwara mmogo. Baagileng, boemong jwa go tsweletsa botsalano jwa ditsala tse pedi, a batla go ba fetola dira. Seno ke sekai sa gore re le batho, re tshwanetse go ratana, mme re se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga.  Re tshwanetse go ratana, mme re se tshepe ope gonne motho a sa itsiwe e se naga, a fetoga bonolo. [25] POTSO 13 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo 13.1 Bonolo le Baipedi. (2) 13.2 Kgaladi/Kwa ga Segonyamatlho. (1) 13.3 O ne a tshaba gore kgosi a ka mo leleka mo morafeng wa gagwe. O ne a nagana gore kgosi a ka mo jela leruo lotlhe la gagwe. (2) 13.4 Ke ka ntlha ya gore o ne a batla go bona tlhabololo, mme a rata tlhabologo le kgololosego mo morafeng wa gagwe. (2) 13.5 Go atlholwa/Go jelwa kgomo kwa ntle ga lebaka lepe. Banna ba lekgotla ba ne ba patika le go nyatsa boesengmang mo motseng. Go kgwathisiwa a sa botsolotswa pele. Bana ba ne ba sa reediwe gotlhelele. O ne a tshaba rraagwe (Di le PEDI fela) (2) Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 14 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya 13.6 O ne a le montle. O ne a godile fela a sa tshwanele dingwaga tsa gagwe. O ne a le mosweu/sefatlhego o ka re perekisi e na le beke e budule. Sefatlhego se na le monyenyo/se na le boitumelo. Meno a le maswaana. O ne a goletse kwa godimo/a katogile monyo. Mmele o o tletseng/o ne a nonne go le gonnye. Moriri wa gagwe o na le bontsho le bosweu. (Di le PEDI fela.) (2) 13.7 Bogale jwa gagwe/go sa ingwaelwe matsetse ga gagwe go ketefaleditse Baagileng go nna mo Phiritshweu, mme a pateletsega go tsamaya ka a ne a sa batle go mo itshwarela. (2) 13.8 Ba le teile jalo ka ba ne ba sa solofela gore Mmopi o tlaa ba abela bana morago ga go fetelwa ke bana ba bararo ba ba tlileng fa pele ga mawelana a bona. (2) 13.9 Bopelontle jwa gagwe bo dira gore a tshegetse monna wa gagwe e bong Segonyamatlho mo go amogeleng Matsetseleko le go mo naya madulo, mme se, se ketefatsa patlo ya gagwe, mme ditiragalo di tswelele pele. (2) 13.10 Nnyaya - go ne go sa siama gonne Kukama a na le kwa gaabo kwa Matile. Ee - ka ntlha ya fa Kukama e ne e setse e le moagi wa Phiritshweu/a ne a nyala mosetsana wa Phiritshweu. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 13.11 Nnyaya – go dirile gore Matsetseleko a nne lobaka kwa Kgaladi a ba a palelwe ke go tla go fitlha rraagwe/Go dirile gore banna ba lekgotla ba tswelele pele ka go patika morafe ka kgosi e ne e sa itse ka ga sona. Ee – gonne e kgontshitse Matsetseleko go fitlhelela ditoro tsa gagwe ka ba sa kgona go mmona ka nako. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 13.12 Ee – ke ne ke tlaa mo itumelela gonne e le rre, mme a ntlisitse mo lefatsheng. Nnyaya – ke ne ke se kitla ke mo itumelela gonne ke itse gore o sotla le go tseela batho ditsabona mo motseng. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 13.13 Ke ithutile gore mabogo dinku a a thebana/batho ke go thusana/go se inaganele ke le esi. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 15 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya DITLHANGWA TSA SETSO POTSO 14 (POTSO YA TLHAMO) DITLHANGWA TSA SETSO – GS Leeuw le ba bangwe Kilano ya boPekwa le boKgogo – SJ Malao Mogaka Sol Plaatje – PC Mooa ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. ● Leboko la ga 'Mogaka Sol Plaatje', naane ya 'Kilano ya boPekwa le boKgogo' le seane sa 'letlhaku le lešwa le agelelwa mo go le legologolo' di ka nthusa thata mo go bopeng se ke batlang go nna sona mo isagong le mo botshelong jwa me jwa loago. ● Mo naaneng ya Kilano ya boPekwa le boKgogo jaaka ba mothofaditswe, ba ka nthusa go nna moeteledipele yo o siameng, yo o nang le thotloetso mo balateding ba gagwe, ke bone se go tswa mo go Ntsu yo a neng e le modulasetulo wa kopano. Fa a simolola kopano o rotloeditse balatedi ba gagwe ka go ba akgola ka ditiro tse dintle tse ba di dirang le go ba rotloeletsa go nna ngatana e le nngwe ka a re 'kopano ke maatla'. Ga a tshwane le baetapele ba ba ipitsang baeteledipele ba ba fitlhelwang mo metseng ya rona gompieno. A re boeleng kwa ga Lowe ka re le letlhaku le lešwa, kwa re neng re reetsana teng, go se na yo o nyatsang yo mongwe gona. ● Ke batla go nna moeteledipele yo o thusang batho go rarabolola mathata mo loagong fela jaaka Ntsu a ne a rarabolola mathata a boKgogo. Semelo se, sa ga Ntsu, se dira gore ke eletse go ka nna moeteledipele yo o tshwanang le ena mo isagong le mo loagong ka bophara, yo o kgonang go kopanya setšhaba se se arogantsweng ke dipolotiki le go senya madi a puso. Nka gatelela seane sa gore 'kopano ke maatla'. Ke dumela mo goreng 'letlhaku le lešwa le agelelwa mo go le legologolo' ke ka moo ke ratang go gata fela mo boNtsu ba neng ba gata teng. ● Bogologolo go ne go na le tirisanommogo mo loagong e e seyong gompieno ka ntlha ya dikgogakgogano tsa dipolotiki. Nka dira ka natla go busetsa serodumo sa bogologolo ka go tlisa kagiso le tirisanommogo mo loagong. Se, nka se kgona ka go gatelela seane se se reng 'kgetsi ya tsie e kgonwa ka go tshwaraganelwa.' ● Jaaka Ntsu, ke batla go nna tsebe ntlha, ke reetse dilelo tsa baagi mo loagong fela jaaka a ne a reetsa selelo sa boKgogo'. Fa mathata a tlisiwa mo go nna, ke se tseye tshwetso ka go reetsa letlhakore le le lengwe. Ke utlwelele matlhakore a botlhe ba ba amegang. ● Ke rata go tshwana le boPekwa ka ba ne ba bua nnete e e se nang bana ba phefo. Ba ne ba dumela gore nnete ke nnete le fa e tena. Ba bolelela Ntsu gore ba tshela ka go ja boKgogo. Se, ke boeteledipele jo bo siameng, e seng borramaaka ba re kopanang le bona gompieno. Fa re ka agelela mo letlhakung la bogologolo, ra bua nnete le fa e ka re tsenya mo mathateng, go ka nna botoka ka re tlaa bo re na le baeteledipele ba ba tshepagalang. ● Mokoko o dumela gore bona le boPekwa ke bana ba madi ba ba sa tlhokeng gore ba tsogelane kgatlhanong. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 16 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya ● Mokoko fa o tlhagisa mathata a a itemogelwang ke dikgogo o ne a re 'Ngwana yo o sa leleng o swela tharing.' Seno se kaya gore motho o tshwanetse go bua ka mathata a gagwe a se a tshware mo go ena kgotsa gona go a tlhagisa ka mokgwa wa ntwa jaaka re bona gompieno. A re ageleleng letlhaku la rona le lešwa mo go la bogologolo. ● Mo lebokong la ga Sol Plaatje fela jaaka Ntsu a ne a dira, mmoki o bontsha sentle fa kopano e le maatla, tiro e tshwaraganelwa. Fela jaaka kwakwabile e, ke rata go nna mokwaledi mo mekgatlhong e e mo loagong gore ke kgone go ba thusa go tsaya metsotso le go buelela setšhaba sa ga rantsho. Tse, ke tse di neng di dirwa ke boSol Plaatje bogologolo, a re ageleleng mo go tsona go tsosolosa kitso. ● Ke rata fa nka nna le botho e bile ke kgone le go dibela puo ya me ya Setswana. Sol Plaatje o kaiwa jaaka modibela botho le segaabo, puo a e antse mo letseleng. Se, se bontsha gore o ne a ikemelela a sa tshabe go bua, mme o lwetse segaabo go lekanngwa le dipuo dingwe tsa Bantsho. Se, ke se ke batlang go itepatepanya le sona, ka go agelela mo letlhakung le legologolo. ● Ke rata go nna mokwadi wa dibuka, ke nne le letseno, bogolo jang ka go se na ditiro mo nageng ya rona. Ka bokwadi jwa me, ke kgone go tlisa tlhabologo mo botshelong jwa me le mo loagong ka bophara. Ke simolole mekgatlho mo motseng e e ka tlisang ditlhabologo mo loagong jaaka Sol Plaatje a dirile. ● Ke rata go ithuta dipuo tse di farologaneng, mme ke sa lebale e ke e antseng mo letseleng. Ke lwele gore puo ya me e lekalekanngwe le tse dingwe tse di tlhagisitseng magetla. Se, ke se se simolotsweng ke bagaka boSol Plaatje. ● Ke ithute go fetolela dipuo tse dingwe mo puong ya me ka re se na dikwalo tse dintsi mo puong ya rona. Ke ithute le go tšhomolola fa go buiwa Seesimane, mme bagaetsho ba sa tlhaloganye. ● Modibela dipuo tsa seAforika Sol Plaatje o re segetse motlhala o re tshwanetseng go o sala morago. Jaaka mokwadi wa dibuka, mofetoledi, motšhomolodi, mokwaledi, modibela setso le puo ya gagwe o nthuta gore ke se ineele, mme ke itirele letseno. Ka go dira se, ke tlaa bo ke agelela mo letlhakung la bogologolo. ● Sol Plaatje le Ntsu e tota e le matlhaku a bogologolo a re tshwanetseng go agelela mo go ona ka ba re bontshitse tsela ya boeteledipele. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 17 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya POTSO 15: POTSO YA TLHAMO NAANE: MMAPULE' – BP Lekome LEBOKO: KGOSI MOLEFI K PILANE - MOM Seboni le EP Lekhela 15.1 Dianelabatho/Naane ya batho 15.2 A tlhatswe dijana. A phepafatse ntlo. A thuse bana ba ga mmaagwe yo e seng wa madi gore ba nne bantle. (Di le PEDI fela.) (2) 15.3 Kwa moletlong o morwa kgosi a neng a ya go tlhopha mosadi kwa go ona. (1) 15.4 Se sa feleng se a bo se tlhola. (1) 15.5 O ne a le pelomaswe a itsa Mmapula go ya moletlong/a tletse letlhoo gonne o ne a tlhoile Mmapule sa ntšwa le katse. (2) 15.6 O ne a dira gore Mmapule a nne montle, mme a kgona go ya kwa moletlong, mme a latlha setlhako se se dirileng gore go batliwe mong wa sona, ka jalo ditiragalo tsa tswelela pele. (2) 15.7 E ne e le gopane wa moikapari/O ne a le dikobo dimagetleng. (2) 15.8 Ee, e khutlile sentle gonne Mmapule o feleleditse a nyetswe ke morwa kgosi, mme mmaagwe Mmapule mmogo le bana ba gagwe ba sotlega. (2) 15.9 Nnyaya – gonne ngwana mongwe le mongwe o tlhoka go tlhokomelwa le go tshwarwa sentle. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 15.10 Ke la segologolo/thoriso gonne le boka Kgosi Molefi Pilane. (2) 15.11 Le bua ka morafe wa ga Kgosi Pilane o o phatlhaletseng. (2) 15.12 A dirise telekerafa. (1) 15.13 Go tlisa molodi/moutlwalo o o rileng mo lebokong ka go boeletsa modumo 'b'. (1) 15.14 Ga ba na diaparo/Ga ba a tswala. (2) 15.15 Kgosi thothobolo e olela matlakala/Kgosi ke yona e rwalang mathata a morafe wa yona. (2) [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 25 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 18 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA C: TERAMA POTSO 16 (POTSO YA TLHAMO) ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua  Tlhagiso e e reng sephiri ga se fitlhegele ruri le gore maaka a maoto makhutshwane e ka se ganediwe ka gope.  Mmaagwe Seponono o ne a mo roma kwa Naledi, mme ena a bona fa e le tšhono ya go ya go bonana le lekau la gagwe e bong Pule. Pule le ena mo letlhakoreng le lengwe, o ne a nesetsa kgopolo ya ga mmaagwe Seponono pula gonne e ne e mo naya monyetla wa go ya go iketla le mokapelo wa gagwe. Bobedi jo, bo ne bo ja monakaladi wa kobolela ka ba ne ba ithobaletse mo bojannyeng jwa ga Ramoopampa go se letsapa le ba fisang pelo. Ga ba a ka ba letlelela masarasarane a pula go ka kgoreletsa maitlhomo a bona.  Go supa fa go se sepe se se ka direlwang mo sephiring, mme se sa upologe, ntšwa ya ga Rre Ramoopampa e ne ya loma Seponono mo maragong. Batsadi ba ga Seponono e bong Konti le Mauwane ba ne ba ya go bega molato o ntšwa ya ga Ramoopampa e o dirileng. Ke fa teng fa sephiri sa ga Seponono se neng sa senoga gona go supa gore le fa o ka e buela lengopeng magakabe a a go bona.  Rre Ramoopampa o ne a begela batsadi ba ga Seponono gore mo maitsiboeng o bone morwadiabona a okangwe ke mosimane e bile ba ngaparelane jaaka borekhu mo bojannyeng jwa gagwe, ka jalo a palelwa ke go bofolola dintšwa tsa gagwe. E rile ka lotlatlana a sa tlhole a ba bona a ya go di bofolola.  O ne a botsa Seponono fa se a se buang e se nnete, mme a tsenya tlhogo ka go palelwa ke go araba potso gonne sephiri se le mo pepeneneng gore o ne a romilwe, mme ena a ikela kwa boratapelo gonne maaka a le maoto makhutshwane.  Rre Mkhonto ke rre wa lelapa, mme o tlhoka maikarabelo gonne a lala a sasanka masigo. Mpho e bong mogatse ga a bolo go mo kgalemelela metsamao ya gagwe fela ena a ikabile ditsebe. Rre Ramoopampa o ne a mo fitlhela mo segotlong sa gagwe a sa apara. O ne a mo adima terekesutu a bo a mo felegetsa go ya kwa gae.  Go supa fa sephiri se sa nnele ruri, o bolelela mosadi tshupo ya kako e a e boleletseng Ramoopampa ya gore o ne a tlhasetswe ke dinokwane, mme tsa mo tseela madi le diaparo. Morago ga dibeke di le pedi sephiri sa ga Mkhonto se ne sa senoga gonne maaka a le maoto makhutshwane. Rre Ramoopampa o kopana nae mo Porotiya a tshwaragane le mosadi wa monna yo mongwe ka diatla.  Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope, sephiri ga se fitlhegele ruri gonne go le mo pontsheng gore Mkhonto o ne a sa bue nnete fa a re o kgothositswe gonne metsamao ya gagwe e itlhalosa. Go raya gore letsatsi le a fitlhetsweng a le lepona ka lona, o ne a ikutswitse mo ntlong ya motho, mme e rile go utlwa mong wa motse a goroga a tshwanelwa ke go tswa ka letlhabaphefo. Seno se kaya fa go se sepe se se fitlhegileng gonne kwa bokhutlong nnete e nna mo mpaananeng gonne maaka a le maoto makhutshwanyane. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 19 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya  Manaila o ikutswa le Mphodi ka jalo fa a batla go bonana nae ba iketla mo sejanageng fa pele ga ntlo ya ga Ramoopampa. Ramoopampa fa a botsa gore ke ka ntlha ya eng fa ba sa ye go iketla fa pela ga ntlo ya gaabo Mphodi ka e le ya bone go tswa fa ga gagwe o mmolelela gore o tlotla mmaagwe Mphodi ka a santse a tsena sekolo. Ramoopampa o a mo koba gonne go sa tlhokege gore a emise sejanaga fa pele ga ntlo ya gagwe ka a sa tla mo ngwaneng wa gagwe.  Go supa fa go se sepe se se ka direlwang mo sephiring, mme se sa upologe, morago ga dibeke di le pedi sephiri sa ga Manaila sa senoga. Manaila o ne a ya go bolelela Ramoopampa fa e le monna yo o nyetseng ke ka moo a ka se keng a tsena ka dinao tsoopedi kwa gaabo Mphodi.  Sephiri se tota se sa fitlhegele ruri, gonne kwa bokhutlong nnete e nna mo pontsheng. [25] POTSO 17 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua 17.1 Kwa lelapeng la ga Tlhapi le Legae (1) 17.2 Bogadi jwa ga Ntshidi jo bo tshwanetseng go tswela kwa Mmitolente/kwa gaabo Tlhapi. (2) 17.3 Sajene Mponini Lepodisi Sebeka (2) 17.4 'Ntho e e mo pelong ya me, e ntse e tutela motsotso le motsotso. Ga ke itse gore ngwaga o, ke tlaa bona bokhutlo ba ona'. (2) 17.5 Modiri ga se moji. Badiri bangwe ga ba a ka ba roba se ba se jetseng. Bangwe ba jetswe maungo ba lebile. Bangwe ba tlhokafetse, mme maungo a bona a senngwa ke batho fela ba sa a utlwele botlhoko. Mogoloe a amogele se se diragetseng ka e le botshelo. (Di le PEDI fela). (2) 17.6 O ne a sutela monnawe Malebye ka basadi ba ne ba se kitla ba nna lebaka le leele mmogo jaaka banna ba dira./E ne e le ena yo mogolo mo lapeng ka jalo o ne a sutela monnawe. (2) 17.7 O mo tsere a mo godisa. O mo tsentse sekolo ka ditshenyegelo tsa gagwe. (2) 17.8 Go nna megagaru ga gagwe go dira gore a lwele gore bogadi ba ga Ntshidi bo tswele kwa gaabo, mme se sa dira gore Legae a nne kgatlhanong, ka jalo ditiragalo di tswelele pele. (2) 17.9 Go dumelana le morwadie gore bogadi bo tswele kwa Mmitolente boemong jwa go tswela kwa ga Legae ka e le ena rraagwe, ke gona go godisitseng/ kukeditseng kgotlhang ya teramakhutshwe e. (2) Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 20 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya 17.10 Ke ne ke ka mo gakolola gore a tlogele bogadi ba ga Ntshidi go tswela kwa ga Legae ka e le rraagwe. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 17.11 Ee – go ne go siame gonne o ne a tshegetsa Legae ka tshwetso ya gagwe/ ka ntlha ya gore thulaganyo ya bogadi e ne e sa ye ka tsela ka bo ne bo tshwanetse go tswela kwa gaabo Ntshidi/kwa ga Legae. (2) 17.12 Ke ne ke tlaa mo eletsa gore a lemose Tlhapi phoso e a e direlang Legae gonne a mo tsere e le lesea a bo a mo godisa mmaagwe a sa dire. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 17.13 Ke ithutile gore go nna le ngwana go a rulaganyetswa gonne o tlaa go senyetsa bokamoso/fa o ile sekolong dira tsa sekolo o tlogele tsa bagolo. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] POTSO 18 (POTSO YA TLHAMO) ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa. GA SE LORATO – MJ Magasa  Tlhagiso e e reng sephiri ga se fitlhegele ruri le gore maaka a maoto makhutshwane e tota e le nnete e e se nang bana ba phefo.  Motsamai ke rre wa lelapa gonne o nyetse Gadifele e bile o na le bana ba le babedi nae e bong Lesego le Emang.  Motsamai o kopa go iphitlha le Angeline. Angeline o dumelana nae le go mmolelela fa a mmona gore ke rre wa segolwane e bile go bonala a na le motse. Motsamai o latola fa a na le motse, mme o mmolelela gore o ntse a kgobokanya jaanong ke gona a akanyang ka go aga motse. Angeline o mmotsa gore jaanong ke ka ntlha ya eng fa a ne a bua ka go iphitlha le gore o iphitlhela mang ka motho a iphitlhela yo a ipofileng nae. Motsamai o bolelela Angeline fa a iphitlhela badirimmogo nae, a itlhokomolosa fa maaka a le maoto makhutshwane.  Ka sephiri se sa fitlhegele ruri, Motsamai o bolelela Angeline fa ba kwa lapeng la gagwe ba tlaa gakgamalela metsamao ya gagwe ya bosigo gonne a sa ba tlwaetsa jalo. Angeline o mmotsa gore fa a re kwa lapeng o raya lefe ka a rile ga a ise a tseye.  Go supa fa maaka a le maoto makhutshwane sephiri sa ga Motsamai se senoga fa a raya Angeline a re kwa gaabo ba mo pateletsa go nyala ntsalae yo o nang le bana ba babedi. Angeline o ne a mmotsa gore a bana bao ga se ba gagwe ka a ne a setse a itse fa a na le bana.  Morago ga ngwaga di le pedi sephiri sa ga Motsamai se ne sa nna mo pepeneneng. Angeline o ne a bolelela Motsamai gore o itse sentle gore fa a ntse a re ba kwa gae o raya lelapa la gagwe. O ne a mmolelela gore ntlo e lolea ka ntlha ya fa a tshaba mogatse ka e bile a sa tlhole a tla jaaka tlwaelo le madi a sa tlhole a bonala. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 21 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya  Fa Motsamai a re o a ganela, Angeline o ne a mmolelela gore o bua ka Gadifele yo a kayang fa e le mmaagwe, mme a dire a ye go mo tlhola. Morake o ne a direla Motsamai makgakga, mme fa a re o a mo itaya a mo raya a re a ye go itaya bana ba gagwe. Seno se bontsha fa maaka a tota a le maoto makhutshwane.  Motsamai fa a kobiwa ka dikatana tsa gagwe kwa ga Angeline, o kopana le Suzan kwa toropong, mme a mo kopa gore ba iphitlhe mmogo. O bolelela Suzan fa a na le madi a mantsi gonne o a itirela, mme ka a se na mosadi kgotsa bana ba ba senyang madi ao o a tlhokela tiro. Fa Suzan a mmotsa gore ba iphitlhela mang o mo raya a re o ne a raya gore ba ratane, mme a ikgatholosa fa maaka a le maoto makhutshwane.  Ka sephiri se sa fitlhegele ruri, fa Suzan a mo kopa gore a mo kgweeletse sejanaga o itshwara ka mafoko, a re fa a ne a re mosadi wa gagwe o ne a raya Suzan ntswa a ne a raya Gadifele.  Sephiri sa ga Motsamai se mo pepeneneng gonne Suzan o ne a se itse, e bile o mo eleletsa gore ba tshwanetse go rekela Gadifele bopi yo Motsamai a mo kayang e le matsalaagwe.  Go supa fa maaka a le maoto makhutshwane, sephiri sa ga Motsamai se senoga gape fa Sentebaleng a mmitsa rraagwe Lesego.  Fa Motsamai a re o a ganela, Suzan o ne a tlatsa ka gore Sentebaleng o bua ka ngwana wa ga mme Gadifele gonne go itsege fa a na le lelapa. Seno se kaya fa go se sepe se se fitlhegileng gonne kwa bokhutlong nnete e nna mo pepeneneng.  Motsamai fa a se na go kobiwa ka baki kwa ga Suzan, o kopana le Gladys a bo a mo kopa go tla go ja nae mafura ka a mo petla, mme a tlhoka yo o ka mo a thusang fela Gladys o loba gore o na le monna.  Ke boammaaruri jo bo ka se ganediweng ka gope jwa gore le fa sephiri se ka fitlhiwa jang, kwa bokhutlong se a upologa. Mogatsa Gladys e bong Kefentse, yo a mo lobetseng Motsamai, o boela gae. Kefentse o ne a bolelela Motsamai gore ke fa ga gagwe, mme o dule mo ntlong ka ntlha ya go nna matlhomantsi ga ga Gladys. O mmolelela gore o setse a mo tshwara la boraro, mme lebaka le, ke lona le le mo ntshitseng mo ntlong.  Sephiri se tota se sa fitlhegele ruri, gonne kwa bokhutlong nnete e nna mo pontsheng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 22 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya POTSO 19 (DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE) GA SE LORATO – MJ Magasa 19.1 Kwa lapeng la ga Motsamai le Gadifele (1) 19.2 Go lala digoba. Go ratana le makgarebe mangwe a bo a nna kwa go ona. (2) 19.3 Angeline Suzan Gladys (A le MABEDI fela.) (2) 19.4 A se ka a mo tlhokomela. A se ka a mo tseela matsapa ape. (2) 19.5 O ngongoregela gore ba tlhola ba siane ka dikoloi. Gore ga ba mo pege mo go tsona. Ga ba mo adime dikoloi tsa bona. (Di le PEDI fela.) (2) 19.6 Ke ka ntlha ya fa a ne a sireletsa lenyalo la ga Gadifele./O ne a sa batle bana ba ga Motsamai ba bolawa ke tlala ntswa a ne a kgona go ba thusa. (2) 19.7 O mo reketse bene. O mo agetse lebenkele. (2) 19.8 Botsipa jwa ga Angeline bo dirile gore a tsietse Motsamai go mo agela ntlo morago a mo koba, mme se se dira gore a tsweletse ditiragalo ka go ya kwa kgarebeng e nngwe. (2) 19.9 Go boela gae ga ga Kefentse le go otlhaya Motsamai ka go mo duedisa go dirile gore a boele gae, mme a itharabologelwe mo go nneng matlhomantsi. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 19.10 Ke ne ka mo gakolola gore a se nyatse Motsamai ka go ya go tsaya Gadifele fa pele ga monna wa gagwe. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 19.11 Nnyaya - go ne go sa siama ka a ne a direla makgarabe a gagwe sengwe le sengwe se ba se batlang, mme a palelwa ke go tlamela bana ba gagwe. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 19.12 Nnyaya – gonne a ne a mo betlela boswa ka tsela ya tsietso ka motho a tshwanetse go ja mofufutso wa phatla ya gagwe. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) 19.13 Ke ithutile gore tsala ya nnete ke e e go tshegetsang le fa o dirile phoso/ Matlo go šwa mabapi/Batho ke go thusana. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.) (2) [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA C: 25 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 80 Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 23 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA A: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA DIKWALO: POKO [10 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG 5–6 4 3 2 0–1 -Thanolo e e -O bontsha go -Thanolo e e -Thanolo ya setlhogo e e -Setlhogo ga se a -Thanolo ya setlhogo tseneletseng ya setlhogo tlhaloganya, gape o lekalekanang ya sa kgotsofatseng tlhaloganngwa Ngangisano e e -Motseletsele o o ranotse setlhogo sentle setlhogo -Ga go na dintlha dipe -Ga go na bosupi jwa go tseneletseng katlholo le itumedisang wa dintlha -Tsibogelo e e -Go na le dintlha dingwe tse di tshegetsang dirisa leboko go tlhaloganya tsa ngangisano, di lekalekanang ya dintlha tse dintle tse di setlhogo -Morutwana ga a kgona setlhangwa tshegediwa ka botlalo go -Dintlha tse di utlwalang tshegetsang setlhogo -Tlhaloganyo e e go tlhaloganya tswa mo lebokong tsa ngangisano, fela ga -Dintlha dingwe tsa tlhaelang ya mofutakwalo le leboko -Go tlhaloganya se tsotlhe tse di dingangisano di mofutakwalo le leboko setlhangwa le leboko go tshegeditsweng jaaka go tshegeditswe, mme fela go manontlhotlho ne go tshwanetse bosupi ga bo -Go tlhaloganngwa ga dumelesege ka metlha mofutakwalo le leboko -Tlhaloganyo e e kwa tlase ya mofutakwalo le 6 MADUO leboko KAGEGO LE PUO 4 3 2 1 0-1 -Popego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jwa -Popego e supa -Go tlhokagala ga -Popego, kelelo e e lomaganeng tlhamaletseng le kelelo e kagego thulaganyo e e kagego go kgoreletsa tlhaloganyegang le -Kelelo e agegile sentle e utlwalang ya -Tlhamo e tlhoka kelelo fosagetseng kelelo tlhagiso tota ngangisano e e bopegileng sentle ya -Kelelo ga e a -Ga go na matseno le Puo, segalo le setaele -Puo, segalo le setaele -Kelelo ya ntlha ya tlhaloganyo le tomagano rulaganngwa sentle bokhutlo tse di dirisitsweng mo di supa kgolo, di a ngangisano e kgona go -Diphoso tse dinnye tsa -Diphoso tsa puo di a - Diphoso tse di masisi tlhamong kgatlhisa, di nepagetse salwa morago puo, segalo le setaele bonagala. Segalo le tsa puo le setaele se se gotlhelele ga e na -Bogolo puo, segalo le tse di nepagetseng go le setaele tse di sa fosagetseng di tlhola diphoso tsa puo, setaele di nepagetse go nts nepagalang setlhangwa se se sa mopeleto le matshwao a -Ditemana di lomagana -Bontsi jwa ditemana di -Ditemana dingwe di atlegang. Segalo le 4 MADUO puiso sentle nepagetse. fosagetse setaele tse di seng -Ditemana di maleba rulagantswe ka -Ditemana di fosagetse. manontlhotlho ELA TLHOKO: Fa motlhatlhojwa a ikgatholositse diteng gotlhelele, mme a kwala tlhamo ya boitlhamedi, a diteng, Popego le Puo di abelwe 0 maduo. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2 Downloaded from hlayiso.com 24 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi ya go tshwaya KAROLO YA B LE C: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA DITLHAMO TSA DIKWALO: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO LE TERAMA [25 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3 -Thanolo ya setlhogo -Tsibogelo ka dinaledi: -O bontsha go -Thanolo ya setlhogo e e -Thanolo e e tlhaelang -Setlhogo ga se Ngangisano e e 14–15 tlhaloganya, gape o mo magareng, ga se ya setlhogo, ga go na tlhaloganngwe tseneletseng, katlholo le -Tsibogelo e e ranotse setlhogo sentle diponagalo tsotlhe tse di diponagalo dipe tse di -Maiteko a a bokoa a go go tlhaloganya manontlhotlho: 12–13 -Tsibogelo e e tlhagisitsweng ka botlalo tlhagisitsweng ka botlalo araba potso setlhangwa -Thanolo e e lekalekanang ya dintlha -Go na le dintlha dingwe -Go dintlha di le mmalwa -Dintlha tsa ngangisano tseneletseng ya -Dintlha tse di utlwalang tse dintle tse di tse di tshegetsang ga di dumelesege 15 MADUO setlhogo, motseletsele o tsa ngangisano, fela ga tshegetsang setlhogo setlhogo -Morutwana ga a kgona o itumedisang wa dintlha se tsotlhe tse di -Dintlha dingwe tsa -Dintlha tsa ngangisano go tlhaloganya tsa ngangisano, di tshegeditsweng jaaka go dingangisano di tse di maleba di dinnye mofutakwalo kgotsa tshegediwa ka botlalo go ne go tshwanetse tshegeditswe, mme fela thata setlhangwa tswa mo dikwalong -Go tlhaloganya bosupi ga bo -Go tlhaloganya -Go tlhaloganya mofutakwalo le dumelesege ka metlha mofutakwalo le mofutakwalo le setlhangwa go a bonala -Tlhalogantse setlhangwa go gonnye setlhangwa go go bontlhabongwe jwa thata manontlhotlho mofutakwalo le setlhangwa KAGEGO LE PUO 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1 -Popego, kelelo e e -Popego e e -Kagego e e -Go na le bosupi jwa -Popego e supa -Go tlhokagala ga tlhaloganyegang le lomaganeng tlhamaletseng kagego thulaganyo e e kagego go kgoreletsa tlhagiso -Matseno le bokhutlo di -Matseno le bokhutlo di -Matseno le bokhutlo di fosagetseng kelelo ya ngangisano Puo, segalo le setaele manontlhotlho rulagantswe sentle ka nepagetse -Matseno le bokhutlo di -Ga go na matseno le tse di dirisitsweng mo -Dintlha tsa kelelo di tomagano -Kelelo e a eta di na le diphoso bokhutlo tlhamong agegile sentle - Kelelo e e utlwalang ya tlhaloganyega fela e na -Kelelo e e sa -Kelelo e e fosagetseng -Puo, segalo le setaele dintlha le diphoso rulaganngwa sentle -Diphoso tsa puo, segalo 10 MADUO di supa kgolo, di a -Bogolo puo, segalo le -Diphoso di le mmalwa -Diphoso tsa puo di a le setaele se se kgatlhisa, di nepagetse setaele di nepagetse tsa puo, segalo le bonala, segalo le setaele fosagetseng di tlhola -Ditemana di -Ditemana di lomagana setaele tse di tse di seng maleba setlhangwa se se sa rulagantswe ka sentle -Bontsi jwa ditemana di -Ditemana dingwe di atlegang manontlhotlho nepagetse fosagetse -Ditemana di fosagetse. SEELO SA MADUO 20–25 15–19 10–14 5–9 0–4  Dipharologanyo magareng ga maduo a Kagego, Puo le Diteng di se fete dielo tse PEDI.  Karabo ya boitlhamedi e abelwe 0 la Diteng le 0 la Puo le Kagego. Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all