Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2021 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12202114 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2021, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2021

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) 2021 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 100 Kaedi e ya go tshwaya e na le ditsebe di le 14. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (MADUO A LE 50) ELA TLHOKO:  Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A).  Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.  Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.  Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng, di -Thulaganyo ya botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo, di dikakanyo tsa mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa gasagane le go ipaakanyo kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa -Temogo ya -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga maitlhomo, lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana baamogedi le dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo bokao matseno, mmele le mmele le bokhutlo bokhutlo 30 MADUO 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go Maemo a a kwa tlase manontlhotlho, mme e tlhamilweng ka itumedisang, mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele -Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e -E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA PUO YA GAE [MADUO A LE 50] (TSWELETSO) Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara le setaele di -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le RUNA Maemo a a kwa godimo maleba le maikaelelo a a setaele di maleba thata setaele di maleba le setaele ga di maleba le setaele bomaleba jwa tlhotlheletsang baamogedi le le maikaelelo, maikaelelo, baamogedi le maikaelelo, baamogedi le tsona bo kwa tlase le -Segalo, rejisetara le bokao ka maemo a a kwa baamogedi le bokao bokao bokao maikaelelo, baamogedi le setaele tse di godimo -Puo e nonofile le tiriso -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bokao maleba go -Puo e e tlhololo, e e le tlotlofoko e tlhamilwe go tlhagisa bokao le maemo a motheo thata le -Puo ga e maikaelelo/ itumedisang ka maemo a a ka matsetseleko tlotlofoko e e tlotlofoko e lekanyeditswe tlhaloganyesege le ditlamorago le tlhaolegileng le tlotlofoko e e -Bogolo jwa yona ga bo tlhotlheletsang tlhagiso ya thata tlotlofoko e nnye thata, bokao manontlhotlho ya maemo a a na diphoso tsa tiriso ya diteng -Diphoso tsa tiriso ya puo mme e dira gore go nne -Tlhopho ya mafoko kwa godimo puo le melawana -Diphoso tsa tiriso ya puo le melawana di eta di thata go tlhaloganya le tlotlofoko -Ga go na diphoso tsa tiriso ya le melawana ga di kgoreletsa bokao -Diphoso tsa tiriso ya puo -Tiriso ya puo le puo le melawana ka gotlhe kgoreletse bokao le melawana di thiba melawana: letsatsi matshwao a puiso, 12–13 10 7 4 thutapuo le Maemo a a kwa tlase -Segalo, rejisetara le setaele di -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le mopeleto dirisitswe ka manontlhotlho setaele tse di siameng setaele di siame ka setaele ga di maleba -Puo le tlotlofoko e e di nonofile kakaretso le tiriso e e gotlhelele 15 MADUO matsetseleko ya tlhotlheletso e -Puo le tlotlofoko tse di lekanyeditsweng ya -Tiriso e e bokoa ya puo e nonofileng mo bokaong ngokang e bile di malepa a tlhotlheletso le tlotlofoko e e -Ga e na diphoso tsa tiriso ya nonofile ka kakaretso -Tiriso ya puo le tlotlofoko lekanyeditsweng tota puo le melawana ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa tse di mo magareng, ka -Diphoso tsa tiriso ya puo tsa tiriso ya puo le go tlhoka tsepamo le melawana di dintsi e melawana -Diphoso tsa tiriso ya puo bile di kgoreletsa bokao le melawana di dintsi 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa tatelano ya dintlhana tse di dintlhana tse di maleba e bile di na le tse di amogelesegang di di a tlhaela e bile e tlhoka -Diponagalo tsa tlhaolegileng lomaganeng tlhaloganyo santse di na le tlhaloganyo setlhangwa -Dipolelo le ditemana di bopilwe -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana tse tlhaloganyo -Dipolelo le ditemana di -Kago ya ditemana bontlentle a latelana, di a di bopilweng sentle -Dipolelo le ditemana di fosagetse le go ipoeletsa. le go tlhangwa ga farologana fosagetse dipolelo 5 MADUO Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [MADUO A LE 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta -Tsibogelo le dikakanyo le kitso e e tseneletseng wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa -Kokoanyo ya dikakanyo ya diponagalo tsa mofuta -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga -Ga go na tomagano ya gore go rulaganngwe wa setlhangwa lomagane, dintlha tse di lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke diteng le dikakanyo e bile Maitlhomo, baamogedi, -Diteng le dikakanyo tse thadisitsweng sentle utlwalang, dintlha dingwe dintlha tse di mmalwa tse ke dintlha di le mmalwa diponagalo/melawana le di botlhale, tse di gape di tshegetsa di tshegetsa setlhogo di tshegetsang setlhogo fela tse di tshegetsang tiriso gamogileng, di lomagane setlhogo -Go na le tsepamo e e -Ga e a tsepama ka setlhogo e bile di tshegetsa -E tsepame – ga e a rileng, mme kwalo e eta gotlhe, mme kwalo e -Bokao jo bo MADUO 15 setlhogo fapoga setlhogo e fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo kgoreletsegileng ka go -Tlhaloso ya maemo a a -Sebopego se se -Sebopego se se maleba -Tiriso e e phatlhaletseng fapoga setlhogo go go kwa godimo e bile dintlha lolameng ka diphoso tse ka kakaretso fela go na ya melawana ya feteletseng tsotlhe di maleba thata. dinnye le go sa nepagale go go sebopego -Ga go a dirisiwa -Sebopego se se maleba rileng melawana ya sebopego gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le -Segalo, rejisetara le setaele tse di maleba setaele tse di maleba setaele di maleba le setaele di fosagetse go setaele ga di tsamaisane -Segalo, rejisetara le thatathata le maitlhomo, thata le maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le le gonnye go maitlhomo, le maitlhomo, baamogedi setaele, maitlhomo, baamogedi le tiriso baamogedi le tiriso tiriso baamogedi le tiriso le tiriso baamogedi le tiriso -Tlotlofoko e maleba -Tlotlofoko e e siameng -Tlotlofoko e e lekaneng - -Tlotlofoko e e -Tlotlofoko ga e maleba -Tlhopho ya mafoko le thata e bile e bontsha tota Go diphoso dingwe tsa lekanyeditsweng le maitlhomo. tlotlofoko kgolo -Tiriso ya puo le tiriso ya puo le melawana -Tiriso ya puo le -E phephetha ka diphoso - Tiriso ya puo le -Tiriso ya puo le melawana e nepagetse fela diphoso ga di melawana e e sa tsa tiriso ya puo le melawana: matshwao a melawana e nepagetse, ka kakaretso e bile e kgoreletse bokao lolamang ka diphoso tse melawana, e puiso, thutapuo le e agegile sentle e bile agegile sentle. Bogolo ga dintsi; bokao bo tlhakatlhakane gape mopeleto ga e na diphoso go na diphoso kgoreletsegile. bokao bo kgoreletsegile gotlhelele tota MADUO 10 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Bosigo joo, bo ne ba nna boleele. Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa e ka tswa e se ditiragalo tsa nnete.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo.  A tlhagise ditiragalo tsa bosigo joo.  A tlhagise maikutlo a gagwe ka dilo dingwe le ditshwetso tse a di tsereng kwa bokhutlong jwa bosigo joo.  A sobokanye dintlha. [50] 1.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Bopodi ba kgonwa ke ba ba dinaka. Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa e ka tswa e se ditiragalo tsa nnete.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. A tlhalose setlhogo ka botlalo. A tlhagise dilo tsotlhe tse a di boneng le tse a di utlwileng A tlhagise maikutlo a gagwe ka ga batho ba ba itirileng diganka le bomaitsegotlhe. A sobokanye dintlha. [50] 1.3 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe, mme go na le tekatekanyo ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo. Sekao sa setlhogo: A ruriruri, botho bo santse bo le teng? Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:  Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi, mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo.  Tlhagisa dikakanyo sentle e bile o di tshegetse  Dira gore go dumelanwe le wena gape o se ineele bonolo.  Puo e tsose maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.  Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya botlhe.  Tlhagiso e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang.  Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e tlhagisitsweng.  Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo.  A tlhagise dintlha tse di supang matlhakore a mabedi.  A tshegetse matlhakore a mabedi ka dikao.  A tlhagise matlhakore a mabedi mabapi le maitemogelo a gagwe ka mekgwa e e farologaneng ya botho.  A sobokanye dintlha le go supa kemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.4 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka nna mogokgo wa sekolo sa rona … Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo:  Tlhamo ya maitlhomo e tsaya letlhakore.  Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa.  Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa.  Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo.  Tlhamo e kwalwe ka pakatlang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A motlhatlhojwa a phutholole setlhogo.  A tlhagise se a ka se dirang jaaka mogokgo.  A tlhagise maitsholo a gagwe jaaka mogokgo wa sekolo.  A tlhagise diphetogo tse a ka di tlisang mo sekolong jaaka mogokgo.  Bokhutlo e nne jo bo sobokanyang maitlhomo e bile bo kgotsofatsa. [50] 1.5 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Botshelo bo fetogile! Dilo di dirwa ka inthanete kgotsa maranyane. Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka setlhogo se a se filweng. Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go ntsha molaetsa sentle. Go dirisiwe ditshwantsho, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. Puo ya botshwantshi e dirisiwe. Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo.  A tlhagise dintlha tse di supang tlhotlheletso ya inthanete mo matshelong a bana.  A tlhagise dikao go tshegetsa tlhagiso le maitemogelo a gagwe.  A tlhagise ditlamorago tsa tiriso ya inthanete mo matshelong a bona.  A supe ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] 1.6 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Tidimalo e go namola mo dikgotlhannye. Dumela kgotsa o ganetse tlhagiso e. Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano:  Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi.  A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se.  Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo.  Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.  Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng.  Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe.  A bolele ntlhakemo ya gagwe, mme a e dibele ka bosupi jo bo rileng.  A tlhagise maitemogelo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe.  A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe.  Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go rotloetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.7 Ela tlhoko: Tshedimosetso e e latelang e dirisiwe go tshwaya potso ya setshwantsho e bong, 1.7.1 le 1.7.2, e e ka nnang tlhamo ya kanelo kgotsa ya tlhaloso. 1.7.1 Tlhamo ya tlhaloso le 1.7.2 Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a tlhaloganya setshwantso. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetswe go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe  Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng.  A tlhalose ka ga setlhogo.  A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong.  Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong.  A supe boitshimololedi.  Thotloetso go baagi go rotloetsa kgotsa go efoga se se diragalang mo setshwantshong.  Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng, e ka nna wa lesika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, keleletsomasego, jalojalo. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano:  Lekwalo le, le le khutshwane le neela dintlhakgolo ka se o buang ka ga sona. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela.  Le supe maikutlo a mokwadi fela le se ka la teba thata.  Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.  Le fe tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona.  Aterese ke ya mokwadi fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Aterese e nne nngwe, ya mokwadi.  Ditumediso di kwalwe.  A tlhagise maitemogelo a gagwe ka ga karo.  A tlhagise tshegetso e a tlaa mo neelang yona.  A tlhagise dintlha tsa thotloetso le dikgakololo mabapi le mokgwa o o siameng wa go tlhokomela motsadi yo o lwalang.  Bokhutlo e nne jo bo maleba. [25] 2.2 LEKWALO LA SEMMUSO LA KOPO Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng. Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa mongwe; a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a mangwe. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la semmuso la kopo:  Lekwalo le, le le khutshwane le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela.  Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.  Le nne le tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona.  Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.  Le nne le dinomoro tsa mogala kwa mokwadi a ka fitlhelelwang gona. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Aterese ya mokwadi le ya moamogedi.  Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.  Thadiso ka ga ditiragalo tsa bosenyi ka botlalo.  Tlhagiso ya dikgwetlho tsa baagi le ka moo ba amegang ka teng.  Tlhagiso ya kopo ya tharabololo ya bothata ka botlalo le ka boikobo.  Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.  Tlhagiso ya leina/ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.3 LENANEOTEMA LE METSOTSO Lenaneotema le metsotso ke karolo ya botlhokwa ya go tlhaeletsana. Ke kitsiso le kgobokanyo ya dintlhakgolo tse go tlileng go buiwa ka ga tsona mo kopanong e e rileng. E thusa batlapitsong go itse se ba se bilediwang le gore ba tle ba ipaakantse. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lenaneotema le metsotso ya kopano:  Taletso ya kopano e e nang le tshedimosetso ka ga letlha, lefelo, nako e tshwanetse go kwalwa.  Letlha le lenaneotema le tswang ka lona le se ka la atamelana le letlha la kopano.  Dintlha tsa kopano di ka nna teng gore lenaneotema le se ka la fetolwa ka nako ya kopano.  Metsotso e tlhagise ka boripana ditshwetso tse di tshotsweng ka ga dintlha tse di tlotlilweng.  Dintlha tsa metsotso di nyalane le lenaneotema.  Kwala metsotso ka pakapheti.  Palo ya mafoko a lenaneotema le metsotso e nne 180–200 diteng fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Tlhagisa leina la sekolo kwa godimo ga lenaneotema.  Kwala letlha le lenaneotema le tswang ka lona.  Dintlha tsa se se tlaa buiwang kwa kopanong, di rulaganngwe ka botlhokwa jwa tsona.  Nako, letlha le lefelo la kopano di tlhagisiwe mo lenaneotemeng.  Metsotso e nne le setlhogo se se tllhagisang leina la sekolo.  Tlhagisa letlha, nako le lefelo le kopano e tshwerweng ka lona.  Tlhagisa dintlha tse di tšhotlhilweng kwa kopanong.  Tlhagisa tshobokanyo ya se se tshikintsweng le se go dumalanweng ka sona.  Letlha la kopano e e latelang le tlhagisiwe.  Motseketletso ka modulasetulo, mokwaledi le letlha [25] 2.4 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa ka ga setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano:  Tlhagiso ya mmuisano magareng ga mogokgo le motsadi mabapi le go ima ga morutwana.  Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona.  Go nna dibui di le pedi kgotsa go feta.  Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya  Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. Palo ya mafoko a ona ke 180–200 diteng fela.  Maina a dibui le maemo a morutwana a tlhagelele sentle.  Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e e bontshe, tshimologo, setlhoa le tharabololo.  Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo.  Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang.  Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Tlhagiso ya mmuisano magareng ga mogokgo le motsadi mabapi le maemo a go ima ga morutwana.  Mmuisano o tote kgang ya seemo se se tlhagelelang mo setshwantshong.  Dikgang di supe matshwenyego, thotloetso le tharabololo.  Puo e nne e e tlhamaletseng.  Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] 2.5 THADISO Thadiso ga se gantsi e latela mokgwa o o rileng wa go kwala. Thadiso e leka go nna le nnete le go se gobelele; e e sa siamang e tlhagelele go le gantsi fa mokwadi a thuba pelo, a dira ditshwaelo tsa bokgopo/tšhakgalo. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa thadiso:  Setlhogo se tlhagise leina la setswhantsho.  Tsibogo ya mong ka ga botshwantshi le ditshwantsho.  Go neelana ka tshedimosetso e e maleba, sk: Leina la mokwadi, motlhagisi, motaki, setlhogo sa setshwantsho, leina la mophasalatsi, setlamo se se tlhagisang mmogo le tlhotlhwa (fa go le maleba).  Maikaelelo a go neela tshedimosetso kgotsa go tsosa kgatlhegelo ka ga setshwantsho se a se bogetseng.  Ga go na popego e e tshwanetseng go salwa morago.  Palo ya mafoko a yona e nne 180-200 diteng fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Tlhagiso ya setlhogo sa setshwantsho, mokwadi, baphasalatsi, modiragatsimogolo, tlhotlhwa le gore e bonwa kwa lefelong lefe la ditshwantsho.  Tlhagiso ya setshwantsho se se thadisiwang. Tlhagiso ya morero le ditiragalokgolo.  Thadiso e nne le nnete e bile e se gobelele.  Mothadisi a tseye tshwetso le go naya maikutlo a gagwe.  Thadiso e nne le kgogedi. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/2021 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.6 TSA BOTSHELO JWA MOSWI Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso ka botlalo fela e le khutshwane ka ga botshelo jwa yo o tlhokafetseng. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa o tshwaya tsa botshelo jwa moswi:  Neelana ka tshedimosetso e ntsi ka moo o ka kgonang ka teng fela e nne maleba.  Tlhagisa tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang: Leina la moswi, letlha la matsalo, boemo jwa tsalo. Batsadi, boagi, dithutego, tiro.  Seabe sa gagwe mo setšhabeng (fa go tlhokega), kemo ya nyalo (fa a nyetswe), sebakwa sa loso.  Phefofatso e dirisiwe mo go kgonegang.  Palo ya mafoko a bona e nne 180–200 diteng fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Leina la moswi, maemo a gagwe a tsalo mo lapeng le maina a batsadi ba gagwe ka botlalo.  O tshotswe leng kwa kae?  Dikolo tse a di tseneng.  Maemo a nyalo le bana.  Tlhagiso ya letlha le a tlhokafetseng ka lona le se se bakileng loso.  Tlhagiso ya dintlha dingwe ka boripana ka ditiro tsa moswi tse ba lelapa, ditsala le baagi ba ka mo ikgopotsang ka tsona.  Mafoko a go robatsa moswi ka kagiso.  Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa fa go tlhokega. ELA TLHOKO: Morutwana a kwale ka ga moswi e seng ka ga motshedi. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all