Setswana Hl Grade 12 Paper 3 NSC June 2024 Memo (Setswana)

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) MOTSHEGANONG/SEETEBOSIGO 2024 KAEDI YA GO TSHWAYA MADUO: 100 Kaedi e ya go tshwaya, e na le ditsebe di le 18. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 2 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE [50 MADUO] ELA TLHOKO: • Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3 KAROLO YA A). • Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso. • Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso. • Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO - Tsibogelo ya maemo a a - Tsibogelo e e tlhamilweng - Tsibogelo e e - Tsibogelo e e sa - Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a ka matsetseleko itumedisang tlhomamang maleba gotlhelele tlwaelegileng - Dikakanyo tse di maleba - Dikakanyo di lomagane - Dikakanyo tse di sa - Dikakanyo tse di (Tsibogelo le - Dikakanyo tse di botlhale, tota gape di kgatlhisa e bile mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng, di dikakanyo) tse di tlhaloganyegang, tse di supa go gamoga, bile go kgotsofatsa, boitlhamedi, fela tlhamo tlhoka tsepamo, di -Thulaganyo ya di gwetlhang mogopolo le dikakanyo di lomagane - E rulagane le go e santse e na le go gasagane le go dikakanyo tsa dintlha tse di gamogileng - E rulagantswe bontle thata lomagana mo go tlhaloganyega go go boelediwa, tlhamo e - E rulagantswe le go le go lomagana go tlhaloganyegang go rileng. tlhaela go tlhaloganyega. ipaakanyo lomagana ka maemo a tsenyeletsa matseno, mmele tsenyeletsa matseno, - Bosupi jo bonnye jwa - Ga e a rulagana e bile -Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa le bokhutlo, ipaakanyo e e mmele le bokhutlo, thulaganyo le tomagano ga e a lomagana, maitlhomo, matseno, mmele le bokhutlo, lolameng ipaakanyo e e lekaneng e e bokoa ya matseno, gotlhelele, ipaakanyo e e baamogedi le ipaakanyo e e mme e na le mmele le bokhutlo, seng maleba. bokao manonontlhotlho diphosonyana ipaakanyo e e tlhaelang 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 30 MADUO - Tsibogelo e e -Tsibogelo e e tlhamilweng -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go manontlhotlho, mme e ka matsetseleko itumedisang, mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo tlhaela ditlhokego tse di -Dikakanyo tse di maleba latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya gape di kgatlhisa tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi -E rulagantswe bontle le go -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele - Dikakanyo tse di botlhale e lomagana go tsenyeletsa le go kgotsofatsa -Ipaakanyo e e sa -Ga go na bosupi jwa bile di gamogileng matseno, mmele le bokhutlo, -Maemo a a rileng a tsepamang e bile e thulaganyo le tomagano, - E rulagantswe ka ipaakanyo e e lolameng ka thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane, matsetseleko le ka diphosonyana. go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo, matseno, mmele le bokhutlo, ipaakanyo e e lekaneng e ipaakanyo e e matsetseleko. e nang le diphoso Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 3 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi ya go Tshwaya Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka matsetseleko Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela PUO, SETAELE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE GO -Segalo, rejisetara le setaele -Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le TSELEGANYA/ di maleba le maikaelelo, setaele di maleba thata le setaele di maleba le setaele ga di maleba le setaele bomaleba jwa RUNA Maemo a a kwa godimo baamogedi le bokao ka maikaelelo, baamogedi le maikaelelo, baamogedi maikaelelo, baamogedi tsona bo kwa tlase le le bokao -Segalo, rejisetara maemo a a kwa godimo bokao le bokao maikaelelo, baamogedi - Puo ke ya maemo a le setaele tse di - Puo e e tlhololo, e e - Puo e nonofile le tlotlofoko - Puo e e maleba go le bokao motheo thata le maleba go itumedisang ka maemo a a e tlhamilwe ka tlhagisa bokao le - Puo ga e tlotlofoko e maikaelelo/ tlhaolegileng le tlotlofoko e e matsetseleko tlotlofoko e e tlhaloganyesege le lekanyeditswe thata (go ditlamorago le manontlhotlho ya maemo a a - Bogolo jwa yona ga bo na tlhotlheletsang tlhagiso tlotlofoko e nnye thata, na le tiriso ya dipuo tse bokao kwa godimo diphoso tsa tiriso ya puo le ya diteng mme e dira gore go nne melawana dingwe) -Tlhopho ya - Ga go na diphoso tsa tiriso - Diphoso tsa tiriso ya thata go tlhaloganya mafoko le - Diphoso tsa tiriso ya ya puo le melawana ka gotlhe puo le melawana ga di - Diphoso tsa tiriso ya puo le melawana di eta tlotlofoko kgoreletse bokao puo le melawana di di kgoreletsa bokao -Tiriso ya puo le thiba letsatsi melawana: 13 10 7 4 thutapuo, -Segalo, rejisetara le setaele -Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le matshwao a puiso di dirisitswe ka manontlhotlho setaele tse di siameng di setaele di siame ka setaele ga di maleba Maemo a a kwa tlase le mopeleto - Puo le tlotlofoko e e nonofile kakaretso le tiriso e e gotlhelele matsetseleko ka tlhotlheletso - Puo le tlotlofoko tse di lekanyeditsweng ya - Puo e e bokoa le 15 MADUO e e nonofileng mo bokaong ngokang e bile di nonofile malepa a tlhotlheletso tlotlofoko e e - Ga e na diphoso tsa tiriso ya ka kakaretso -Tiriso ya puo le lekanyeditsweng tota puo le melawana ka gotlhe - Diphoso tse di mmalwa tlotlofoko tse di mo - Diphoso tsa tiriso ya tsa tiriso ya puo le magareng, ka go tlhoka puo le melawana di melawana tsepamo dintsi e bile di kgoreletsa bokao - Diphoso tsa tiriso ya puo le melawana di dintsi KAGEGO 5 4 3 2 0–1 - Kago e e manontlhotlho ya - Kago e e latelanang ya - Kago ya dintlhana tse - Go na le dintlha - Dintlha tse di -Diponagalo tsa tatelano ya dintlhana tse di dintlhana tse di di maleba e bile di na le dingwe tsa kago tse di botlhokwa di a tlhaela e setlhangwa tlhaolegileng lomaganeng tlhaloganyo amogelesegang bile e tlhoka tlhaloganyo -Kago ya - Dipolelo le ditemana di - Dipolelo le ditemana di a - Dipolelo, ditemana tse - Dipolelo le ditemana di - Dipolelo le ditemana di ditemana le go bopilwe bontlentle latelana, di a farologana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse le go tlhangwa ga ipoeletsa. dipolelo 5 MADUO Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 4 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi ya go Tshwaya KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE - Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e - Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase - Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale le diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta -Tsibogelo le dikakanyo wa setlhangwa kitso e e tseneletseng ya wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa -Kokoanyo ya - Diteng le dikakanyo di dikakanyo gore go diponagalo tsa mofuta wa - Diteng le dikakanyo di - Diteng le dikakanyo ga - Ga go na tomagano ya lomagane, dintlha tse di rulaganngwe setlhangwa lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke diteng le dikakanyo e bile thadisitsweng sentle Maitlhomo, baamogedi, - Diteng le dikakanyo tse di utlwalang, dintlha dingwe dintlha tse di mmalwa tse ke dintlha di le mmalwa gape di tshegetsa diponagalo/melawana botlhale, tse di di tshegetsa setlhogo ka di tshegetsang setlhogo fela tse di tshegetsang le tiriso setlhogo ka thulaganyo e gamogileng, di lomagane e thulaganyo e e lekaneng ka thulaganyo e e setlhogo ka thulaganyo e e lolameng bile di tshegetsa setlhogo - Go na le tsepamo e e tlhaelang e sa tlhaloganyegeng/e MADUO 15 - E tsepame ga e a ka thulaganyo e e rileng mme kwalo e eta e - Ga e a tsepama ka se yo fapoga setlhogo manontlhotlho fapoga mo setlhogong gotlhe, mme kwalo e - Bokao jo bo -Sebopego se se - Tlhaloso ya maemo a a - Sebopego se se fapogile setlhogo kgoreletsegileng ka go lolameng ka diphoso tse kwa godimo e bile dintlha maleba ka kakaretso fela -Tiriso e e phatlaletseng fapoga setlhogo go go dinnye go na le go sa nepagale tsotlhe di maleba thata. ya melawana ya feteletseng go go rileng sebopego - Sebopego se se maleba - Ga go a dirisiwa gape se nepagetse melawana ya sebopego PUO, SETAELE LE 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 GO -Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le - Segalo, rejisetara le TSELEGANYA/RUNA setaele tse di maleba setaele tse di maleba setaele di maleba le setaele di fosagetse go setaele ga di tsamaisane thatathata le maitlhomo, thata le maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le le gonnye go maitlhomo, le maitlhomo, baamogedi -Segalo, rejisetara le baamogedi le tiriso baamogedi le tiriso tiriso baamogedi le tiriso le tiriso setaele, maitlhomo, - Tlotlofoko e maleba thata - Tlotlofoko e e siameng - Tlotlofoko e e lekaneng -Tlotlofoko e e - Tlotlofoko ga e maleba. baamogedi le tiriso e bile e bontsha kgolo tota - Go diphoso dingwe tsa lekanyeditsweng - E phephetha ka -Tlhopho ya mafoko le - Tiriso ya puo le - Tiriso ya puo le tiriso ya puo le melawana - Tiriso ya puo le diphoso tsa tiriso ya puo tlotlofoko melawana di nepagetse, di melawana di nepagetse fela melawana e e sa le melawana, e - Tiriso ya puo le agegile sentle ka kakaretso e bile di -Diphoso ga di lolamang ka diphoso tse tlhakatlhakane melawana (thutapuo) -Ga e na diphoso agegile sentle. kgoreletse bokao dintsi -Bokao bo kgoreletsegile -Matshwao a puiso le gotlhelele -Bogolo ga go na - Bokao bo kgoreletsegile tota mopeleto diphoso MADUO 10 Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Mokgwa wa go tshwaya tiro ya boitlhamedi: • Tlhamo ga e a tshwanela go tlhoka sesupo sa gore e buisitswe e bile e abetswe maduo jaaka go tshwanetse. • Maduo a a abetsweng tlhamo a tshwanetse gore a nne le sesupo sa gore a fitlheletswe jang. • Tlhamo ga e tshwane le tshobokanyo ka tekanyetso e e gagametseng ya mafoko, yona ke tiro ya boitlhamedi. • Fa tlhamo e elela ka boitlhamedi le go ngoka mmuisi, ga go a siama go tota mogopolo mo boleeleng jwa yona fela mme go itlhokomolosiwa diteng. Molawana o o tlhamaletseng ke go re: o Go se nne le dikotlhao tsa tlaleletso tse di newang gonne ruboriki e na le dikotlhao ka boyona. KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Fa nkabo ke itsitse … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele (go dumelesege) gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya letlha le nako ya tiragalo. • Tlhagiso ya se se diragetseng ka motsi oo. • Tlhagiso ya tiragalo e e tlisitseng kakanyo e. • Tlhagiso ya dintlha tse di tlisitseng boitumelo/bosula. • Tlhagiso ya maikutlo a a fitlheletsweng ka boitumelo/bosula joo. • Tlhagiso ya mogopolo o o tlisitsweng ke tiragalo ya letsatsi leo. • Tshobokanyo ya dintlha le go supa maikutlo a gagwe. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Se nkganang se nthola morwalo. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise ditiragalo tse di senolang bonnete jwa setlhogo se. • Tlhagiso ya se se ganang morwadi. • Tlhagiso ya bokete jwa morwalo o a neng a tlaa o rwala. • Tlhagiso ya maikutlo a gagwe morago ga go rolwa morwalo. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.3 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka ga mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Moletlo wa bofelo jwa ngwaga wa barutwana ba marematlou. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo. • Go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya letlha, nako, lefelo la moletlo le leina la sekolo. • Tlhagiso ya morulaganyi, tlhwatlhwa ya dipalangwa le moaparo wa letsatsi leo. • Tlhagiso ya banaleseabe botlhe ba moletlo oo. • Tlhagiso ya ditiragalo tsa letsatsi leo. • Tlhagiso ya maikutlo a barutwana ka ga letsatsi leo. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.4 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka nna mogasi wa tsa metshameko mo thelebišeneng … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng. • Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise se se mo gapileng maikutlo le go mo rotloetsa mabapi le tiro ya bogasi jwa metshameko. • A tlhagise ditlhokego tsa tiro ya bogasi. • A tlhagise gore a ka tlhabolola kgaso ya metshameko jang? Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya • A tlhagise ditlamorago tsa go nna mogasi wa setswerere. • A tlhagise gore tiro eo e ka ama jang botshelo jwa gagwe le ba ga bona. • A tlhagise gore a ka boloka tiro eo jang? • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le sengwe se setlhogo se buang ka ga sona, kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Sekao sa setlhogo: A dithutego ke tsona tse di ka tlisang botho le tlhabologo mo mothong? Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore. • Tlhamo e itshupe ka go lekalekana, e se tseye letlhakore. • E tlhagise matlhakore a mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe ka tshegetso le kgatelelo e kgolo. • E lebelele kemo ya botlhe fela mokwadi a itebelele ka dinako dingwe. • E dire gore go dumelanwe le mokwadi fela a se ineele bonolo. • Ngangisano e dire tlhaloganyo e e utlwalang. • Puo e nne e e tsosang maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. • Bokhutlo bo supe ntlhakemo ya mokwadi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise maikutlo a gagwe malebana le thutego, botho le tlhabologo. • A bapise maitsholo a batho ba ba nang le dithutego le ba ba se nang dithutego mabapi le botho le tlhabologo tsa bona. • A tlhagise ka moo go tlhoka thutego/go nna le thutego go ka bakang go tlhoka botho le go se tlhabologe mo setšhabeng ka gona. • A tlhagise maele a a ka neelwang batho ba ba se nang botho, ba sa tlhabologa mme ba na le dithutego/ba se na dithutego. • A supe maikutlo le ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.6 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme a nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Ngwana yo o golelang mo tikologong e e sa siamang o feleletsa a dira dilo tse di tswileng mo tseleng. Dumela kgotsa o ganetse. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. • Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tiriso ya puo. • Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise ntlhakemo ya gagwe le go e dibela ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise dikao tsa ditiro tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 1.7 Ela tlhoko: le 1.8 Tshedimosetso e e latelang e dirisiwe go tshwaya potso ya setshwantsho e bong, 1.7 le 1.8, e e ka nnang tlhamo ya kanelo, tlhaloso, maitlhomo kgotsa ngangisano. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo. • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetse go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi go tiisa kgang/tiragalo. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setshwantshong. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng go tswa mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise mabaka a a tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise ditlamorago tsa maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise thotloetso ya go tila kgotsa go tsweletsa se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng. • Dikakanyo/megopolo/maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka maemo a kgonego kgotsa a pakatlang. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhopetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise se se mo gapileng maikutlo ka se se diragalang mo setshwantshong. • A tlhagise gore a ka rotloetsa jang ba ba nang le kgatlhego tebang le se se mo setshwantshong. • A tlhagise mabaka a a ka tlholang ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise ditlamorago tse di tlholwang ke maemo a a tlhagelelang mo setshwantshong. • A tlhagise gore tiragalo e e mo setshwantshong e ka ama jang botshelo jwa gagwe, balelapa le morafe. • A tlhagise gore a ka dira eng go tila kgotsa go siamisa se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se se nyalanang le setshwantsho se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo a bo a tlhagise ntlhakemo ya gagwe le go e dibela ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise dikao tsa ditiro tse di supang le go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go efoga kgotsa go rotloetsa ntlhakemo ya gagwe mabapi le se se diragalang mo setshwantshong. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 MAIKAO(LOKWALOIKITSISO) LE LEKWALOPHELEGETSO Palogotlhe ya mafoko a maikao(lokwaloikitsiso) le lekwalophelegetso ke 180–200 diteng fela. MAIKAO(LOKWALOIKITSISO) Maikao/(lokwaloikitsiso) ke lokwalo le mokwadi a ipapatsang/ithekisang ka lona. Lo kwalelwa ditheo le mafapha a puso fa mong a batla tiro. Ke tshedimosetso e e kitlaneng e e maleba thata le mofuta wa tiro e e kopiwang. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa maikao(lokwaloikitsiso): • Lokwalo lo lo tlhagisa dintlha tse di tsepameng. • Lokwalo lo lo kwalwe ka tsela e e leng gore motho yo o sa go itseng a ka kgatlhega fela fa a buisa maikao a gago lekgetlho lwa ntlha. • Tlhagiso ya tshedimosetso e e lolameng, e tsepame mme e nne khutshwane. • Tshedimosetso ka mong e nne maleba le ditlhokego tsa tiro. • Supa bokgoni jwa boeteledipele le bokgoni jwa go dira le setlhopha le jwa go dira o le esi fa go kgonagala. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Motlhatlhojwa a neele tshedimosetso ka ga; maina, bong, letsatsi la botsalo, dinomoro tsa mogala, borutegi, bokgoni, maitemogelo a tiro jalojalo. • Tshedimosetso ka ga lekwalo la go kgweetsa. • Basupi ba le babedi. LEKWALOPHELEGETSO Lekwalophelegetso ke lekwalo la semmuso le le kwalelwang setheo sengwe se go diriwang kopo kwa go sona. Lekwalo le, ke tshobokanyo ya maikaelelo a mokwadi le kopo ya tiro e e phasaladitsweng. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalophelegetso: • Lekwalo le, le le khutshwane, le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang. • Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka tlhomamo (popego le setaele). • Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi. • Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng bo latelwe ke sefane le ditlhakaina tsa mokwadi. Le nne le dinomoro tsa mogala gore go ikgolaganngwe le mokopi. Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Diaterese tse pedi (ya mokwadi le moamogedi). • Setlhogo sa lekwalo se tlhagise tiro e e kopiwang • Ditumediso di kwalwe. • Kopo e tlhagisiwe ka botlalo le ka boikobo. • Tlhagiso ya kgatlhego ya gagwe mo tirong eo. • Thadiso ya ditlhokego tsa botlhokwa/bokgoni bo bo maleba le tiro eo. • A tlhagise tsholofetso ya boineelo jwa gagwe mo tirong eo. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. • Tlhagiso ya leina/ditlhakaina le sefane. • Dinomoro tsa mogala. [25] 2.2 IMEILE/LEKWALO LA MARANYANE Imeile ke mokgwa wa tlhaeletsano o o diriwang ka khomphutara le selefounu. E romelwa gongwe le gongwe ka nako nngwe le nngwe. E na le aterese ya yona e e tlhaolegileng, e e farologanang le aterese ya lekwalo. Palo ya mafoko a lona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa imeile/lekwalo la maranyane: Fa o kwala imeile/lekwalo la maranyane tlhokomela gore le arogantswe ka dikarolwana tse pedi tse di latelang: • Karolo ya A e akaretsa dintlha tse di latelang: o Go tswa go: Aterese ya imeile ya moromedi. o GO: Aterese ya imeile ya motho yo o kwalelwang. o BA BANGWE: Diaterese tsa batho ba molaetsa o o tshwanetseng go ba fitlhelela. Karolo e e dirisediwa gore motho yo o romeletsweng molaetsa, a itse le go lemoga batho ba bangwe ba ba amogetseng molaetsa. • Karolo ya B e akaretsa dintlha tse di latelang: o Ditumediso go mokwalelwa. o Molaetsa ka botlalo. o Ditumediso tsa taelo tse dintle tsa tlotlo. o Khutliso ka go kwala leina le sefane. o Lefelo le le bayang ditlankana tse di tshwaragantsweng. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Aterese ya imeile ya mokwadi le tsa baamogedi. • Aterese ya imeile ya tsala e e mo kopileng go kwala taletso. • Setlhogo sa imeile le ditumediso di kwalwe. • A tlhagise mabaka a a pateletsang taletso le go kopa thuso eo ka bonako. • A thadise ka botlalo se mongwe le mongwe a tshwanelang go se dira go atlegisa letsatsi leo. • A tlhagise ditumediso, tsa tlotlo tse di laelang mokwalelwa. • A tlhagise setlhogo sa ditlankana/ditokomane tse di mametleletsweng le molaetsa fa di le gona. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.3 ATHIKELE YA LOKWALODIKGANG Athikele ya lokwalodikgang ke karolwana ya lokwalodikgang e batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Palo ya mafoko a yona e nne 180-200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya lokwalodikgang: • Setlhogo se se bonalang go tsentswe le ditlhogwana tse di tlhaloganyegang sentle. • Tlhagiso ya leina la mokwadi kwa tshimologong ya athikele. • Tiriso ya puo ka mokgwa o o totileng motho. • Kgang e ngokele, mme e se latlhe dintlha tsa botlhokwa. • Tshimologo e nne ka dintlha tsa botlhokwa thata: mang, jang, leng, kae, goreng le go fitlhela kae. • Dintlha tse di tlhagisitsweng ka boripana le ka tsepamo. • Tlhaeletsano e nne ka mokgwa wa go sa latlhe mooko wa kgang mme e fitlhelela mmuisi. • Tshobokanyo e e tsepameng kwa ntle le go fitlha boammaaruri. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo e nne se se ngokang, se na le kgogedi. • A tlhagise leina la mokwadi wa athikele. • A sobokanye dintlha ka ga mathata a metšhini e e ntshang madi. • A tlhagise dipalopalo le dipegelo tsa dipatlisiso tse di dirilweng ka bonokwane jo bo diragalang fa batho ba ntsha madi kwa metšhining. • A tlhagise maikutlo ka ga ditiragalo tse di masisi tse batho ba itemogelang tsona kwa metšhining ya madi. • A rotloetse badirisi go nna malalaalaotswe pele ba ka ntsha madi. • A lemose badirisi go tlhokomela dikarata tsa bona fa ba le kwa metšhining. • A tsibose badirisi go se neele mongwe le mongwe karata le dinomoro tsa bona tsa sephiri go ba thusa go ntsha madi. • A gakolole batho ka ga nako e e maleba e ba ka ntshang madi ka yona mo metšhining. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 16 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.4 LENANEOTEMA LE METSOTSO YA KOPANO Lenaneotema ke kitsiso le kgobokanyo ka dintlhakgolo tse go tlileng go buiwa ka ga tsona mo kopanong e e rileng. Le thusa batlapitsong go itse se ba se bilediwang le gore ba tle pitsong ba ipaakantse ba rulagantse ditshwaelo tsa bona sentle. Metsotso ke phuthololo ya lenaneotema le le neng la romelelwa ditokololo tsa kopano. Metsotso e botlhokwa thata ka gonne e thusa go tshola le go boloka ditshwetso le dintlhakgolo tsa kopano. Palo ya mafoko a lenaneotema le metsotso ke 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lenaneotema le metsotso: • Kwala dintlha tsa kopano jaaka (leina la mokgatlho/setheo, lefelo, letlha le nako). • Lenaneotema le tlhagelela pele ga metsotso. • Rulaganya le go kwala dintlha tsa se se tlaa buiwang kwa kopanong. • Go tlhagisiwe dintlha tse di botlhokwa fela. • Metsotso e kwalwe ka bokhutshwane. • E nne le ditlhogwana tse di tlhomaganang go ya ka lenaneotema. • Ditlhagiso le diphetolelo tse di dirwang di tshwanetse go kwalwa jaaka ditshwetso. • Go kwalwa fela diphitlhelelo, dikatlanegiso le ditshwetso e seng dingangisano tsa ditokololo. • Metsotso e kwalwe ka pakapheti. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A tlhagise kitsiso ya pitso e e akaretsang letlha, lefelo, nako e kopano e tlileng go tshwarwa ka yona. • Thulaganyo ya dintlha tse go tlaa buiwang ka tsona kwa kopanong go ya ka botlhokwa jwa tsona. • A tseketletse/saene lenaneotema. • Mo metsotsong, a tlhagise setlhogo sa metsotso se se tsenyeletsang leina la setheo se a se direlang, letlha, nako le lefelo la kopano. • A tlhagise dintlha ka thebolo ya dipoelo tsa setheo. • A tlhagise dintlha tse di tšhotlhilweng kwa kopanong mabapi le dithulaganyo tsa go tsweletsa setheo pele. • A tlhagise se se solofetsweng go tswa go modiri mongwe le mongwe. • Tshobokanyo ya se se tshikintsweng le se go dumelanweng ka ga sona. • A tlhagise letlha la kopano e e latelang. • A supe fa modulasetulo le mokwaledi ba tlaa saenang/tseketletsang teng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 17 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.5 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta. Ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa ona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Palo ya mafoko ya ona ke 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano: • Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona. • Go nna le dibui di le pedi kgotsa go feta. • Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane. • Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. • Maina, maemo a tiro kana maikarabelo a loago a dibui a tlhagelele sentle. • Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e bontshe tshimologo, setlhoa le tharabololo. • Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo. • Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang. • Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo sa mmuisano se kwalwe. • Ditumediso le ikitsiso di kwalwe. • Mmuisano o tlhagise maikarabelo le tshegetso ya motsadi. • A mmuisano o tlhagise tse motsadi a di lemogileng fa a lekola tiro ya ngwana. • Mmuisano o bontshe botlhokwa jwa go tshegetsa ngwana mo dithutong tsa gagwe. • A mmuisano o thadise ditlamorago tsa go se tshegetse ngwana mo dithutong tsa gagwe. • Mmuisano o tlhagise didiriswa tse di farologaneng go ka thusa ngwana. • Mmuisano o tlhagise mekgwa le ditsela tsa go ithuta. • Puo e nne e e tlhamaletseng. • Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla

Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 18 DBE/Motsheganong/Seetebosigo 2024 SC/NSC – Kaedi Ya Go Tshwaya 2.6 TSA BOTSHELO JWA MOSWI Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso e e botlalo fela e le khutshwane ka ga botshelo jwa yo o tlhokafetseng. Palo ya mafoko e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tsa botshelo jwa moswi: • Setlhogo sa tsa botshelo jwa moswi. • Tlhagiso ya tshedimosetso e ntsi ka mo go ka kgonegang ka teng fela e nne maleba. • Tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang: leina la moswi (o ka tlhagisa leina le moswi a tlwaelegileng ka lona), letlha la matsalo, boemo jwa tsalo, batsadi, boagi, dithutego, tiro, seabe mo setšhabeng (fa go tlhokega), kemo ya nyalo (fa a nyetswe/a nyetse), bana fa ba le teng, sebakwa sa loso, ba a ba tlogelang kwa morago, kgangnyana e badiri le ba lelapa ba tlaa ikgopotsang moswi ka yona, leboko la thoriso la gaabo le mafoko a go robatsa moswi. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se nne le maina a moswi ka botlalo. • A tlhagise leina la moswi le gore o tshotswe leng, kwa kae. • A tlhagise maina a batsadi ba gagwe. • A tlhagise maemo a tsalo. • A tlhagise dikolo tse a di tseneng le ditiro. • A tlhagise maemo a nyalo le bana fa go tlhokega. • A tlhagise se se bakileng loso le letlha le a tlhokafetseng ka lona. • A tlhagise ba moswi a ba tlogelang le ba ba mo tsamaetseng pele fa ba le gona. • A tlhagise ka boripana dintlha dingwe ka maitemogelo a moswi a ba lelapa le ditsala ba ka mo ikgopotsang ka ona fa go tlhokega. • A tlhagise mafoko a go robatsa moswi ka kagiso. • A dirise puo ya phefofatso. • Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa fa go tlhokega. ELA TLHOKO: Motlhatlhojwa a kwale ka ga moswi e seng motshedi PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE: 100 Kwalololo e ileditswe