Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12201514 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC June Exam 2015, 14 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

Free to read online, no sign-up needed

Loading document…

Loading document…

NSC June Exam 2015

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com GRAAD 12 SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) 2015 MEMORANTAMO MADUO: 100 Memorantamo o, o na le ditsebe di le 14. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/2015 SCE – Memorantamo KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (50 Maduo) ELA TLHOKO: • Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A). • Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso. • Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso. • Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo Thulaganyo ya mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go dikakanyo tsa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa ipaakanyo -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo maitlhomo, matseno, mmele le mmele le bokhutlo baamogedi le bokhutlo bokao 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go 30 MADUO manontlhotlho mme e tlhamilweng ka itumedisang mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo Maemo a a kwa tlase tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele -Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e -E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/2015 SCE – Memorantamo RUBORIKI YA TLHATLHOBO TLHAMO YA PUO YA GAE [50 MADUO] (tswelelo) Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e RUNA tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di tlhaloganyesege Maemo a a kwa godimo maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara, Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo, maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya baamogedi le bokao ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne -Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya Tlhopho ya mafoko le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka -Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko Tiriso ya puo le maemo a a kwa godimo melawana, tiriso ya 13 10 7 4 Maemo a a kwa tlase matshwao a puiso, -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo thutapuo le tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e mopeleto segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng -Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele 15 MADUO le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e -E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota mopeleto malepa a tlhotlheletso -E tlhamilwe bontle 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo, ditemana tse di -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di setlhangwa -Dipolelo, ditemana di bopilwe -Dipolelo le ditemana, di bopilweng sentle fosagetse fosagetse bontlentle a latelana, di a -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka Kago ya ditemana le farologana tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo go tlhangwa ga dipolelo 5 MADUO SEELO SA MADUO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/2015 SCE – Memorantamo RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO SA PUO YA GAE [25 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo Kokoanyo ya dikakanyo gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng mme kwalo e kgoreletsegileng ka go gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng Maitlhomo, baamogedi, wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya diponagalo/melawana le -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo tiriso -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang MADUO 15 -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego setlhogo rileng go go tseneletseng -Sebopego se se maleba gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso -Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo Tlhopho ya mafoko tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile Matshwao a puiso le -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota mopeleto diphoso MADUO 10 SEELO SA MADUO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/2015 SCE – Memorantamo KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 MEFUTA YA DITLHAMO 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Lemphorwana la bojalwa ga le fofele kgakala. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • A kwale setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A anele ka ditlamorago tsa bojalwa. • A tlhagise poelomorago e e ka tlisiwang ke go rata bojalwa. • A tlhagise maikutlo a gagwe ka bojalwa. • Tshobokanyo ka ditiro tsa bojalwa. [50] 1.2 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Moletlo wa letsatsi la Ngwao Boswa. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/2015 SCE – Memorantamo • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise letsatsi le lefelo le moletlo o tshwaretsweng kwa go lona. • Tlhaloso ya mokgwa o moletlo o tshegeditsweng ka ona. • A tlhagise se se mo itumedisitseng/se sa mo itumedisang mo moletlong. • A tlhalose maikutlo a gagwe ka mofuta o wa moletlo mo bokhutlong jwa gagwe. • Bokhutlo jo bo lebeletsweng. [50] 1.3 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme a nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Makgotla a bomasepala a direla baagi ka botswapelo. Dumela kgotsa o ganetse tlhagiso e. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise ntlhakemo ya gagwe mme a e dibele ka bosupi jo bo rileng. • A tshegetse bosupi jwa gagwe ka dikao mo go leng maleba. • A akgole kgotsa a tlhagise keletso ya se se ka dirwang mo bokhutlong jwa gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/2015 SCE – Memorantamo 1.4 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Re ne re le mo phaposiborutelong fa go utlwala thoromo ya lefatshe … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhalose tiragalo gore mmuisi a tlhaloganye se se diragetseng. • A dirise dikutlo jaaka modumo le pono go senola tiragalo. • A tlhalose ka moo thoromo e amileng batho ka teng. • A tlhagise se se ileng sa dirwa morago ga tiragalo. • Tlhagiso ya maikutlo a gagwe ka motsi le tiragalo eo. [50] 1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mofuta o wa tlhamo o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa go nna kgatlhanong le sengwe se setlhogo se buang ka ga sona. Kemo ya mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong. Sekao sa setlhogo: Boleng jwa Letsatsi la Mandela mo Aforikaborwa. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore: • Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore e itshupe ka go lekalekana. • E tlhagise matlhakore a mabedi a a farologaneng a ngangisano e e rileng. • Popego e rulagane ka kelotlhoko le tlhomamo. • E lebelele kemo ya botlhe, fela mokwadi a itebelele ka dinako dingwe. • Puo e nne e e tsosang maikutlo. • Ngangisano e dire tlhaloganyo e e utlwalang. • Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/2015 SCE – Memorantamo Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • A tlhagise botlhokwa jwa letsatsi le. • A tlhagise matlhakore a mabedi ka kgang e. • A tlhagise dikemo tsa batho a sa lebale le ya gagwe. • A tlhalose maikutlo a gagwe gore go dirilwe eng go tlotla letsatsi le. • A tlhagise dintlha tsa gagwe ka mokgwa o o kgodisang. • A supe kemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] 1.6 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka nna mmalapa kgotsa rralapa … Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng. • Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhamo e tseye letlhakore. • Tlhamo e tlhagise maikutlo. • A tlhagise se se lebeletsweng go mmalapa kgotsa rralapa mabapi le: - Ditiro kgatlhanong le botsadi - Kgodiso ya bana - Tlamelo mo lapeng • Tshobokanyo ka maikarabelo a mmalapa le rralapa. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/2015 SCE – Memorantamo 1.7 1.7.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a tlhalosa tiragalo e e mo setshwantshong. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa tiragalo e e mo setshwantshong. • Setaele, puo le ditiragalo tse di itumedisang babuisi. • A supe bokgoni jwa boitshimololedi. • Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/2015 SCE – Memorantamo 1.7.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. Tlhamo ya ngangisano Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagisa letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo se a itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/2015 SCE – Memorantamo • A anele kgotsa a ngangisane ka tiragalo e e mo setshwantshong • Fa a anela a tlhagise ntlha e e rileng. • Fa a nganga a neye mefutafuta ya dingangisano le go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe. • Tlhopho le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Setaele, puo le ditiragalo tse di itumedisang babuisi, • A supe bokgoni jwa boitshimololedi, • Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/2015 SCE – Memorantamo KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang mongwe yo o amanang le ena ka tsela nngwe, tlhaeletsana ka ga sengwe jaaka tebogo, kopo, thotloetso, keleletso masego, jj. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko: • Lekwalo le, le le leele, ka lona motlhatlhojwa o buisana le balosika, ditsala le bangwe fela ba a ka neng a itsane nabo. • Go se ka ga nna le diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le. • Motlhatlhojwa a ka ya lolololo ka dikgang tse a batlang go di tlotla. • A kwale matseno a a ngokang mmuisi go buisa lekwalo le go supa motho yo a mo kwalelang. • Motlhatlhojwa a kwale aterese e le nngwe ya gagwe. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Aterese e nne nngwe, ya mokwadi. • Ditumediso di kwalwe. • Thadisa ditiragalo tsa letsatsi la moletlo. • Tlhalosa maikutlo a gago. • Bokhutlo e nne jo bo maleba jo bo solofetsweng. [25] 2.2 LEKWALO LA SEMMUSO Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng. Motlhatlhojwa o kopa maitshwarelo ka se a se boneng se diragala ka maitsholo a ditsala kwa dijong tsa maitseboa. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko: • Lekwalo le, le lekhutshwane. • Go se ka ga nna le diphoso tsa mofuta ofe mo lekwalong le. • Neelana ka tshedimosetso ya se o se kopang. • A kwale dinomoro tsa megala kwa a ka fitlhelelwang gona go neelana ka tshedimosetso e e ka tlhokegang. • Motlhatlhojwa a kwale diaterese di le pedi, ya gagwe le ya motho yo a mo kwalelang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo le ditumediso di kwalwe. • Go thadisiwe ka tshedimosetso ya maitsholo, lefelo, letlha le nako go kgontsha molaodimogolo go itse gore o kopa maitshwarelo a tiragalo efe. • Tlhagisa maikaelelo a go siamisa le gore o tlaa dira eng • Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/2015 SCE – Memorantamo 2.3 PUO Puo ke karolo ya botlhokwa ya go fatlhosana. E ka direlwa matšhwititšhwiti a batho kgotsa setlhotshwana se se rileng sa batho. Go ema setšhaba ka lefoko go farologana le go bua le setlhotshwana sa batho. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko: • Puo e tshwanetse go ngoka kgatlhego fa e simololwa. • Dintlha di tshwanetse go agiwa ka tolamo go tila go phatlhalala ga dintlha. • Mmui a tseye tsia bareetsi ba gagwe. • Dirisa dipolelo tse di khutshwane ka dikakanyo tse di bonolo, dirisa dikao tse di tlwaelegileng. • Lekalekanya kganetsano ka go neelana ka dikgonagalo tse di utlwalang. • Puo e e tlhagisiwang e nne le matseno, mmele le bokhutlo. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Matseno e nne a a ngokang. • Puo e akaretse matshwenyego a baagi ka matlakala. • Mmui a dirise dikao tse di tlwaelegileng. • Mmui a dirise puo e e gwetlhang le go tshegetsa bareetsi. • Puo e fe tlhagiso ya tharabololo. [25] 2.4 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa ka ga setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko: • Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona. • Go nna dibui di le pedi kgotsa go feta. • Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane. • Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. • Maina a dibui a tlhagelele sentle. • Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e bontshe tshimologo, setlhoa le tharabololo. • Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo. • Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang. • Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Mmuisano o tote kgang ya mogwebi. • Dikgang tsa mogwebi di supe matshwenyego. • Puo e nne e e tlhamaletseng. • Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/2015 SCE – Memorantamo 2.5 PEGELO Pegelo e kwalelwa setheo se se rileng, motlhatlhojwa o neelana ka diphitlhelelo le dikatlanegiso tsa se a neng a laetswe go se dira. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko: • Leina la sekolo, moromedi le moamogedi di tlhagisiwe. • Setlhogo sa pegelo se bolele ka botlalo gore go begwa ka ga eng. • E kwalwa ka pakapheti. • Motlhatlhojwa a tlhagise diphitlhelelo le dikatlanegiso. • Motlhatlhojwa a saene, a supe tiro kgotsa maemo a gagwe le letlha le a kwadileng pegelo ka lona. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo le ditumediso di kwalwe. • Motlhatlhojwa a bege ka dipuisano le ditshwetso tse di tshotsweng/tserweng kwa khonferenseng e e neng e le ka ga diritibatsi le tiriso ya tsona mo dikolong. • Tlhagisa diphitlhelelo tse di tlhagisitsweng kwa khonferenseng. • Neelana ka dikatlanegiso tsa gore go ka dirwang go fedisa tirisobotlhaswa ya diritibatsi. • Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25] 2.6 ATHIKELE YA LEKWALODIKGANG Athikele ya lekwalodikgang ke karolwana ya lekwalodikgang e batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko: • Neelana ka setlhogo se se bonalang sentle o bo o tsenye ditlhogwana tse di tlhaloganyegang sentle. • Simolola ka dintlha tse di botlhokwa thata: mang, jang, leng, kae, goreng le go fitlhelela kae. • Dintlha di tlhagisiwe ka boripana le ka tsepamo. • Mokwadi a leke go tlhaeletsana ka mokgwa wa go sa latlhe mooko wa kgang mme o fitlhelela mmuisi. • Sobokanya ka tsepamo kwa ntle le go fitlha boammaaruri. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Setlhogo e nne se se ngokang, se na le kgogedi. • Mo temaneng ya ntlha a sobokanye dilo tse di diragetseng. • A bolele gore ke mang yo o nyalang/nyalwang? Kae? Leng? Jang? • A tlhagise maikutlo a a neng a le teng. • A dirise mafoko a a ngokang kgatlhego. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE: 100 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all