Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
MOPHATO 12
SETSWANA PUO YA GAE (HL)
PAMPIRI YA BORARO (P3)
TLHAKOLE/MOPITLWE 2015
MEMORANTAMO
MADUO: 100
Memorantamo o, o na le ditsebe di le 15.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Skip to contentAll 2015 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)




Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo
Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 15 pages. Read online or download the free PDF.
Setswana Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · setswana. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2015
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 241.4 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC Supplementary Exam 2015
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)100 marks
Show all 12 questions
- Question 2.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.2Go reetsa le go bua (Listening and Speaking)25 marks
- Question 2.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 2.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (50 Maduo)
ELA TLHOKO:
• Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A).
• Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.
• Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa
godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.
• Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase.
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng
Maemo a a kwa godimo
kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele
(Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di
dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go
botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo
Thulaganyo ya mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go
dikakanyo tsa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa
ipaakanyo -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga
lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana
Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo
maitlhomo, matseno, mmele le mmele le bokhutlo
baamogedi le bokhutlo
bokao 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go
30 MADUO
Maemo a a kwa tlase
manontlhotlho mme e tlhamilweng ka itumedisang mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo
tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng
tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama
maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele
-Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa
e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e
-E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane
matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno,
tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo
matseno, mmele le
bokhutlo
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com
3 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
RUBORIKI YA TLHATLHOBO TLHAMO YA PUO YA GAE [50 MADUO] (tswelelo)
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela
matsetseleko
PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e
RUNA
Maemo a a kwa godimo
tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di tlhaloganyesege
maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara,
Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko
setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo
tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo,
maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya baamogedi le bokao
ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata
bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne
-Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya
Tlhopho ya mafoko le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka
-Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko
Tiriso ya puo le maemo a a kwa godimo
melawana, tiriso ya 13 10 7 4
Maemo a a kwa tlase
matshwao a puiso, -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo
thutapuo le tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e
mopeleto segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng
-Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele
15 MADUO le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e
-E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota
mopeleto malepa a tlhotlheletso
-E tlhamilwe bontle
5 4 3 2 0–1
KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa
setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela
Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo, ditemana tse di -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di
setlhangwa -Dipolelo, ditemana di bopilwe -Dipolelo, ditemana, di bopilweng sentle fosagetse fosagetse
bontlentle latelana, di a farologana -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka
Kago ya ditemana le tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo
go tlhangwa ga
dipolelo
5 MADUO
SEELO SA MADUO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO SE SELEELE SA PUOTLALELETSO YA NTLHA [25 MADUO]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go
SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya
se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta
Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa
botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo
Kokoanyo ya dikakanyo gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng mme kwalo e kgoreletsegileng ka go
gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go
ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng
Maitlhomo, baamogedi, wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya
diponagalo/melawana le -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo
tiriso -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa
lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang
MADUO 15 -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo
kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa
tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego
setlhogo rileng go go tseneletseng
-Sebopego se se maleba
gape se nepagetse
PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara,
setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di
Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le
setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le
baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso
-Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso
Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane
melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba
gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo
Tlhopho ya mafoko tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile
Matshwao a puiso le -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota
mopeleto diphoso
MADUO 10
SEELO SA MADUO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
KAROLO YA A: TLHAMO
MEFUTA YA DITLHAMO
POTSO 1
1. Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Thuto, senotlolo sa dikgoro tsa katlego.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka setlhogo se a se
filweng.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Motlhatlhojwa a supe dikao tsa katlego.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona.
• Tlhagiso ya se thuto e leng sona.
• Motlhatlhojwa a tlhalose gore thuto e nna senotlolo sa katlego jang.
• Motlhatlhojwa a supe dikao tsa katlego.
• A akgole ditiro tsa katlego
• A fe maele le dikakanyo tsa gore thuto e ka fitlhelelwa jang.
2. Tlhamo ya ngangisano.
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme o nganga
ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe.
Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng
go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le
lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka
leitlho la gagwe.
Sekao sa setlhogo: Tlhaelo ya ditirelo ke tlhobaboroko mo nageng ya
Aforikaborwa.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya ngangisano:
• Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
boitshimololedi.
• A tlhagise dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a
tlhalose se.
• Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwe ka
kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa
puo le dithekeniki tsa tirisopuo.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
• Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
• Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e
tlhagisitsweng.
• Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona.
• Tlhamo e tseye letlhakore.
• Motlhatlhojwa a tlhagise ditirelo tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe
KGOTSA tse di leng kgatlhanong.
• Bokhutlo bo tlhagise keletso ya se se ka diriwang.
3. Tlhamo ya maitlhomo
Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa
maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a
eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a
gagwe.
Sekao sa setlhogo: Fa nka bo re tlhaa ...
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya maitlhomo:
• Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore.
• Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa.
• Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go
bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako
e e fetileng.
• Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le
maitemogelo.
• Tlhamo e kwalwe ka pakatlang.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona.
• A motlhatlhojwa a phutolole setlhogo.
• A tlhagise maitlhomo a gagwe ka se a buang ka sona
• A fe dikao tsa seo a buang ka sona fa go tlhokagala.
• A tlhomamise gore bokhutlo e nne bo bo kgotsofatsang.
4. Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Dipuo tse di bosula di mphetotse motho.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya dikao tsa dipuo tse di ka nnang bosula.
• Dirisa dintlha tsa tlhaloso mo go tlhokagalang.
• Seabe sa dipuo mo botshelong ka kakaretso.
5. Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a
dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa
thulano a sa tseye letlhakore.
Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe mme go na le tekatekanyo
ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile
di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo.
Sekao sa setlhogo: Gompieno maemo kwa ditirong ke a botlhe.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:
• Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
boitshimololedi.
• A fe mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme
a tlhalose se.
• Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwa
ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa
puo le dithekeniki tsa tirisopuo.
• Tlhagisa dikakanyo sentle e bile o di tshegetse.
• Dira gore go dumelanwe le wena gape o se ineele bonolo.
• Puo e tsose maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
• Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya
botlhe.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
• Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang.
• Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e
tlhagisitsweng.
• Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya maemo a a farologaneng kwa ditirong.
• Maikarabelo a maemo le gore a ama jang matshelo a batho.
• Maitsholo mo maemong a a farologaneng.
• Bokhutlo bo supe kemo ya motlhatlhojwa.
6. Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
• Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.
Se se lebeletsweng mo go batlhatlhojwa:
• Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo.
• Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo.
• Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge.
• Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang.
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o
wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Motlhatlhojwa a tlhagise le go tlhalosa ditiro tse di amanang le se se
tlhagelelang mo setshwantshong.
• A dirise puo ya botshwantshi ka boitshimololedi.
• Bokhutlo bo ngoke babuisi le go kgatlhegela ditiro tsa se a se
tlhagisitseng.
7. Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe
• Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.
Se se lebeletsweng mo go batlhatlhojwa:
• Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo.
• Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo.
• Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge.
• Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o
wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo.
• Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo.
• Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge.
• Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang.
8. Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme di supe se se
diragetseng.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
• Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o
wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo.
• Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo.
• Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge.
• Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO
POTSO 2
2.1 LEKWALO LA BOTSALANO
Lekwalo la botsalano ke lekwalo le le kwalelwang motho yo o rileng, e ka nna
wa losika le tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa,
keleletsomasego, jalojalo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
botsalano:
• Lekwalo le, le lekhutshwane, a neele dintlhakgolo ka se a buang ka ga
sona.
• A supe maikutlo a gagwe fela a se ke a teba thata.
• A se ka a nna le diphoso tsa mofuta ofe.
• A fe tshedimosetso ya se a se buang ka sona.
• A kwale aterese ya mokwadi fela.
Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:
Aterese e nne nngwe, ya mokwadi.
• Ditumediso di kwalwe.
• Tlhagisa kgogakgogano e e diragetseng kwa patlong.
• Kopo ya go tsereganya e tlhagelele ka botlalo.
• Tlhalosa maikutlo a gago.
• Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.
2.2 MMUISANO
Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi
kgotsa go feta ba aroganya dikakanyo kgotsa ba buisana ka setlhogo sengwe
se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa
gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano:
• Setlhogo se supe gore mmuisano ke ka ga eng.
• Kagego e nne ya mokgwa o terama e kwalwang ka ona.
• Maina a dibui a tshwanetse go tlhagelela sentle.
• Dipolelo tsa dibui di nne di dikhutshwane.
• Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Motlhatlhojwa a tlhagise setlhogo sa mmuisano.
• Diteng tsa setlhangwa di se ka tsa fapoga setlhogo.
• Maina a ditlhopha tse di gaisanang a tlhagisiwe.
• Kgang e bontshe setlhoa le tharabololo.
• Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo.
• Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se
buiwang
• Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano.
• Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
2.3 ATHIKELE YA MAKASINE
Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang
dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya
makasine:
• Kgang e neelwa setlhogo se se itlhalosang e bile se gogela.
• Motlhatlhojwa o na le kgololosego ya bobegadikgang.
• O patelesega gore kgang ya gagwe e ngokele, mme e sa nyeletse
bonnete jwa kgang.
• Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e araba dipotso
Kae? Mang? Leng? Jang?
• Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e tlhagisa dilo tse
di tlhokegang gore mmele o itekanele.
• Leina la mmegadikgang le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Naya athikele setlhogo se se maleba.
• Setlhogo se se filweng se nne le kgogedi.
• Tlhalosa gore boitekanelo ke eng.
• Tlhagisa mefuta ya dijo tse di siametseng go aga mmele o o
itekanetseng.
• Tlhagisa mekgwa e e farologaneng ya go ikatisa.
• Rotloetsa batho go tshela botshelo jo bo itekanetseng.
2.4 LEKWALO LA SEMMUSO GO BA KGATISO
Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng,
mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa
mongwe mo setheong seo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
semmuso:
• Lekwalo le, le le khutshwane, o neela dintlhakgolo ka se o se batlang
kgotsa o se kopang.
• Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.
• Neelana ka tshedimosetso ya se o batlang go ba lemogisa sona.
• Kwala dinomoro tsa mogala kwa o ka fitlhelwang gona.
• Kwala diaterese di le pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.
Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:
• Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.
• Ba tlhagise maikutlo a bona tebang le ditshwantsho tse di sa itumediseng
le puo e e fosagetseng gore di ama jang matshelo a bona jaaka bagolo le
thuto e e maswe e bana ba ka e kgatlhegelang.
• Ba neele dikao ka go neelana ka lesedi la setshwantsho le puo e e
fosagetseng.
• Ba phefofatse puo ya bona fa ba neela dikao.
• Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
2.5 PEGELO
Pegelo ke tlhaloso e e rulagantsweng ya ditiro kgotsa ditiragalo, maitemogelo
le diphitlhelelo tsa motlhatlhojwa. Pegelo e neelana ka kitsiso go tloga go
lephata lengwe go ya go le lengwe. E thusa go boloka molaetsa kgotsa
tiragalo nngwe ya botlhokwa mo setheong.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo:
• Setlhogo sa pegelo se bolela sentle gore e ka ga eng.
• Motho yo o tshwanetseng go amogela pegelo o tlhagisitswe.
• E kwadilwe ka pakapheti.
• Dintlha tsa botlhokwa di totobaditswe.
• Ditlhogwana di kwadilwe ka ditlhaka tse dikgolo.
• Ditlhogwana di neilwe dinomoro gore di fitlhelelwe bonolo.
• Motlhatlhojwa o kwadile mosaeno le letlha le a kwadileng ka lona.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Tlhagisa setlhogo le letlha la pegelo.
• E tswa go mang mme e ya go mang.
• Tlhagisa leina la mogobadi le nako e tiragalo e diragetseng ka yona.
• Dintlha go tlhalosa se se diragetseng di tlhagisiwe sentle mo temaneng ya
ntlha.
• Lefelo le nako di tlhagisiwe.
• Dikgato tse di tserweng morago ga kgobalo.
• Dikatlenegiso di tlhagisiwe.
• Tshaeno le letlha ka mokwaledi wa baithuti.
2.6 TSA BOTSHELO JWA MOSWI
Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso ka botlalo fela e le khutshwane ka
ga botshelo jwa yo o tlhokafetseng.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tsa botshelo
jwa moswi:
• Neelana ka tshedimosetso e ntsi ka moo o ka kgonang ka teng fela e nne
maleba.
• Tlhagisa tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang:
Leina la moswi, letlha la matsalo, boemo jwa tsalo, batsadi, boagi,
dithutego, tiro, seabe mo setšhabeng (fa go tlhokega), kemo ya nyalo (fa
a nyetswe), sebakwa sa loso.
• Phefofatso e dirisiwe mo go ka kgonegang.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Leina la moswi le batsadi ba gagwe.
• O tshotswe leng kwa kae?
• Dikolo tse a di tseneng le ditiro mo setšhabeng.
• Maemo a nyalo le bana.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015
NSC – Memorantamo
• Tlhagisa le letlha le a tlhokafetseng ka lona le se se bakileng loso.
• Tlhagisa ka boripana dintlha dingwe ka maitemogelo a moswi a ba lelapa
le ditsala ba ka mo ikgopotsang ka sona.
• Mafoko a go robatsa moswi ka kagiso.
• Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa fa go tlhokega.
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50
PALOGOTLHE: 100
Kwalololo e ileditswe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2015 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo
More from Grade 12 Setswana HL

Annual teaching plan
Gr 12 Setswana HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)
Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper