Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12201515 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 15 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC Supplementary Exam 2015

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) TLHAKOLE/MOPITLWE 2015 MEMORANTAMO MADUO: 100 Memorantamo o, o na le ditsebe di le 15. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (50 Maduo) ELA TLHOKO: • Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A). • Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso. • Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso. • Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo Thulaganyo ya mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go dikakanyo tsa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa ipaakanyo -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo maitlhomo, matseno, mmele le mmele le bokhutlo baamogedi le bokhutlo bokao 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go 30 MADUO Maemo a a kwa tlase manontlhotlho mme e tlhamilweng ka itumedisang mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele -Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e -E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo RUBORIKI YA TLHATLHOBO TLHAMO YA PUO YA GAE [50 MADUO] (tswelelo) Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e RUNA Maemo a a kwa godimo tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di tlhaloganyesege maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara, Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo, maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya baamogedi le bokao ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne -Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya Tlhopho ya mafoko le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka -Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko Tiriso ya puo le maemo a a kwa godimo melawana, tiriso ya 13 10 7 4 Maemo a a kwa tlase matshwao a puiso, -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo thutapuo le tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e mopeleto segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng -Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele 15 MADUO le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e -E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota mopeleto malepa a tlhotlheletso -E tlhamilwe bontle 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo, ditemana tse di -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di setlhangwa -Dipolelo, ditemana di bopilwe -Dipolelo, ditemana, di bopilweng sentle fosagetse fosagetse bontlentle latelana, di a farologana -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka Kago ya ditemana le tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo go tlhangwa ga dipolelo 5 MADUO SEELO SA MADUO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO SE SELEELE SA PUOTLALELETSO YA NTLHA [25 MADUO] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo Kokoanyo ya dikakanyo gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng mme kwalo e kgoreletsegileng ka go gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng Maitlhomo, baamogedi, wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya diponagalo/melawana le -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo tiriso -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang MADUO 15 -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego setlhogo rileng go go tseneletseng -Sebopego se se maleba gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso -Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo Tlhopho ya mafoko tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile Matshwao a puiso le -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota mopeleto diphoso MADUO 10 SEELO SA MADUO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: TLHAMO MEFUTA YA DITLHAMO POTSO 1 1. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Thuto, senotlolo sa dikgoro tsa katlego. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka setlhogo se a se filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Motlhatlhojwa a supe dikao tsa katlego. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona. • Tlhagiso ya se thuto e leng sona. • Motlhatlhojwa a tlhalose gore thuto e nna senotlolo sa katlego jang. • Motlhatlhojwa a supe dikao tsa katlego. • A akgole ditiro tsa katlego • A fe maele le dikakanyo tsa gore thuto e ka fitlhelelwa jang. 2. Tlhamo ya ngangisano. Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Tlhaelo ya ditirelo ke tlhobaboroko mo nageng ya Aforikaborwa. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A tlhagise dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo • Puo e dirisiwe ka maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona. • Tlhamo e tseye letlhakore. • Motlhatlhojwa a tlhagise ditirelo tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe KGOTSA tse di leng kgatlhanong. • Bokhutlo bo tlhagise keletso ya se se ka diriwang. 3. Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka bo re tlhaa ... Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore. • Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako e e fetileng. • Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka pakatlang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona. • A motlhatlhojwa a phutolole setlhogo. • A tlhagise maitlhomo a gagwe ka se a buang ka sona • A fe dikao tsa seo a buang ka sona fa go tlhokagala. • A tlhomamise gore bokhutlo e nne bo bo kgotsofatsang. 4. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Dipuo tse di bosula di mphetotse motho. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya dikao tsa dipuo tse di ka nnang bosula. • Dirisa dintlha tsa tlhaloso mo go tlhokagalang. • Seabe sa dipuo mo botshelong ka kakaretso. 5. Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe mme go na le tekatekanyo ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo. Sekao sa setlhogo: Gompieno maemo kwa ditirong ke a botlhe. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A fe mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Tlhagisa dikakanyo sentle e bile o di tshegetse. • Dira gore go dumelanwe le wena gape o se ineele bonolo. • Puo e tsose maikutlo mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya botlhe. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo • Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Tlhagiso ya maemo a a farologaneng kwa ditirong. • Maikarabelo a maemo le gore a ama jang matshelo a batho. • Maitsholo mo maemong a a farologaneng. • Bokhutlo bo supe kemo ya motlhatlhojwa. 6. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. Se se lebeletsweng mo go batlhatlhojwa: • Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo. • Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo. • Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge. • Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala setlhogo se o itlhophetseng sona. • Tlhaloso ya setlhogo. • Motlhatlhojwa a tlhagise le go tlhalosa ditiro tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • A dirise puo ya botshwantshi ka boitshimololedi. • Bokhutlo bo ngoke babuisi le go kgatlhegela ditiro tsa se a se tlhagisitseng. 7. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe • Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. Se se lebeletsweng mo go batlhatlhojwa: • Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo. • Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo. • Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge. • Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo. • Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo. • Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge. • Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang. 8. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme di supe se se diragetseng. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo, kutlo, go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Motlhatlhojwa a fe tlhamo ya gagwe setlhogo. • Matseno e nne a a ngokang mme a itsise setlhogo. • Ditiragalo tsa tlhamo di tsamaelane le setshwantsho mme di se fapoge. • Kanelo e tlhagise ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang le jo bo itumedisang. PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke lekwalo le le kwalelwang motho yo o rileng, e ka nna wa losika le tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, keleletsomasego, jalojalo. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano: • Lekwalo le, le lekhutshwane, a neele dintlhakgolo ka se a buang ka ga sona. • A supe maikutlo a gagwe fela a se ke a teba thata. • A se ka a nna le diphoso tsa mofuta ofe. • A fe tshedimosetso ya se a se buang ka sona. • A kwale aterese ya mokwadi fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng: Aterese e nne nngwe, ya mokwadi. • Ditumediso di kwalwe. • Tlhagisa kgogakgogano e e diragetseng kwa patlong. • Kopo ya go tsereganya e tlhagelele ka botlalo. • Tlhalosa maikutlo a gago. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. 2.2 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta ba aroganya dikakanyo kgotsa ba buisana ka setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano: • Setlhogo se supe gore mmuisano ke ka ga eng. • Kagego e nne ya mokgwa o terama e kwalwang ka ona. • Maina a dibui a tshwanetse go tlhagelela sentle. • Dipolelo tsa dibui di nne di dikhutshwane. • Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Motlhatlhojwa a tlhagise setlhogo sa mmuisano. • Diteng tsa setlhangwa di se ka tsa fapoga setlhogo. • Maina a ditlhopha tse di gaisanang a tlhagisiwe. • Kgang e bontshe setlhoa le tharabololo. • Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo. • Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang • Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo 2.3 ATHIKELE YA MAKASINE Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya makasine: • Kgang e neelwa setlhogo se se itlhalosang e bile se gogela. • Motlhatlhojwa o na le kgololosego ya bobegadikgang. • O patelesega gore kgang ya gagwe e ngokele, mme e sa nyeletse bonnete jwa kgang. • Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e araba dipotso Kae? Mang? Leng? Jang? • Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e tlhagisa dilo tse di tlhokegang gore mmele o itekanele. • Leina la mmegadikgang le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Naya athikele setlhogo se se maleba. • Setlhogo se se filweng se nne le kgogedi. • Tlhalosa gore boitekanelo ke eng. • Tlhagisa mefuta ya dijo tse di siametseng go aga mmele o o itekanetseng. • Tlhagisa mekgwa e e farologaneng ya go ikatisa. • Rotloetsa batho go tshela botshelo jo bo itekanetseng. 2.4 LEKWALO LA SEMMUSO GO BA KGATISO Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng, mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa mongwe mo setheong seo. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la semmuso: • Lekwalo le, le le khutshwane, o neela dintlhakgolo ka se o se batlang kgotsa o se kopang. • Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe. • Neelana ka tshedimosetso ya se o batlang go ba lemogisa sona. • Kwala dinomoro tsa mogala kwa o ka fitlhelwang gona. • Kwala diaterese di le pedi, ya mokwadi le ya moamogedi. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng: • Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe. • Ba tlhagise maikutlo a bona tebang le ditshwantsho tse di sa itumediseng le puo e e fosagetseng gore di ama jang matshelo a bona jaaka bagolo le thuto e e maswe e bana ba ka e kgatlhegelang. • Ba neele dikao ka go neelana ka lesedi la setshwantsho le puo e e fosagetseng. • Ba phefofatse puo ya bona fa ba neela dikao. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo 2.5 PEGELO Pegelo ke tlhaloso e e rulagantsweng ya ditiro kgotsa ditiragalo, maitemogelo le diphitlhelelo tsa motlhatlhojwa. Pegelo e neelana ka kitsiso go tloga go lephata lengwe go ya go le lengwe. E thusa go boloka molaetsa kgotsa tiragalo nngwe ya botlhokwa mo setheong. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo: • Setlhogo sa pegelo se bolela sentle gore e ka ga eng. • Motho yo o tshwanetseng go amogela pegelo o tlhagisitswe. • E kwadilwe ka pakapheti. • Dintlha tsa botlhokwa di totobaditswe. • Ditlhogwana di kwadilwe ka ditlhaka tse dikgolo. • Ditlhogwana di neilwe dinomoro gore di fitlhelelwe bonolo. • Motlhatlhojwa o kwadile mosaeno le letlha le a kwadileng ka lona. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Tlhagisa setlhogo le letlha la pegelo. • E tswa go mang mme e ya go mang. • Tlhagisa leina la mogobadi le nako e tiragalo e diragetseng ka yona. • Dintlha go tlhalosa se se diragetseng di tlhagisiwe sentle mo temaneng ya ntlha. • Lefelo le nako di tlhagisiwe. • Dikgato tse di tserweng morago ga kgobalo. • Dikatlenegiso di tlhagisiwe. • Tshaeno le letlha ka mokwaledi wa baithuti. 2.6 TSA BOTSHELO JWA MOSWI Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso ka botlalo fela e le khutshwane ka ga botshelo jwa yo o tlhokafetseng. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tsa botshelo jwa moswi: • Neelana ka tshedimosetso e ntsi ka moo o ka kgonang ka teng fela e nne maleba. • Tlhagisa tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang: Leina la moswi, letlha la matsalo, boemo jwa tsalo, batsadi, boagi, dithutego, tiro, seabe mo setšhabeng (fa go tlhokega), kemo ya nyalo (fa a nyetswe), sebakwa sa loso. • Phefofatso e dirisiwe mo go ka kgonegang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Leina la moswi le batsadi ba gagwe. • O tshotswe leng kwa kae? • Dikolo tse a di tseneng le ditiro mo setšhabeng. • Maemo a nyalo le bana. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2015 NSC – Memorantamo • Tlhagisa le letlha le a tlhokafetseng ka lona le se se bakileng loso. • Tlhagisa ka boripana dintlha dingwe ka maitemogelo a moswi a ba lelapa le ditsala ba ka mo ikgopotsang ka sona. • Mafoko a go robatsa moswi ka kagiso. • Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa fa go tlhokega. PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE: 100 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all