Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
MOPHATO 12
SETSWANA PUO YA GAE (HL)
PAMPIRI YA BORARO (P3)
TLHAKOLE/MOPITLWE 2016
MEMORANTAMO
MADUO: 100
Memorantamo o, o na le ditsebe di le 15.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Skip to contentAll 2016 papers 





View all
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)




Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo
Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 15 pages. Read online or download the free PDF.
Setswana Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · setswana. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC Supplementary Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 312.0 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC Supplementary Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6Go bala le go lebelela (Reading and Viewing — non-literary)150 marks
Show all 12 questions
- Question 2.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.2Popego ya puo le melawana (Language Structures and Conventions)25 marks
- Question 2.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.4Go reetsa le go bua (Listening and Speaking)25 marks
- Question 2.5Go reetsa le go bua (Listening and Speaking)
- Question 2.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (50 Maduo)
ELA TLHOKO:
• Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A).
• Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.
• Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa
godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.
• Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase.
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng
Maemo a a kwa godimo
kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele
(Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di
dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go
botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo
Thulaganyo ya mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go
dikakanyo tsa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa
ipaakanyo -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga
lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana
Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo
maitlhomo, matseno, mmele le mmele le bokhutlo
baamogedi le bokhutlo
bokao 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go
30 MADUO manontlhotlho, mme e tlhamilweng ka itumedisang, mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo
Maemo a a kwa tlase
tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng
tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama
maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele
-Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa
e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e
-E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane
matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno,
tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo
matseno, mmele le
bokhutlo
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
RUBORIKI YA TLHATLHOBO TLHAMO YA PUO YA GAE [50 MADUO] (tswelelo)
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela
matsetseleko
PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e
RUNA tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di tlhaloganyesege
Maemo a a kwa godimo
maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara,
Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko
setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo
tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo,
maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya baamogedi le bokao
ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata,
bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne
-Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya
Tlhopho ya mafoko le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka
-Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko
Tiriso ya puo le maemo a a kwa godimo
melawana, tiriso ya 13 10 7 4
Maemo a a kwa tlase
matshwao a puiso, -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo
thutapuo le tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e
mopeleto segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng
-Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele
15 MADUO le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e
-E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota
mopeleto malepa a tlhotlheletso
-E tlhamilwe bontle
5 4 3 2 0–1
KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa
setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela
Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo le ditemana tse -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di
setlhangwa -Dipolelo le ditemana di bopilwe -Dipolelo le ditemana di di bopilweng sentle fosagetse fosagetse
bontlentle a latelana, di a -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka
Kago ya ditemana le farologana tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo
go tlhangwa ga
dipolelo
5 MADUO
SEELO SA MADUO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO PUO YA GAE [25 MADUO]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go
SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya
se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta
Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa
botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo
Kokoanyo ya dikakanyo gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng, mme kwalo e kgoreletsegileng ka go
gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go
ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng
Maitlhomo, baamogedi, wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya
diponagalo/melawana le -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo
tiriso -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa
lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang
MADUO 15 -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo
kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa
tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego
setlhogo rileng go go tseneletseng
-Sebopego se se maleba
gape se nepagetse
PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara,
setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di
Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le
setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le
baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso
-Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso
Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane
melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba
gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo
Tlhopho ya mafoko tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile
Matshwao a puiso le -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota
mopeleto diphoso
MADUO 10
SEELO SA MADUO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
1.1 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Letsatsi le bo seleng bo se na mahube.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe
• Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a tlhalosa.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya ditiragalo tsa letsatsi le bo seleng bo se na mahube. [50]
1.2 Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Ke ne ke ithaya ke re nako e santse e le teng …
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko a a
filweng.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o
wa tlhamo sentle.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhagiso ya se se diregileng fa nako e ntse e tsamaya.
• Kakaretso ya dipoelo tsa go tsamaya ga nako. [50]
1.3 Tlhamo ya ngangisano
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme a nganga
ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe.
Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng
go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le
lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka
leitlho la gagwe.
Sekao sa setlhogo: Kgololosego boipelo jwa Maaforikaborwa.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya ngangisano:
• Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
boitshimololedi.
• A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe,
mme a tlhalose se.
• Tlhamo e tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwa
ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa
puo le dithekeniki tsa tirisopuo.
• Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
• Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumelana le tse di
tlhagisitsweng. Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhaloso ya kgololosego.
• Tlhaloso ya se Maaforikaborwa a ipelang ka sona.
• Go tsaya letlhakore.
• Tlhagiso ya ntlhakemo ya motlhatlhojwa ka setlhogo.
• Tlhagiso ya dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya
motlhatlhojwa.
• Tshobokanyo e e senolang ntlhakemo ya motlhatlhojwa. [50]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
1.4 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore
Mofuta o wa tlhamo, o tlhagisa ngangisano e e lekalekanang go emela kgotsa
go nna kgatlhanong le sengwe se setlhogo se buang ka ga sona, kemo ya
mokwadi e tlhagisiwa fela kwa bokhutlong.
Sekao sa setlhogo: Rata segaeno, o se tlhoe sa ba bangwe.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:
• Tlhamo e itshupe ka go lekalekana
• E tlhagise matlhakore a mabedi a a farologaneng a ngangisano e e
rileng.
• E lebelele kemo ya botlhe, fela mokwadi a itebelele ka dinako dingwe
• Puo e nne e e tsosang maikutlo.
• Ngangisano e dire tlhaloganyo e e utlwalang
• Bokhutlo bo supe kemo ya mokwadi.
• Ya maitlhomo e tseye letlhakore.
• Maikutlo a nne le seabe sa botlhokwa.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya dintlha tsa botlhokwa ka ga go rata segaabo le go sa tlhoe sa
ba bangwe.
• Kamano ya dintlha tsa segaabo le gore se ama jang tsa batho ba bangwe.
• Tshobokanyo ya dintlha. [50]
1.5 Tlhamo ya maitlhomo
Mo mofuteng o wa tlhamo motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa
maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a
eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a
gagwe.
Sekao sa setlhogo: Go ithuta le go rutiwa ka puo ya ga mme go ka
ungwela barutwana molemo.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya maitlhomo:
• Tlhamo ya maitlhomo e tseye letlhakore.
• Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa.
• Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go
bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa a nako
e e fetileng.
• Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le
maitemogelo.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya tiriso le go tlhaloganyega ga puo ya ga mme.
• Tlhagiso ya tsamaiso ya go ithuta le go rutiwa ka puo ya ga mme go
lebeletsweng:
- dirutwa tse di farologaneng
- go falola ga barutwana
- barutabana ba dirutwa
- dithusathuto
- dithuto tse dikgolwane
• Motlhatlhojwa a ka tlhagisa kemo ya gagwe jaaka morutwana. [50]
1.6 1.6.1 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe
• Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
tlhalosa.
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka
mafoko a tlhalosa ditiragalo tse di mo setshwantshong.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a
bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go
tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo
setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya dintlha ka ga metshameko e e tlhagelelang mo
setshwantshong.
• Tlhaloso ya gore metshameko e e ka nna mosola jang.
• Thotloetso go barutwana le baagi ka kakaretso go tsenela
metshameko le go e ema nokeng. [50]
1.6.2 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe
• Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
tlhalosa.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko
a tlhalosa ditiragalo tse di mo setshwantshong.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a
bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go
tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo
setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya dintlha ka ga tiragalo e e tlhagelelang mo
setshwantshong.
• Thotloetso go baagi go efoga se se mo setshwantshong. [50]
1.6.3 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe.
• Go tshwanetswe ga elwa tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
tlhalosa.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko
a a a filweng.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a
bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go
tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo
setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo se a itlhophetseng sona.
• Tlhaloso ya setlhogo.
• Tlhagiso ya dintlha ka ga tiragalo e e tlhagelelang mo
setshwantshong.
• Thotloetso go baagi go efoga se se mo setshwantshong. [50]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO
POTSO 2
2.1 LEKWALO LA BOTSALANO
Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang mongwe yo o amanang le ena ka
tsela nngwe, o tlhaeletsana ka ga sengwe jaaka go tebogo, kopo, tlhotloetso,
keleletsomasego, jalojalo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
botsalano:
• Lekwalo le, le le khutshwane, o neela dintlhakgolo ka se o buang ka ga
sona.
• A supe maikutlo a gagwe fela a se ka a teba thata.
• A se ka a nna le diphoso tsa mofuta ofe.
• A fe tshedimosetso ya se a buang ka ga sona.
• Go kwalwe aterese ya mokwadi fela.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Aterese e le nngwe ya mokwadi
• Ditumediso.
• Thadiso ya maemo a lelapa la kwa gaabo ngwana yo.
• Tlhagiso ya botlhale jwa gagwe kwa sekolong le ponelopele e a ka
tswang a na le yona ka ena. A ka tlhagisa dipholo tsa gagwe.
• Mabaka a a tshegeditseng kopo. [25]
2.2 PUO E E SA TLHOMAMANG
Puo ke karolo ya botlhokwa ya go fatlhosana. E ka direlwa matšhwititšhwiti a
batho kgotsa setlhopha se se rileng sa batho. Go ema setšhaba ka lefoko go
farologana le go ema setlhotšhwana sa batho.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo e e sa
tlhomamang:
• Puo e tshwanetse go ngoka setlhopha sa batho fa e simololwa.
• Dintlha di tshwanetse go agiwa ka tolamo go tila go phatlhalala ga
dintlha.
• Mmui a tseye tsia bareetsi ba gagwe.
• Dirisa dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo, dirisa dikao
tse di tlwaelegileng.
• Puo e e tlhagisiwang e nne le matseno, mmele le bokhutlo.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo sa puo.
• Ditumediso le ditebogo go batlamoletlong.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
• Tshimologo e e maatla e e ngokang theetso. E ka nna motlae kgotsa
nopolo.
• Tsibogelo ya dipuo, dimpho le dikeleletsomasego tsa batlamoletlong.
• Dintlha tsa tswelelo ya botshelo jwa gagwe mo kgolong.
• Bokhutlo jo bo maleba. [25]
2.3 LEKWALO LA SEMMUSO
Lekwalo la kgwebo ke mofuta wa lekwalo la semmuso. Lekwalo le le
kwalelwa merero ya kgwebo ka kakaretso. Mokwadi a tlhamalale ka kgang a
se dikadike, a be a bontshe go tlhaloganya ntlha e a buang ka yona
malebana le kgwebo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
kgwebo:
• Ditlhokego tse di farologaneng tsa lekwalo la semmuso di tlhagisiwe ka
tlhomamo (popego le setaele).
• Lekwalo le, le le khutshwane, o neela dintlhakgolo ka se o se kopang.
• Leba kgangkgolo e e leng maitlhomo a gago.
• Puo e tlhamalale.
• Kwala diaterese tse pedi, ya mokwadi le moamogedi.
• Kwala dinomoro tsa mogala kwa o ka fitlhelewang gona.
• Le supe bokhutlo jo bo tlhamaletseng bo latelwe ke ditlhakaina tsa
mokwadi.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Setlhogo le ditumediso.
• Thadiso ka ga basari e e duelelang barutwana ba ba ithutelang bolemirui.
• A tlhagise ditlhokego tsa barutwana.
• A totobatse go tlhokega ga balemirui.
• Dirutwa tse barutwana ba tshwanetseng go di rutiwa.
• Kopo ya go tlhamiwa ga boithutedi go oketsa balemirui.
• Bokhutlo jo bo solofetsweng. [25]
2.4 DIPOTSOTHERISANO
Dipotsotherisano ke kopano e e rulaganeng e mo go yona go nang le yo o
bodiwang dipotso go fitlhelela tshedimosetso le go tsaya tshwetso ka ga
sengwe se se rileng.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
dopitsotherisano:
• Setlhogo se supe gore dipotsotherisano di ka ga eng.
• Kagego e nne ya mmuisano.
• Maina/Maemo a dibui a tshwanetse go tlhagelela sentle.
• Dipotso di nne dikhutshwane, mme dikarabo tsa motsenela-
potsotherisano di ka nama.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• A amogele le go dumedisa balaola/le batsenala-potsotherisano.
• Kitsiso ya balaola-dipotsotherisano.
• Tlhagiso ya dipotso.
• Dikarabo tsa motsenela-potsotherisano morago ga potso nngwe le
nngwe.
• A neele motsenela-potsotherisano tšhono ya go ithekisa le go botsa
potso.
• Tlhagiso ya mofuta wa tiro le leina la tleliniki.
• Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25]
2.5 PEGELO E E SA TLHOMAMANG
Pegelo e e sa tlhomamang ke tokomane e e kwalwang ka maikaelelo a go
bega sengwe se se dirilweng le se se bonweng. Mokwadi ga a neelane ka
diphitlhelelo le dikatlanegiso.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo e e sa
tlhomamang:
• Leina la moromedi le moamogedi di tlhagisiwe.
• Setlhogo sa pegelo se bolele ka botlalo gore go begwa ka ga eng.
• Mokwadi a tlhagise tiragalo e a begang ka yona ka botlalo.
• Tlhaloso e nne le dintlha tse di utlwalang.
• Puo e nne e e tlhamaletseng ya kakaretso.
• Motlhatlhojwa a kwale leina la gagwe, a saene, a tlhagise letlha le a
kwadileng pegelo ka lona.
• Kwala ka pakapheti.
• Dikatlanegiso di tlhagisiwe.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Tlhagiso ya tiragalo e o begang ka ga yona.
• A neele leina la setlhopha sa bona sa kgwele ya dinao.
• A tlhagise letlha, nako le lefelo le motshameko o neng o tshwaretswe
gona.
• Tlhagiso ya ditiragalo tsa motshameko le dipholo tsa ona.
• A tlhagise tshegetso le lerato la balatedi ba setlhopha sa bona.
• Dikatlanegiso le bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25]
2.6 LENANEOTEMA LE METSOTSO
Lenaneotema ke kitsiso le kgobokanyo ka dintlhakgolo tse go tlileng go buiwa
ka tsona mo kopanong e e rileng. Le thusa batlapitsong go itse se ba se
bilediwang le gore ba tle pitsong ba ipaakantse ba rulaganye ditshwaelo tsa
bona sentle. Metsotso ke phutololo ya lenaneotema le le neng la romelelwa
ditokololo tsa kopano. Metsotso e botlhokwa thata ka gonne e thusa go tshola
le go boloka ditshwetso le dintlhakgolo tsa kopano.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Tlhakole–Mopitlwe 2016
NSC – Memorantamo
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lenaneotema
le metsotso:
• Kwala dintlha tsa kopano jaaka (leina la mokgatlho/setheo, lefelo, letlha
le nako).
• Rulaganya le go kwala dintlha tsa se se tla buiwang kwa kopanong.
• Go tlhagisiwe dintlha tse di botlhokwa fela.
• E kwalwe ka bokhutshwane.
• E nne le ditlhogwana tse di tlhomaganang go ya ka lenaneotema.
• Ditlhagiso, ditshwetso le diphetolelo tse di dirwang di tshwanetse go
kwalwa jaaka ditshwetso.
• Go kwalwa fela diphitlhelelo, dikatlanegiso le ditshwetso e seng
dingangisano tsa ditokololo.
• Tiriso ya pakapheti.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• A kwale letlha le lenaneotema le tswang ka lona.
• Thulaganyo ya dintlha tse go tlaa buiwang ka tsona kwa kopanong go ya
ka botlhokwa jwa tsona.
• A tlhagise nako le lefelo le kopano e tlaa tshwarelwang kwa go lona.
• Mo metsotsong, a tlhagise letlha le kopano e tswerweng ka lona.
• A tlhagise nako ya kopano.
• A tlhagise dintlha tse di tšhotlhilweng kwa kopanong mabapi le
tshireletsego ya mo sekolong.
• Tshobokanyo ya se se tshitshintsweng le se go dumelanweng ka sona.
• A tlhagise letlha la kopano e e latelang. [25]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50
PALOGOTLHE: 100
Kwalololo e ileditswe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2017 Memo
More from Grade 12 Setswana HL

Annual teaching plan
Gr 12 Setswana HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)
Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper