Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12201615 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2016, 15 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2016

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) NGWANAITSEELE 2016 MEMORANTAMO MADUO: 100 Memorantamo o, o na le ditsebe di le 15. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (Maduo a le 50) ELA TLHOKO: • Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A). • Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso. • Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso. • Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo Thulaganyo ya mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go dikakanyo tsa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa ipaakanyo -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo maitlhomo, matseno, mmele le mmele le bokhutlo baamogedi le bokhutlo bokao 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go 30 MADUO manontlhotlho, mme e tlhamilweng ka itumedisang, mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo Maemo a a kwa tlase tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele -Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e -E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com3 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA PUO YA GAE [Maduo a le 50] (tsweletso) Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e RUNA tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di tlhaloganyesege Maemo a a kwa godimo maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara, Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo, maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya baamogedi le bokao ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata, bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne -Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya Tlhopho ya mafoko le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka -Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko Tiriso ya puo le maemo a a kwa godimo melawana, tiriso ya 12–13 10 7 4 Maemo a a kwa tlase matshwao a puiso, -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo thutapuo le tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e mopeleto segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng -Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele 15 MADUO le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e -E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota mopeleto malepa a tlhotlheletso -E tlhamilwe bontle 5 4 3 2 0–1 KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo, ditemana tse di -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di setlhangwa -Dipolelo le ditemana di bopilwe -Dipolelo le ditemana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse bontlentle a latelana, di a -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka Kago ya ditemana le farologana tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo go tlhangwa ga dipolelo 5 MADUO SEELO SA MADUO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo Kokoanyo ya dikakanyo gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng, mme kwalo e kgoreletsegileng ka go gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng Maitlhomo, baamogedi, wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya diponagalo/melawana le -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo tiriso -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang MADUO 15 -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego setlhogo rileng go go tseneletseng -Sebopego se se maleba gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso -Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo Tlhopho ya mafoko tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile Matshwao a puiso le -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota mopeleto diphoso MADUO 10 SEELO SA MADUO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 1.1 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: A lemoga gore e le ruri le fa o ka e buela lengopeng, magakabe a a go bona! Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise ditiragalo tsotlhe jaaka di diragetse, le se se mo gorositseng mo maitemogelong a. [50] 1.2 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Dintwa tsa dipalangwa tsa botlhe di kgoreletsa batho e bile di fedisa matshelo. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka setlhogo se a se filweng. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go ntsha molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo ka botlalo. • A tlhagise dintwa tse di farologaneng ka botlalo. • A tlhagise se se tlhodileng dintwa tse. • A sobokanye dintlha. 1.3 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe, mme go na le tekatekanyo ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo. Sekao sa setlhogo: Ikonomi kgotsa itsholelo ya naga ke maikarabelo a moagi mongwe le mongwe. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore: • Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi, mme dikakanyo di tlhagisiwa ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Tlhagisa dikakanyo sentle e bile o di tshegetse • Dira gore go dumelanwe le wena gape o se ineele bonolo. • Puo e tsose maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya botlhe. • Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise dintlha tse di supang matlhakore a mabedi • A tshegetse matlhakore a mabedi ka dikao. • A tlhagise matlhakore a mabedi mabapi le ikonomi ya naga. • A sobokanye dintlha le go supa kemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo 1.4 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Go buisa go a sedimosa e bile go a tlhalefisa. Dumela kgotsa o ganetse tlhagiso e. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe. • A bolele ntlhakemo ya gagwe, mme a e dibele ka bosupi jo bo rileng. • A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe. • A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe. • Kwa bokhutlong a akgole kgotsa a tlhagise tshitshinyo ya se se ka diriwang go rotloetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] 1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe, mme go na le tekatekanyo ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo. Sekao sa setlhogo: Dipolao tsa mapodisi ke kgwetlho e tona mo setšhabeng. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore: • Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi. • A fe mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se. • Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo. • A tlhagise dikakanyo sentle e bile a di tshegetse • A dire gore go dumelanwe le ena gape a se ineele bonolo. • Puo e tsose maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo. • Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya botlhe. • Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang. • Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e tlhagisitsweng. • Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise dintlha tse di supang matlhakore a mabedi ka dipolao tsa mapodisi. • A tlhagise dipalopalo tsa mapodisi a a bolawang. • A tlhagise ditsela tsa matlhakore a mabedi tse di ka salwang morago mo dipolaong tsa mapodisi. • A supe ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] 1.6 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Mošwa yo o nang le seabe mo metshamekong a ka efoga botlhokatsebe. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: • Tlhamo ya maitlhomo e tsaya letlhakore. • Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa. • Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa. • Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo. • Tlhamo e kwalwe ka pakatlang. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona. • A motlhatlhojwa a phutholole setlhogo. • Tlhamo e tlhagise maitlhomo a gagwe ka ga metshameko le go efoga botlhokatsebe. • Tlhagiso ya dilo tse motlhatlhojwa a lebeletsweng go di tlhokomela jaaka: - maitsholo a a lebeletsweng - melao ya metshameko - a ka tlhagisa kemo ya gagwe jaaka motshameki. • A fe dikao tsa se a buang ka ga sona fa go kgonega. • Bokhutlo e nne jo bo sobokanyang maitlhomo e bile bo kgotsofatsa. [50] 1.7 1.7.1 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe • Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng. • A tlhalose ka ga setlhogo. • A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong. • A supe boitshimololedi. • Thotloetso go baagi go efoga kgotsa go rotloetsa se se diragalang mo setshwantshong. • Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] 1.7.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo: • Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro. • Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng. • Matseno e nne a a ngokang. • Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng. • Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. • Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong. • Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. • Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe • Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso: • Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko. • Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo • Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle. • Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi. • Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng. • A tlhalose setlhogo. • A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong. • Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong. • A supe boitshimololedi. • Thotloetso go baagi go efoga kgotsa go rotloetsa se se diragalang mo setshwantshong. • Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng, e ka nna wa lesika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, keleletsomasego, jalojalo. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano: • Lekwalo le, le le khutshwane le neela dintlhakgolo ka se o buang ka ga sona. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela. • Le supe maikutlo a mokwadi fela le se ka la teba thata. • Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe. • Le fe tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona. • Aterese ke ya mokwadi fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng: • Aterese e nne nngwe, ya mokwadi. • Ditumediso di kwalwe. • A thadise maikaelelo a batsadi ka moletlo wa kamogelo le letlha la ona. • A tlhagise dithuto tsa monnawe le gore o goroga leng. • A tlhalose maikutlo a gagwe gongwe le se se solofetsweng mo go malome. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Mokwadi a kwale leina la gagwe fela. [25] 2.2 LEKWALO LA SEMMUSO Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng. Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa mongwe; a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a mangwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la semmuso: • Lekwalo le, le le khutshwane le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela. • Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe. • Le nne le tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona. • Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi. • Le nne le dinomoro tsa mogala kwa mokwadi a ka fitlhelelwang gona. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng: • Aterese ya mokwadi le ya moamogedi. • Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe. • Thadiso ka ga dikhuduego le sebako sa tsona ka botlalo. • Tlhagiso ya dikgobalo tsa mapodisi le palo ya bagobadi. • Mafoko a kgomotso le thotloetso go Komišenara le mapodisi. • Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Tlhagiso ya leina/ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo 2.3 LENANEOTEMA LE METSOTSO Lenaneotema le metsotso ke karolo ya botlhokwa ya go tlhaeletsana. Ke kitsiso le kgobokanyo ya dintlhakgolo tse go tlileng go buiwa ka tsona mo kopanong e e rileng. E thusa batlapitsong go itse se ba se bilediwang le go re ba tle pitsong ba ipaakantse. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lenaneotema le metsotso: • Tshedimosetso ya kopano e tshwanetse go kwalwa. • Letlha le lenaneotema le tswang ka lona le tshwanetse gore le se ka la atamelana thata le letlha la kopano. • Palo ya dintlha tsa kopano e ka nna teng gore lenanetema le se ka la fetolwa ka nako ya kopano. • Palo ya mafoko a lenaneotema mmogo le metsotso ke 180-200 diteng fela. • Kwala metsotso ka pakapheti. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Kwala letlha le lenaneotema le tswang ka lona. • Dintlha tsa se se tlaa buiwang kwa kopanong, di rulagantswe ka botlhokwa jwa tsona. • Nako le lefelo le kopano e tlaa tshwarelwang kwa go lona. • Mo metsotsong, tlhagisa letlha le kopano e tshwerweng ka lona. • Kwala nako e kopano e tshwerweng ka yona. • Tlhagisa dintlha tse di tšhotlhilweng kwa kopanong. • Tlhagisa tshobokanyo ya se se tshikintsweng le se go dumalanweng ka sona. • Palo ya mafoko a yona ke 180-200 diteng fela. [25] • Letlha la kopano e e latelang le a fiwa. 2.4 ATHIKELE YA MAKASINE Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya makasine: • Kgang e neelwa setlhogo se se itlhalosang e bile se gogela. • Motlhatlhojwa o na le kgololosego ya bobegakgang. • Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela. • O patelesega gore kgang ya gagwe e ngokele, mme e sa nyeletse bonnete jwa kgang. • Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e araba dipotso Kae? Mang? Leng? Jang? E tlhagisa dilo tse di tlhokegang gore mmele o itekanele. • Leina la mokwadi le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo se se nang le kgogedi. • Tlhagiso ya se se lebeletsweng mo bakgweetsing le se tota e leng botlhaswa jwa bona. • Thadiso ya seemo sa ditlamorago tsa botlhaswa jwa bakgweetsi jaaka se se tlhagelelang mo setshwantshong. Thotloetso go bakgweetsi go nna kelotlhoko le go tshegetsa molao wa tsela. [25] 2.5 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa ka ga setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano: • Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona. • Go nna dibui di le pedi kgotsa go feta. • Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane. • Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela. • Maina, maemo a tiro kana maikarabelo a loago a dibui a tlhagelele sentle. • Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e e bontshe, tshimologo, setlhoa le tharabololo. • Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo. • Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang. • Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng: • Mmuisano o tote kgang ya molwetse. • Dikgang tsa molwetse le mooki di supe matshwenyego, thotloetso le tharabololo. • Puo e nne e e tlhamaletseng. • Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] 2.6 PUO Puo ke karolo e e botlhokwa ya go fatlhosa. Mo mabakeng a mantsi motho o neelana ka puo mo dikopanong kgotsa meletlong. Puo ya go bua le setšhaba e farologana le ya go bua le setlhotšhwana sa batho. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo: • Matseno, mmele le bokhutlo. • Maikalelo a kopano. • Mofuta wa kopano e o yang go bua kwa go yona. • Dintlha di se ke tsa phatlhalala. • Dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2016 NSC – Memorantamo • Tiriso ya dikao tse di tlwaelegileng. • Ditebogo go bareetsi kwa bokhutlong. • Palo ya mafoko a yona ke 180-200 diteng fela. • Tiriso ya puo e senole kgolo, go se nne le ditlhapa le tshotlo. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng: • Setlhogo sa puo. • Ditumediso go bareetsi le ditebogo tsa ba ba tlieng kopanong. • Tshimologo e nne maatla, e ngoke theetso. E ka nna motlae kgotsa nopolo. • Seemo sa masepala wa ga jaana le maikaelelo a lekoko la lona go tsenela ditlhopho. • Ditirelo le diphetogo tse lekoko le ikaeletseng go di tlisa mo toropong. Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all