Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
MOPHATO 12
SETSWANA PUO YA GAE (HL)
PAMPIRI YA BORARO (P3)
NGWANAITSEELE 2016
MEMORANTAMO
MADUO: 100
Memorantamo o, o na le ditsebe di le 15.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Skip to contentAll 2016 papers 




_hlayiso.com_--eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0/v1-37883d34f7f89a578a40/card.webp)
View all
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)




Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo
Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2016, 15 pages. Read online or download the free PDF.
Setswana Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · setswana. Memorandum, 15 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Setswana HL
- Grade
- Grade 12
- Language
- Setswana
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2016
- Exam period
- NSC November Exam
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 15
- File size
- 327.8 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 15
This exam
NSC November Exam 2016
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Question paperMemo
- Paper 3Question paperMemo
Questions in this paper
- Question 1.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.2Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 1.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
Show all 13 questions
- Question 1.7Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)200 marks
- Question 2.1Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.2Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.3Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)25 marks
- Question 2.4Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)50 marks
- Question 2.5Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)
- Question 2.6Go kwala le go tlhagisa (Writing and Presenting)
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE (Maduo a le 50)
ELA TLHOKO:
• Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3. KAROLO YA A).
• Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.
• Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa
godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.
• Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase.
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng
Maemo a a kwa godimo
kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele
(Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di
dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go
botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo
Thulaganyo ya mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go
dikakanyo tsa kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa
ipaakanyo -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga
lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana
Temogo ya dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo
maitlhomo, matseno, mmele le mmele le bokhutlo
baamogedi le bokhutlo
bokao 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
-Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go
30 MADUO manontlhotlho, mme e tlhamilweng ka itumedisang, mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo
Maemo a a kwa tlase
tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng
tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama
maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele
-Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa
e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e
-E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane
matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno,
tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo
matseno, mmele le
bokhutlo
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com3 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA TLHAMO YA PUO YA GAE [Maduo a le 50] (tsweletso)
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela
matsetseleko
PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Puo ga e
RUNA tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di tlhaloganyesege
Maemo a a kwa godimo
maikaelelo, baamogedi le maleba thata le maleba le maikaelelo, maleba le maikaelelo, -Segalo, rejisetara,
Segalo, rejisetara, bokao ka maemo a a kwa maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao baamogedi le bokao setaele le tlotlofoko
setaele le tlotlofoko godimo le bokao -Tiriso e e maleba ya puo -Tiriso ya puo ke ya bomaleba jwa tsona bo
tse di maleba go -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka -Puo e nonofile le tiriso go tlhagisa bokao maemo a motheo thata kwa tlase le maikaelelo,
maikaelelo/ maemo a a tlhaolegileng ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Segalo, tlhopo le tiriso ya baamogedi le bokao
ditlamorago le -Segalo se se nang le -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a mafoko e e seng maleba -Tlotlofoko e nnye thata,
bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go -Tlotlofoko e mme e dira gore go nne
-Ga go na diphoso tsa thutapuo le mopeleto tlhagisa diteng lekanyeditswe thata thata go tlhaloganya
Tlhopho ya mafoko le tsa mopeleto ka gotlhe -Puo e tlhamilwe ka
-Puo e e manontlhotlho ya matsetseleko
Tiriso ya puo le maemo a a kwa godimo
melawana, tiriso ya 12–13 10 7 4
Maemo a a kwa tlase
matshwao a puiso, -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya puo
thutapuo le tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go tlhoka -Mefuta ya dipolelo e
mopeleto segalong -Segalo se se siameng tsepamo mennye kgotsa ga e teng
-Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka gotlhelele
15 MADUO le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e -Tlotlofoko e e
-E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le lekanyeditsweng ya lekanyeditsweng tota
mopeleto malepa a tlhotlheletso
-E tlhamilwe bontle
5 4 3 2 0–1
KAGEGO -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse di -Go na le dintlha dingwe -Dintlha tse di botlhokwa
setlhogo dintlhana maleba tse di amogelesegang di a tlhaela
Diponagalo tsa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -E lomagane -Dipolelo, ditemana tse di -Dipolelo le ditemana di -Dipolelo le ditemana di
setlhangwa -Dipolelo le ditemana di bopilwe -Dipolelo le ditemana di bopilweng sentle fosagetse fosagetse
bontlentle a latelana, di a -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e sa ntse e na le -Tlhamo e tlhoka
Kago ya ditemana le farologana tlhaloganyo tlhaloganyo tlhaloganyo
go tlhangwa ga
dipolelo
5 MADUO
SEELO SA MADUO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3
Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25]
Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela
matsetseleko tlhaelang
DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase -Tsibogelo e senola go
SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e e supang kitso ya tlhoka kitso ya
se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta
Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa wa setlhangwa
botlhale, tse di -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e -Bokao jo bo
Kokoanyo ya dikakanyo gamogileng fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta e rileng, mme kwalo e kgoreletsegileng ka go
gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng -Diteng le dikakanyo di fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo fapoga setlhogo go go
ya diponagalo tsa mofuta lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga feteletseng
Maitlhomo, baamogedi, wa setlhangwa thadisitsweng sentle lomagane mo go di lomagane ka gale. Ke -Ga go na tomagano ya
diponagalo/melawana le -Kwalo e e tsepameng gape di tshegetsa utlwalang dintlha tse di mmalwa tse diteng le dikakanyo
tiriso -Diteng le dikakanyo di setlhogo -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo -Ke dintlha di le mmalwa
lomagane -Sebopego se se tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng fela tse di tshegetsang
MADUO 15 -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse -Sebopego se se maleba ya melawana ya setlhogo
kwa godimo e bile dintlha dinnye ka kakaretso fela go na sebopego -Ga go a dirisiwa
tsotlhe di tshegetsa le go sa nepagale go go -Go tlodisiwa ga matlho melawana ya sebopego
setlhogo rileng go go tseneletseng
-Sebopego se se maleba
gape se nepagetse
PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara,
setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko ga di
Segalo, rejisetara, maleba thatathata le maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye tsamaisane le
setaele, maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, maitlhomo, baamogedi le
baamogedi le tiriso tiriso tiriso -Go diphoso dingwe tsa baamogedi le tiriso tiriso
-Thutapuo e nepagetse e -Thutapuo e nepagetse thutapuo -Thutapuo e e sa -E phephetha ka diphoso
Tiriso ya puo le bile e agegile sentle ka kakaretso e bile e -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse gape e tlhakatlhakane
melawana -E e se nang diphoso agegile sentle -Diphoso ga di dintsi -Tlotlofoko ga e maleba
gotlhelele -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e go maitlhomo
Tlhopho ya mafoko tota lekanyeditsweng -Bokao bo kgoreletsegile
Matshwao a puiso le -Bogolo ga go na -Bokao bo kgoreletsegile tota
mopeleto diphoso
MADUO 10
SEELO SA MADUO 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA A: TLHAMO
POTSO 1
1.1 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka
kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: A lemoga gore e le ruri le fa o ka e buela lengopeng,
magakabe a a go bona!
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore
di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go
fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka
pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
• A tlhalose setlhogo.
• A tlhagise ditiragalo tsotlhe jaaka di diragetse, le se se mo gorositseng
mo maitemogelong a. [50]
1.2 Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa
itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Dintwa tsa dipalangwa tsa botlhe di kgoreletsa batho
e bile di fedisa matshelo.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka setlhogo se a se
filweng.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang
maikutlo ka kelotlhoko go ntsha molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o
wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. [50]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
• A tlhalose setlhogo ka botlalo.
• A tlhagise dintwa tse di farologaneng ka botlalo.
• A tlhagise se se tlhodileng dintwa tse.
• A sobokanye dintlha.
1.3 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a
dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa
thulano a sa tseye letlhakore.
Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe, mme go na le tekatekanyo
ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile
di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo.
Sekao sa setlhogo: Ikonomi kgotsa itsholelo ya naga ke maikarabelo a
moagi mongwe le mongwe.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:
• Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi, mme dikakanyo di tlhagisiwa
ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa
puo le dithekeniki tsa tirisopuo.
• Tlhagisa dikakanyo sentle e bile o di tshegetse
• Dira gore go dumelanwe le wena gape o se ineele bonolo.
• Puo e tsose maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
• Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya
botlhe.
• Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang.
• Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e
tlhagisitsweng.
• Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
• A tlhalose setlhogo.
• A tlhagise dintlha tse di supang matlhakore a mabedi
• A tshegetse matlhakore a mabedi ka dikao.
• A tlhagise matlhakore a mabedi mabapi le ikonomi ya naga.
• A sobokanye dintlha le go supa kemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
1.4 Tlhamo ya ngangisano
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga
ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe.
Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng
go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le
lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka
leitlho la gagwe.
Sekao sa setlhogo: Go buisa go a sedimosa e bile go a tlhalefisa. Dumela
kgotsa o ganetse tlhagiso e.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya ngangisano:
• Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
boitshimololedi.
• A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe
mme a tlhalose se.
• Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe
ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa
puo le dithekeniki tsa tirisopuo.
• Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
• Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di
tlhagisitsweng.
• Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
• A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe.
• A bolele ntlhakemo ya gagwe, mme a e dibele ka bosupi jo bo rileng.
• A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe.
• A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya
gagwe.
• Kwa bokhutlong a akgole kgotsa a tlhagise tshitshinyo ya se se ka
diriwang go rotloetsa ntlhakemo ya gagwe. [50]
1.5 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore
Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a
dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa
thulano a sa tseye letlhakore.
Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe, mme go na le tekatekanyo
ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile
di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo.
Sekao sa setlhogo: Dipolao tsa mapodisi ke kgwetlho e tona mo
setšhabeng.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:
• Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha
boitshimololedi.
• A fe mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme
a tlhalose se.
• Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi mme dikakanyo di tlhagisiwe
ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa
puo le dithekeniki tsa tirisopuo.
• A tlhagise dikakanyo sentle e bile a di tshegetse
• A dire gore go dumelanwe le ena gape a se ineele bonolo.
• Puo e tsose maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.
• Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya
botlhe.
• Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang.
• Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e
tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e
tlhagisitsweng.
• Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
• A tlhalose setlhogo.
• A tlhagise dintlha tse di supang matlhakore a mabedi ka dipolao tsa
mapodisi.
• A tlhagise dipalopalo tsa mapodisi a a bolawang.
• A tlhagise ditsela tsa matlhakore a mabedi tse di ka salwang morago mo
dipolaong tsa mapodisi.
• A supe ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50]
1.6 Tlhamo ya maitlhomo
Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa
maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a
eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a
gagwe.
Sekao sa setlhogo: Mošwa yo o nang le seabe mo metshamekong a ka
efoga botlhokatsebe.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa
tlhamo ya maitlhomo:
• Tlhamo ya maitlhomo e tsaya letlhakore.
• Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa.
• Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go
bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa.
• Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le
maitemogelo.
• Tlhamo e kwalwe ka pakatlang.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.
• A motlhatlhojwa a phutholole setlhogo.
• Tlhamo e tlhagise maitlhomo a gagwe ka ga metshameko le go efoga
botlhokatsebe.
• Tlhagiso ya dilo tse motlhatlhojwa a lebeletsweng go di tlhokomela jaaka:
- maitsholo a a lebeletsweng
- melao ya metshameko
- a ka tlhagisa kemo ya gagwe jaaka motshameki.
• A fe dikao tsa se a buang ka ga sona fa go kgonega.
• Bokhutlo e nne jo bo sobokanyang maitlhomo e bile bo kgotsofatsa. [50]
1.7 1.7.1 Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a
bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo le kutlo go
tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo
setlhogong se.
Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe
• Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
anela.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng.
• A tlhalose ka ga setlhogo.
• A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo
setshwantshong.
• Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go
tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong.
• A supe boitshimololedi.
• Thotloetso go baagi go efoga kgotsa go rotloetsa se se
diragalang mo setshwantshong.
• Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50]
1.7.2 Tlhamo ya kanelo
Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e
fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya kanelo:
• Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a
dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.
• Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.
• Matseno e nne a a ngokang.
• Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.
• Bokhutlo e nne jo bo kgodisang.
• Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa
tshimologong go fitlha kwa bofelong.
• Setaele, puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.
• Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo
jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse
dingwe
• Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a
anela.
Tlhamo ya tlhaloso
Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi
a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega.
Sekao sa setlhogo: Setshwantsho.
Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go
tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:
• Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.
• Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a
bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
• Go dirisiwe ditshwantsho tsa pono, modumo kutlo go tlhalosa
mofuta o wa tlhamo sentle.
• Puo ya botshwantshi e dirisiwe ka boitshimololedi.
• Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo
setlhogong se.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng.
• A tlhalose setlhogo.
• A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo
setshwantshong.
• Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go
tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong.
• A supe boitshimololedi.
• Thotloetso go baagi go efoga kgotsa go rotloetsa se se
diragalang mo setshwantshong.
• Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO
POTSO 2
2.1 LEKWALO LA BOTSALANO
Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng, e ka
nna wa lesika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa,
keleletsomasego, jalojalo.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
botsalano:
• Lekwalo le, le le khutshwane le neela dintlhakgolo ka se o buang ka ga
sona. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela.
• Le supe maikutlo a mokwadi fela le se ka la teba thata.
• Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.
• Le fe tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona.
• Aterese ke ya mokwadi fela.
Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:
• Aterese e nne nngwe, ya mokwadi.
• Ditumediso di kwalwe.
• A thadise maikaelelo a batsadi ka moletlo wa kamogelo le letlha la ona.
• A tlhagise dithuto tsa monnawe le gore o goroga leng.
• A tlhalose maikutlo a gagwe gongwe le se se solofetsweng mo go
malome.
• Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Mokwadi a kwale
leina la gagwe fela. [25]
2.2 LEKWALO LA SEMMUSO
Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng.
Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa
mongwe; a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a
mangwe.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la
semmuso:
• Lekwalo le, le le khutshwane le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang
kgotsa se se kopiwang. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela.
• Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.
• Le nne le tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona.
• Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.
• Le nne le dinomoro tsa mogala kwa mokwadi a ka fitlhelelwang gona.
Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:
• Aterese ya mokwadi le ya moamogedi.
• Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.
• Thadiso ka ga dikhuduego le sebako sa tsona ka botlalo.
• Tlhagiso ya dikgobalo tsa mapodisi le palo ya bagobadi.
• Mafoko a kgomotso le thotloetso go Komišenara le mapodisi.
• Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Tlhagiso ya
leina/ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala. [25]
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
2.3 LENANEOTEMA LE METSOTSO
Lenaneotema le metsotso ke karolo ya botlhokwa ya go tlhaeletsana. Ke
kitsiso le kgobokanyo ya dintlhakgolo tse go tlileng go buiwa ka tsona mo
kopanong e e rileng. E thusa batlapitsong go itse se ba se bilediwang le go re
ba tle pitsong ba ipaakantse.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lenaneotema
le metsotso:
• Tshedimosetso ya kopano e tshwanetse go kwalwa.
• Letlha le lenaneotema le tswang ka lona le tshwanetse gore le se ka la
atamelana thata le letlha la kopano.
• Palo ya dintlha tsa kopano e ka nna teng gore lenanetema le se ka la
fetolwa ka nako ya kopano.
• Palo ya mafoko a lenaneotema mmogo le metsotso ke 180-200 diteng
fela.
• Kwala metsotso ka pakapheti.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Kwala letlha le lenaneotema le tswang ka lona.
• Dintlha tsa se se tlaa buiwang kwa kopanong, di rulagantswe ka
botlhokwa jwa tsona.
• Nako le lefelo le kopano e tlaa tshwarelwang kwa go lona.
• Mo metsotsong, tlhagisa letlha le kopano e tshwerweng ka lona.
• Kwala nako e kopano e tshwerweng ka yona.
• Tlhagisa dintlha tse di tšhotlhilweng kwa kopanong.
• Tlhagisa tshobokanyo ya se se tshikintsweng le se go dumalanweng
ka sona.
• Palo ya mafoko a yona ke 180-200 diteng fela.
[25]
• Letlha la kopano e e latelang le a fiwa.
2.4 ATHIKELE YA MAKASINE
Athikele ya makasine ke karolwana ya makasine e batho ba kwalang dikgang
dingwe kgotsa ba bega sengwe gore se buisiwe ke botlhe.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa athikele ya
makasine:
• Kgang e neelwa setlhogo se se itlhalosang e bile se gogela.
• Motlhatlhojwa o na le kgololosego ya bobegakgang.
• Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela.
• O patelesega gore kgang ya gagwe e ngokele, mme e sa nyeletse
bonnete jwa kgang.
• Temana ya ntlha e tshwere bontsi jwa dikgang gonne e araba dipotso
Kae? Mang? Leng? Jang? E tlhagisa dilo tse di tlhokegang gore mmele
o itekanele.
• Leina la mokwadi le tlhagisiwe kwa tshimologong ya athikele.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Setlhogo se se nang le kgogedi.
• Tlhagiso ya se se lebeletsweng mo bakgweetsing le se tota e leng
botlhaswa jwa bona.
• Thadiso ya seemo sa ditlamorago tsa botlhaswa jwa bakgweetsi jaaka se
se tlhagelelang mo setshwantshong.
Thotloetso go bakgweetsi go nna kelotlhoko le go tshegetsa molao wa tsela. [25]
2.5 MMUISANO
Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi
kgotsa go feta ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa ka ga setlhogo sengwe se
se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa
gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano:
• Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona.
• Go nna dibui di le pedi kgotsa go feta.
• Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane.
• Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga
ditiragalo. Palo ya mafoko a lona ke 180-200 diteng fela.
• Maina, maemo a tiro kana maikarabelo a loago a dibui a tlhagelele
sentle.
• Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e e bontshe,
tshimologo, setlhoa le tharabololo.
• Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo.
• Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se
buiwang.
• Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano.
Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:
• Mmuisano o tote kgang ya molwetse.
• Dikgang tsa molwetse le mooki di supe matshwenyego, thotloetso le
tharabololo.
• Puo e nne e e tlhamaletseng.
• Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25]
2.6 PUO
Puo ke karolo e e botlhokwa ya go fatlhosa. Mo mabakeng a mantsi motho o
neelana ka puo mo dikopanong kgotsa meletlong. Puo ya go bua le setšhaba
e farologana le ya go bua le setlhotšhwana sa batho.
Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo:
• Matseno, mmele le bokhutlo.
• Maikalelo a kopano.
• Mofuta wa kopano e o yang go bua kwa go yona.
• Dintlha di se ke tsa phatlhalala.
• Dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo.
Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2016
NSC – Memorantamo
• Tiriso ya dikao tse di tlwaelegileng.
• Ditebogo go bareetsi kwa bokhutlong.
• Palo ya mafoko a yona ke 180-200 diteng fela.
• Tiriso ya puo e senole kgolo, go se nne le ditlhapa le tshotlo.
Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:
• Setlhogo sa puo.
• Ditumediso go bareetsi le ditebogo tsa ba ba tlieng kopanong.
• Tshimologo e nne maatla, e ngoke theetso. E ka nna motlae kgotsa
nopolo.
• Seemo sa masepala wa ga jaana le maikaelelo a lekoko la lona go
tsenela ditlhopho.
• Ditirelo le diphetogo tse lekoko le ikaeletseng go di tlisa mo toropong.
Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng.
[25]
PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50
PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100
Kwalololo e ileditswe
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2016 Memo

Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2023 Memo
_hlayiso.com_--eb9fcbab-6ff6-4b95-99be-22115367abe0/v1-37883d34f7f89a578a40/card.webp)
Memorandum
Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2022 Memo
More from Grade 12 Setswana HL

Annual teaching plan
Gr 12 Setswana HL ATP 2023 24
%20June%202025%20Question%20Paper--48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa/v1-211d836cb5872441817c/card.webp)
Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 Gauteng June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 Paper 1 NW June 2025 Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P1 November 2024 NSC Question Paper

Question paper
Setswana HL Grade 12 P2 November 2024 NSC Question Paper

Question paper