Skip to content

Setswana HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

MemorandumSetswana HLGrade 12201815 pages

Grade 12 Setswana HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 15 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

NSC November Exam 2018

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE MOPHATO 12 SETSWANA PUO YA GAE (HL) PAMPIRI YA BORARO (P3) NGWANAITSEELE 2018 MEMORANTAMO MADUO: 100 Memorantamo o, o na le ditsebe di le 15. Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: RUBORIKI YA GO TSHWAYA TLHAMO – PUO YA GAE [50 MADUO] ELA TLHOKO:  Dirisa ruboriki ka gale fa o tshwaya tlhamo ya boitlhamedi (Pampiri 3 KAROLO YA A).  Maduo a go tloga go 0–50 a arogantswe ka maemo a le 5 a ditlhaloso.  Mo ditlhokegong tsa Diteng, Puo le Setaele, maemo mangwe le mangwe a tlhaloso a arogantswe ka dikarolwana tsa maemo a a kwa godimo le a a kwa tlase ka seelo sa maduo se se tsamaelanang le ditlhaloso.  Kagego ga e angwe ke karologantsho ya maemo a a kwa godimo le maemo a a kwa tlase. Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 IPAAKANYO -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo ya tomagano -Tsibogelo e e seng Maemo a a kwa godimo kwa godimo go gaisa a a tlhamilweng ka itumedisang e e sa tlhomamang maleba gotlhelele (Tsibogelo le tlwaelegileng matsetseleko -Dikakanyo di lomagane -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di dikakanyo) -Dikakanyo tse di -Dikakanyo tse di mo go tlhaloganyegang e tlhapang e bile di se na tlhakatlhakaneng le go -Thulaganyo ya botlhale, tse di gwetlhang maleba tota gape di bile go kgotsofatsa boitlhamedi tlhoka tsepamo dikakanyo tsa mogopolo le go supa kgatlhisa le bosupi jwa -E rulagane le go -Bosupi jo bonnye jwa -Di gasagane le go ipaakanyo kgolo kgolo lomagana mo go thulaganyo le tomagano boelediwa -Temogo ya -E rulagantswe le go -E rulagantswe bontle tlhaloganyegang go -Ga e a rulagana e bile ga maitlhomo, lomagana ka maemo a thata le go lomagana go tsenyeletsa matseno, e a lomagana baamogedi,le dinaledi go tsenyeletsa tsenyeletsa matseno, mmele le bokhutlo bokao matseno, mmele le mmele le bokhutlo bokhutlo 30 MADUO 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Tsibogelo e e -Bogolo jwa tsibogelo -Ga go na maiteko a go Maemo a a kwa tlase manontlhotlho mme e tlhamilweng ka itumedisang mme e ga bo maleba tsibogela setlhogo tlhaela ditlhokego tse di matsetseleko latlhegelwa ke go -Dikakanyo tse di sa -Dikakanyo tse di seng tsibosang tsa tlhamo ya -Dikakanyo tse di tlhaloganyesega lomaganeng e bile di maleba e bile di sa siama maemo a dinaledi maleba gape di -Dikakanyo di lomagane tlhakatlhakane gotlhelele -Dikakanyo tse di botlhale kgatlhisa le go kgotsofatsa -Ga go na bosupi jwa -Ipaakanyo e e sa e bile di supa kgolo -E rulagantswe bontle le -Maemo a a rileng a thulaganyo le tomagano tsepamang e bile e -E rulagantswe ka go lomagana go thulaganyo le tomagano tlhakatlhakane matsetseleko le ka tsenyeletsa matseno, go tsenyeletsa matseno, tomagano go tsenyeletsa mmele le bokhutlo mmele le bokhutlo matseno, mmele le bokhutlo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e Ga a fitlhelela matsetseleko tlhaelang PUO, SETAELE LE 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 GO TSELEGANYA/ -Segalo, rejisetara, setaele le -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, RUNA tlotlofoko di maleba le setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko setaele le tlotlofoko ga Maemo a a kwa godimo maikaelelo, baamogedi le bokao maleba thata le maleba le maikaelelo, bomaleba jwa tsona di maleba le -Segalo, rejisetara, ka maemo a a kwa godimo maikaelelo, baamogedi baamogedi le bokao bo kwa tlase ga maikaelelo, setaele, tlotlofoko tse -Puo e e tlhololo, e itumedisa ka le bokao -Tiriso e e maleba ya maikaelelo, baamogedi le bokao di maleba go maemo a a tlhaolegileng -Puo e nonofile le tiriso puo go tlhagisa bokao baamogedi le bokao -Puo ga e maikaelelo/ -Segalo se se nang le ya segalo e maleba -Segalo se maleba -Tiriso ya puo ke ya tlhaloganyesege ditlamorago le bokao maikaelelo a a tlhotlheletsang -Bogolo jwa yona ga bo -Tiriso ya malepa a a maemo a motheo -Tlotlofoko e nnye -Tlhopho ya mafoko -Ga go na diphoso tsa thutapuo na diphoso tsa thutapuo tlhotlheletsang ya go thata thata mme e dira gore -Tiriso ya puo le le tsa mopeleto ka gotlhe le mopeleto tlhagisa diteng -Segalo, tlhopho le go nne thata go melawana, tiriso ya -Puo e e manontlhotlho ya -Puo e tlhamilwe ka tiriso ya mafoko e e tlhaloganya matshwao a puiso, maemo a a kwa godimo matsetseleko seng maleba thutapuo le mopeleto -Tlotlofoko e lekanyeditswe thata 15 MADUO 13 10 7 4 Maemo a a kwa tlase -Puo e e matsetseleko ya -Puo e e ngokang e bile -Tiriso ya puo e e mo -Tiriso e e bokoa ya tlhotlheletso e e nonofileng mo e nonofile ka kakaretso magareng, ka go puo segalong -Segalo se se siameng tlhoka tsepamo -Mefuta ya dipolelo e -Ga e na diphoso tsa thutapuo se nonofile -Segalo se siame ka mennye kgotsa ga e le tsa mopeleto ka gotlhe -Diphoso tse di mmalwa kakaretso le tiriso e e teng gotlhelele -E tlhamilwe ka manontlhotlho tsa thutapuo le mopeleto lekanyeditsweng ya -Tlotlofoko e e -E tlhamilwe bontle malepa a tlhotlheletso lekanyeditsweng tota KAGEGO 5 4 3 2 0–1 -Kago e e manontlhotlho ya -Kago e e latelanang ya -Kago ya dintlhana tse -Go na le dintlha -Dintlha tse di -Diponagalo tsa setlhogo dintlhana di maleba dingwe tse di botlhokwa di a tlhaela setlhangwa -Dintlhana tse di tlhaolegileng -Lomagane -Dipolelo, ditemana tse amogelesegang -Dipolelo le ditemana -Kago ya ditemana le -Dipolelo, ditemana di bopilwe -Dipolelo, ditemana, di di bopilweng sentle -Dipolelo le ditemana di fosagetse go tlhangwa ga bontlentle latelana, di a farologana -Tlhamo e sa ntse e na di fosagetse -Tlhamo e tlhoka dipolelo le tlhaloganyo -Tlhamo e sa ntse e na tlhaloganyo 5 MADUO le tlhaloganyo Kwalololo e ileditswe Phetla
Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 4 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: RUBORIKI YA TLHATLHOBO YA SETLHANGWA SA TIRISANO [Maduo a le 25] Ditlhokego Phitlhelelo ka dinaledi Phitlhelelo ka Phitlhelelo ka tekano Phitlhelelo e e tlhaelang Ga a fitlhelela matsetseleko DITENG, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 THULAGANYO LE -Tsibogelo ya maemo a a -Tsibogelo e ntle tota e e -Tsibogelo e e lekaneng -Tsibogelo e e kwa tlase e -Tsibogelo e senola go SEBOPEGO kwa godimo go gaisa se bontshang kitso e ntle ya e e bontshang kitso ya e supang kitso ya tlhoka kitso ya diponagalo se lebeletsweng ka gale diponagalo tsa mofuta wa diponagalo tsa mofuta diponagalo tsa mofuta wa tsa mofuta wa setlhangwa -Tsibogelo le dikakanyo -Dikakanyo tse di botlhale, setlhangwa wa setlhangwa setlhangwa -Bokao jo bo -Kokoanyo ya dikakanyo tse di gamogileng -E tsepame – ga e a -Ga e a tsepama ka -Go na le tsepamo e e kgoreletsegileng ka go gore go rulaganngwe -Kitso e e tseneletseng ya fapoga setlhogo gotlhe – go na le go eta rileng mme kwalo e fapoga setlhogo go go -Maitlhomo, baamogedi, diponagalo tsa mofuta wa -Diteng le dikakanyo di e fapoga mo setlhogong fapogile setlhogo feteletseng diponagalo/melawana le setlhangwa lomagane, dintlha tse di -Diteng le dikakanyo di -Diteng le dikakanyo ga di -Ga go na tomagano ya tiriso -Kwalo e e tsepameng thadisitsweng sentle gape lomagane mo go lomagane ka gale. Ke diteng le dikakanyo -Diteng le dikakanyo di di tshegetsa setlhogo utlwalang dintlha tse di mmalwa tse -Ke dintlha di le mmalwa MADUO 15 lomagane -Sebopego se se -Dintlha dingwe di di tshegetsang setlhogo fela tse di tshegetsang -Tlhaloso ya maemo a a lolameng ka diphoso tse tshegetsa setlhogo -Tiriso e e phatlhaletseng setlhogo kwa godimo e bile dintlha dinnye -Sebopego se se ya melawana ya -Ga go a dirisiwa melawana tsotlhe di tshegetsa maleba ka kakaretso sebopego ya sebopego setlhogo fela go na le go sa -Go tlodisiwa ga matlho -Sebopego se se maleba nepagale go go rileng go go tseneletseng gape se nepagetse PUO, SETAELE LE GO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 TSELEGANYA/RUNA -Segalo, rejisetara, setaele -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, -Segalo, rejisetara, setaele, -Segalo, rejisetara, le tlotlofoko tse di maleba setaele le tlotlofoko tse di setaele le tlotlofoko di setaele le tlotlofoko di tlotlofoko ga di tsamaisane setaele, maitlhomo, thatathata le maitlhomo, maleba thata le maleba le maitlhomo, fosagetse go le gonnye le maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso baamogedi le tiriso maitlhomo, baamogedi le baamogedi le tiriso go maitlhomo, baamogedi tiriso -Tiriso ya puo le -Thutapuo e nepagetse e tiriso -Go diphoso dingwe tsa le tiriso -E phephetha ka diphoso melawana bile e agegile sentle -Thutapuo e nepagetse ka thutapuo -Thutapuo e e sa gape e tlhakatlhakane -Tlhopho ya mafoko -E e se nang diphoso kakaretso e bile e agegile -Tlotlofoko e e lekaneng lolamang ka diphoso tse -Tlotlofoko ga e maleba go -Matshwao a puiso le gotlhelele sentle -Diphoso ga di dintsi maitlhomo mopeleto -Tlotlofoko e e siameng kgoreletse bokao -Tlotlofoko e e -Bokao bo kgoreletsegile MADUO 10 tota lekanyeditsweng tota -Bogolo ga go na diphoso -Bokao bo kgoreletsegile Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 5 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: TLHAMO POTSO 1 1.1 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Botshelo, maloba le gompieno. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka setlhogo se a se filweng.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go ntsha molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. A sobokanye dintlha. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo.  A supe boitshimololedi.  A tlhagise ditiragalo tsotlhe jaaka di diragetse, le ka moo a ungwetseng  A tlhagise matlhakore a mabedi mabapi ka maitemogelo a gagwe ka botshelo jwa maloba le jwa segompieno.  A sobokanye dintlha le go supa kemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] 1.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Ke ne ka swa ka setshego. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 6 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo ka botlalo.  A tlhagise ditiragalo tsa letsatsi leo ka botlalo go akaretsa letlha ka botlalo, nako le lefelo.  A tlhagise se se mo itumedisitseng mo letsatsing leo.  Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragetseng.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] 1.3 Tlhamo ya kanelo. Mofuta o wa tlhamo, o anela ka ga sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Gaaboboi ga go lelwe. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo.  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo.  A tlhagise ditiragalo tse di ka tidisang ba gaaboboi go lela.  Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragetseng.  Bokhutlo e nne jo bo kgodisang. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 7 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo 1.4 Tlhamo e e sa tseyeng letlhakore Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlisa tekatekanyo mo matlhakoreng otlhe a dingangisano. O leba matlhakore otlhe a setlhogo a bo a tlhagisa dintlha tsa thulano a sa tseye letlhakore. Motlhatlhojwa a ka tlhagisa ntlhakemo ya gagwe, mme go na le tekatekanyo ya dintlha tse di emelelang setlhogo le tse di leng kgatlhanong le sona e bile di sekasekiwa mo tsamaong ya kwalo ya tlhamo. Sekao sa setlhogo: Go ima ga morutwana wa marematlou ke poelomorago. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo e e sa tseyeng letlhakore:  Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi.  A fe mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se.  Tlhamo e tlhagise matlhakore a le mabedi, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo.  A tlhagise dikakanyo sentle e bile a di tshegetse.  A dire gore go dumelanwe le ena gape a se ineele bonolo.  Puo e tsose maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.  Popego e rulagane ka kelotlhoko le ka tlhomamo e lebeletse kemo ya botlhe.  Ngangisano e nne e e tswileng diatla go supa tlhaloganyo e e utlwalang.  Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang, mme e pateletse mmuisi go dumalana le e e tlhagisitsweng.  Tlhamo ya mofuta o, e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo.  A tlhagise dintlha tse di supang dikgoreletsi/maparego mo barutwaneng ba ba imang go tsweletsa dithuto tsa bona.  A tlhagise dikao go tshegetsa tlhagiso le maitemogelo a gagwe.  A supe ntlhakemo ya gagwe kwa bokhutlong. [50] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 8 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo 1.5 Tlhamo ya ngangisano Mo tlhamong e, motlhatlhojwa o tlhagisa kakanyo, ntlhakemo, mme o nganga ka maitlhomo a go dibela kemo ya gagwe. Kakanyo ya motlhatlhojwa e tshwanetse go totobala go simolola kwa ntlheng go fitlha kwa bofelong. Tlhamo e, e tshwanetse go tlhagisa letlhakore le le lengwe, mme motlhatlhojwa a leke go pateletsa mmuisi go leba ditiragalo ka leitlho la gagwe. Sekao sa setlhogo: Bomme ba tshwenyegela boitekanelo go feta borre. Dumela kgotsa o ganetse. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya ngangisano:  Motlhatlhojwa a simolole ka go tlhagisa ntlhakemo ya gagwe go bontsha boitshimololedi.  A neye mefutafuta ya dingangisano go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe, mme a tlhalose se.  Tlhamo e tlhagise letlhakore le le lengwe, mme dikakanyo di tlhagisiwe ka kgatelelo e kgolo. Go dirisiwe mefuta e e farologaneng ya didiriswa tsa puo le dithekeniki tsa tirisopuo.  Puo e dirisiwe ka maikutlo, mme motlhatlhojwa a se ka a tlhoka maitseo.  Bokhutlo bo tshwanetse go tlhagisa kakanyo e e tlhomameng, e e tlhaloganyegang e bile e pateletsa mmuisi go dumelana le tse di tlhagisitsweng.  Tlhamo ya mofuta o e kwalwe ka pakajaanong. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A tlhalose setlhogo le tlhagiso ya ntlhakemo ya gagwe.  A bolele ntlhakemo ya gagwe, mme a e dibele ka bosupi jo bo rileng.  A tlhagise melemo le ditlamorago tsa ntlhakemo ya gagwe.  A tlhagise dintlha tsa ngangisano tse di tshegetsang ntlhakemo ya gagwe.  Kwa bokhutlong a tlhagise tshikinyo ya se se ka diriwang go tshegetsa ntlhakemo ya gagwe. [50] 1.6 Tlhamo ya maitlhomo Mo mofuteng o wa tlhamo, motlhatlhojwa o leba kakanyo, a bo a tlhagisa maikutlo/tsibogo ya gagwe. Motlhatlhojwa a ka leba ditoro kgotsa se a eletsang go se fitlhelela mo botshelong jwa gagwe, mme a kwale maitlhomo a gagwe. Sekao sa setlhogo: Fa nka tlhomiwa go nna rratoropo kgotsa mmatoropo mo kgweding e le esi fela. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya maitlhomo: Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 9 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo 1.6  Tlhamo ya maitlhomo e tsaya letlhakore.  Maikutlo a tseye karolo e e botlhokwa.  Karolo e kgolo mo tlhamong e ka tlhalosa. Ditlhaloso di tshwanetse go bonala, maikaelelo e le go tlhagisa gape maikutlo a motlhatlhojwa.  Dikakanyo/Megopolo/Maikutlo di tshwanetse go senola boammaaruri le maitemogelo.  Tlhamo e kwalwe ka pakatlang. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  A kwale ka ga setlhogo se a itlhophetseng sona.  A motlhatlhojwa a phutholole setlhogo.  Tlhagiso ya dilo tse motlhatlhojwa a lebeletsweng go di tlhokomela jaaka: - maikarabelo a ga rratoropo kgotsa mmatoropo - maitsholo a a lebeletsweng - tlhagiso ya kemo ya gagwe jaaka rra/mmatoropo.  A fe dikao tsa se a buang ka ga sona fa go kgonega.  Bokhutlo e nne jo bo sobokanyang maitlhomo e bile bo kgotsofatsa. [50] 1.7 1.7.1 Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho, modumo le kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 10 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe  Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng.  A tlhalose ka ga setlhogo.  A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong.  Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong.  A supe boitshimololedi.  Thotloetso go baagi go efoga kgotsa go rotloetsa se se diragalang mo setshwantshong.  Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] 1.7.2 Tlhamo ya kanelo Mofuta o wa tlhamo, o anela ka sengwe kgotsa tiragalo e e fetileng. E ka kwalwa go tswa mo matlhakoreng a a farologaneng. Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya kanelo:  Ditiragalo di tshwanetse go latelana sentle, mme mmuisi a dumele gore di diragetse, le fa tota e le dijo tsa ditoro.  Tlhamo e kwalwe ka paka e e fetileng.  Matseno e nne a a ngokang.  Kanelo e ntle go le gantsi e tlhagisa ntlha e e rileng.  Kanelo e tshwanetse go ngoka mmuisi go tloga kwa tshimologong go fitlha kwa bofelong.  Puo le ditiragalo di tshwanetse go itumedisa babuisi.  Kanelo e e atlegileng e bontsha diteng tse di maleba ka botlalo jaaka pono, modumo, monko/monkgo le tiriso ya ditemosi tse dingwe.  Go tshwanetswe go elwe tlhoko gore mofuta o wa tlhamo o a anela. Tlhamo ya tlhaloso Mokwadi mo tlhamong e, o tlhalosa sengwe ka mokgwa o mmuisi a tlaa itemogelang se se tlhalosiwang jaaka go batlega. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 11 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo Sekao sa setlhogo: Setshwantsho. Dintlha tse di latelang di tshwanetse go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tlhamo ya tlhaloso:  Motlhatlhojwa o tshwanetse go bopa setshwantsho ka mafoko.  Motlhatlhojwa a tlhophe mafoko le tiriso ya mafoko a a bontshang maikutlo ka kelotlhoko go gorosa molaetsa sentle.  Go dirisiwe ditshwantsho, modumo kutlo go tlhalosa mofuta o wa tlhamo sentle.  Puo ya botshwantshi e dirisiwe.  Motlhatlhojwa a bontshe fa a na le maitemogelo mo setlhogong se. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  Setlhogo se nyalane le setshwantsho se a se itlhophetseng.  A tlhalose setlhogo.  A tlhagise ditiragalo tse di amanang le se se tlhagelelang mo setshwantshong.  Tiriso ya mafoko a a tlhagisang pono, modumo le kutlo go tlhalosa se se diragalang mo setshwantshong.  A supe boitshimololedi.  Thotloetso go baagi go efoga kgotsa go rotloetsa se se diragalang mo setshwantshong.  Bokhutlo bo supe maikutlo a gagwe. [50] PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 50 Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 12 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: DITLHANGWA TSA TIRISANO POTSO 2 2.1 LEKWALO LA BOTSALANO Lekwalo la botsalano ke le le kwalelwang motho mongwe yo o rileng, e ka nna wa lesika kgotsa tsala go tlhaeletsana jaaka go leboga, itsise, kopa, keleletsomasego, jalojalo. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la botsalano:  Lekwalo le, le le khutshwane le neela dintlhakgolo ka se o buang ka ga sona. Palo ya mafoko a lona ke 180–200 diteng fela.  Le supe maikutlo a mokwadi fela le se ka la teba thata.  Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.  Le fe tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona.  Aterese ke ya mokwadi fela. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Aterese e nne nngwe, ya mokwadi.  Ditumediso di kwalwe.  A leboge batsadi.  A ka tlhagisa gore ke malatsi afe a boikhutso.  A thadise dithuto tse a di dirileng kwa dithutong tsa malatsi a boikhutso.  A tlhagise tse dišwa tse a di ithutileng.  A tlhalose thuso e a e boneng le maikutlo a gagwe ka ga yona.  Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Mokwadi a kwale leina la gagwe fela. [25] 2.2 LEKWALO LA SEMMUSO LA KOPO Lekwalo la semmuso ke le le kwalelwang setheo sengwe se se rileng. Mokwadi o kopa sengwe e ka nna phatlhatiro kgotsa thuso ya mokgwa mongwe; a ka ngongorega, a akgola kgotsa a gomotsa mo maemong a mangwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa lekwalo la semmuso la kopo:  Lekwalo le, le le khutshwane le na le dintlhakgolo ka ga se se batliwang kgotsa se se kopiwang. Palo ya mafoko a lona ke 180–200 diteng fela.  Le se ka la nna le diphoso tsa mofuta ofe.  Le nne le tshedimosetso ya se go buiwang ka ga sona.  Diaterese di nne pedi, ya mokwadi le ya moamogedi.  Le nne le dinomoro tsa mogala kwa mokwadi a ka fitlhelelwang gona. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 13 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng:  Aterese ya mokwadi le ya moamogedi.  Setlhogo sa lekwalo le ditumediso di kwalwe.  Thadiso ka tlhokego ya tshireletso.  Tlhagiso ya dikgwetlho tse barutabana le barutwana ba lebaneng le tsona ka go sa sireletsege.  Kopo e tlhagisiwe ka botlalo le ka boikobo.  Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. Tlhagiso ya leina/ ditlhakaina le sefane. Dinomoro tsa mogala. [25] 2.3 PUO Puo ke karolo e e botlhokwa ya go fatlhosa. Mo mabakeng a mantsi motho o neelana ka puo mo dikopanong kgotsa meletlong. Puo ya go bua le setšhaba e farologana le ya go bua le setlhotšhwana sa batho. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa puo:  Matseno, mmele le bokhutlo.  Maikalelo a kopano.  Mofuta wa kopano e o yang go bua kwa go yona.  Dintlha di se ke tsa phatlhalala.  Dipolelo tse dikhutshwane ka dikakanyo tse di bonolo.  Tiriso ya dikao tse di tlwaelegileng.  Ditebogo go bareetsi kwa bokhutlong.  Palo ya mafoko a yona ke 180–200 diteng fela.  Tiriso ya puo e senole kgolo, go se nne le ditlhapa le tshotlo. Se se lebeletsweng mo batlhatlhojweng:  Setlhogo sa puo.  Ditumediso go bareetsi le ditebogo tsa ba ba tlileng kopanong.  Tshimologo e nne maatla, e ngoke theetso. E ka nna motlae kgotsa nopolo.  Tlhagiso ya maitlhomo/botlhokwa jwa go keteka letsatsi leo.  Thadiso ka ga nopolo e e tlhagisitsweng mabapi le botlhokwa jwa thuto.  Naya dikatlanegiso tse di ka lebelelwang go fitlhelela maitlhomo a ga mogaka Mandela  Bokhutlo e nne jo bo maleba ka se se solofetsweng. [25] Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 14 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo 2.4 TSA BOTSHELO JWA MOSWI Tsa botshelo jwa moswi ke tshedimosetso ka botlalo fela e le khutshwane ka ga botshelo jwa yo o tlhokafetseng. Palo ya mafoko e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa tsa botshelo jwa moswi:  Neelana ka tshedimosetso e ntsi ka moo o ka kgonang ka teng.  Tlhagisa tshedimosetso e e tletseng ka dintlha tse di latelang: Leina la moswi, letlha la matsalo, boemo jwa tsalo. Batsadi, boagi, dithutego, tiro, seabe sa gagwe mo setšhabeng (fa go tlhokega), kemo ya nyalo (fa a nyetswe/nyetse), sebakwa sa loso.  Phefofatso e dirisiwe mo go kgonegang. Se se lebeletsweng go tswa mo batlhatlhojweng  Leina la moswi le batsadi.  O tshotswe leng.  Dikolo tse a di tseneng.  Tiro (mofuta le maemo a kwa tirong).  Ditiro mo setšhabeng  Maemo a nyalo le maina a monyadi/monyadiwa go akaretsa le bana fa ba le teng  Tlhagisa letlha le a tlhokafetseng ka lona le sebakwa sa loso.  Tlhagisa ka boripana dintlha dingwe ka ga maitemogelo a moswi a ba lelapa le ditsala ba ka mo ikgopotsang ka ona.  Mafoko o go robatsa moswi.  Leboko la kgotla ya moswi le ka tsenngwa fa go tlhokega. ELA TLHOKO: Morutwana a kwale ka ga moswi e seng motshedi. [25] 2.5 MMUISANO Mmuisano ke mokgwa wa tlhaeletsano o o dirisiwang ke batho ba le babedi kgotsa go feta ba buisana ka ga dikakanyo kgotsa ka ga setlhogo sengwe se se rileng. Sebopego sa yona ke sa dipotsotherisano fela ona o dirisiwa gongwe le gongwe ke mongwe le mongwe. Dintlha tse di tshwanetseng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa mmuisano:  Mmuisano o kwalwa ka mokgwa o moterama a kwalang ka ona.  Go nna dibui di le pedi kgotsa go feta.  Dipolelo tsa dibui di nne dikhutshwane.  Diteng di supe boitlhamedi, kelelo ya dintlha le go tsamaelana ga ditiragalo. Palo ya mafoko a ona ke 180–200 diteng fela.  Maina, maemo a tiro kana maikarabelo a loago a dibui a tlhagelele sentle. Kwalololo e ileditswe Phetla
Downloaded from hlayiso.com Setswana Puo ya Gae (HL)/P3 15 DBE/Ngwanaitseele 2018 NSC – Memorantamo  Matseno, mmele le bokhutlo di dirisiwe sentle. Kgang e e bontshe, tshimologo, setlhoa le tharabololo.  Puo le moono di tsamaelane le ditiragalo.  Puo e nne e e tlhamaletseng kgotsa e e loileng go tsamaelana le se se buiwang.  Matshwao a puiso a tsamaelane le puisano. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Mmuisano o tote kgang ya seemo sa kitlano ya lekoko le le busang.  Dikgang di supe matshwenyego, thotloetso le tharabololo.  Puo e nne e e tlhamaletseng.  Bokhutlo e nne jo bo lebeletsweng. [25] 2.6 PEGELO Pegelo e kwalelwa setheo se se rileng, motlhatlhojwa o neelana ka diphitlhelelo le dikatlenegiso tsa se a neng a laetswe go se dira. Palo ya mafoko a yona e nne 180–200 diteng fela. Dintlha tse di tshwanetsweng go elwa tlhoko fa go tshwaiwa pegelo:  Leina la sekolo, moromedi le moamogedi di tlhagisiwe.  Setlhogo sa pegelo se bolelwe ka botlalo gore go begwa ka ga eng.  E kwalwa ka pakapheti  Motlhatlhojwa a tlhagise diphitlhelelo le dikatlenegiso.  Motlhatlhojwa a kwale leina la gagwe ka botlalo a be a saene, a supe tiro kgotsa maemo a gagwe le letlha le a kwadileng pegelo ka lona. Se se lebeletsweng mo motlhatlhojweng:  Setlhogo se kwalwe.  Motlhatlhojwa a tlhagise tshedimosetso ya lefelo, letlha, tsamaiso ya dingangisano.  Go thadisiwe ka ga tsamaiso ya dingangisano.  Go tlhagisiwe tshedimosetso ka ga katlholo le dipholo tsa dikgaisano tseo.  Naya dikatlanegiso tsa tsenelo le ipaakanyetso ya dikgaisano tse.  Bokhutlo e nne jo bo solofetsweng. [25] PALOGOTLHE YA KAROLO YA B: 50 PALOGOTLHE YA TLHATLHOBO: 100 Kwalololo e ileditswe

Study this subject

More from Grade 12 Setswana HL

View all