Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2014 Memo

Downloaded from hlayiso.com GRADE 12 NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2014 MEMORANDAMU MARAGA: 100 Memorandamu uyu u na masia¾ari a 12. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA A: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA MAANEA (50) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 0–29% 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 24–30 21–23½ 18–20½ 15–17½ 12–14½ 9–11½ 0–8½ -Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi -Zwi re ngomu ndi - Zwi re ngomu -Zwi re ngomu - Zwi re ngomu a zwa ma¾hakheni, zwa ma¾hakheni zwi pfalaho, zwo µi zwo teaho, nahone zwo µi linganela sa zwi¿we a zwiho zwo ngo lulama na ZWI RE nahone zwa vhusiki nahone ndi zwa farana. zwo farana lwo zwenezwo, hu na khagala, a zwo ngo luthihi, a zwo ngo NGOMU NA ha n¾hesa. vhusiki ha n¾ha. -Mihumbulo ndi i linganelaho. mavhaka a xedzaho farana. lunzhedzana. VHUPULANI -Mihumbulo i a -Mihumbulo ndi ya takadzaho, i a -Mihumbulo i vhu¾umani. -Mihumbulo yo -Mihumbulo yo (NV) ¾okonya nahone yo n¾ha nahone i a tendisea. takadzaho i re na -Mihumbulo kanzhi sekena, hunzhi i ¾apanyedzwa, yo (MARAGA: 30) vhibva. takadza. - U pulana na/kana vhusiki vhu ndi yo teaho, fhedzi sokou dovholola. sokou dovhololwa. -U pulana na/kana -U pulana na/kana mvetomveto zwo fushaho. vhusiki ho -A zwo ngo - U pulana na/kana mvetomveto zwo mvetomveto zwo bveledza maanea - U pulana na/kana ¾ahedzwa. swikelela u vha kha mvetomveto a zwi bveledza maanea a bveledza maanea o avhuµi, a mvetomveto zwo - U pulana na/kana Luambo lwa fushi, kana a zwi si na vhukhakhi na lundwaho tshidele, kumedzeaho. bveledza maanea a mvetomveto zwo Hayani, naho zwo ho. khathihi, a nahone a fushaho, nahone a bveledza maanea a µi pulanwa/hu na -Maanea aya ha kumedzeaho. kumedzeaho. kumedzeaho. ndinganelo, o mvetomveto. ½ekedzei/kumedzei. lunzhedzeaho lwo -Maanea ha ngo linganelaho nahone bveledzwa nga nµila a kumedzeaho. i kumedzeaho. 12–15 10½–11½ 9–10 7½–8½ 6–7 4½–5½ 0–4 -U sumbedza - U sumbedza -Hu na vhu¾anzi ha -Hu¿we u vhonala -Vhudzivha ha -Luambo na zwiga -Luambo na zwiga LUAMBO, vhudzivha ho vhudzivha ho vhudzivha ha ha vhudzivha ha luambo ho sekena. zwa u vhala zwo zwa u vhala zwo TSHITAILA NA goµombelaho ha dziaho ha ndeme ya luambo. luambo zwi hone. -Luambo a lwo ngo khakhea. khakhea tsho¾he. U SEDZULUSA ndeme ya luambo. luambo. - Luambo na zwiga -Luambo ndi lwa vhibva, na zwiga -Munanguludzo wa -Munanguludzo wa (LTS) -Luambo, zwiga zwa -Luambo, zwiga zwa zwa u vhala hunzhi misi, zwiga zwo zwa u vhala hu¿we maipfi wo maipfi a wo ngo tea (MARAGA: 15) u vhala zwo u vhala zwo a zwi na vhukhakhi. shumiswa lu a zwo ngo shaedzwa. na luthihi. shumiswa zwone- shumiswa hu si na - Munanguludzo wa fushaho. shumiswa nga nµila - Tshitaela, thounu -Tshitaela, thounu zwone. vhukhakhi, u kona maipfi wo tea - Munanguludzo wa yone. na redzhisi¾ara a na redzhisi¾ara zwo -U shumisa luambo u shumisa luambo tshibveledzwa. maipfi u a fusha. -Munanguludzo wa zwo ngo tea. liana tsho¾he. lwa n¾hesa lwa lwa kuambele/ - Tshitaela, thounu - Tshitaela, thounu luambo ndi wa -Ho µala -Ho µalesa kuambele/ maambele. na redzhisi¾ara zwo na redzhisi¾ara nga fhasi. vhukhakhi, naho vhukhakhi na maambele. -Munanguludzo wa tea ¾hoho ya u angaredza zwi µi - Tshitaela, thounu zwo µi vhalululwa nµaµo,nahone a hu -Munanguludzo u maipfi wo mafhungo. anana na ¾hoµea. na redzhisi¾ara zwi na u sedzuluswa vhonali vhu¾anzi ha Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhela

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu sa vhambedzwiho/ vanganywa lwa - Kanzhi a hu na dza ¾hoho ya shaedza Zwi¾uku. u vhalulula na u wa n¾hesa wa vhusiki. vhukhakhi nga mafhungo. ndunzhendunzhe. sedzulusa. maipfi, zwo vhibva - Tshitaela, thounu murahu ha u - Hu µi vha na -Hu na vhukhakhi vhukuma. na redzhisi¾ara zwo vhalulula na u vhukhakhi vhu si ho vhalaho naho ho -Tshitaela, thounu tea ¾hoho ya sedzulusa. gathi nga murahu µi vha na u na redzhisi¾ara zwo mafhungo. ha u vhalulula na u vhalulula na u tea tsho¾he ¾hoho -Hunzhi a hu na sedzulusa. sedzulusa. ya mafhungo. vhukhakhi nga -A hu na vhukhakhi murahu ha u na vhuthihi nga sedzuluswa na u murahu ha u vhalululwa ha sedzuluswa na u mushumo. vhalululwa ha mushumo. 4–5 3½ 3 2½ 2 1½ 0–1 TSHIVHUMBEO -Kubveledzelwe -Mafhungo o -Vhunzhi ha -Dzi¿we dza mbuno -Vhunzhi ha -Zwi re ngomu -O liana na ¾hoho. (T) kwo bveledzwa nga n»ila zwidodombedzwa na dzimbuno dzi hone. zwi¿we a zwiho - Mi¾ala, dziphara (MARAGA: 5) faranaho/lunzhe- yo faranaho. Hu na zwo bveledzwa. zwidodombedzwa - Mi¾ala, dziphara khagala, a zwo ngo zwo vhilingana, a dzeaho kwa ¾hoho. ndunzhendunzhe. - Mi¾ala, dziphara zwo bveledzwa. zwo khakhea fhedzi farana. zwi tevhelelei. -Vhudodombedzi - Mi¾ala, dziphara zwo fha¾ea - Mi¾ala, dziphara maanea a sala a tsha - Mi¾ala, dziphara -Vhulapfu ho vhu ¾okonyaho ha zwi a tevhelelea zwavhuµi. zwo µi khakhea µi pfala. zwi kha vhuimo ha lapfesa/pfufhifhalesa n¾hesa. nahone zwo - Vhulapfu ho tea. hu¿we, fhedzi -Vhulapfu ho fhasi. u fhirisa mpimo. -Mi¾ala, dziphara vangana. maanea a µi sala a lapfesa/ - Vhulapfu ho zwo fha¾wa lwa -Vhulapfu ho tea. tshi pfala. pfufhifhalesa. lapfesa/ vhu¾ali. -Vhulapfu ho ¾oµou pfufhifhalesa. -Vhulapfu/tshivhalo vha ho teaho. tsha maipfi zwi elana na ndaela dza ¾hoho. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKAYO YA B: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI (30) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 14½–18 13–14 11–12½ 9–10½ 7½–8½ 5½–7 0–5 -Nµivho yo dziaho -U na nµivho ya -U na nµivho yo -U na nµivho i -U na nµivho yo -U na nµivho ya -A hu na nµivho ya tsho¾he ya ¾hoµea vhuµisa ya ¾hoµea dziaho ya ¾hoµea fushaho ya ¾hoµea linganelaho ya fhasi ya ¾hoµea dza ¾hoµea dza dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. dza tshibveledzwa. ¾hoµea dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. -U ¿wala lwo -U ¿wala lwo -U ¿wala – u fara -U ¿wala – o µi tshibveledzwa. -Phindulo yawe kha -Phindulo ya rombaho/vhibvaho. rombaho/vhibvaho vhu¾ala, nahone u bvanyana fhedzi -Vhu¾ala hawe kha mushumo uyu i mushumo uyu i -U tshimbila kha -U tshimbila kha tou polika zwi¾uku nga u angaredza u fhindula sumbedza hu na u sumbedza u xedza ZWI RE vhu¾ala hone-hone, vhu¾ala hone-hone, kha ¾hoho ya ha xedzi zwine mushumo uyu vhu shaedza vhukuma. tshohe vhu¾ala. NGOMU, hu si na u bva kha hu si na u bva kha mafhungo. ¾hoho ya amba lini. sumba ho sekena. -U ¿wala – u xedza -U ¿wala – u liana VHUPULANI NA ¾hoho ya ¾hoho ya -Hunzhi zwi re -Zwi re ngomu na -U ¿wala – u a vhu¾ala, na zwi na ¾hoho, zwi TSHIVHUMBEO mafhungo. mafhungo. ngomu na mihumbulo zwo xedza vhu¾ala, zwi ambiwaho hu¿we a ambwaho hunzhi a (NVT) -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na mihumbulo zwo farana nga nµila i ambiwaho zwa ita zwi tsha pfala. zwi tsha pfala. Zwi (MARAGA: 18) mihumbulo zwo mihumbulo zwo farana, zwa fushaho, zwi¿we zwi tshi liana -Zwi re ngomu na re ngomu na farana tsho¾he, ¾anµavhudzwa ¾anµavhudzwa, zwa hu¿we. mihumbulo zwo mihumbulo a zwi nahone zwo zwavhuµisa, nahone zwidodombadzwa -Zwi re ngomu na liana, elani, ¾anµavhudzwa zwidodombedzwa zwidodombedzwa zwi tikedza ¾hoho. mihumbulo zwo zwidodombedzwa zwidodombedzwa vhukuma, zwo¾he zwi tikedza zwinzhi zwi tikedza -Vhu¾anzi ha u farana lwo zwi¾uku zwi zwi¾uku¾uku zwi zwidodombedzwa ¾hoho. ¾hoho. pulana na/kana linganelaho, tikedzaho ¾hoho. tikedzaho ¾hoho. zwo¾he zwi tikedza -U pulana na/kana -U pulana na/kana mvetomveto zwo zwi¿we zwa -A zwo ngo lingana -U pulana na/kana ¾hoho ya mvetomveto zwo mvetomveto zwo bveledza zwidodombedzwa kha Luambo lwa mvetomveto a zwi mafhungo. bveledza bveledza tshibveledzwa tshi zwi tikedza ¾hoho. Hayani, naho ho µi swikeleli/zwiho/ -Hu na vhu¾anzi tshibveledzwa tsho tshibveledzwa tshi fushaho, tshi -Vhu¾anzi ha u vha na u pulana/ fushi na kathihi. ha u pulana fha¾waho zwavhuḓi. kumedzeaho, kumedzeaho. pulana na/kana kana mvetomveto. -Tshibveledzwa na/kana -O shumisa milayo tshavhuµi -U shumisa mvetomveto zwo -Tshibveledzwa a itshi a tshi mvetomveto, zwa yo teaho ya vhukuma. muhumbulo u bveledza tsho ngo kumedzwa kumedzei. mbo bveledza tshivhumbeo nga -O shumisa milayo fushaho a tshi tshibveledzwa tsho zwavhuµi. ¾hoµea - A ho ngo tshibveledzwa tshi nµila yone-yone. yo teaho ya shumisa ¾hoµea linganelaho, tsho dzo teaho dza shumiswa ¾hoµea si na vhukhakhi na tshivhumbeo. dzo teaho dza faranaho nahone tshivhumbeo a dzo dzo teaho dza luthihi, tshi tshivhumbeo tsha tshi kumedzeaho. ngo shumiswa – hu tshivhumbeo. kumedzeaho. tshibveledzwa. -U na muhumbulo na u shaedza -Tshivhumbeo ndi wo linganelaho wa huhulu ha zwithu tsho teaho lwa ¾hoµea dza zwa ndeme. tsho¾he. tshivhumbeo tsha Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu tshibveledzwa fhedzi hu na u ¾ahedzwa ha zwithu zwa ndeme. 10–12 8½–9½ 7½–8 6–7 5–5½ 4–4½ 0–3½ - U shumisa -Tshibveledzwa -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo -Mushumo wo zwivhumbeo tsho fha¾wa fha¾ea lwo dziaho, fha¾ea lu fushaho. fha¾wa lwo tou fha¾wa lwa fhasi fha¾wa lwa fhasi zwone-zwone zwa zwavhuµi u a vhalea. Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na nahone zwi a nahone zwi a girama, nga nµila vhukuma, nahone -Nµivho ya maipfi hone a zwi khakhisi vhukhakhi ho konµa u tevhelelea. konµa vhukuma u yone, nahone zwo nga nµila yone. yo tea ndivho, vha nyelelo ya vhalahonyana. -Nµivho ya maipfi i tevhelelea. LUAMBO, fha¾wa lwa vhu¾ali -Nµivho ya maipfi ¾anganedzaho mafhungo. -Nµivho ya maipfi i ¾oµa u lulamiswa -Nµivho ya maipfi i TSHITAELA NA vhukuma. yo tea ndivho, vha mafhungo na -Nµivho ya maipfi i fhasi nahone a ha nahone a i tei ¾oµa ndulamiso zwi U SEDZULUSA -Nµivho ya maipfi ¾anganedzaho nyimele. a fusha zwi tshi tei tsho¾he ndivho, ndivho, vha hone nahone a i tei (LTS) yo tea tsho¾he mafhungo na -Tshitaela, thouni kwama ndivho, vha vha ¾anganedzaho ¾anganedzaho ndivho. ndivho, vha nyimele. na redzhisi¾ara ¾anganedzaho mafhungo na mafhungo na -Tshitaela, ndivho (MARAGA: 12) ¾anganedzaho -Tshitaela, thouni hunzhi zwo tea. mafhungo na nyimele. nyimele. na vha mafhungo na na redzhisi¾ara zwo -Hunzhi a hu na nyimele. -Tshitaela, -Tshitaela, thouni ¾anganedzaho nyimele. tea ¾hoµea dza vhukhakhi nga -Tshitaela, thouni redzhisi¾ara na na redzhisi¾ara a mafhungo a zwi -Tshitaela, nµivho mushumo. murahu ha u na redzhisi¾ara zwo thouni zwo tea. zwo ngo tea. anani/tshimbilelani na redzhisi¾ara zwo -Hunzhi a hu na vhalulula na u tea lu fushaho. -Hu na vhukhakhi -Ho µala vhukhakhi na ¾hoho ya tea tsho¾he-tsho¾he. vhukhakhi nga sedzulusa. -Hu na vhukhakhi ho vhalaho nga naho ho µi vha na mafhungo. -A hu na vhukhakhi murahu ha u -Vhulapfu ho tea. vhu si vhunzhi nga murahu ha u u vhalulula na u -Ho µalesa na vhuthihi nga vhalulula na u murahu ha u vhalulula na u sedzulusa. vhukhakhi na murahu ha u sedzulusa. vhalulula na u sedzulusa. -Zwo lapfesa/ nµaµo nga murahu vhalulula na u -Vhulapfu ho tea. sedzulusa. -Vhulapfu ho pfufhifhalesa. ha u vhalulula na u sedzulusa. -Vhulapfu ho ¾oµou lapfesa/ sedzulusa. -Vhulapfu ho tea. vha vhu teaho. pfufhifhalesa. -Vhulapfu – Zwo lapfesa/ pfufhifhalesa u fhirisa mpimo. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: RUBRIKI YA U ¹OLA/MAKA ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI (20) KHOUDU Khoudu 7: Khoudu 6: Khoudu 5: Khoudu 4: Khoudu 3: Khoudu 2: Khoudu 1: Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ha Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli vhu Vhuswikeleli ho Vhuswikeleli ha U sa swikelela n¾hesa n¾ha dziaho fushaho linganelaho fhasi 80–100% 70–79% 60–69% 50–59% 40–49% 30–39% 0–29% 10–12 8½–9½ 7½–8 6–7 5–5½ 4–4½ 0–3½ -Nµivho yo dziaho -Nµivho ya vhuµisa -Nµivho yo dziaho -Nµivho i fushaho -Nµivho yo -Nµivho ya fhasi ya -A hu na nµivho ya tsho¾he ya ¾hoµea ya ¾hoµea dza ya ¾hoµea dza ya ¾hoµea dza linganelaho ya ¾hoµea dza ¾hoµea dza dza tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. tshibveledzwa. ¾hoµea dza tshibvumbedzwa. tshibveledzwa. -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana vhudzivha -U ¾ana zwi¿we zwa tshibveledzwa. Phindulo kha -U shaedza nµivho ho angalalaho ho angalalaho ha zwaho kha nyimele vhudzivha kha Phindulo i shaedza mushumo uyu i kha nyimele dzo ZWI RE vhukuma ha vhutsila ha u ¿wala. dzo ¾anµavhuwaho nyimele dzo vhu¾ala. sumbedza vhu¾ala ¾anµavhuwaho NGOMU, vhutsila ha u ¿wala. -Vhu½wali ho dza u ¿wala ¾anµavhuwaho dza - U sumbedeza vhusekene. dza vhu¿wali. VHUPULANI NA -Vhu¿wali ho rombaho/dziaho – mishumo/ u ¿wala mishumo/ nµivho ¾hukhu kha -U sumbedza -U ¿wala – mugudi TSHIVHUMBEO rombaho/dziaho – mugudi u fara zwibveledzwa. zwibveledzwa. nyimele dzo nµivho i shaedzaho u liana na ¾hoho, (NVT) mugudi u fara vhu¾ala hone, ha -U ¿wala – mugudi -U ¿wala – mugudi ¾anµavhuwaho dza kha nyimele dzo ¾halutshedzo (MARAGA: 12) vhu¾ala hone-hone, liani na ¾hoho ya u fara vhu¾ala hone, u a xedza vhu¾ala vhu¿wali. ¾anµavhuwaho dza hunzhi i a xela. ha liani na ¾hoho. mafhungo. hu na u liana/xelana fhedzi zwa si -U ¿wala – mugudi vhu¿wali. -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na -Zwi re ngomu na zwi¾uku na ¾hoho. khakhise u liana na ¾hoho, -U ¿wala – mugudi mihumbulo zwa mihumbulo yawe mihumbulo yawe -Hunzhi zwi re ¾halutshedzo nga u ¾halutshedzo ya u liana na ¾hoho, tshibveledzwa a zwi zwo farana tsho¾he, zwo farana, zwa ngomu na angaredza. polika hu¿we. hu¿we ¾halutshedzo yelani, zwo ¾anµavhudzwa ¾andavhudzwa mihumbulo zwo -Zwi re ngomu kha -Zwi re ngomu na ya polika. zwidodombedzwa lwa n¾hesa, nahone zwavhuµisa, nahone farana, zwa tshibveledzwa na mihumbulo zwo -Zwi re ngomu na zwi¾uku¾uku zwi zwidodombedzwa zwidodombedzwa ¾anµavhudzwa, na mihumbulo zwo farana lwo mihumbulo zwa tikedzaho ¾hoho. zwo¾he zwi tikedza zwo¾he zwi tikedza zwidodombedzwa farana lu fushaho, linganelaho, zwinwe tshibveledzwa a zwo -U pulana/ ¾hoho. ¾hoho. zwinzhi zwi tikedza zwi¿we zwa zwa ngo tou farana, mvetomveto a zwi -Vhu¾anzi ha u -Vhu¾anzi ha u ¾hoho. zwidodombedzwa zwidodombedzwa zwidodombedzwa fushi. pulana na/kana pulana na/kana -Hu na vhu¾anzi ha zwi tikedza ¾hoho. zwi tikedza ¾hoho. zwi¾uku zwi Tshibveledzwa a mvetomveto zwo mvetomveto zwo u pulana na u -Vhu¾anzi ha u -Vhu¾anzi ha u tikedzaho ¾hoho. tshi kumedzei/fushi. bveledza bveledza sedzulusa zwo pulana na sedzulusa pulana na u -A zwi tei Luambo -Ho ngo shumisa tshibveledzwa tshi si tshibveledzwa tsho bveledzaho zwo bveledza sedzulusa zwo lwa Hayani, naho milayo yo teaho ya na vhukhakhi na fha¾waho zwavhuµi, tshibveledzwa tshi tshibveledzwa tshi bveledza ho pulaniwa na/ tshivhumbeo. luthihi, nahone tshi tshi kumedzeaho. kumedzeaho, fushaho, tshi tshibveledzwa tsho kana mvetomveto. kumedzeaho. -O shumisa milayo tshavhuµi vhukuma. kumedzeaho. linganelaho, tshi Tshibveledzwa a -O bveledza/¾ana ya tshivhumbeo yo -O shumisa milayo -O shumisa kumedzeaho. tsho ngo kumedzwa tshivhumbeo tsha teaho nga nµila yo teaho ya muhumbulo u - U na muhumbulo zwavhuµi. ma¾hakheni yavhuḓi vhukuma. tshivhumbeo. fushaho wa ¾hoḓea wo linganelaho wa - Ho ngo shumisa Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu vhukuma. dza tshivhumbeo. ¾hoµea dza milayo yo teaho ya tshivhumbeo – hu tshivhumbeo. na huṅwe u shaedza. 6½–8 6 5½ 4–4½ 3½ 2½–3 0–2 -U shumisa -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho zwivhumbeo zwone- fha¾wa zwavhuµi fha¾wa zwavhuḓi, fha¾wa lu fushaho. fha¾wa lwo fha¾wa nga nµila i fha¾wa nga nµila ya LUAMBO, zwone zwa luambo vhukuma nahone nahone tshi a Vhukhakhi vhu re linganelaho. Hu na shaedzaho/ya fhasi, fhasi/i shaedzaho TSHITAILA NA U kha u ¿wala nga nµila yone- vhalea. hone a vhu khakhisi vhukhakhi ho nahone i a konḓa u vhukuma, nahone SEDZULUSA tshibveledzwa, yone. -Nµivho ya maipfi nyelelo ya vhalaho. tevhelelea. zwi tou konḓa (LTS) nahone zwo fha¾wa -Nµivho ya maipfi yo tea ndivho, vha mafhungo. -Nµivho ya maipfi -Nµivho ya maipfi i tsho¾he u (MARAGA: 8) nga vhutsila yo tea vhukuma ¾anganedzaho -Nµivho ya maipfi yo shaedza nahone ¾oµa hu¿we u tevhelelea. vhuhulwane ndivho, vha mafhungo na yo tea ndivho, vha a i tei tshoṱhe lulamiswa, nahone a -Nµivho ya maipfi i vhukuma. ¾anganedzaho nyimele. ¾anganedzaho ndivho, vha i tei ndivho, vha ¾oµa u lulamiswa -Nµivho ya maipfi mafhungo na -Tshitaila, thouni mafhungo na ¾anganedzaho ¾anganedzaho ho angalalaho yo tea tsho¾he nyimele. na redzhisi¾ara nyimele. mafhungo na mafhungo na vhukuma nahone a ndivho, vha -Tshitaela, thouni hunzhi zwo tea. -Tshitaela, thouni nyimele. nyimele. zwo ngo tea ndivho ¾anganedzaho na redzhisi¾ara zwo -Tshibveledzwa a na redzhisi¾ara zwi a -Tshitaela, thouni -Tshitaela, thouni na khathihi. mafhungo na tea ndeme na tshi na vhukhakhi µi fusha. na redzhisi¾ara zwo na redzhisi¾ara a -Tshitaela, thouni nyimele. ¾hoµea dza vhunzhi nga -Tshibveledzwa tshi tsela fhasi. zwo ngo tea. na redzhisi¾ara a zwi -Tshitaila,thouni na mushumo. murahu ha u µi vha na vhukhakhi -Tshibveledzwa tsho -Tshibveledzwa tsho tshimbilelani na redzhisi¾ara zwo tea -Tshibveledzwa vhalulula na u vhu si vhunzhi nga faredza vhukhakhi µala vhukhakhi, ¾hoho. tsho¾he. hunzhi a hu na sedzulusa. murahu ha u pulana ho vhalaho nga naho ho µi vha na u -Tshibveledzwa -Tshibveledzwa a vhukhakhi nga -Vhulapfu ho tea. na u sedzulusa. murahu ha u pulana pulana/sedzulusa. tsho µala vhukhakhi tshi na vhukhakhi murahu ha u pulana -Vhulapfu ho ¾oµou na u sedzulusa. -Vhulapfu – zwo vhunzhisa, na nga murahu ha u na u sedzulusa. vha ho teaho. -Vhulapfu – zwo lapfesa/ nµaµo i re khagala pulana na u -Vhulapfu ho tea. lapfesa/ pfufhifhalesa. nga murahu ha u sedzulusa. pfufhifhalesa. pulana na u -Vhulapfu ho tea. sedzulusa. -Vhulapfu – zwo lapfesa/ pfufhifhalesa. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 8 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu ADENDAMU/MEMORANDAMU KHETHEKANYO YA A: MAANEA KHETHEKANYO YA A: MAANEA 1.1 'Makhulu ro takala navho - mi¿waha ya 100!' Nganetshelo Mbuletshedzo U vhuisa muhumbulo 1.2 Lufherani lwa u lindela dokotela. Mbuletshedzo Nganetshelo U vhuisa muhumbulo 1.3 Mufumakadzi tshawe ndi u bika. Kha ¼e½e¼i ¼a U ¾a¾a khani demokirasi? (Ni nga ima na, kana na hanedza Nganetshelo muhumbulo uyu). Tsenguluso 1.4 Zwi lugiswa nga zwi¾ereke, zwa tshinyiwa nga Diskhesivi zwi¾ereke. U vhuisa muhumbulo Nganetshelo 1.5 Pfunzo ndi dzilafho, vhana kha vha karuswe. Tsenguluso Nganetshelo Diskhesivi 1.6 ºwalani maanea ane a fhela nga u ri: '... ndo Nganetshelo tou nṱhu, nde fuke.' Mbuletshedzo U vhuisa mihumbulo 1.7.1 Tshifanyiso Mulingiwa a nga amba nga: Nganetshelo • Ndau na ngwe½a zwine a Mbuletshedzo khou zwi vhona zwi tshi U vhuisa muhumbulo khou lwa maµini. Diskhesivi • Mboho mbili a dzi dzuli dangani ¼ithihi. 1.7.2 Tshifanyiso Mulingiwa a nga amba nga: Nganetshelo • Mulisa wa kholomo Mbuletshedzo • Vhufuwi Diskhesivi • Mvelele ya mulovha. U vhuisa muhumbulo KHA LUSHAKA LUºWE NA LUºWE LWA MAANEA LWE MUGUDI A LU NANGA KHA HU DZHIELWE NZHELE ZWI TEVHELAHO: NGANETSHELO • Mafhungo a tea u vha a kha tshifhinga tsho fhelaho. • Mvulatswinga i fanela u kokodza dzangalelo ¼a muvhali. • Mafhungo a tea u vha na mudzedze wo khwa¾haho. • Zwi re ngomu zwi tea u takadza/kunga muvhali. • Phara ya magumo i tea u vhewa nga nµila i songo µoweleaho lune ya takadza. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 9 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu MBULETSHEDZO • Mu¿wali u tea u sika tshifanyiso nga maipfi. • Maipfi na kuambele zwi nangiwa nga nzhele u itela u swikelela ndivho yo lavhelelwaho. • Figara dza muambo dzi nga shumiswa nga nµila ya mvelo. U ¹A¹A KHANI • Mu¿wali u thoma maanea nga u bvisela khagala kuvhonele kwa ¾hoho ene mu½e e na thikhedzo khulwane. • Mu¿wali u tea u µiimelela na u tikedza muhumbulo wawe o khwa¾ha. • Hu shumiswa luambo lu re na u nyanyula, honeha lu si lwa vhuhali. • Magumo kha vhe a tendiseaho a sumbedze kuvhonele kwa mu¿wali. MAANEA A DISIKHESIVI/ U ¹ATA HO LINGANYISWAHO • Mu¿wali u fanela u pfesesa na u kona u sumbedza masia o¾he a fhungo ¼o kumedzwaho nga nµila ya u sa dzhia sia, nahone e na nµivho ya mafhungo. • U ¿wala hu fanela u vha havhuµi, ho humbuliwaho zwavhuµi nahone hu sa dzhii sia, hu fanela u vha na mafhungo o fholaho, u humbulwa na u tikedzwa zwavhuµi. • Thounu i tea u vha i songo nyanyuwaho nahone i tshi tendisea hu si na u µihudza. • Mu¿wali a nga ½ea tsumbo ya kuvhonele kwawe magumoni a maanea awe, fhedzi hezwi zwi fanela u itwa kha magumo fhedzi. MAANEA A U VHUISA MUHUMBULO • Maanea a khumbulo a dzhia sia. • Vhuµipfi na u nyanyuwa zwi tamba tshipiµa tshihulwane. • Tshipiµa tshi vhonalaho tsha maanea tshi nga vha tsha u ¾alusa. ¹haluso idzi dzi fanela u vha khagala nahone dza livhiswa kha u sikulula mihumbulo kana vhuµipfi ha mu¿wali kha muvhali. • Mihumbulo/ngelekanyo/vhuµipfi zwine zwa bviswa zwi tea u dzumbulula u fulufhedezea na u dzhenelela ha ene mu½e. MAANEA A TSEDZULUSO • Hu na ¾hoµea ya u pfesesa ¾hoho zwavhuµi. • ¹hoµisiso yavhuµi ndi ya ndeme sa izwi mafhungo a tshi tea u tikedzwa nga mbuno. • Ngauri muvhali a nga vha a si na u pfesesa ho khetheaho ha ¾hoho, mu¿wali u fanela u bvisela khagala maipfi ane a nga vha a songo µowelea. • Mihumbulo i fanela u dzudzanywa nga nµila ine ya pfala nahone ya bvisa muvhali kha zwi sa µihwi ya mu isa kha zwi µivheaho. • Maanea a tsenguluso a anzela u ¿walwa kha tshifhinga tsha zwino. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 10 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Tshivhumbeo: • ¶iresi mbili (Hu songo ṅwalwa zwiga zwa u vhala) o Ya mu¿wali ine ya µo vhinwa nga datumu. o Ya mu¿walelwa ine ya rangelwa nga mu¾anganedzi. • Theshano- hu songo ¿walwa tshiga tsha u vhala. • ¹hoho ya mafhungo • Marangaphanµa • Mutumbu • Nyonesano • Magumo – hu songo vha na zwiga zwa u vhala. • Kushumisele kwa luambo (Thounu na redzhisi¾ara). 2.2 MUFHINDULANO Tshivhumbeo • ¹hoho • Mvulatswinga:- fhethu. - tshifhinga. - madzina a vhathu vha re kha nyambedzano. - vhaambi vha tea u reshana. • Mutumbu: madzina a vhathu a tea u vha kha tshanµa tsha monde. - vhaambi vha amba nga u sielisana. - muṅwe na muṅwe u imelela sia ḽawe nga mbuno dzo dziaho. - maipfi a re zwitangini a songo andesa. • Phendelo: i tea u ri sia muyani. • Thounu na redzhisi¾ara zwi ananaho na nyimele. 2.3 ATHIKI·I YA GURANN¶A Tshivhumbeo: • ¹hoho • Madzina a mu¿wali • Marangaphanµa • Mutumbu • Magumo Athiki¼i i fanela u fhindula mbudziso dzi tevhelaho: nnyi?, mini?, ngafhi?, ngani? na hani? Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 11 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu 2.4 MUVHIGO Tshivhumbeo: • ¹hoho • Marangaphanµa • Matshimbidzele • Mawanwa • Phendelo • Themendelo • Tsaino ya muvhigi • Tshiimo tsha muvhigi • ¶uvha /Datumu ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 12 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC – Memorandamu KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/ ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO. MBUDZISO 3 3.1 GARA¹A YA THAMBO • ¹hoho • Madzina a muṅwali na mu¿walelwa • Mulaedza • Fhethu • ¶uvha • Tshifhinga 3.2 GARA¹A YA POSWO • Dzina ¼a mu¿walelwa • ¶iresi na datumu • Mulaedza • Dzina ¼a mu¿wali 3.3 MASIA Maga a tevhelwaho: • Dzina ¼a holo. • Fhethu he a kanda hone. • Ri shumisa masia: o Tshipembe, Devhula,Vhubvaµuvha naVhukovhela. o Tshanµa tshau¼a kana tshamonde. • Zwiga zwa mupo. • Zwiimiswa kana zwifha¾o zwa mihasho yo fhambanaho. ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa