Tshivenda HL Grade 12 Paper 3 Feb March 2014 Question Paper

Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE GIREIDI YA 12 TSHIVEN¶A LUAMBO LWA HAYANI (HL) BAMMBIRI ·A VHURARU (P3) LUHUHI/¹HAFAMUHWE 2013 MARAGA: 100 TSHIFHINGA: awara 21/ 2 Bammbiri i¼i ¼i na masia¾ari a 7. Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 2 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC NDAELA NA MAFHUNGOTHANGELI 1. Bammbiri he¼i ¼i na KHETHEKANYO THARU: KHETHEKANYO YA A: Maanea (50) KHETHEKANYO YA B: Zwibveledzwa zwilapfu zwa vhudavhidzani (30) KHETHEKANYO YA C: Zwibveledzwa zwipfufhi zwa vhudavhidzani/ zwa tsumbedzi/zwa mafhungo (20) 2. Fhindulani mbudziso NTHIHI u bva kha khethekanyo IºWE na IºWE. 3. ºwalani nga luambo lune na khou lingwa ngalwo. 4. Thomani khethekanyo IºWE na IºWE kha sia¾ari ·ISWA. 5. Ni fanela u pulana (tsumbo: mapa wa muhumbulo/nyolo/tshati ya nyelelo/ maipfi a re khii, na zwi¿we), u vhalulula na u sedzulusa mushumo wa½u. Pulane ya½u i fanela u RANGELA maanea. 6. U pulana ho¾he hu tea u sumbedzwa nga u ralo. Ni eletshedzwa u thutha pulane yo¾he nga u tala mutalo u buµekanyaho khayo. 7. Kovhekanyani tshifhinga nga n»ila i tevhelaho: • KHETHEKANYO YA A: Minetse ya 80 • KHETHEKANYO YA B: Minetse ya 40 • KHETHEKANYO YA C: Minetse ya 30 8. Nomborani phindulo dza½u sa zwe ¾hoho dza nomboriswa zwone kha bammbiri ¼a mbudziso. 9. ¸eani phindulo i¿we na i¿we ¾hoho yo i teaho. PFESESANI: Musi ni tshi vhala tshivhalo tsha maipfi, maipfi a re kha ¾hoho ye na nanga HA TEI u katelwa kha itsho tshivhalo. 10. ºwalani nga vhudele, nahone zwi no vhalea. Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 3 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC KHETHEKANYO YA A: MAANEA MBUDZISO 1 Fhindulani mbudziso NTHIHI kha dza malo dzi tevhelaho. Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 400 u swika kha 450. 1.1 'Makhulu ro takala navho – mi¿waha ya 100!' [50] 1.2 Lufherani lwa u lindela dokotela. [50] 1.3 Mufumakadzi tshawe ndi u bika. Kha ¼e½e¼i ¼a demokirasi? (Ni nga ima na, kana na hanedza muhumbulo uyu.) [50] 1.4 Zwi lugiswa nga zwi¾ereke, zwa tshinywa nga zwi¾ereke. [50] 1.5 Pfunzo ndi dzilafho, vhana kha vha karuswe. [50] 1.6 Ṅwalani maanea ane a fhela nga u ri: '... ndo tou nṱhu, nde fuke.' [50] 1.7 Zwifanyiso zwi tevhelaho zwi nga dzikusa vhupfiwa ha½u kana zwa ¾okonya kuhumbulele kwa½u. Zwi ¾aleleni nga vhuronwane. Nangani tshifanyiso TSHITHIHI ni ¿wale nga hatsho ni tshi bvisela vhupfiwa ha½u khagala. ºwalani nomboro ya mbudziso (1.7.1 kana 1.7.2) u ya nga he na nanga, ni ½ee maanea a½u ¾hoho yo teaho. PFESESANI: Hu tea u vha na vhu¾umani vhu re khagala vhukati ha maanea a½u na tshifanyiso tshe na nanga. 1.7.1 [Zwi bva kha magazini ya getaway] [50] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 4 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC 1.7.2 [Zwi bva kha magazini ya getaway] [50] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA A: 50 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 5 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC KHETHEKANYO YA B: ZWIBVELEDZWA ZWILAPFU ZWA VHUDAVHIDZANI MBUDZISO 2 • Fhindulani mbudziso NTHIHI kha n½a dzi tevhelaho. • Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 180 u swika kha 200. • Ni dzhiele nzhele zwi tevhelaho: - Vha ¾anganedzaho mafhungo, redzhis¾ara, thouni na tshitaila. - Munanguludzo wa maipfi na zwivhumbeo zwa luambo. - Tshivhumbeo. • ºwalani NOMBORO na ¹HOHO ya tshibveledzwa tshe na nanga, sa: 2.1 Vhurifhi. 2.1 VHURIFHI HA TSHIOFISI Tshikoloni tsha ha½u ho farwa mitambo yo fhambanaho yo lambedzwa nga ramabindu wa vhuponi honoho. Vhadzulapo vho µo wana dzimpho dzo fhambanaho lwe vhathu vha takala vhukuma. Inwi sa mu¿waleli wa khorwana ye ya dzudzanya uho vhu¾ambo, ¿walelani minidzhere wa i¼o bindu ni tshi mu fhululedza na u mu livhuwa kha u lambedza hawe uho vhu¾ambo. [30] 2.2 MUFHINDULANO Ho ri ¼i¿we µuvha tshikoloni nga bureki ha µo vuwa khani i sa takuwi vhukati ha½u na khonani ya½u Tshikonelo lwe vha¿we vhagudi vha vho sokou ima vho akhamala vha tshi vhona zwi iteaho. Tshikonelo o vha a tshi ri khuvha u ya zwikoloni zwa Mugivhela a hu na zwine zwa gudwa, fhedzi inwi na tou pfu! Zwino ¿walani mufhindulano we wa vha hone vhukati ha½u na Tshikonelo. [30] 2.3 ATHIKILI YA GURANN¶A Khuvha ma»uvha a Khushumusi o swika. Zwino inwi ¿walelani gurann»a ye na i ta athikili ni tshi tsivhudza vhareili na vhaendanga½ayo uri vha shumise magondo/bada nga n»ila yo tsireledzeaho. [30] Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 6 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC 2.4 MUVHIGO Inwi ni muhulwane wa vhagudi tshikoloni tshine na dzhena khatsho. ·i¿we µuvha nga matsheloni ni tshi swika tshikoloni no wana khomphyutha dzo tswiwa. ¹hohoyatshikolo vho ni humbela uri ni ite ¾ho»isiso nga ha tshiwo itsho. ºwalani muvhigo wa ¾ho»isiso ye na ita nga ha tshiwo itsho une na µo u ½ekedza ¾hohoyatshikolo. [30] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA B: 30 Vhu½e ha khan»iso ho vhaledzwa Iyani kha sia¾ari ¼i tevhelaho

Downloaded from hlayiso.com Tshivenµa Luambo lwa Hayani (HL)/P3 7 DBE/Luhuhi–¹hafamuhwe 2014 NSC KHETHEKANYO YA C: ZWIBVELEDZWA ZWIPFUFHI ZWA VHUDAVHIDZANI/ ZWA TSUMBEDZI/ZWA MAFHUNGO MBUDZISO 3 • Fhindulani mbudziso NTHIHI kha tharu dze na vhudziswa. • Vhulapfu ha phindulo ya½u vhu vhe maipfi a u bva kha 100 u ya kha 120. • Ni dzhiele nzhele zwi tevhelaho: - Vha ¾anganedzaho mafhungo, redzhis¾ara, thouni na tshitaila. - Munanguludzo wa maipfi na zwivhumbeo zwa luambo. - Tshivhumbeo. • ºwalani NOMBORO na ¹HOHO ya tshibveledzwa tshe na nanga, sa: 3.1 Phosi¾ara 3.1 GARA¹A YA THAMBO Muµini wa ha½u hu khou ya u vha na mushumo wa u tibula matombo. Hu khou lavhelelwa u vha na vhueni vhunzhi nga µuvha he¼o. Inwi ¿walani gara¾a ya thambo ni tshi ramba vhathu vhane vha tea u vha hone vhu¾amboni uho. [20] 3.2 GARA¹A YA POSWO Tshikoloni tsha ha½u hu na mugudi o wanaho pfufho ya u ya u guda seli ha malwanzhe nge a fhira vhagudi vho¾he kha Saintsi na Mbalo. ºwalani gara¾a ya poswo ni tshi mu fhululedza kha gundo i¼o ¼e a ¼i wana. [20] 3.3 MASIA Muvhunduni wa ha½u hu khou ya u vha na mu¾angano muhulu wa u vula bindu ¼a garatshi. Ni na khonani ane a khou takalela u vha muraµo wa bindu i¼o a sa µivhi fhethu afho. Zwino inwi ¿walani masia o¾he a hune a µo kanda u bva hune a µo tsa hone u swika holoni hune mu¾angano wa khou »o farelwa hone. [20] ¹HANGANYELO YA KHETHEKANYO YA C: 20 MARAGAGU¹E: 100 Vhu½e ha khanµiso ho vhaledzwa