Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2022
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) P3
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 100
Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Skip to contentAll 2022 papers 





View all




_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
isiXhosa HL Grade 12 P3 2022 Memo
Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2022, 17 pages. Read online or download the free PDF.
Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2022. Memorandum, 17 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- isiXhosa HL
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- September Preparatory Exams
- Paper
- 3
- Curriculum
- CAPS
- Pages
- 17
- File size
- 276.9 KB
Free to read online, no sign-up needed
Loading document…
Loading document…
1 of 17
This exam
September Preparatory Exams 2022
- Paper 1Question paperMemo
- Paper 2Memo
- Paper 3Memo
Questions in this paper
- Question 1.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.3Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.5Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
- Question 1.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting50 marks
Show all 13 questions
- Question 1.7Ukufunda nokubukela / Reading and Viewing (non-literary)150 marks
- Question 2.1Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.2Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.3Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking25 marks
- Question 2.4Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
- Question 2.5Ukuphulaphula nokuthetha / Listening and Speaking25 marks
- Question 2.6Ukubhala nokwethula / Writing and Presenting25 marks
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
IMIYALELO YOKUMAKISHA
Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo,
eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola:
• Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela
nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela.
• Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo
sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B.
• Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo.
• Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi.
• Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe.
• Ukubunjwa kwezivakalisi.
• Ukubhalwa kwemihlathi.
• Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo,
ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3
IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA
ICANDELO A: ISINCOKO
Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15
nele-16 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO NOCWANGCISO 30
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15
ISAKHIWO 5
AMANQAKU EWONKE 50
1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO.
2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO.
ICANDELO B: IMIHLATHI
Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha
le-17 lesi sikhokelo sokumakisha.
IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO
IMIQATHANGO AMANQAKU
UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15
ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10
AMANQAKU EWONKE 25
1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO
neFOMATHI.
2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI,
ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA.
QAPHELA:
• Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/zifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku
kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi.
• Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo.
• Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
QAPHELA:
• Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha
asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi.
• Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba
iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika
ngayo ummakishi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5
ICANDELO A: IZINCOKO
Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama
angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala
nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo,
esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi.
Isincoko esibalisayo:
• Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo.
• Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu.
• Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo.
• Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo,
mazibonakale.
• Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace
ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana
nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela.
• Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha.
• Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa.
• Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda
isincoko, lungekrwada phofu.
Isincoko esichazayo:
• Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku.
• Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo.
• Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso.
• Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo,
izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi.
• Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho.
• Sivakalisa iimvakalelo zombhali.
Isincoko esicamngcayo:
• Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe.
• Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo.
• Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu.
• Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza
ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana
nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.)
• Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka.
Isincoko esixoxayo:
• Umviwa uthatha icala ngomba othile.
• Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma
ezithile.
• Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile
lokuvula.
• Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani
okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani.
• Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo.
• Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
Isincoko esivelela amacala omabini:
• Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili.
• Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo.
• Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo.
• Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo,
luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa
makalunike olwakhe uluvo xa evala.
• Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani
obuxhasayo.
• Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso.
• Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7
UMBUZO 1
1.1 Kunyaka ophelileyo ndifunde ukufundiseka.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini /lonyaka/lesiganeko/lemeko engokufunda ukufundiseka
• Angabalisa isiganeko/iziganeko ezikhokelele kula mazwi.
• Ifuthe lokufunda ukufundiseka neemvakalelo zokufunda ukufundiseka.
• Iziphumo zesifundo/zezifundo zokufundiseka.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.2 Iindumasi elizweni.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/lesiganeko/lemeko/leziganeko/leemeko ezidulisa
indima edlalwa ziindumasi elizweni.
• Bangachaza ukuba ziintoni iindumasi baze bachaze nendima edlalwe
2021.
• Ifuthe leendumasi lingalihle/lingalibi.
• Bangabonisa ulwazi ngesihloko ngokwenza imizekelo.
• Iziphumo zeendima ezidlalwa ziindumasi ekuhlaleni.
• Banganika neengcebiso zokusombulula iingxaki abazichazayo okanye
bakhuthaze indima entle.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.3 Iinguqu ongaza nazo ukuphucula uqoqosho njengoMphathiswa
wezeMali.
Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo
• Ibali lingaziinguqu zokunyusa iqondo loqoqosho.
• Iinguqu zinokwenziwa nguye njengoMphathiswa wezeMali / Asebenzise
abanye abantu/abahlali/uRhulumente ukuphelisa ukuhla kwerandi.
• Iinguqu zingakho kuwo onke amaSebe.
• Ifuthe neziphumo zeenguqu.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.4 Inkqayi ingena ngentlontlo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko egxile ekuphuhliseni ukuba izinto
ezinkulu ziqala ngezinto ezincinci.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9
1.5 UkuzIqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko engendima edlalwa
kukuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula
• Ukuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula kungakuhle/ kungakubi/
kungayindibanisela yobubi nobuhle.
• Bangachaza iindidi zemidlalo nefuthe lazo.
• Bangachaza neziphumo zokuthabatha inkxaxheba kolutsha kwimidlalo
luselula.
• Bangakhuthaza okanye banike iingcebiso ngokuziqhelanisa kolutsha
nemidlalo luselula.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
1.6 Amazwi ayakha ukanti ayakwazi nokubulala.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala
elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/
azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engefuthe lamazwi ekwakheni
nasekuchitheni
• Angabalisa ibali elizoba ifuthe lamazwi ebomini.
• Iziphumo zefuthe lamazwi.
• Mabaxoxe ngokuvakalayo nangokuvokothileyo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko,
isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
1.7 1.7.1 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/
xoxela icala elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo
/azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engenkcubeko/engemvano
yabantu basetyhini/engabantu beentlanga
ngeentlanga/engehombo/engokwabelana/engokuncedana.
• Angachaza ubungozi okanye ukubaluleka
kwenkcubeko/ukuncedana/ukuvana/ihombo.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
ezifanelekileyo. [50]
1.7.2 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo.
Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/
xoxela icala elinye.
Isincoko masicwangciswe ngokukuko.
Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/
efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo.
Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo.
Umxholo:
• Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engexabiso lombane
eluntwini/Eskom eluntwini /ubungozi bombane/ukuxabisa kakhulu
kombane/ucimi cimi wombane/ezinye iindlela zokonga umbane.
• Angachaza ifuthe lotshintsho oluze nombane.
[Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.]
Ulwimi:
Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi
oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane
nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga
ezifanelekileyo. [50]
AMANQAKU ECANDELO A: 50
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11
ICANDELO B: IMIHLATHI
UMBUZO 2
Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude
bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku
kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni
masifanelane nenjongo yobhalo.
2.1 ILETA ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Iidilesi zimbini.
• Eyombhali idilesi nomhla zibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene.
• Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo.
• Isebe/isikhundla sombhalelwa masikhankanywe.
• Isibuliso masihambelane nomxholo weleta.
• Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi/ubhalwa ngoonobumba
abakhulu, uze ushiye umgca.
• Isizathu sobhalo lweleta sibhalwa kumhlathi wokuqala.
• Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe ngoonobumba magama
nefani yombhali
• Ileta mayibe malunga nokukhalazela ixabiso ledata eliphezulu.
Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
Ithoni nerejista mazibesesikweni.
Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke.
Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25]
2.2 ILETA YOBUHLOBO
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Idilesi inye yeyomntu obhala ileta ekoneni phezulu kwisandla
sasekunene.
• Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo.
(Azisetyenziswa izifinyezi).
• Isibuliso
• Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo.
• Umhlathi wokuqala mawunike intsusa yobhalo lweleta.Isizathu
sesokucela umakazi akuthethelele kubazali bakho bakuvumele uyo
kufunda kwiyunivesithi ekude nekhaya.
• Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo.
• Umhlathi wesithathu ungangena kwiindaba gabalala ezimalunga
nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo.
• Isiphelo sesokuqukumbela ileta .
• Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela.
• Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo.
• Ileta mayibe ngeyokucela ukuthethelelwa ngumakazi kubazali bakho
ukuze ukwazi uyo kufunda kwiyunivesithi ekude nekhaya.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/
oluvuyisanayo nolubonisa imvakalelo yokonwaba.
• Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa.
• Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi.
• Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25]
2.3 UDLIWANONDLEBE
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Buza umbuzwa imibuzo.
• Nika amagama esithethi kwicala elisekhohlo ephepheni.
• Ukwahlula intetho yesithethi kwesinye, shiya umgca.
• Imibuzo yombuzi mayinike umhlaba wempendulo ephuhlileyo.
• Impendulo ezinjengo – Ewe/Hayi azamkelekanga.
• Udliwanondlebe malube 12hakathi kwakho nembongi ethe yaduma emva
kokuvela kwiqonga lonxibelelwano uTiktok.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ulwimi,ithoni nerejista mayibesesikweni malubesesikweni [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13
2.4 I-OBHITSHUWARI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Umxholo uya kuba ngoogqirha ophume izandla.
• Ibhalwa kumntu wokuqala.
• Kumhlathi wokuqala kubhalwa amagama omfi, umhla wokuzalwa, indawo
azalelwe kuyo, umnombo, umhla wokubhubha nendawo abhubhele kuyo.
• Umhlathi wesibini imfundo yakhe kumabanga asezantsi kunye
naphakamileyo, amava akhe asemsebenzini, igalelo lakhe ekuhlaleni,
izinto abekholelwa kuzo, abezibalule ngazo nezinto aya kukhunjulwa
ngazo.
• Umhlathi wesithathu amabalana ngaye,iinkumblo abanazo namazwi
okumkhapha
• Umhlathi wesine amazwi ovelwano kusapho lomfi
Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Ithoni nerejista mazibesesikweni.
• Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke.
• Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25]
2.5 INTETHO ESESIKWENI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi
ukusuka kwezifutshane ukuya kwezide.
• Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu.
• Intshayelelo edlwengul'umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu
locwangciso.
• Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/abantu ekujoliswe
kubo/ indawo/ixesha kwanenjongo yentetho.
• Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle.
• Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne-
elipsisi.
• Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo.
• Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba
abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho.
• Intetho mayibe ngemakuqwalaselwe ngumfundi xa ekhetha
abahlobo.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi
olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini.
• Isimbo sokuthetha masihambe neengcebiso zokukhetha
abahlobo. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
2.6 INQAKU LEMAGAZINI
Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15]
• Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla wabantu.
• Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku.
• Amagama alowo ubhale inqaku mawavele ezantsi kwesihloko.
• Kubalulekile ukubhala okuyinyani hayi uluvo.
• Inkoliso yamanqaku ahlulwa ngeekholami.
• Umxholo uya kuba ngokhuseleko ezindlwini xa abahlali besekhefini.
Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10]
• Amagama achukumisayo
• Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu
• Ulwimi oluchukumisayo [25]
AMANQAKU ECANDELO B: 50
AMANQAKU EWONKE: 100
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBER 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15
QAPHELA:
o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A)
o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu.
o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko
ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye.
o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi.
ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6
NOCWANGCISO - Impendulo igqwesile/ - Impendulo ixongxwe - Impendulo iyanelisa. - Impendulo - Impendulo
inomtsalane, ngobugcisa. - Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano ayihambelani nomxholo
- Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. kwaphela.
Inqwanqwa eliphakamileyo
(Impendulo nezimvo) ngaphezu koko
Uyondelelwaniso bekulindelekile. gingci nomxholo kwaye ngokuse-mxholweni. - Izimvo azicacanga - Izimvo ziyabhidisa
- Izimvo eziqiqisisiweyo, zinomdla zinobungqina - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaye azingqamananga
lwezimvo
ezixhokonxa iingcinga bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. kwaphela nomxholo.
ngokucwangcisa. - Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, - Buncinci ubungqina - Azicacanga kwaye
nezivuthiweyo.
Ukuqonda injongo, - Impendulo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso kwaye ziphindaphindiwe.
abantu ekujoliswe elungelelaniswe kakuhle iyathungelana nesiphelo. nothungelwano - Azilungelelaniswanga
kubo kunye nesimo ngokugqwesileyo (inonamathelwano) lweengcamango. kwaye azithungelani
sentlalo. enothungelwano kuquka intshayelelo,
(enonamathelwano) isiqu ukuqukumbela /
ukuquka intshayelelo, nesiphelo.
30 AMANQAKU isiqu, ukuqukumbela/
nesiphelo.
25–27 19–21 13–15 7–9 0–3
- Impendulo egqwesileyo - Impendulo ixongxwe - Impendulo eyanelisayo - Ubukhulu becala - Akukho linge
kodwa ineendawana kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko.
Inqwanqwa elingezantsi
esilela kuzo ukuba - Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani - Ayihambelani kwaphela
neempawu ezinomtsalane zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye
ogqwesileyo wesincoko - Ilungelelaniswe kakuhle - Izimvo - Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga.
esinkqenkqeza phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani - Ayingqamananga
- Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela
neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, ziyaqinisekisa. - Phantse bungabikho kwaye inobubhu-
- Izimvo zilungelelaniswe isiqu nesiphelo. - Kukho ulungelelaniso ubungqina tyubhutyu.
ngobugcisa olufumanekayo bolungelelwaniso
zinothungelwano nothungelwano nothungelwano.
(zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu
kuquka intshayelelo, nesiphelo.
isiqu kunye nesiphelo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022)
ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3
SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ulwimi alunantsingiselo.
NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama - Ithoni, irejista, isimbo
zifaneleke kakhulu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama
Ithoni, irejista, isimbo
Inqwanqwa eliphakamileyo
kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela
sokubhala, isigama ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu
esifanelenenenjongo/nesimo sentlalo. sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo
sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe - Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo - Ulwimi lusetyenziswa sentlalo.
ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela ebuthathaka. - Ukusetyenziswa
Uchongo magama. luyachukumisa ngokufanelekile - Ithoni nochongo
- Ithoni ifanelekile. kwisigama
Ukusetyenziswa kolwimi ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo kwisincoko - Izixhobo zolwimi magama kunqongophele
nemigaqo, - Ithoni edlwengula umxhelo siphela. zisetyenzisiwe azifanelekanga. ngokubaxekileyo de
Iimpawu zokubhala, igrama, nenobuciko. - Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa - Isigama ungakwazi ukuqonda
- Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. sinqongophele okubhaliweyo.
upelo. segrama nopelo. - Sixongxwe kakuhle kakhulu.
- Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu.
15 AMANQAKU obukhulu.
13 10 7 4
- Ulwimi lugqwesile kwaye - Ulwimi luyakuthimba - Ukusetyenziswa kolwimi - Ukusetyenziswa kolwimi
kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga.
Inqwanqwa
zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kusekho - -Kuncinci okanye
ubuciko ngokufanelekileyo. - Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha akukho ukohluka –
- Akukho nasinye isiphene ichanekile. naphaya. hlukana kwezivakalisi.
elingezantsi
segrama nopelo. - Zimbalwa iziphene - Ubukhulu becala ithoni - -Isigama
- Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa sinqongophele
- Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo - ngokugqithisileyo.
- zolwimi lunqongophele.
ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1
Iimpawu zodidi lwesincoko - Isihloko sikhuliswe - Iinkcukacha zakhiwe - Ukuphuhliswa - Kukho amanqaku - Amanqaku asemxholweni
Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho.
- Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. - -Izivakalisi nemihlathi - Ulwakhiwo lwezivakalisi
nokubunjwa kwezivakalisi. - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Ziyathungelana. - Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi lunobubhutyu-
ngokugqwesileyo. - Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. - Isincoko bhutyu.
5 AMANQAKU nemihlathi kuyahambelana, - Isincoko sisesemxholweni - Isincoko siphume
kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni.
iziphene.
AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 17
ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3
UCWANGCISO - Impendulo igqwesile ngaphezu - Impendulo esemagqabini - Impendulo eyanelisayo - Kubonakala ubunzima - Impendulo ibonakalisa
NEFOMATHI koko bekulindelekile ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi
- Izimvo eziqiqisisiweyo ngeempawu zodidi lomhlathi. ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi
nezivuthiweyo. - Ubhalo lusemxholweni. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi.
-Impendulo nezimvo. - Ulwazi olunzulu ngeempawu - Ukuthungelana komxholo - Ayikho semxholweni - Kukho ukungqamana - Intsingiselo ilahlekile
-Ulungelelwaniso lwezimvo zohlobo lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe kakuhle ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho
nokucwangcisa. - Ubhalo lusemxholweni kakhulu kwaye neenkcukacha - Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa semxholweni kwaphela.
ncakasana. zixhasa isihloko. okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. - Ayithungelani kumxholo
-Injongo, abantu ekujoliswe - Ukuthungelana komxholo - Ifomathi efanelekileyo - Ubukhulu becala - Akusoloko kukho nezimvo.
kubo, iimpawu/imigaqo nezimvo. eneziphene ezingephi. uyathungelana umxholo uthungelwano phakathi - Zimbalwa kakhulu
nesimo sentlalo. - Icaciswe nzulu kwaye zonke nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa
iinkcukacha ziyasixhasa - Ezinye iinkcukacha - Zimbalwa iinkcukacha isihloko.
isihloko. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. - Ayisetyenziswanga
- Ifomathi yamkelekile kwaye - Ubukhulu becala - Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko
ichanekile. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi.
kodwa kukho iziphene ngokungacacanga.
ezingephi. - Imigaqo engundoqo
yefomathi yetekisi
ityeshelwe.
15 AMANQAKU
ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2
SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo
NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke isigama zifaneleke kakhulu sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama
ngokukodwa kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu ekujoliswe zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo,
Ithoni, irejista, isimbo kubo kunye nakwisimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo
ekujoliswe kubo nakwesimo
sokubhala, injongo/imeko, sentlalo. - Ubukhulu becala ulwimi kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo.
abantu ekujoliswe kubo - Ulwimi lusetyenziswe lusetyenziswe ngokukuko - Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye - Izele ziziphene yaye
nesimo sentlalo. ngokuchanekileyo kwaye nangokuchanekileyo. ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa.
lwakhiwe ngokukuko. - Isigama sichaneke kakuhle. - Isigama esaneleyo. - Ukusetyenziswa kolwimi - Isigama asihambelani
Ukusetyenziswa kolwimi ngokungachanekanga nenjongo.
- Akukho ziphene konke - Ubukhulu becala akukho - Iziphene
nemigaqo yalo. konke. ziphene. aziyichaphazeli kubangela iziphene - Intsingiselo
Uchongo magama. intsingiselo. ezibaxekileyo. ichaphazeleke
Iimpawu zokubhala - Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa.
nopelo.
10 AMANQAKU
AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Study this subject
Recommended for this subject

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P1 2022 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P2 2022 Memo

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P3 2018 Memo

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2022 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 September Preparatory Exams 2018 QP

Memorandum
isiXhosa HL Grade 12 P1 2021 Memo
More from Grade 12 isiXhosa HL

Annual teaching plan
Gr 12 IsiXhosa HL ATP 2023 24

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P1 Eastern Cape Mock 2025 QP

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 Paper 3 NSC June 2025 Question Paper

Question paper
isiXhosa HL Grade 12 P3 NSC November 2025 Question Paper
_hlayiso.com_--e0bfc21f-9053-4dca-af3a-73495767fc72/v1-682ba3c7e04fa8dc02db/card.webp)
Errata