Skip to content

isiXhosa HL Grade 12 P3 2022 Memo

MemorandumisiXhosa HLGrade 12202217 pages

Grade 12 isiXhosa HL Paper 3 memorandum from the September Preparatory Exams 2022, 17 pages. Read online or download the free PDF.

Free to read online, no sign-up needed

Answer online

Loading document…

Loading document…

September Preparatory Exams 2022

Questions in this paper

Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE IBANGA 12 SEPTEMBA 2022 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) P3 ISIKHOKELO SOKUMAKISHA AMANQAKU: 100 Esi sikhokelo sokumakisha sinamaphepha ali-17.
Downloaded from hlayiso.com 2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) IMIYALELO YOKUMAKISHA Ekuhloleni umsebenzi wabaviwa, mayithathelwe ingqalelo le miba ilandelayo, eminye yayo icatshulwe kwirubrikhi yokuhlola: • Makubekho ubungqina bokucwangcisa, bokuyila, bokuhlaziya, bokuhlela nobokulungisa iziphene kumsebenzi aza kuwunikezela. • Makayazi injongo, abantu ajolise kubo nomxholo – kwakunye nerejista, isimbo sokubhala nethoni – ingakumbi kwiCANDELO B. • Ukusetyenziwa kolwimi, upelo neempawu zobhalo. • Izakhi zolwimi kubandakanya ulwazi olunzulu ngolwimi. • Ukhetho magama nokusetyenziswa kwezafobe. • Ukubunjwa kwezivakalisi. • Ukubhalwa kwemihlathi. • Ukutolikwa kwesihloko esiza kuvezwa kumxholo ngokupheleleyo: intshayelelo, ukukhuliswa kwezimvo nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 3 IINGCEBISO NGENDLELA YOKUMAKISHA ICANDELO A: ISINCOKO Jonga kwiCANDELO A: Irubrikhi yokuhlola isincoko efumaneka kwiphepha le-15 nele-16 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO NOCWANGCISO 30 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 15 ISAKHIWO 5 AMANQAKU EWONKE 50 1. Funda isincoko sonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO noCWANGCISO. 2. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. 3. Funda isincoko kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo leSAKHIWO. ICANDELO B: IMIHLATHI Jonga kwiCANDELO B: Irubrikhi yokuhlola imihlathi efumaneka kwiphepha le-17 lesi sikhokelo sokumakisha. IMIQATHANGO ESETYENZISELWA UVAVANYO IMIQATHANGO AMANQAKU UMXHOLO, UCWANGCISO NEFOMATHI 15 ULWIMI, ISIMBO SOKUBHALA NOKUHLELA 10 AMANQAKU EWONKE 25 1. Funda umhlathi wonke uze ugqibe ngenqanaba loMXHOLO, UCWANGCISO neFOMATHI. 2. Funda umhlathi kwakhona uze ukhethe inqanaba elichanekileyo loLWIMI, ISIMBO SOKUBHALA nokuHLELA. QAPHELA: • Iifomathi ezahlukeneyo zemihlathi/zifundisiweyo ziyasetyenziswa. Oku kufuneka kuthatyathelwe ingqalelo xa kuhlolwa ifomathi. • Nika amanqaku ngefomathi echanekileyo. • Jonga uthungelwano lwezimvo kuko konke okubhaliweyo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) QAPHELA: • Amanqaku anikwe ngezantsi kwisihloko ngasinye kwesi sikhokelo sokumakisha asetyenziswa kuphela njengesikhokelo kubamakishi. • Makwamkelwe indlela umviwa ngamnye asitolike ngayo isihloko, nokuba iyohluka kumanqaku anikiweyo, okanye kwiimbono okanye iindlela asitolika ngayo ummakishi. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 5 ICANDELO A: IZINCOKO Kulindeleke ukuba abaviwa babhale isincoko esiNYE esinomthamo wamagama angama-340–390 ngesiNYE sezihloko ezinikiweyo. Abaviwa bangabhala nangaluphi na udidi lwesincoko: esibalisayo, esichazayo, esicamngcayo, esixoxayo, esivelela amacala omabini, okanye naziphina ezidityanisiweyo kwezi. Isincoko esibalisayo: • Makasebenzise ixesha eladlulayo/elidlulileyo/elimiyo. • Sibhalwa kumntu wokuqala okanye owesithathu. • Makabonise ulwazi ngesihloko asikhethileyo. • Abalinganiswa, isimo sentlalo, izizathu zokuhla kwezehlo ukuya kwisiphelo, mazibonakale. • Iziganeko zichazwe/zibaliswe ngokulandelelana kwazo okanye zicace ezingunobangela wezinye, kungenjalo angasebenzisa izixhobo ezifana nophuphelo okanye ukuqala ngesenzo esingekehli/sokugqibela. • Sisebenzisa amagama abonisa ixesha afana noo-emva, phambi, ngeli xesha. • Sisebenzisa intetho yababini/ukuzithethela kwabalinganiswa. • Ulwimi olusetyenzisiweyo malube lolokudala ifuthe noluchukumisayo kofunda isincoko, lungekrwada phofu. Isincoko esichazayo: • Sinokubhalwa ngokwexesha elidlulileyo okanye elangoku. • Sichaza into/umntu/indawo/imeko, njalo njalo. • Sisebenzisa amagama okudala umfanekiso. • Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi. • Sisebenzisa imifanekiso-ntelekelelo nezafobe zentetho. • Sivakalisa iimvakalelo zombhali. Isincoko esicamngcayo: • Siveza uvakalelo lombhali ngesigama esibonakalisa amava akhe. • Siveza uchukumiseko ngomba ekubhalwa ngawo. • Uvakalelo olungundoqo ludlala indima enkulu. • Ubukhulu becala esi sincoko siyachaza. (Sisebenzisa izixhobo zokuchaza ezifana nezichazi, imifanekiso-ntelekelelo, izihlomelo, neziphuhlisayo ezifana nezifanekisozwi kwakunye nezafobe zentetho.) • Uvakalelo lombhali maluveze ukunyaniseka kunye nokubandakanyeka. Isincoko esixoxayo: • Umviwa uthatha icala ngomba othile. • Uthotho lweengxoxo oludla ngokuba kwimo engengcaciso ngeengongoma ezithile. • Ukubethelela isishwankathelo nokuphindelela kwinkcazelo engoluvo oluthile lokuvula. • Kwingxoxo yakhe unika ubungqina obuxhasayo obusenokuba ngamanani okanye ukucaphula kumava anawo ayinyani. • Usenokuxoxela okuthile echasa enika ubungqina obuxhasayo. • Isiphelo sisenokuba sisishwankathelo neengcebiso. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) Isincoko esivelela amacala omabini: • Inkcazelo engomba inokuba ngengxoxo ephambili. • Umviwa uwaphatha omabini amacala engxoxo. • Uxoxela okuthile enika ubungqina obuxhasayo. • Unokulandela isakhiwo esithi umhlathi umela uluvo oluvumayo, kolandelayo, luchase, kungenjalo avume ekuqaleni komhlathi aze achase ekupheleni, kodwa makalunike olwakhe uluvo xa evala. • Unokuxoxela okuthile echasa/evuma nokunika ubungqina obuyinyani obuxhasayo. • Isiphelo – isishwankathelo neengcebiso. • Makabonise ulwazi ngesihloko nangomba axoxa ngawo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 7 UMBUZO 1 1.1 Kunyaka ophelileyo ndifunde ukufundiseka. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokuba kwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini /lonyaka/lesiganeko/lemeko engokufunda ukufundiseka • Angabalisa isiganeko/iziganeko ezikhokelele kula mazwi. • Ifuthe lokufunda ukufundiseka neemvakalelo zokufunda ukufundiseka. • Iziphumo zesifundo/zezifundo zokufundiseka. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.2 Iindumasi elizweni. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/lesiganeko/lemeko/leziganeko/leemeko ezidulisa indima edlalwa ziindumasi elizweni. • Bangachaza ukuba ziintoni iindumasi baze bachaze nendima edlalwe 2021. • Ifuthe leendumasi lingalihle/lingalibi. • Bangabonisa ulwazi ngesihloko ngokwenza imizekelo. • Iziphumo zeendima ezidlalwa ziindumasi ekuhlaleni. • Banganika neengcebiso zokusombulula iingxaki abazichazayo okanye bakhuthaze indima entle. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.3 Iinguqu ongaza nazo ukuphucula uqoqosho njengoMphathiswa wezeMali. Isincoko singabalisa/ chaza/ camngca/ xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo • Ibali lingaziinguqu zokunyusa iqondo loqoqosho. • Iinguqu zinokwenziwa nguye njengoMphathiswa wezeMali / Asebenzise abanye abantu/abahlali/uRhulumente ukuphelisa ukuhla kwerandi. • Iinguqu zingakho kuwo onke amaSebe. • Ifuthe neziphumo zeenguqu. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.4 Inkqayi ingena ngentlontlo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko egxile ekuphuhliseni ukuba izinto ezinkulu ziqala ngezinto ezincinci. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 9 1.5 UkuzIqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/ isiganeko/ imeko engendima edlalwa kukuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula • Ukuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula kungakuhle/ kungakubi/ kungayindibanisela yobubi nobuhle. • Bangachaza iindidi zemidlalo nefuthe lazo. • Bangachaza neziphumo zokuthabatha inkxaxheba kolutsha kwimidlalo luselula. • Bangakhuthaza okanye banike iingcebiso ngokuziqhelanisa kolutsha nemidlalo luselula. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.6 Amazwi ayakha ukanti ayakwazi nokubulala. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engefuthe lamazwi ekwakheni nasekuchitheni • Angabalisa ibali elizoba ifuthe lamazwi ebomini. • Iziphumo zefuthe lamazwi. • Mabaxoxe ngokuvakalayo nangokuvokothileyo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) 1.7 1.7.1 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/efihlakeleyo /azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engenkcubeko/engemvano yabantu basetyhini/engabantu beentlanga ngeentlanga/engehombo/engokwabelana/engokuncedana. • Angachaza ubungozi okanye ukubaluleka kwenkcubeko/ukuncedana/ukuvana/ihombo. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] 1.7.2 Umviwa makanike isihloko esifanelekileyo. Isincoko singabalisa/chaza/camngca/xoxela amacala omabini/ xoxela icala elinye. Isincoko masicwangciswe ngokukuko. Impendulo isenokubakwinqanaba lentsingiselo yentsusa/ efihlakeleyo/ azixube iintsingiselo zeempendulo. Imo efanelekileyo: intshayelelo, isiqu nesiphelo. Umxholo: • Ingalibali lemini enye/isiganeko/imeko engexabiso lombane eluntwini/Eskom eluntwini /ubungozi bombane/ukuxabisa kakhulu kombane/ucimi cimi wombane/ezinye iindlela zokonga umbane. • Angachaza ifuthe lotshintsho oluze nombane. [Nawuphi na umxholo ohambelana nesihloko uya kwamkelwa.] Ulwimi: Ulwimi maluhambelane nenjongo yokubhala, uhlobo lomhlathi oluhambelana nesincoko esikhethiweyo, isigama sihambelane nesihloko, isakhiwo sezivakalisi kunye nezixhobo zokunonga ezifanelekileyo. [50] AMANQAKU ECANDELO A: 50 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 11 ICANDELO B: IMIHLATHI UMBUZO 2 Kulindeleke ukuba abaviwa bakhethe imihlathi ibe MIBINI kule ibuziweyo. Ubude bempendulo nganye mabube li-100−120 amagama ngomhlathi ngamnye. Oku kubhekisa kumxholo kuphela. Ulwimi, irejista isimbo sokubhala nethoni masifanelane nenjongo yobhalo. 2.1 ILETA ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Iidilesi zimbini. • Eyombhali idilesi nomhla zibhalwa ngokupheleleyo ngasekunene. • Idilesi yombhalelwa ibhalwa ithi nca kumgca ohlayo ngasekhohlo. • Isebe/isikhundla sombhalelwa masikhankanywe. • Isibuliso masihambelane nomxholo weleta. • Umcimbi ukrwelelwa umgca ngaphantsi/ubhalwa ngoonobumba abakhulu, uze ushiye umgca. • Isizathu sobhalo lweleta sibhalwa kumhlathi wokuqala. • Isiphelo sibe seseleta esesikweni size silandelwe ngoonobumba magama nefani yombhali • Ileta mayibe malunga nokukhalazela ixabiso ledata eliphezulu. Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10] Ithoni nerejista mazibesesikweni. Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke. Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25] 2.2 ILETA YOBUHLOBO Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Idilesi inye yeyomntu obhala ileta ekoneni phezulu kwisandla sasekunene. • Igama lesitalato, ilokishi nedolophu zibhalwa ngokupheleleyo. (Azisetyenziswa izifinyezi). • Isibuliso • Isakhiwo siquka intshayelelo, isiqu nesiphelo. • Umhlathi wokuqala mawunike intsusa yobhalo lweleta.Isizathu sesokucela umakazi akuthethelele kubazali bakho bakuvumele uyo kufunda kwiyunivesithi ekude nekhaya. • Umhlathi olandelayo ukhulisa umxholo. • Umhlathi wesithathu ungangena kwiindaba gabalala ezimalunga nobudlelwane obuphakathi kombhali nalowo ubhalelwayo. • Isiphelo sesokuqukumbela ileta . • Kwisiphelo kubhalwa igama kuphela. • Izingxi azisetyenziswa kwidilesi, isibuliso nesiphelo. • Ileta mayibe ngeyokucela ukuthethelelwa ngumakazi kubazali bakho ukuze ukwazi uyo kufunda kwiyunivesithi ekude nekhaya. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Kufuneka ulwimi olungekho sesikweni ukuya kolusesikweni/ oluvuyisanayo nolubonisa imvakalelo yokonwaba. • Izimelabizo ezibonisa ubuhlobo zingasetyenziswa. • Ixesha malihambelane nodidi lwesincoko nomhlathi. • Izikhuzo noburharha zingasetyenziswa. [25] 2.3 UDLIWANONDLEBE Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Buza umbuzwa imibuzo. • Nika amagama esithethi kwicala elisekhohlo ephepheni. • Ukwahlula intetho yesithethi kwesinye, shiya umgca. • Imibuzo yombuzi mayinike umhlaba wempendulo ephuhlileyo. • Impendulo ezinjengo – Ewe/Hayi azamkelekanga. • Udliwanondlebe malube 12hakathi kwakho nembongi ethe yaduma emva kokuvela kwiqonga lonxibelelwano uTiktok. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ulwimi,ithoni nerejista mayibesesikweni malubesesikweni [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 13 2.4 I-OBHITSHUWARI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Umxholo uya kuba ngoogqirha ophume izandla. • Ibhalwa kumntu wokuqala. • Kumhlathi wokuqala kubhalwa amagama omfi, umhla wokuzalwa, indawo azalelwe kuyo, umnombo, umhla wokubhubha nendawo abhubhele kuyo. • Umhlathi wesibini imfundo yakhe kumabanga asezantsi kunye naphakamileyo, amava akhe asemsebenzini, igalelo lakhe ekuhlaleni, izinto abekholelwa kuzo, abezibalule ngazo nezinto aya kukhunjulwa ngazo. • Umhlathi wesithathu amabalana ngaye,iinkumblo abanazo namazwi okumkhapha • Umhlathi wesine amazwi ovelwano kusapho lomfi Ulwimi/Isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Ithoni nerejista mazibesesikweni. • Ulwimi malubelolusesikweni lusulungeke. • Ubhalo maluvakale luyondelelane lucace lubesemxholweni. [25] 2.5 INTETHO ESESIKWENI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Isakhiwo masibe yimihlathi, eyakhiwe ngomxube wezivakalisi ukusuka kwezifutshane ukuya kwezide. • Mayibe nesihloko esibhalwe ngoonobumba abakhulu. • Intshayelelo edlwengul'umxhelo nesiphelo esiqiqiweyo luphawu locwangciso. • Ucwangciso malubonise ukuqonda isihloko/abantu ekujoliswe kubo/ indawo/ixesha kwanenjongo yentetho. • Amanqaku emiba aza kuthetha ngayo mawaphuhle. • Ukunqumama makubonakaliswe ngeempawu ezifana ne- elipsisi. • Ucaphulo malubonakaliswe ngeempawu zocaphulo. • Isiphelo masibesesincamisa umxhelo nesiza kwenza ukuba abaphulaphuli bahlale beyikhumbula le ntetho. • Intetho mayibe ngemakuqwalaselwe ngumfundi xa ekhetha abahlobo. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Izidibanisi zonamathelwano mazihambelane nodidi lomhlathi olukhethiweyo, umz: okokuqala, okwesibini. • Isimbo sokuthetha masihambe neengcebiso zokukhetha abahlobo. [25] Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) 2.6 INQAKU LEMAGAZINI Ifomathi, ucwangciso nomxholo: [15] • Isihloko masibe sifutshane sitsale umdla wabantu. • Isihloko masiqulathe owona ndoqo wenqaku. • Amagama alowo ubhale inqaku mawavele ezantsi kwesihloko. • Kubalulekile ukubhala okuyinyani hayi uluvo. • Inkoliso yamanqaku ahlulwa ngeekholami. • Umxholo uya kuba ngokhuseleko ezindlwini xa abahlali besekhefini. Ulwimi isimbo sokubhala nokuhlela: [10] • Amagama achukumisayo • Inqaku malibhalwe kumntu wesithathu • Ulwimi oluchukumisayo [25] AMANQAKU ECANDELO B: 50 AMANQAKU EWONKE: 100 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBER 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 15 QAPHELA: o Sebenzisa le rubrikhi rhoqo xa umakisha izincoko (zephepha lesi-3, ICANDELO A) o Amanqaku ukusukela kweli-0 ukuya kwangama-50 ahlulahlulwe ngokwamanqanaba amahlanu. o Imigangatho yomxholo, ulwimi nesimbo, inqanaba ngalinye kula mahlanu lahlulahlulwe kubini, kwakho amanqaku abelwe abo banezincoko ezikwinqwanqwa eliphakamileyo nezo zikwinqwanqwa elingezantsi kwinqanaba ngalinye. o Isakhiwo asicatshazelwa kukwahlulwa ngokwenqwanqwa eliphezulu nelisezantsi. ISIHLOMELELO A: IRUBRIKHI YOKUHLOLA ISINCOKO ULWIMI LWASEKHAYA [50 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 NOCWANGCISO - Impendulo igqwesile/ - Impendulo ixongxwe - Impendulo iyanelisa. - Impendulo - Impendulo inomtsalane, ngobugcisa. - Izimvo ziyathungelana ayinaluthungelwano ayihambelani nomxholo - Izimvo zihambelana noko ziyaqinisekisa lungqinelanayo. kwaphela. Inqwanqwa eliphakamileyo (Impendulo nezimvo) ngaphezu koko Uyondelelwaniso bekulindelekile. gingci nomxholo kwaye ngokuse-mxholweni. - Izimvo azicacanga - Izimvo ziyabhidisa - Izimvo eziqiqisisiweyo, zinomdla zinobungqina - Ilungelelanisiwe noko kwaye ayizizo kwaye azingqamananga lwezimvo ezixhokonxa iingcinga bokuvuthwa. kwaye iyathungelana ezomfundi. kwaphela nomxholo. ngokucwangcisa. - Ilungelelaniswe kakuhle kuquka intshayelelo, - Buncinci ubungqina - Azicacanga kwaye nezivuthiweyo. Ukuqonda injongo, - Impendulo kakhulu kwaye isiqu ukuqukumbela/ bolungelelwaniso kwaye ziphindaphindiwe. abantu ekujoliswe elungelelaniswe kakuhle iyathungelana nesiphelo. nothungelwano - Azilungelelaniswanga kubo kunye nesimo ngokugqwesileyo (inonamathelwano) lweengcamango. kwaye azithungelani sentlalo. enothungelwano kuquka intshayelelo, (enonamathelwano) isiqu ukuqukumbela / ukuquka intshayelelo, nesiphelo. 30 AMANQAKU isiqu, ukuqukumbela/ nesiphelo. 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 - Impendulo egqwesileyo - Impendulo ixongxwe - Impendulo eyanelisayo - Ubukhulu becala - Akukho linge kodwa ineendawana kakuhle. nangona kumana impendulo lokuphendula isihloko. Inqwanqwa elingezantsi esilela kuzo ukuba - Izimvo ziyahambelana kubakho izikhewu ayihambelani - Ayihambelani kwaphela neempawu ezinomtsalane zinomdla. kwingcaciso. nomxholo. nomxholo kwaye ogqwesileyo wesincoko - Ilungelelaniswe kakuhle - Izimvo - Izimvo zibonakalisa ayifanelekanga. esinkqenkqeza phambili. iyathungelana ziyanamathelana ukungahlangani - Ayingqamananga - Izimvo ezivuthiweyo (inonamathelwano) ngokwanelisayo kwaye nokubhidisa. nomxholo kwaphela neziqiqisisiweyo. kuquka intshayelelo, ziyaqinisekisa. - Phantse bungabikho kwaye inobubhu- - Izimvo zilungelelaniswe isiqu nesiphelo. - Kukho ulungelelaniso ubungqina tyubhutyu. ngobugcisa olufumanekayo bolungelelwaniso zinothungelwano nothungelwano nothungelwano. (zinonamathelwano) kwintshayelelo, isiqu kuquka intshayelelo, nesiphelo. isiqu kunye nesiphelo. Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com 16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 (EC/SEPTEMBA 2022) ULWIMI, ISIMBO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ulwimi alunantsingiselo. NOKUHLELA sokubhala, isigama sokubhala kunye nesigama sokubhala nesigama sokubhala nesigama - Ithoni, irejista, isimbo zifaneleke kakhulu ziqaqambe kakhulu zifanelekile kwinjongo, azihambelani sokubhala nesigama Ithoni, irejista, isimbo Inqwanqwa eliphakamileyo kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu abantu ekujoliswe kubo nenjongo, abantu azihambelani mpela sokubhala, isigama ekujoliswe kubo nakwisimo ekujoliswe kubo nesimo nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nenjongo, abantu esifanelenenenjongo/nesimo sentlalo. sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe nesimo sentlalo. ekujoliswe kubo nesimo sentlalo. - Ulwimi lusetyenziswe - Ulwimi luchanekile kwaye ngokufanelekileyo - Ulwimi lusetyenziswa sentlalo. ngokuzithemba, ithoni isetyenzisiwe ukudlulisa umyalezo. ngendlela ebuthathaka. - Ukusetyenziswa Uchongo magama. luyachukumisa ngokufanelekile - Ithoni nochongo - Ithoni ifanelekile. kwisigama Ukusetyenziswa kolwimi ngokugqwesileyo. nangokuzinzileyo kwisincoko - Izixhobo zolwimi magama kunqongophele nemigaqo, - Ithoni edlwengula umxhelo siphela. zisetyenzisiwe azifanelekanga. ngokubaxekileyo de Iimpawu zokubhala, igrama, nenobuciko. - Ubukhulu becala akukho ukuphuhlisa - Isigama ungakwazi ukuqonda - Akukho nasinye isiphene ziphene kwigrama nopelo. nokuphucula umxholo. sinqongophele okubhaliweyo. upelo. segrama nopelo. - Sixongxwe kakuhle kakhulu. - Sixonkxwe ngobugcisa kakhulu. 15 AMANQAKU obukhulu. 13 10 7 4 - Ulwimi lugqwesile kwaye - Ulwimi luyakuthimba - Ukusetyenziswa kolwimi - Ukusetyenziswa kolwimi kusetyenziswe izixhobo kwaye ubukhulu becala ngokwanelisayo kodwa ngokungafanelekanga. Inqwanqwa zolwimi ezibonakalisa luchanekile. kusekho - -Kuncinci okanye ubuciko ngokufanelekileyo. - Ithoni iqaqambile kwaye ukungangqinelani apha akukho ukohluka – - Akukho nasinye isiphene ichanekile. naphaya. hlukana kwezivakalisi. elingezantsi segrama nopelo. - Zimbalwa iziphene - Ubukhulu becala ithoni - -Isigama - Sixonkxwe ngobugcisa. zegrama nopelo. ifanelekile kodwa sinqongophele - Sixongxwe kakuhle. usetyenziso zixhobo - ngokugqithisileyo. - zolwimi lunqongophele. ISAKHIWO 5 4 3 2 0–1 Iimpawu zodidi lwesincoko - Isihloko sikhuliswe - Iinkcukacha zakhiwe - Ukuphuhliswa - Kukho amanqaku - Amanqaku asemxholweni Ukuphuhliswa kwemihlathi ngokugqwesileyo. ngokulandelelana kweenkcukacha asemxholweni. awakho. - Iinkcukacha ezigqwesileyo. nangokuqiqisisiweyo. ngokusemxhlolweni. - -Izivakalisi nemihlathi - Ulwakhiwo lwezivakalisi nokubunjwa kwezivakalisi. - Izivakalisi, imihlathi zakhiwe - Ziyathungelana. - Izivakalisi, imihlathi zineemposiso. nemihlathi lunobubhutyu- ngokugqwesileyo. - Ukwakhiwa kwezivakalisi zakhiwe kakuhle. - Isincoko bhutyu. 5 AMANQAKU nemihlathi kuyahambelana, - Isincoko sisesemxholweni - Isincoko siphume kwahlukahlukene. sisesemxholweni. nangona zisekhona kwaphela emxholweni. iziphene. AMANQAKU 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com (EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P3 17 ISIHLOMELELO B: IRUBRIKHI YOKUHLOLA IMIHLATHI ULWIMI LWASEKHAYA [25 AMANQAKU] Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga neqaqambileyo nefanelekileyo UMXHOLO, 13–15 10–12 7–9 4–6 0–3 UCWANGCISO - Impendulo igqwesile ngaphezu - Impendulo esemagqabini - Impendulo eyanelisayo - Kubonakala ubunzima - Impendulo ibonakalisa NEFOMATHI koko bekulindelekile ebonisa ulwazi olululo ebonisa ulwazi malunga nolwazi ukunqongophala kolwazi - Izimvo eziqiqisisiweyo ngeempawu zodidi lomhlathi. ngeempawu zodidi lweempawu zolu didi ngeempawu zodidi nezivuthiweyo. - Ubhalo lusemxholweni. lomhlathi. lwetekisi. lomhlathi. -Impendulo nezimvo. - Ulwazi olunzulu ngeempawu - Ukuthungelana komxholo - Ayikho semxholweni - Kukho ukungqamana - Intsingiselo ilahlekile -Ulungelelwaniso lwezimvo zohlobo lomhlathi obhaliweyo. nezimvo, kucaciswe kakuhle ngokupheleleyo. okungephi kwaye akakho nokucwangcisa. - Ubhalo lusemxholweni kakhulu kwaye neenkcukacha - Kukho ukuphambuka okusemxholweni kodwa semxholweni kwaphela. ncakasana. zixhasa isihloko. okungephi emxholweni. ukuphambuka kubhalo. - Ayithungelani kumxholo -Injongo, abantu ekujoliswe - Ukuthungelana komxholo - Ifomathi efanelekileyo - Ubukhulu becala - Akusoloko kukho nezimvo. kubo, iimpawu/imigaqo nezimvo. eneziphene ezingephi. uyathungelana umxholo uthungelwano phakathi - Zimbalwa kakhulu nesimo sentlalo. - Icaciswe nzulu kwaye zonke nezimvo. komxholo nezimvo. iinkcukacha ezixhasa iinkcukacha ziyasixhasa - Ezinye iinkcukacha - Zimbalwa iinkcukacha isihloko. isihloko. ziyasixhasa isihloko. ezixhasa isihloko. - Ayisetyenziswanga - Ifomathi yamkelekile kwaye - Ubukhulu becala - Imigaqo eyimfuneko imigaqo eyimfuneko ichanekile. ifomathi ifanelekile yefomathi isetyenziswe yefomathi. kodwa kukho iziphene ngokungacacanga. ezingephi. - Imigaqo engundoqo yefomathi yetekisi ityeshelwe. 15 AMANQAKU ULWIMI, ISIMBO 9–10 7–8 5–6 3–4 0–2 SOKUBHALA - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo sokubhala, - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo - Ithoni, irejista, isimbo NOKUHLELA sokubhala, isigama zifaneleke isigama zifaneleke kakhulu sokubhala, isigama sokubhala, isigama sokubhala, isigama ngokukodwa kwinjongo, abantu kwinjongo, abantu ekujoliswe zifanelekile kwinjongo, asifanelekanga asihambelani nenjongo, Ithoni, irejista, isimbo kubo kunye nakwisimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo ngokupheleleyo abantu ekujoliswe kubo ekujoliswe kubo nakwesimo sokubhala, injongo/imeko, sentlalo. - Ubukhulu becala ulwimi kunye nesimo sentlalo. kwinjongo, abantu nesimo sentlalo. abantu ekujoliswe kubo - Ulwimi lusetyenziswe lusetyenziswe ngokukuko - Kukho iziphene ekujoliswe kubo kunye - Izele ziziphene yaye nesimo sentlalo. ngokuchanekileyo kwaye nangokuchanekileyo. ezimbalwa zolwimi nesimo sentlalo. iyabhidisa. lwakhiwe ngokukuko. - Isigama sichaneke kakuhle. - Isigama esaneleyo. - Ukusetyenziswa kolwimi - Isigama asihambelani Ukusetyenziswa kolwimi ngokungachanekanga nenjongo. - Akukho ziphene konke - Ubukhulu becala akukho - Iziphene nemigaqo yalo. konke. ziphene. aziyichaphazeli kubangela iziphene - Intsingiselo Uchongo magama. intsingiselo. ezibaxekileyo. ichaphazeleke Iimpawu zokubhala - Intsingiselo ilahlekile. ngokukodwa. nopelo. 10 AMANQAKU AMANQAKU 22–25 17–20 12–15 7–10 0–5 Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha

Study this subject

More from Grade 12 isiXhosa HL

View all