Downloaded from hlayiso.com
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA 12
SEPTEMBA 2022
ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA (HL) P2
ISIKHOKELO SOKUMAKISHA
AMANQAKU: 80
Le memorandam inamaphepha angama-26.
You're offline
Skip to contentMemorandum 








View all
XHOHL P2 GR12 MEMO SEPT2022_hlayiso.com_.pdf
Isixhosa Hl · Grade 12 · September Preparatory Exams · 2022. Memorandum, 26 pages. Read online or download the PDF.
- Subject
- Isixhosa Hl
- Grade
- Grade 12
- Document type
- Memorandum
- Year
- 2022
- Exam period
- September Preparatory Exams
- Paper
- 2
- Pages
- 26
- File size
- 358.3 KB
Loading document…
Loading document…
1 of 26
Document textSearch extracted text and jump to a page.
Downloaded from hlayiso.com
2 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
EMAKUQATSHELWE XA KUMAKISHWA
• Le memorandam ilungiselelwe ukuba ibe sisikhokelo kubakorekishi.
• Le memorandam iza kuxoxwa nesigqeba sokukorekisha phambi kokuba kuqalwe
ukukorekisha kumaziko okukorekisha.
• Iimpendulo zabaviwa kufuneka zinikwe ingqwalasela ngokokufaneleka kwazo.
IZIKHOKELO ZOKUKOREKISHA
1. Xa umviwa ebhale iimpendulo ezingaphezulu kwezilindelekileyo, makisha impendulo
esekuqaleni kuphela. (Umviwa akuvumelekanga ukuba aphendule umbuzo
osisincoko nombuzo omfutshane kudidi olunye kwijenri enye.)
2. Xa umviwa ephendule yomine imibuzo kwiCANDELO A (imibongo efundisiweyo),
korekisha kuphela emibini yokuqala.
3. Xa umviwa ephendule imibuzo emibini emifutshane okanye imibuzo emibini
esisincoko kwiCANDELO B nakwiCANDELO C, makisha umbuzo wokuqala
kuphela ungawuhoyi owesibini. Ukuba umviwa uphendule yomithathu imibuzo
(kwiNoveli/kuNcwadi Lwemveli) okanye yomine imibuzo (kwiDrama), korekisha
kuphela impendulo yokuqala kwiCANDELO ngalinye, xa kwenzekile ukuba
uphendule umbuzo omnye omfutshane nomnye osisincoko.
4. Xa umviwa enike iimpendulo ezimbini ibe eyokuqala ingachanekanga, elandelayo
ichanekile, korekisha eyokuqala ungayihoyi elandelayo.
5. Xa iimpendulo zinonjolwe ngokuchanekileyo, korekisha ngokwendlela ekunonjolwe
ngayo kwimemorandam.
6. Xa upelo olugwenxa luguqula intsingiselo, yihlabe loo mpendulo. Xa intsingiselo
ingaguqukanga ngenxa yopelo olugwenxa, yimakishe loo mpendulo.
7. Imibuzo esisincoko
Xa impendulo yombuzo osisincoko imfutshane kunoko kulindelekileyo ngokwenani
lamagama, musa ukumohlwaya umviwa kuba sele ezohlwaye ngokwakhe. Xa
impendulo yombuzo osisincoko inde kakhulu, phicotha ngokwempendulo ayibhalileyo
wandule ukuyigqithisela kumkorekishi ophezulu. Sebenzisa irubriki yokuhlola
ekwisihlomelo esinguA nesinguB ukuhlola izincoko zabaviwa.
8. Imibuzo emifutshane
Musa ukumohlwaya umviwa ongasebenzisanga iimpawu zocaphulo xa ecaphula.
9. Kwimibuzo evulelekileyo, musa ukunika amanqaku ngoHAYI/EWE okanye
ngoNDIYANGQINELANA/ANDINGQINELANI. Korekisha impendulo exhasayo.
10. Akukho manqaku abelwa uYINYANI/ BUBUXOKI, okanye YINYANI/LULUVO.
Makisha impendulo exhasayo.
11. Iimpendulo zemibuzo emifutshane mazihlolisiswe ngokupheleleyo kwayanywe
kwiingxoxo eziqhubeke ngexesha lobekomgangathweni lwesikhokelo
sokukorekisha.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 3
ICANDELO A: ISIHOBE
IMIHOBE YESIXHOSA – B. Ngombane
UMBUZO 1 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UNOZAKUZAKU – Z.S. Qangule
Amanqaku ali-10 ewonke kulo mbuzo. Ama-6 ngawomxholo aze ama-4 abe
ngawolwimi kunye nesimbo.
Sebenzisa irubrikhi esisihlomelo A.
• Sebenzisa ezi ngongoma zilandelayo, njengesikhokelo sokukorekisha lo
mbuzo.
• Iimpendulo zinokwahluka ngokuxhomekeka kwindlela umfundi awuve ngayo
umbongo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-27 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi kulindeleke ukuba achankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
• Unozakuzaku ngumntu wekhaya, ohambela ubulawu okanye ocela intombi ethe
yabonelwa ukuba izekwe. Akukho lula ukwenza lo msebenzi kuba mininzi imiceli
mingeni adibana nayo. Isigama esihlumisa kuso ukuba umsebenzi wakhe
awululanga sicazululwe ngezantsi;
• “Abafazi bemhewula, zimkhonkoth izinja.” Imbongi iphuhlisa ukuba
ngexesha efika uNozakuzaku abafazi baye bangamcengi bayamkhwazela
befuna okulunge nabo okanye amalungelo abo omcimbi awuhambelayo.
Baziwa ngokungamniki sithuba. Ikwaphuhlisa ukuba ngexesha emile esangweni
ecela ukungena exela nento aze ngayo ukhe angahoywa ithutyana ngelo xesha
izinja nazo zifuna ukumluma. Akubikho mntu umnqandelayo njengoko
bengekezi kuye ukuza kumphendula.
• “Kuthenjwe yena ngasemv’ ujongiwe ngaphambili”: Imbongi isebenzise
uchasaniso ukuphuhlisa ukuba usebenza nzima ukuze angawadanisi omabini
amakhaya elakulo ntombi nelakulomkhwenyana ngokuthi aqinisekise ukuba
uzobuya neendaba ezincumisayo xa efika ekhaya kananjalo nalapha athunywe
khona fanele azikhuphe zonke izibizo abazibizayo ukuze kubonakale ukuba
ululungiselele uhambo lwakhe.
• “Iinyawo zakhe ziluvil’ uthuli lwendlela, Nentloko yakh’ ulophu
lwasehlotjeni, Izithuko zakhe ziviwe ngamathafa nemimango”. Apha
imbongi iphuhlisa ukuba xa esenza lo msebenzi uyadinwa kuba iba yindlela
ende ayihamba ngeenyawo, njengoko kumele aqhube neenkomo ezibizwe
kulontombi,ndlela leyo imana ukubanamathafa iphinde ibe nemimango ekumele
ayiqabele loo nto imenza adinwe ngakumbi libe nelanga lizenzela kuye njengoko
kushushu ngexesha lasehlotyeni agqibele sele ekhuphela loo msindo
wokudinwa kwakhe ngokuthukisela kwiinkomo ezo aziqhubayo.
• “Izicithi ziwubonile umtsi wakh’ edlula” Ngamanye amaxesha kuye
kunyanzeleke aleqe ngenxa yokushiywa lixesha okanye ebalekwa ziinkomo
kunyanzeleke aleqeke emva kwazo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
4 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
• “Isiqalo ndawonye nesiphelo sendaba nguye” Lo mcimbi iba nguye umqali
wawo kwaye akawushiyi ulenga esithubeni kunyanzelekile ukuba iphinde ibe
nguye ogqibezela ezi ngxoxo. Khumbula awuzange waphela umcimbi wobulawu.
• “Ubon’ abafazi nabantwana bezixhwithela kuye” Kumele aphathe izinto
ezininzi ezahlukeneyo njengoko abantwana nabo benamalungelo abawabiza
kuye unozakazaku ukanti nabafazi nabo banawabo anjengeebhotile ezikhutswa
xa kusakhiwa ubuhlobo kunye nebhotile enyanzelekileyo ukuba ayiphathe
unozakuzaku ukuze kuqalwe iingxoxo malunga nentombi eze kucelwa.
• “Wongen’ ephuma ke ezama ukuzikhusela” Olu chasaniso luphuhlisa ukuba
uthi kwakufunwa izinto amane ephuma phandle aye kulungisa iimfuno ezo zaba
bantu aphinde angene abanike abantu iimfuno zabo.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [10]
UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INTLIZIYO YAM – C. NQAKULA
2.1 Kukuzanyazanyiswa idutywe zizilingo √ kukutyholwa ngento angayaziyo √ (2)
2.2 Imsa ezindleleni zobulungisa √ ezindleleni ezingendawo. √ (2)
2.3 Ukuxakwa yintliziyo √√/ ukubhideka √√ / ukungafumani sisombululo
sentliziyo. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
2.4 Ludalwe ngemvano siphelo. √√ (2)
2.5 Esokuba ilunyukelwe kuba intliziyo iyamtyhoba umniniyo √/ iyamenzakalisa
umniniyo√/iyamlahlekisa umniniyo. √
(Nasiphi isibini esichanekileyo.) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 5
UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UMYOLELO WEXHEGO – S.E.K. MQHAYI
3.1 (a) Isitanza 1 Makakhethe ngenyameko izihlobo ezinembeko √
(b) Isitanza 2 Makalulame, abe ngumntu olulamileyo √ (2)
3.2 Sesokuba abantu baya kuzivula iintliziyo zabo kuye. √ Sesokuba abantu
baya kumphakamisela phezulu angaze awe. √ (2)
3.3 Kugqamisa uvakalelo lokuba inexhala √√/ uvakalelo lokuba ixhalabile. √√ (2)
3.4 Ludalwe ngemvano siphelo. √√ /Ludalwe ngenani lemiqolo elinganayo
kwisitanza ngasinye. √√
(Nayiphi na kwezi) (2)
3.5 Kulumkeleni ukunganyaniseki √/ ukuphakama √/ ukungathobelani √/
ukungancedani √/ ukubala xa nincede umntu. √
(Nasiphi isibini esichanekileyo) (2)
[10]
UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUTSHANE)
ITHEMBA – S.E.K. MQHAYI
4.1 Asinakwenza nto emhlabeni √/ asinakuzuza nto elizweni. √ (2)
4.2 Ukulima √ nokufuya imfuyo. √ (2)
4.3 Zigqamisa uvakalelo lokuba inexhala √/ uvakalelo lokuba ixhalabile. √ (2)
4.4 Ludalwe ngemvano siphelo. √√ /Ludalwe ngenani lemiqolo elinganayo
kwisitanza ngasinye. √√ (2)
4.5 Lumkelani ukungabinathemba kuba akukho kwanto ninokuyenza ngaphandle
kwalo. √ Aninakufuya √/ aninakulima ningenathemba √/ Nakufa ukuba
aninathemba. √
(Nasiphi isibini esichanekileyo) (2)
[10]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
6 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
ISIHOBE ESINGAFUNDISWANGA
UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUTSHANE)
IXESHA LEMBALELA – NT NGAMILE
5.1 Iimpawu zokuba lixesha losizi √ zokuba lixesha leembandezelo √/ libonwa
ngosizi √ neembandezelo. √ (2)
5.2 Indlala yon’ iba bomvu krwe √√ (2)
5.3 Luphindaphindo lwezifanokuthi/ lwezithethantonye. √/ luqaqambisa ukuba
ixesha lembalela liphelisa ububele nobuntu ebantwini. √ (2)
5.4 Ngumfanekisontekelelo womhlaba oxwebileyo ophatshileyo. √√ (2)
5.5 Yokwazisa / yokudlulisa ulwazi ngexesha lembalela √√/ yokulumkisa abantu
ngeengxaki zexesha lembalela. √√
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
[10]
AMANQAKU ECANDELO A: 30
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 7
ICANDELO B: INOVELI/UNCWADI LWEMVELI
INOVELI
UMBUZO 6 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INKAWU IDLIW’ ILILA – S. Kula
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo ukuxoxela ukuba
amatyotyombe aseZamokuhle abenegalelo kulwaphulomthetho olukule noveli.
Umviwa angavelela igalelo elibi nelihle lala matyotyombe kulwaphulomthetho
oluqhube kule noveli. Amatyotyombe aseZamokuhle ngamatyotyombe athe cebu
kuhle kwidolophana yaseGcuwa. Nanjengoko amatyotyombe eyindawo yabantu
abangathathi ntweni, atsho abe neempawu zokuxhaphaka kwabantu abafumaneka
lula ukuze benze okubi ngemalana engephi nanjengoko iinkonzo zeendawo ezinje
zibanentlawulo engephi. Ngoko ke amatyotyombe aseZamokuhle adlala indima
enkulu ekukhuliseni ulwaphulomthetho kule noveli ngezibakala ezingezantsi;
• Imipu ayiba esipoliseni uMfuneko Mnenga apho kugcinwa izinto ezihluthwe
ngamapolisa ebantwini olipolisa uyibela ukuyithengisa kumatyotyombe
aseZamokuhle.
• Akugqiba uMfuneko uzigqatsela ukuliphanda ngokwakhe ityala lokunyamalala
kwemipu, ekhomba umnwe kuSajini Zalala ngelithi akukho namnye umntu
ongayiba ngaphandle kwakhe.
• UMfuneko sele enonxulumano olunzulu nezigwinta zaseZamokuhle nanjengoko
nemipu beyifumana kuye. Ubafuna eZamokuhle abafana bokugwinta uMsindisi,
abafumane bamgwinte ngakwihlathi laseBika.
• Izigwinta zithatha izinto zikaMSindisi emotweni zizithengisele uMbuzeli ohlala
kwakumatyotyombe aseZamokuhle, ekwathengisa apho utywala njengoko
enesirhoxo.
• UMfezeko ungumcuphi ophambili kwityala lokugwintwa kukaMsindisi
ukwangumzala kaMbuzeli othengiselwe izinto zikaMsindisi.
• Ixhwele elinguSiphongo lihlala eZamokuhle, uMfuneko ufuna kulo
umalingatshoni wokudlisa uMfezeko ngemini yesingcwabo njengoko amapolisa
esiya esingcwabeni sikaHlomlani Tyhalithemba ongugxa wawo.
• Xa esinde kumalingatshoni uMfezeko, uMfuneko noNqoza bagqiba kwelokuba
bambe esibhedlele bamse kwixhwele elihlala eZamokuhle ukuze limtshise
ngovutha.
• UNqoza uya esibhedlele ngeliyomvelela amcebise uMapheza ngamayeza
esintu anokumnceda, uMapheza njengamntu ukholelwa kakhulu kumayeza
esintu bayavumelana. Uyabuya ngexesha abavumelene ngalo uNqoza uza
kumncedisa ukuqhwesha esibhedlele umsa kwaseZamokuhle.
• Usinda uMapheza ngokulunyukiswa lelinye ngomnye wabakhwetha bexhwele
ogama linguNontsikelelo angatshi uMfezeko kutshe unyana wexhwele
uSakhiwo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
8 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
• Ukuqhubela phambili uphando lwakhe uMfezeko uya kwaMbuzeli
ngeliyokukhupha unxano njengoko enesirhoxo, anakane iwotshi yodidi
oluphezulu efakwe nguMbuzeli amaziyo ukuba ulijuda akathandi ukuthenga izinto
ezibizayo.
• UBanqo owakubona ukusuka nokuhlala ukugwinta kukaMsindisi ulapho, unxilile
uthetha ephuma ngomnyango esithi amapolisa akakwazi kuphanda yena uyabazi
ababulali bakaMsindisi usela nabo yonke imihla apho kwaBra Mbu.
• Uyangqina naye uMbuzeli ukuba uyabazi ababulali bakaMsindisi utsho ecenga
umzala wakhe ukuba angayi kumbhaka emapoliseni.
• UMapheza ucenga uMbuzeli ukuba amnike iwotshi leyo kunye nompu kaMsindisi,
umthembisa ngebhaso aza kulifumana ngokuncedisana namapolisa,
ekugqibeleni uyazifumana uhamba nazo uzisa esikhululweni.
• Ngengomso uMapheza uphinda kwaMbuzeli eZamokuhle sele ehamba
namapolisa. Babamba ooSixaki neqela lakhe.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUTSHANE)
7.1 Intlekele athetha ngayo uThantaswa kwisicatshulwa kukufa komyeni wakhe
uMsindisi esifa ngokubulawa. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.2 Asiyonyani. Laphelela emoyeni ityala kungesosenzo sikaMdali njengoko
esitsho uNompumelelo koko isisenzo sikaMfuneko oye walidukisa ityala. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.3 Wazibulala √ / akazange afumane kwilifa likaMsindisi √ / akazange alunge
umntwana awayeza kumfumana emva kokufa kukaMsindisi. √
(Nayiphi kwezi) (1)
7.4 Asiniki lumelo luhle kuba asibobuhle ukungathethi nyani kwaye
uNompumelelo noThantaswa abathethi nyani bobabini. √√/ Asiniki lumelo
luhle kuba baphazamisa indlela abonwa ngayo amaKrestu, eli cala labo
bobabini lokuthemba iNkosi alinanyani , inkosi bayifaka kwinto
engayaziyo. √√/ asiluniki umelo oluhle kuba benza ngathi abantu
ababhinqileyo ngabantu bookubalelana nanjengoko bobabini bebalelana,
uThantaswa uyayazi ukuba uMdali akazange amncede uNompumelelo
nanjengokuba uNompumelelo ezazi ukuba akazange ancedwe nguMdali. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 9
7.5 Sesokudukisa ityala okwenze ukuba noThantaswa omelele xa ethenjiswa
ukuba iyenzeka le nto √√/ Sesokuba imipu emapoliseni ithengiswe elokishini
kwaze kwenza ukuba imigewu efuna ukudlulisa abantu amafu bayifumane
lula √√/ sesokufuna ababulali ngamapolisa ababulali abafunwe ngamapolisa
baqinisekile ngokhuseleko ukuba abangekhe babanjwe. √√/
Sesokuphazamisa umthetho ngoNqoza ebesikhuthaza uThantaswa ukuba
aye eqhuba kuba esazi ukuba akazi kude afunyanwe. √√
(Nasiphi na isibini esichanekileyo) [inkcaza yesenzo √√ kunye nendlela
esikhulisa ngayo ulwaphulomthetho. √√] (4)
7.6 Umkhutyana obadibanisayo ngowokuqinisekisa ukuba uMfuneko wazi
konke ngophando lwemini √ isiphumo saba kukugxothwa kukaNqoza
noMfuneko emsebenzini. √ Ngowokuba uNqoza aphazamisane nophando
lukaMfezeko ukuze uMfezeko angabinampumelelo √ isiphumo sibe
kukugxothwa kwabo bobabini uMfuneko noNqoza emsebenzini. √
(Nayiphi kwezi) (2)
7.7 UThantaswa √ udliwa elila nguMdlambila ngokufuna ukumkhuthuza ilifa
likaMsindisi. UMfuneko √ udliwa elila nguThantaswa ofuna enze onke
amayelenqe agqibe amdubule afe. √
UMsindisi √ udliwa elila ngokubulawa nguThantaswa noMfuneko befuna
ukudla ilifa lakhe.
USphongo √ ude afelwe ngunyana wakhe kuba eqhathwe nguMfuneko
noThantaswa. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.8 imipu √ ukuphandwa kwetyala √ (2)
7.9 Umxholwana wokungcatshana isicatshulwa siwuvelisa ngoNqoza othunywe
nguMfuneko ukuba agade, azame, enze amalinge okuba uMfezeko
angafumani nto kuphando lwakhe ngoko uvela engumngcatshi
kaMfezeko. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (2)
7.10 UMfuneko uzibonakalisa ukuba yimfuneko kuba nako eza namacebo
okususa uMapheza. √ Unqanda uThantaswa ukuba angacingi ngokudubula
uza necebo lokudlisa uMapheza umalingatshoni/ukhumbuza uThantaswa
ngentlanganiso kaMdlambila/ebesele evume ukunyoba kuMdlambila
uThantaswa engekayi. √
UThantaswa isicatshulwa simphuhlisa ukuba ulilandele igama lakhe
ngokuba uyathantaswa nguMfuneko ngamacebo nokuya kuMdlambila sele
elungiselelwe akukuninzanga ekufuneka ekwenzile yena buqu. √√ (2)
7.11 Thantaswa uMfuneko angathi kanti akakuthandi koko ufuna imali yakho
ngoMsindisi. √√
Xa sele ezixela ukuba ungumguvela wepolisa elidukisa amadokethi kuwe
noko rhoxa hleze afake wena engxakini. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) (4)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
10 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
UMBUZO 8 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
UThole ngumntwana ozinikele ekubeni ngumntwana kaThixo mhla wathatha isigqibo
sokufuna ukuba ngumfundisi eselula. Ukusukela ngoko indlela yakhe ihamba
intlaleka akubonakala ehamba indlela ezinxamnye nesigqibo sokubangumfundisi.
• Utywala obumele ukuba buyamonwabisa uThole kwimoto eya eBhayi ehleli
nabahlobo bakhe bumlilisa abhomboloze.
• Ngeli xesha aselayo unoThemba omxhokonxa isazela ngeentshumayelo zakhe
zamanxila ezithi, “Unako na ukuhamba emalahleni uze ungatshi?”
• Uzisola abuqalekise utywala akhumbule la mazwi angentla kaThemba
angawebhayibhile phofu atsho athathe isigqibo sokuba angaphinde abuphathe
utywala asilandele.
• “Isigqibo sokuthandana noNomsa ongakholwanga sichithwa xa eza kungena
kwaNomsa kuvela umfo wakwaSigxabhayi eshumayela” umntu unokuwuthatha
na umlilo awuse esifubeni sakhe zingatshi na iingubo zakhe kutsho kuthi kriphu
uvalo kuThole.
• “Xa eza kuhlangana noNomsa ukhumbula amazwi athi” umoya uvela
ngaphambili:
• Umthandazo wesithembiso sokuyisebenzela inkosi
• Isenzo sokubethwa akasiqalekisi koko uthi “yimisebenzi kaThixo umbuyisa
kwiindlela zakhe ezitenxileyo”.
• UThemba olinxila, elincanyiweyo – uyimo-ntlalo ekhoyo-udidi lwabantu ahamba
nalo amana ukungazazi apho akhoyo ukuya kuthi ga ngeemeko
ezimnxunguphalisa ngaphakathi zaseKnysna esingenakuzicukaca apha.
Ikwayimo-ntlalo emfake kwiingxaki zikaJoe-nangona impixano kaJoe yona
ingaphandle Uthatha isigqibo akonwabi eKnysna ngenxa yamaphupha
amphethe kakubi. Iimeko zamaphupha angamonwabisiyo zimnyanzelisa ukuba
alishiye elaseKnysna abheke kowabo.
• Ufika ekhaya, azimisele ukubuyela esikolweni. Uyise uFikizolo ufuna athathe
umfazi ngenxa yokuba embona emdala nangenxa yeemeko zobomi agqithe
kuzo. Akamthembi kwaphela uyise xa esithi uzimisele ukuphinda esikolweni.
• Ufumana inxaxheba yokufunda elinye ibanga ngaphandle kwemali.
• Akwahlukana noThemba noSonwabo esesikolweni uzimisela enkonzweni-anikwe
inkonzo yesiXhosa, uba nguSihlalo weSCA, waba abafundi amabashumayele
kwaneetitshala, ushumayela agqithe bonke abashumayeli.
• Ubekwa eGeorge Goch engumntu oshumayela kusiphuke izicithi kude kuvele
uyise awahlukana naye emncinci. Uzazi zonke iinkolo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 11
• Uyamenywa nakwezinye iinkolo ngabefundisi.
• Wavezwa ukuba ungumntu wengxoxo.
• Zonke izinto ezazisezisifa zavuka ngaye.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUTSHANE)
NYANA WAM! NYANA WAM! – WK Tamsanqa
9.1 Babengooyise kuba ngabo ababedlala indima yobuzali ngexesha
asesikolweni bemfundisa nangemali yenkonzo. √√/ Bobabini wayehlala nabo
esikolweni bemfundisa. √√ Ngabo ababemkhulisa bekwampheka kwicala
lasenkonzweni okanye ekushumayeleni ivangeli. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
9.2 YINYANI kuba kuzo zonke iindawo awayeshumayela kuzo wayegqwesa. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
9.3 Isohlwayo asinikwe ngumbhali uThemba kule noveli sesokufa
ngokuqwengwa ziingonyama. √ (1)
9.4 Inika umelo oluhle kuba umfundisi uThole awayefuna ukuba nguye
esemncinci wayesenza okuhle √√/ abefundisi abaphambili ooMaqoma ngabo
abafundise uThole wakweli bakala akulo. √√/ uThole akubangumfundisi uye
wangumzekelo omhle ngeentshumayelo nangesimo seenkonzo athe
wazikhokela esiye satshintsha. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
9.5 Isazela sikaThole sidubule ngakumbi mhla wayesezwa ngoThemba utywala
wathi endaweni yokuba bumonwabise wabhomboloza. √√/ sidubule ngakumbi
xa eya kwaNomsa ahlangane nomfo wakwaSigxabhayi lwabetha uvalo √√/
Sibuye sadubula akungonjwa ngooJoe wade wenza isithembiso
sokusebenzela inkosi. √√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (4)
9.6 UThole ngunyana wexhego elikwisicatshulwa, baphulukana esasandula
ukuzalwa kodwa baphele bekunye bengunyana noyise emva kobomi obude
omnye engekho kubomi bomnye. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
9.7 Fikizolo √ Mhla uThole wabuyela ekhaya kuba wayevuyela ukuba
engaqwengwanga yena ziingonyama njengabahlobo bakhe. √/ uMkwayi mhla
wafumanisa ukuba uMfundisi ombuyise eGoli ngunyana wakhe. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
12 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
9.8 Ubukho babefundisi √/ kuyakhunyushwa ngabamnyama √/ umolokazana
uphatha uyisezala √/ ihempe enxityiweyo. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
9.9 Siwuvelise ngokusuke umguli afane nomfundisi ngomkhango nesiva
esisebusweni kwatsho kwavela ukuba kanti ixhego nguyise wonyana
bebengazani. √√ (2)
9.10 UMangaliso ulandele igama lakhe ngokwenza imimangaliso ukusuka ekubeni
ngunyana weqaba abe ngumfundid ngumfundisi ophume izandla √√/ omnye
uMangaliso ngowokufunda emdala ade afikelele ekubeni ngugqirhalwazi √
omnye ngowokuba evela kuba litshijolo sele engumfundisi ophume izandla
nje. √
UThozama kwalapha kwisicatshulwa uthozamile wonga umzali angamaziyo
ekusuke kwathi kanti nguyisezala √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
9.11 Thole! Balumkele ooThemba noSonwabo abanazinjongo ebomini uyakuba
yimpangampanga nje. √√
Thole mlumkele uNomsa uhamba nabantu abangaqondakaliyo
abanokubayingozi kuwe. √√ (4)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 13
UMBUZO 10 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N. Saule
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-22 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Ukhozi yintaka eyaziwa ngokumelana nemingeni ekubomi bayo ide ithi kwakufika
iinkqwithela ibenamandla okuntinga ibhabhele phezulu incediswe nangamandla
oqhwithela olo. Ukhozi aloyiki ngokoyikiswa. Ihamba yodwa iye ngqo kule nto
iyifunayo ingaphazanyiswa nayenye into. Oku sikubona kuphila ngaphakathi
kuMfazwe.
• Umbhali usebenzise le ntaka njengesikweko nesibhekiselele kumlinganiswa
uMfazwe. Esi sikweko sibonisa ukuba nokuba ungathiyiselwa ngezabatha
uyakwazi ukuphumelela untingele phezulu emafini kungabikho namnye
onokufika apho batsho bancame.
• Ukungavumi kukaMfazwe ukuba abe yimpimpi yamapolisa kwamenza wahlala
ngentsula enye kwilizwe lakowabo kuQaka. Abalinganiswa abafana nooFriday
basebenzisa ivili lomzabalazo ukwaneza iimfuno zabo.
• UFriday wazama ngandlela zonke ukwenza amayelenqe okuba kubekho
ungquzulwano phakathi kukaMfazwe nabantu bakuQaka mhla kutoyitoywa
kusilwelwa inkululeko ukuze bambulale. Uba yiloo ntaka elukhozi ehleli enexhala
esoyika ukubulawa phofu ebulawelwa into engeyiyo.
• Mhla ebuya etrongweni ebanjelwe uqhankqalazo ufika kutshiswe ikhaya lakhe
ze yena waphumela kutata uGaba eyokuqonda undonakele. EsekwaGaba njalo
uFriday wathumela abafana ukuze bamgwinte, ngethamsanqa waye
akafumaneka wasinda.
• Uthi sele ethunyelelwe abantu bokumbulala ngoku ahlala eSihlahleni
kwaninalume engenakhaya asinde.
• Usinda kwintlanganiso yasekuhlaleni abethwa akhatywe ngenxa yokuthiyiselwa
nguFriday.
• Usinda emva kokubaleka abuyele kwamalume wakhe uMfazwe akube efikelwe
nguSiphiwo noSiphiwo bemxelela ukuba makaphele emehlweni ubomi bakhe
busemngciphekweni, kanti uza kufikelwa ngamajoni emfuna phantsi naphezulu
ephethe imipu.
• Uthe esahleli apho kwamalume wakhe wagaleleka ngenye imini umalume
ehamba nabazali bakaMfazwe awabagqibela kudala kwathi kanti basinda ngela
lixa kutshiswa ikhaya lakhe.
• Usinda kwiteksi ebhukuqa eyikhwele angabi nawo nomkrwelo.
• Unayo imiqobo kwimpumelelo yakhe, akanikezeli.
• Usinda kumapolisa, iinyoka nezinye izilwanyana ezinobungozi ngenxa
kamzingeli omnika amafutha kunye nomqwayito njengomphako wakhe
wendlela.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
14 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
• Bathi beseMgazi wava isithonga sompu wava ngokonyela komlenze ukuba
uchaniwe. Wakhupha umpu wakhe naye wadubula. Waphinda wasinda mhla
inqwelo-moya yaseMzantsi Afrika indanda phezu kwabo yaza yadubula kwanto.
Ekusindeni kwakhe kwabe sekulixesha lokukhululwa kwabaseluvalelweni,
bagoduka ooMfazwe nabo basindayo.
• Ukufika kukaMfazwe ekhaya uFriday wayesematyaleni okubulala, inguMfazwe
buqu ochophele elo tyala.
• Oku kubonisa ukuphila kokhozi ngaphakathi kuMfazwe kuye kwafuthela
ukwenza kwakhe waphumelela njengokhozi waphepha kuzo zonke izabatha
awayethiyiselwe ngazo nguFriday. [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UKHOZI OLUMAPHIKO – N. Saule
11.1 Yayingamapolisa exesha lengcinezelo. √√ (2)
11.2 YINYANI kuba la mapolisa ayemhlophe engamadlagusha wona ayebe
umhlaba wabamnyama. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
11.3 UFriday ufumene isohlwayo sokuba yena angafundi njengokuba uMfazwe
wayefundile. √ uFriday ufumene isohlwayo sokuba uMfazwe abeligqwetha
lejaji elichophele ityala likaFriday owayemngcikiva. √
(Nayiphi kwezi.) (1)
11.4 Lumelo oluhle kuba bangumboniso omhle wabantu abalwela okukokwabo
nempathombi ababeyifumana ngelo xesha. √√
[Nayiphi na impendulo echanekileyo.] (2)
11.5 Ukubanjwa kwakhe avalelwe etyiswa ngezinja. √√/ ukumzama kwabo ukuba
angenele ubumpimpi. √√/ ukubulawa kukaMachule esiva. √√
(Nayiphi kwezi.) (4)
11.6 UMfazwe uhlangana noMgazi kuba ubhaca kwelakubo ngenxa yokuba
engasenakhaya, ephantsi koxinzelelo lokuba kufunwa abeyimpimpi. √√ (2)
11.7 NguMfazwe ukhozi olumaphiko √ kuba nguye owayehamba yedwa
engahambi namntu kanti uzakufumana ukubayintaka enkulu wabuya sele
eligqwetha lejaji elwela amalungelo oluntu. √
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
11.8 UMfazwe udutyulwe √ ubukho be-ofisi √/ idolophu. √
(Nayiphi na kwezi) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 15
11.9 Ngokwenza uMfazwe acele uxolo kubantu bomlambo ngokubaphazamisa
ewela umlambo ngexesha labo. √√/ ukuvela kwenja. √√ukusebenzisa izinto
zokhuselo awayezifumene kumzingeli. √√
(Nayiphi na kwezi.) (2)
11.10 Isicatshulwa simphuhlisa ukulilandela igama lakhe uMfazwe ngokumenza
ahambe phakathi kwemfazwe adutyulwe kwalapha kwisicatshulwa emva
kokuhamba phantsi komngcipheko. √√ (2)
11.11 Mfazwe, mlumkele uFriday angakwenza ungakwazi ukuthatha izigqibo
ezizezakho kuba ufuna uhambe emva njengaye. √√/ Mlumkele uFriday
ngungcothoza. √√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (4)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
16 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
UMBUZO 12 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – NNN Swana
Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise njengesikhokelo
kuphela.
Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-28 ukuhlola lo mbuzo.
Umfundi makachankcathe kwezi ngongoma zilandelayo:
Ukujongelana phantsi kwezilwanyana kuwukhulisile umxholo wale ntsomi othi
ungabokuwudela umqulu iyadi ungazibalanga.
UFudwazana ube sisilwanyana esidelekileyo akawunikwa kwangoko umsebenzi
wokugqada ichibi lenyamakazi kanti nguye ozakuba neziphumo ezihle. Oku
kungawunikwa lo msebenzi kubonisa ukuba akathenjwanga kwaphela zezinye
izilwanyana bezisele zincamela kuye nje kuba sele kuhlulakele ezo bezithenjiwe.
• Kule ntsomi kubonakala oku mhla iinyamakazi zalima intsimi, zayishiya zemka zaya
kuzingela. Zabuya zayihlakula zemka zaya kuzingela kwakhona, zabuya zisiya
kuhlola.
• Zakuqaphela ukuba ukho umkhonyovu omalunga nokutya okusentsimini, ziqulunqa
icebo lokubambisa isilwanyana eso sinobungozi.
• Akanikwa thuba uFudwazana kuba kusithiwa mncinci kuqaliswe uMvundla
ekucingwe ukuba uthembakele kwaye waziwa ngamaqhinga nokuhlakanipha.
• UMvundla obuthenjiwe uthi akuva ilizwi elikhulu lesilo eso, abaleke agqotse.
• Kwagqitywa ukuba kuye omnye othenjwe kakhulu ngenxa yelizwi kunye
nenkangeleko yakhe kunye namandla, kodwa naye akuliva ilizwi lesilo elikhulu
loyikekayo naye enze esoMvundla wagqotsa wabaleka, aya ephela ngokuphela
amathemba.
• Ziyathunyelwa nezinye izilwanyana ngokuthenjwa kwazo kodwa azibuyi nanto, de
kwashiyeka uFudwazana yedwa kuba engabonelwa ntweni ngenxa yembonakalo
yakhe.
• Kude kwabakho impikiswano kwakushiyeka uFudwazana, ezinye zisithi makuye
yena, ezinye zingavumi zimdelile zisithi akunakuthi koyike izilwanyana ezikhulu
nezihlakaniphileyo, ze yena Fudwazana omncinci nojongelwe phantsi akwazi
ukumelana neso silo sivakala sisikhulu.
• Zithi zakumbona ezinye ezwabuluka elungiselela ukuya zimnqanda zimsizela zifuna
ukuqonda ukuba uza kuya kuzibulalisa kuba wayengenawo namendu okubaleka.
• Akabamameli uFudwazana uyaqhubeka nohambo lwakhe athi akuva ilizwi elikhulu
leso silo, endaweni yokuba agqotse njengezinye izilwanyana, yena abheke
phambili. Usondela kuso sithi xa sizama ukuphendula okwesibini, akhwele kuso
asikhame side sife.
• Akubona ukuba usigqibile uvuma ingoma yoloyiso echaza ukuba usibulele, kuba
edeliwe zange zimkholelwe ezinye izilwanyana, zabaleka zaya entsimini ukuya
kujonga ukuba unyanisile na.
• Zifika zimncome ngobugorha, zimtyibele ahlonipheke ukuqala loo mini uFudwazana
kuba yena wasebenzisa ubukrelekrele bengqondo kuba ezazi emncinci akazange
azithembe ngazigalo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 17
• Izilwanyana ziyamvuma ukuba usesona silwanyana sinengqondo ukudlula ezinye.
• Oku kungqina ukuba wonke umntu ubalulekile ngoko ke makungajongelwana
phantsi ngenxa yembonakalo.
INGOMA
• Ingoma idlala indima enkulu entsomini, iyakwazi ukusetyenziselwa ukuvuselela
nokugcina umdla kubaphulaphuli.
• Iyakwazi nokusetyenziselwa ukugqithisa umyalezo othile, njengoko kule ntsomi
izilwanyana zive ngengoma ukuba uFudwazana uwuqabelise ngempumelelo
umsebenzi owohlule izilwanyana ezithembakeleyo nebezifudula zithenjiwe.
• Ingoma kaFudwazana ethi” Mna fudwazana ndimncinane ndinjalo!
Ndikwazile ukulubulala utshaba obelugqiba umbona wethu!
Yizani nonke nize kubona isimanga!”
• Yiyo endulule ezinye izilwanyana ukuza kuzibonela kuba zingakukholelwa oko
zikuva kwingoma.
• Ingoma kaFudwazana yingoma yoloyiso kule ntsomi yeenyamakazana kuba
inamazwi adlulisa umyalezo kwezinye izilwanyana ebezingamthembanga zimdela
ukuba yena angoyisa. Ikwavakalisa imbilini yakhe malunga nokudelelwa kwakhe,
kanti ikwadiza uvuyo lokoyisa isilo ebesisoyikiwa zizo zonke izilwanyana.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo) [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUTSHANE)
UBUNCWANE BONCWADI LWEMVELI – NNN Swana
13.1 Kukutya kokondl’usapho. √√ (2)
13.2 BUBUXOKI kuba intsomi ithi kwakusendiselwana kudaladala ngoku
sekwatshintsha konke oko. √√ (2)
13.3 Isikhukukazi sifumana isohlwayo sokulahlekwa sisitshixo √/ esokufelwa
ngumntwana ngenxa yendlala. √ (2)
13.4 Isikhukukazi silumelo olubi lwabantu ababhinqileyo kuba kwenziwa ngathi
yinto yangabom le yokuhamba ayobutha xa kusetyenzwa √√/ Silumelo olubi
xa singakwazi ukwazelelela abantwana ashiywe nabo ngexesha lokulamba. √√ (2)
13.5 Isikhukukazi sisatyelwa amantshontsho nanamhlanje nguKhetshe. √√
Isikhukukazi sisakhangela isitshixo emfungumfungwini nanamhlanje. √√ (4)
13.6 Sibhuqe, sabhuqa, sabhuqa sada sancama. √/ Sincokole, sancokola,
sancokola nesihlobo eso saso kwahamba ixesha √
(Nayiphi enye kwezi) (1)
13.7 Yimfundiso yokuba akulunganga ukukhawuleza uthathe isigqibo ngenxa
yokuqhutywa ngumsindo. √√ Yimfundiso yokuba isigqibo osithathayo
namhlanje singachaphazela izizukulwana ezilandelayo. √√
(Nayiphi enye kwezi.) (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
18 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
13.8 Ngamakroza √/ uCanzibe √/ ikhwezi √/ iSilimela. √
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
13.9 USilimela uyinkosi yamaNdlambe kobongayo ebonga engumNdlambe
naye. √√ (2)
13.10 Kukubala iminyaka yobudoda. √ Sisikhahlelo senkosi yamaXhosa √ (2)
13.11 Kukuqala ngesikhahlelo √ yindlela esiphela ngayo √/ Izitanza azilingani
ngokwemiqolo. √ uSilimela ulandwa ngomnombo. √
(Nasiphi isibini kwezi.) (2)
13.12 Kukungakwazi ukwabelana. √√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO B: 25
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 19
ICANDELO C: IDRAMA
UMBUZO 14 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
• Apha ngezantsi sisikhokelo sokuphendula esi sincoko, sisebenzise
njengesikhokelo kuphela.
• Mazamkelwe iimpendulo ezahlukileyo nezichanekileyo ezibonisa ubungqina
bokucinga nzulu nokutolika ngendlela eyahlukileyo.
• Uluhlu lwemizekelo lunokusetyenziswa ukuxhasa izimvo zabo.
• Jonga kwirubrikhi ekwiphepha lama-28 ukuhlola lo mbuzo.
Umviwa angachankcatha kwezi ngongoma zilandelayo:
Iziphumo zokuqweqwedisa ezikule drama zingabafundisa abantu abasagxile
ekubambeleleni kwizithethe ezidala kule ncwadi. Abalinganiswa abagqame
ngokugxagxamisa kule drama ngabazali abanguMaGaba, uZwilakhe.
UMaGaba noZwilakhe
• Isiphumo sokuqweqwedisa kukaMaGaba eqweqwedisa wonke umntu phantsi
kwenkolelo yokuba kowakhe umzi intombi eya kurhuqa amajalimani nguThobeka
kaMcothama kuphela sisifundisa ngentlungu abahamba phantsi kwayo abaphile
phantsi kolo nyanzeliso.
• Esokuqala sesokuba uZwilakhe ugqibela ephila ubomi bokungahlalisani kakuhle
namaHlubi – abantakwabo, eyinkom’edla yodwa, engacebisekiyo, amaHlubi ade
amane ukumkhalala ngamanye. Sisifundo esi kuba nabani uyabona ngokuye
kuhamba ibali ukuba ukungacebiseki nokunganqandwa kumenza bambone
njengenkomo enotshobo.
• Sisifundo esingalibalekiyo esokuba umntwana ade aphambane ephantsi
koxinzelelo lomzali omi phezu kwembono yokungazenzi ixoki nokungalahli isiko.
• Impumelelo yokuqweqwediseka kukaZwilakhe nguMaGaba ibonakala xa bede
bathathe isifungo sokungazenzi amaxoki de bathi kungcono umhtu azisole ngento
ayenzileyo kunokuba athi hayi ukwenziwa.
• Sisifundo ukwahlulelana komzi ngenxa yokuba uZwilakhe evana nenkosikazi
yakhe ingakumbi kuba kuthe kanti uyabonwa ukuba uZwilakhe uqhutywa
ngokuqweqwediswa nguMaGaba. Basisipha esisebenza ukuqweqwedisa isiHlubi
uGugulethu naye wonke umntu oneempawu zokuba ngumqobo ekubeni
uThobeka atshatiswe noGugulethu.
• Sisifundo isiphumo sokunyanzelisa kwabo esibekukutshintsha kwempilo
kaGugulethu engqondweni athi sele eboniswa yimeko kaGugulethu kunye
noMzamo ngempazamo abayenzayo yokukhethela uGugulethu umfazi
angamthandiyo kodwa waqina uZwilakhe sele khala ngokungafuni kuzenza ixoki.
• Ibewilakhe ngakumqweqwedisa kwakhe unyana wakhe akakhange ade atshate
yena kuba usuke wabopha isandla. Esona sifundo sisekuhlazekeni elizweni kuba
ude wabonwa nangumfundisi uZwilakhe ukuba uyamntlokothisa uGugulethu.
Kunjalo, umqweqwedisa ngokumsayinela amaphepha omtshato.
• Isifundo esikwisiphumo salo mtshato wenkani sisisizothe nakweli khaya kuba
uGugulethu ulifulathele ikhaya lakhe wahlala eMthatha, wazila ubomi bakhe
obuseleyo.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
20 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
• Isiphumo sokuhlala kukaGugulethu emva kokunyanzelwa sidla kwauZwilakhe
kuba ungumzali ongenanyana, uhleli noThobeka ekhaya uGugulethu akagoduki.
Kufundise nabani ukuba ukunyanzelisa nantoni akunampilo kuba uGugulethu
akubona efunzwa ngabantwana uthathe izembe wabaxabela abantwana nonina
ngezembe. Olu qweqwediso lunesiphumo sokuba ubomi bukaThobeka buphelile
kunye nenzala yakhe.
• Isiphumo sokuqweqwedisa kwakhe kukuzisola ade enze isicelo sokuba
kugwetywe yena endaweni kaGugulethu.
• Sisifundo ukuba naluphi uhlobo lokunyanzelisa alulunganga kuba uMaGaba
obenyanzelisa ezifihlile uyavela ukuba unegalelo ngokuthi azityise ityhefu
akubona ukuba iziphumo zonyanzeliso lwakhe.
• Kwiziphumo zonyanzeliso lwakhe ezimxakileyo besele kujame isiphumo sazo
sokuba unyana wakhe ejongwe kukuxhonywa. Nabani ojonge ezi ziphumo
angafunda ukuba ukunyanzelisa akusiso isisombululo. [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 21
UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUTSHANE)
BUZANI KUBAWO – WK Tamsanqa
15.1 UThobeka yintombi kaMcothama. √ uMaGaba uyayithanda ukuba
ibengumolokazana wakhe. √/Yintombi ethe ngokuthobeka kakhulu kule
drama yaggibela ilixhoba lokubulawa nguGugulethu ngenxa yokuba eziswe
kuye enabantwana ekuthiwa ngabakhe. √
(Nasiphi isibini seengongoma ezichaza uThobeka ngokuchanekileyo.) (2)
15.2 Amazwi kaMagaba ayinyani kuba uGugulethu obenyanzelwa ngabazali
ukuba athathe uThobeka Mcothama akavumanga √√/ Ayinyani kuba
uNomaMpondomise uzikhuphile iinkomo zikaMcunukelwa. √√
Abubuxoki kuba uThobeka utshatisiwe noGugulethu engafuni, wasiwa
kuGugulethu engumntwana weli xesha. √√
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
15.3 Unobangela kukungaboni ngasonye ngenkqubo yesiko lokubonela phakathi
kwabazali nolutsha ngenxa yokutshintsha kwamaxesha. √√ uZwilakhe
ufuna uGugulethu atshate intombi ethandwe nguye ngeli xesha uGugulethu
afuna ukutshata intombi ayithande ngokwakhe. √ (2)
15.4 Le drama ifundisa ukuba umntu makangenzi abantu benze ngokokuthanda
kwabo. √ UMaGaba unobuthathaka bokufuna kuviwe kwenziwe into efunwa
nguye. √ Wanyanzelisa uZwilakhe ukuba anyanzelise uGugulethu ukuba
atshate uThobeka othandwa nguye. Isohlwayo asifumeneyo sesokufa
kukaThobeka, nabantwana bakhe/uGugulethu wabulala abantwana
bakaThobeka/uMaGaba wazityisa ityhefu wafa. √
(Impendulo mayikhankanye isifundo, √ ubuthathaka bukaMaGaba √
nesohlwayo asifumeneyo. √) (3)
15.5 Imitshato iqhutywa ngabefundisi √/ kuyadutyulwana ngemipu √/ kukho
iinkundla zamatyala. √/ kubhalelwana iileta ngabalinganiswa. √
(Nayiphi impendulo echanekileyo.) (2)
15.6 Ndiyaluchasa olu luvo lukaMaGaba kuba lubaxo ukunika abazali igunya
elingangelikaThixo kwaye olo luvo lubeneziphumo ezibi kule drama. √√
(Impendulo echanekileyo yexhaswe ngokuvakalayo ingaphuli imithetho
yokuhlalisana kakuhle nomGaqo-siseko weli.) (2)
15.7 Lisiko lokubonela apho umfana wayebonelwa intombi ngamakhaya yaze le
ndlela yaphelelwa lixesha. √√ (2)
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
22 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
15.8 Intetho kaMthetho imbeka kwicala lolutsha likaGugulethu/labatsha √ kuba
uchasene nokuba umfana makabonelwe intombi. √ (2)
15.9 Kusengumbuzo eneneni ukuba batyhaphake amehlo na xa bengakwazi
ukubona ukuba amaxesha ngamanye. √√ / Xa kuthiwa baye phi
unobumbolombini lo mbuzo kuba inxeba likanyana liviwa ngumzali ongutata,
nguye olaziyo inxeba alivayo uGugulethu lokuthanda intombi ngokwamava
akhe yena yise. √√
(Nayiphi impendulo echanekileyo) (2)
15.10 Uluchasile kuba uGugulethu uyohlwaywa ngumthetho kuba ethathele
umthetho ezandleni zakhe nangona evakala unobangela wokungena kwakhe
kolu daka. √√ / uGugulethu wohlwayiwe kwakhona ngokwaphula umthetho
atyeshele isithembiso, atshate noThobeka endaweni yokutshata
noNomaMpondomise abemthembisile. √√ (2)
15.11 Azizange zihambelane. Uyise waqhubeka wathumela amaHlubi ukuba
ayekucelela amaHlubi ubulawu. √√ (2)
15.12 Zimfundisa ukuba usana olungakhaliyo lufela embelekweni. √√/ Zimfundisa
ukuba ukwenza into ungayifuni akulunganga/ukuthula wenze into kuba
kusitsho abazali ungathethi akusoloko kunceda neziphumo zingangabi
zihle. √√
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) (2)
[25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC/SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 23
UMBUZO 16 (UMBUZO OSISINCOKO SONCWADI)
INDLAL’ INAMANYALA – M. Lamati
Iziphumo zokungakwazi ukuzeyisa kwabalinganiswa kule drama zingayimfundiso
kubantu abakwiimeko zendlala.
Le drama iwudlulisa lo myalezo wokufundisa ngeziphumo zezenzo zokungakwazi
ukuzeyisa zabalinganiswa ababudala bahlukeneyo ezineziphumo ezibi kunye
neziphumo zezenzo zabazali abanoxanduva lokuthatha izigqibo ezimele ukwakha
amakhaya abo. Bonke bathi ngokoyiswa yindlala bazibone behendeka kwimikhuba
yokwenza ulwaphulomthetho.
• Isifundo sisekubeni uSiphokazi uyahendeka sele evene noSiqhiwu ukuba
kungumkhuba ombi okwenziwa nguMaqhikizane ukudlala ngabantwana babantu
afune ukubenza abafazi phambi kokubanika umsebenzi. USiphokazi akuxakwa
zizigqibo eziquka ukufuna ukwendela nakuSirhezu angene zwabha kulo mkhuba.
• Ukufundisa kwawo kukwisiphumo sokuzisola kukaSiphokazi sele ebonwa exolisa
kuSiqhiwu.
• Isiphumo sokuba uMaGatyeni ayeke ukubambelela kuThixo siyimfundiso
koomama kuba umama ongekho selukholweni uyaziwa ukuba akabi nasivuno
ebomini kuba akabafundisi nto nabantwana bakhe.
• Kube sisiphumo sokuhendeka ukuba uMaGatyeni alahle ukubangumama webhatyi
akhonze uMamQhinebe. Ukulahla kwakhe aye kuba ngumama wokuba iintsana
kumenza aphulukane nesidima sokubangumama.
• Isiphumo sokubanjwa kwakhe sibafundisa ngakumbi abantu abebecinga ukuba
sisisombululo ubusela nobaluphi uhlobo.
• Kusisifundo ngakumbi kuba uMagrazula ongumqeshi wabo akabandakanyeki
nakanye xa sele bebanjwa kubanjwa bona bebesiba iintsana zabantu. Bohlwaywa
bodwa. Sisifundo esinzima kuba xa bejonga emva akukho mpucuko ize nayo le nto
bebeyenza.
• Isiphumo sokungakwazi ukuzeyisa sibe kukuphulukana nobomi obumnandi
neentsapho zabo bangabazali abahlala ejele.
• UMamQhinebe naye ungomnye ongakwazanga kuzeyisa xa eboniswa indlela
zobutyebi nguDlezinye. Uthi sele ezibona ukuba akanasibindi abhenele
ekuqinisweni okukwacetysiwa nguDlezinye. Ukuqiniswa kubenesiphumo sokuba
athembele kukuqiniswa akwenziweyo enze imikhuba arhumrheke. Ukubanjwa
kwakhe kudulisa ukuba ibingeyonto yakuthembela le yokubangumama olisela eliba
ubomi bomntwana. Ezo ziphumo zokubanjwa zifundisa nabani ofuna ukuwuqala lo
mkhwa azi ukuba ukungakwazi ukuzeyisa kwakukhe kwabetha uMamQhinebe
wazibona sele ehlala ejele ebecinga ukuba usebenzela umzi oseNorth Crest.
Lilonke iziphumo zeemeko abantu abazifaka kuzo zifuna ukunikwa umqaphela
ukuze abantu bangangeni ezingxakini.
(Nayiphi na impendulo echanekileyo.) [25]
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
24 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUTSHANE)
INDLALA INAMANYALA – M. Lamati
17.1 UMagrazula lixhwele lakwaBhaca eliphila ngokwenza ukungcola kokuba
abanye abantu babulale abanye. √√ (2)
17.2 Yinyaniso kuba ooMaGatyeni bathei sebebanjwa abalibiza igama lakhe. √√/
Kuba akakhangelwa kuba akazenzi ngokwakhe izinto ezimbi zokuba
iintsana, usebenzisa abantu nasekubafuneni abokuba iintsana. √√ (2)
17.3 Unobangela wempixano kule drama yindlala edala ukungaboni ngasonye
ngezisombululo zengxaki yendlala egqubayo. √√ (2)
17.4 Ifundisa ukuba xa umntu uxhomekeke kuye makangade ayokufika
ekukuthatheleni izigqibo. √ uMaGatyeni ube nobuthathaka bokoyika indlala
wangena kumkhuba wokuba iintsana noMamQhinebe √ waza wabanjwa
kunye noMamQhinebe lowo. √ (3)
17.5 Kukho amanesi, √/ iinkundla zamatyala √/ iikliniki √ /Kukho oomama bebhatyi
kuhanjwa icawa. √
(Nasiphi isibini esichanekileyo.) (2)
17.6 Luyachaseka olu luvo kuba iintsana azibeki lula kuba alukho usana
olufunyanwa luzihlalele kulula ukubhaqeka kwangoko. √√/ Usana
olungelolwakho lukhala ngokwahlukileyo yiloo nto ooMaGatyeni
befunyenwe lula. √√ (2)
17.7 Ubuhlwempu nobunzima abathetha ngabo yintsokolo abayifumene
bengoomama abangenabayeni bekhulisa iintsana zabo bazifundisa zasuka
azaba namsebenzi. √√ (2)
17.8 Imbeka kwicala lezaphulimthetho ezixhaphaza abantu ukuze zitye zona. √√ (2)
17.9 Intetho kaDlezinye enyebelelayo kuthe kanti imsa kokaThisayo
uMamQhinebe kuba wenze ngokomyalelo wakhe waphelela ejele. √√ (2)
17.10 Uluthiyile kuba uMaqhikizane obesenza ulwaphulomthetho ngokunyobisa
umenze wayonwabela okwethutyana loo nto wabuya wabanjwa wagwetywa
kanye ngesenzo sokunyobisa. √√ (2)
17.11 Azizange zihambelane zayengeza ngakumbi kuba waphelela ejele eshiya
ezo ntsana kanye xa ziza kuqala ukuphangela. √√ (2)
17.12 Bumfundisa ukuba ukungalukuhleki ungene kulwaphulomthetho kunomvuzo
omhle onabela nakwabanye abantu. √√ Ukungathuli cwaka xa ubona
ulwaphulomthetho lusenzeka kunomvuzo omhle. √√ (2)
[25]
AMANQAKU ECANDELO C: 25
AMANQAKU EWONKE: 80
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
(EC SEPTEMBA 2022) ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 27
ICANDELO A: IRUBRIKI YESINCOKO SONCWADI: ISIHOBE [10 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 5–6 4 3 2 0–1
- Isihloko sitolikwe - Ubonisa ukuqonda - Isihloko sitolikwe - Ayanelisi indlela - Akanalwazi
Ukuhlalutywa ngokunzulu. nokutolika kakuhle ngokwanelisayo ekutolikwe ngayo kwaphela
kwesihloko, ubunzulu - Iingxoxo ezinomtsalane isihloko okanye - Akho amanqaku isihloko/umbuzo ngesihloko
bengxoxo indlela ezixhaswe umbuzo axhasa isihloko - Anqongophele - Impendulo ayikho
azakuzela ngayo ngokuvokothekileyo - Impendulo inazo kakuhle kakhulu amanqaku mxholweni
ingxoxo ukuwulandela - Kusetyenziswa isihobe iinkcukacha - Ezinye iingxoxo okuxhasa isihloko wesihobe.
kakuhle umhobe. - Impendulo ibonisa ezanelisayo zixhasiwe nangona - Impendulo - Impendulo ibonisa
ulwazi olugwesileyo - Izimvo ezibambekayo ingezizo zonke ibonakalisa ukulambatha
6 AMANQAKU lwesihobe. zinikiwe nangona ezixhaswe ukuqhwalela kulwazi kulwazi lwesihobe.
ingezizo zonke nje ngokwanelisayo lwesihobe.
ezixhaswe njengoko - Impendulo
bekufanelekile ibonakalisa ulwazi
- Impendulo olusisiseko sesihobe.
ibonakalisa ulwazi
lwesihobe.
4 3 2 1 0–1
ISAKHIWO NOLWIMI - Isakhiwo siyathungelana. - Isakhiwo sicacile
- Bukho ubungqina - Isakhiwo - Isakhiwo sife
- -Ingxoxo ixongxwe kuhle kwaye ingxoxo besakhiwo sibonakalisa iziphene amanqe
Isakhiwo, kwaye zikhuliswe iyathungelana - Isincoko zoyilo. - Iziphene zolwimi
ukuthungelana ngokugqwesileyo - Ukuthunegelana sibonakalisa - Ingxoxo ezingamkelekanga
kwezimvo nendlela nangokucacileyo kwengxoxo ukusilela ayicwangciswanga konke konke
yokubhala. Ulwimi - Ulwimi ithoni, nesimbo kuyalandeleka. kukuthungelana ngokukuko. nesimbo
ithoni nesimbo zivuthiwe, zinomtsalane - Ulwimi, ithoni nokunamathelana - Bukho ubungqina esingachanekanga
sokubhala isincoko zichanekile nesimbo zichanekile
- Kwezimvo. beziphene zolwimi.
- Igrama, upelo ubukhulu becala.- Iziphene zolwimi - Ithoni nesimbo
4 AMANQAKU neziphumlisi zimbalwa, ithoni sokubhala
azinaziphene kwaphela. nesimbo sokubhala azichanekanga.
zichanekile ikakhulu.
QAPHELA: Ukuba umviwa akawuchaphazelanga nakancinci umxholo, ubhale nje isincoko makanikwe i-0
kumxholo, isakhiwo nolwimi.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Downloaded from hlayiso.com
28 ISIXHOSA ULWIMI LWASEKHAYA P2 (EC/SEPTEMBA 2022)
ISIHLOMELO B: AMACANDELO B NO C: IRUBRIKI YOKUHLOLA ISINCOKO SONCWADI- INOVELI, UNCWADI LWEMVELI NEDRAMA [25 AMANQAKU]
Imiqathango Egqwesileyo Esemagqabini Eyanelisayo Eyinxalenye Engaphumelelanga
neqaqambileyo nefanelekileyo
UMXHOLO 12–15 9–11 6–8 4–5 0–3
- Impendulo igqwesile - Ubonisa ukuqonda - Impendulo iphakathi, - Buncinane ubungqina - Buncinci kakhulu
14–15 nokutolika kakuhle asiyiyo yonke imiba obubonakalisa ukusazi ubungqina obububo
15 AMANQAKU - Impendulo ebalaseleyo. isihloko okanye ekungenwe kuyo nzulu. isihloko yaye kunqabile ukuqonda isihloko.
12–13 umbuzo. - Akho amanqaku ukungena nzulu - Iimpendulo zisilele
- Ukutolikwa okunzulu - Impendulo inazo asixhasa kwimiba ekubhalwa kakhulu ukuphendula
kwesihloko iinkcukacha ngokufanelekileyo ngayo. umbuzo.
- Iingxoxo ezinomtsalane ezanelisayo. Izimvo isihloko - Ambalwa amanqaku - Izimvo zibekwe
ezixhaswe ezibambekayo zinikiwe - Ezinye izimvo zixhasiwe axhasa isihloko. ngendlela engacacanga
ngokuvokothekileyo nangona ingezizo zonke kodwa ubungqina - Iimpendulo konke konke.
kusetyenziswa uncwadi. nje ezixhaswe njengoko abusoloko ezichanekileyo - Alukho kwaphela ulwazi
- Ukuqonda kufanelekile. busamkeleka. zimbalwa kakhulu. lwejenre netekisi.
okubalaseleyo kwejenre - Impendulo ibonisa - Ulwazi lwejenre/netekisi - Luncinane ulwazi
netekisi. ulwazi lwejenre netekisi. alugqibelelanga. ngejenre netekisi.
ISAKHIWO NOLWIMI 8–10 6–7 4–5 2–3 0–1
- Isakhiwo - Isakhiwo sicacile kwaye - Bukho ubungqina - Isakhiwo sibonakalisa - Ukungabikho koyilo
siyathungelana. ingxoxo iyathungelana besakhiwo iziphene zoyilo. kwenza ukuba
10 AMANQAKU - Intshayelelo nesiphelo kakuhle. obungagqibelelanga. - Izimvo azithungelelani kungabikho
esigqwesileyo. - Intshayelelo nesiphelo - Unamathelelwano kakuhle. thungelelwano
- Ingxoxo yakheke kunye nemihlathi nothungelelwano - Iziphene zolwimi lwezimvo.
ngokufanelekileyo yaze zicwangciswe lwezimvo lukho, kodwa ziyabonakala. - Iimposiso zolwimi
yakhuliswa ngendlela edala kukho iziphene. - Ithoni nesimbo nesimbo sokubhala
ngokucacileyo uthungelwano. - Zikho iziphene zolwimi sokubhala esife amanqe kwenza
- Ulwimi, ithoni nesimbo - Izimvo zithungelana ezithile, ithoni, nesimbo asichanekanga. ukungavakali
sokubhala sivuthiwe, ngokuchanekileyo. sokubhala sichanekile - Imihlathi ineziphene. kokubhaliweyo.
sinomtsalane, - Ulwimi, ithoni nesimbo ikakhulu. - Ayichanekanga ithoni
sichanekile. sokubhala - Imihlathi ichanekile nesimbo sokubhala
sisetyenziswe ikakhulu. - Ulwakhiwo lwemihlathi
- Ngokuchanekileyo ludlakadlaka.
ikakhulu.
AMANQAKU 20–25 15–18 10–13 6–8 0–4
QAPHELA: Umahluko wamanqaku phakathi kwelesakhiwo nolwimi kunye nelomxholo mawungaqaqelani ude udlule amanqanaba amabini kwisincoko esinye.
Ukuba umviwa uwutyeshele ngokupheleleyo umxholo, suka wabhala isincoko esiya sephepa lesithathu, mnike u-0.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha Tyhila iphepha
Recommended for this subject
Published documents with matching subject and grade metadata.

Memorandum
IsiXhosa HL P1 May-June 2025 MG.pdf
Memorandum
IsiXhosa HL P2 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
IsiXhosa HL P3 May-June 2025 MG.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P2 MEMO GR 12 SEPT 2024_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA FAL P1 GR12 MEMO SEPT2023_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P1 GR12 MEMO SEPT 2023 final_hlayiso.com_.pdf
Related documents
Matched using subject, grade, language, document type and exam metadata.

Memorandum
XHOSA HL P3 MEMO GR12 SEPT 2022_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOHL P2 GR12 MEMO SEPT2022.pdf

Memorandum
ISIXHOSA HL GR12 MEMO P2 SEPT 2021_hlayiso.com_.pdf

Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2019_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2018_hlayiso.com_.pdf
Memorandum
XHOSA HL P2 MEMO GR12 SEPT 2016_hlayiso.com_.pdf
More from Grade 12 Isixhosa Hl
Explore more published documents in this catalogue.


