Geography Grade 11 P1 Eastern Cape November 2013 Memo (Afr)

Downloaded from hlayiso.com NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 11 NOVEMBER 2013 GEOGRAFIE V1 MEMORANDUM PUNTE: 225 Hierdie memorandum bestaan uit 12 bladsye.

Downloaded from hlayiso.com 2 GEOGRAPIE V1 (NOVEMBER 2013) AFDELING A: FISIESE AARDRYKSKUNDE: DIE ATMOSFEER EN GEOMORFOLOGIE VRAAG 1 1.1 1.1.1 onwaar √ 1.1.2 onwaar √ 1.1.3 waar √ 1.1.4 waar √ 1.1.5 waar √ 1.1.6 onwaar √ 1.1.7 onwaar √ 1.1.8 waar √ 1.1.9 onwaar √ 1.1.10 waar √ 1.1.11 waar √ 1.1.12 onwaar √ 1.1.13 waar √ 1.1.14 onwaar √ 1.1.15 waar √ (15 x 1) (15) 1.2 1.2.1 Ellipties √√ (1 x 2) (2) 1.2.2 NH – somer sonstilstand √ SH – winter sonstilstand √ (2 x 1) (2) 1.2.3 21 Desember √ Somer √ (2 x 1) (2) 1.2.4  Warm seestrome sirkuleer warm water √ vanaf die ewenaar na die pole √ en verhoog temperature. √  Koue seestrome sirkuleer koue water √ vanaf die pole na die ewenaar √ en verlaag temperature. √ (2 x 3) (6) 1.3 1.3.1  Die lae lugdrukgordel in die ewenaargebied. √√  Die ITKS waar warm lug vanaf die noordooste die warm lug vanaf die suidooste ontmoet – warm lug styg. √√  Daar is geen duidelike seisoenale temperatuurveranderinge. √√  Grootskaalse wolkdekking en swaar reënval verhoed dat temperature bokant 33 °C styg. √√  Die verskil tussen dag en nag temperature is groter as die verskil tussen somer en winter temperature. √√ (Enige 1 x 2) (2) 1.3.2 Wolkdekking absorbeer aardradiasie. √√ (1 x 2) (2) 1.3.3  Die ITKS is ʼn sone van stygende lug wat lei tot vogtige toestande. √√  Relatiewe hoë temperature reg deur die jaar √√ (Enige 1 x 2) (2) 1.3.4 Die subtropiese hoogdrukstelsel gevorm deur die Hadley- en Ferrelselle. √√ (1 x 2) (2)

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) GEOGRAPIE V1 3 1.3.5 Ligging tussen 0° – 30°N √√ Waar droë lug gedurig daal vanaf die Hadley- en Ferrelselle √√ (2 x 2) (4) 1.3.6  Ontmoeting van warm tropiese en koue polêre lugmassas √√  Poolfront gevorm omdat die twee lugmassas nie kan saamsmelt nie √√  Koue front word gevorm wanneer warm lug bo koue lug styg √√  Gedurende die winter beweeg die frontale stelsel noordwaarts in die SH √√ (Enige 3 x 2) (6) 1.4 1.4.1 A – mesa/tafelberg √ B – butte/tafelkop √ C – koniese heuwel/spitskop √ Proses: eskarpterugtrekking √ (4 x 1) (4) 1.4.2 B is heuwels met plat bokante en C is puntige heuwels √√ B het ʼn weerstandbiedende deklaag en by C is die deklaag verwyder √√ (Enige 1 x 2) (2) 1.4.3  Die talushang waar vallende rots en geërodeerde puin vanaf die krans tot rus kom √√  Ontoeganklik/onbereikbaar √√ (2 x 2) (4) 1.4.4  Swak gehalte grond maak die krans ongeskik vir landbou. √√  Die onstabiliteit van die krans beperk kommersiële aktiwiteite. √√  Om die helling te stabiliseer is duur. √√  Word gebruik vir ontspanningsdoeleindes bv. rotsklim √√(Enige 3 x 2) (6) 1.5 1.5.1 Die beweging van verweerde materiaal teen die helling af as gevolg van swaartekrag-(proses) (1 x 2) (2) 1.5.2  Swaar reën versadig die grond √√  Steil helling √√  Wegsny van hang deur uitgrawings √√  Oprigting van geboue √√  Ontbossing/verwydering van plantegroei √√ (Enige 2 x 2) (4) 1.5.3  Versnelde erosie √√  Blokkeer die vloei van riviere √√  Beskadig plantegroei en dierelewe √√  Kan watervlak in damme verhoog, damwalle breek en oorstroom √√  Dit is duur om rotspuin te verwyder en om skade te herstel √√ (Enige 2 x 2) (4) 1.5.4  Plant bome en plante √√  Beperk aktiwiteite teen hange √√  Vul hange op en gebruik keer/steunmure om hange te stabiliseer √√  Stabiliseer hang met insnydings √√  Terrasseer steil hange √√  Draadkabels en heinings wat die hang bedek √√  Anker onstabiele rots deur met rotsboute vas te maak √√  Bou dreineringstrukture en kanale om afloop te verminder √√ (Aanvaar ander toepaslike antwoorde) (Enige 2 x 2) (4) [75]

Downloaded from hlayiso.com 4 GEOGRAPIE V1 (NOVEMBER 2013) VRAAG 2 2.1 2.1.1 Klimaatsverandering √ 2.1.2 Hittegolf √ 2.1.3 Daling √ 2.1.4 Straalstrome √√ 2.1.5 Weer √ 2.1.6 Bioom √ 2.1.7 Verwoestyning √ 2.1.8 Duikhelling √ 2.1.9 Water beweging √ 2.1.10 Hangafname √ 2.1.11 Verwering √ 2.1.12 Talushang √ 2.1.13 Lakkoliet √ 2.1.14 Knakpunt √ 2.1.15 Heuwellandskap √ (15 x 1) (15) 2.2 2.2.1 0° – Ekwatoriale LD √ 30°S – Subtropiese HD √ 60°S – Subpolêre LD √ 90°S – Polêre HD √ 2 – Ferrelsel √ 3 – Polêresel √ (6 x 1) (6) 2.2.2  Warm lug styg naby die ewenaar en vloei terug na die pole. √  Daal neer by 30° N en S en vloei terug na die ewenaar naby die aardoppervlak. √ (2 x 1) (2) 2.2.3 Die ewenaar/nr.6 √ (1 x 1) (1) 2.2.4 Westewinde √ (1 x 1) (1) 2.2.5 Windspoed = drukgradiëntkrag √ Windrigting – Corioluskrag √ (2 x 1) (2) 2.2.6  Die westewinde waai tussen die Subtropiese HD en die Subpolêre LD √√  NW-winde in die SH √√  Groter Corioluskrag lei tot ʼn verandering in windrigting na SW- winde √√  Waai teen stormsterkte √√  Waai vanaf warm na koue streke en verwarm die temperature van kusgebiede √√  Met die migrasie van winde gedurende die winter is die Wes- Kaap onder die invloed van die Subpolêre LD en die reënbringende SW-winde wat reën bring aan die gebied. √√ (Enige 3 x 2) (6)

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) GEOGRAPIE V1 5 2.3 2.3.1 ʼn Verlengde tydperk van min of geen reën in ʼn gebied wat minder as die normale reënval kry. √√ (Konsep) (1 x 2) (2) 2.3.2  Droogte het verwoestende gevolge op mense en die omgewing √  Voedseltekorte √  Voedselonsekerheid √  Hongersnood √  Mense woon in vlugtelingkampe √ (Enige 2 x 1) (2) 2.3.3  Verminderde vog in die atmosfeer √  ʼn Sterk hoogdrukstelsel wat vir ʼn lang tydperk oor die gebied voorkom √  Wind wat oor die gebied waai dra droë kontinentale lug √  Die hoogdrukstelsel verhoed donderstorms en reënval oor die  gebied √  El Niño veroorsaak droë toestande oor ʼn uitgebreide gebied √  Verminderde wolkdekking lei tot ʼn hoë verdampingstempo √ (Enige 2 x 1) (2) 2.3.4  Bou klein damme √√  Vul die grond met reënwater wat in die grond insyfer √√  Monitor droogtes deur die reënvlakke gereeld dop te hou √√  Plant minder gewasse wat baie water benodig √√  Beperk besproeiing √√  Versamel reënwater vanaf dakke, ens. √√  Hersirkuleer water √√  Beskerm grond deur die natuurlike balans van grond te herstel √√  Verryk grond deur die grondvrugbaarheid te herstel √√ (Enige 2 x 2) (4) 2.3.5  Beperk die loop van ʼn rivier en verminder die grondwatervlak √  Waterbesoedeling neem toe want minder vars water vloei in die riviere en mere √  Verhogde evapo-transpirasie en hoër temperature lei tot vermindering in plantegroei √  Verlies aan biodiversiteit √  Vernietiging van ekostelsels en habitatte √  Gronderosie neem toe √  Grondvrugbaarheid neem af √  Soutgehalte van grond verhoog √ (Enige 2 x 1) (2) 2.4 2.4.1 A – stapelrots √ B – graniet-koepel √ (2 x 1) (2) 2.4.2 Batoliet √√ (1 x 2) (2) 2.4.3  Nate vorm in graniet batoliet omdat reënwater in die moedergesteentes insypel. √√  Chemiese verwering vind langs die nate plaas wat die gesteente afbreek en gesteente word ronder. √√  Die kerngesteentes lyk soos ʼn hoop los klippe wat op mekaar gestapel is nadat die geërodeerde materiaal verwyder is. √√ (3 x 2) (6)

Downloaded from hlayiso.com 6 GEOGRAPIE V1 (NOVEMBER 2013) 2.4.4 ʼn Hoop graniet rots wat bestaan uit geronde verweerde kernstene √√ Het hul basis in die moedergesteente en is omring met verweerde puin √√ (2 x 2) (4) 2.4.5 Rotsstortings √√ (1 x 2) (2) 2.5 2.5.1 Duikhelling √ (1 x 1) (1) 2.5.2 Dit het ʼn geleidelike helling √√ (1 x 2) (2) 2.5.3 (a) talus/puinhang √ (1 x 1) (1) (b)  Is parallel met die oorspronklike helling √√  Is ʼn uniforme helling √√  Vallende rotspuin vanaf die krans en kruin versamel hier √√  Hoofsaaklik afsetting vind hier plaas √√  Die hoek waarteen erosie plaasvind bly konstant √√  Blootgestel aan erosie √√ (Enige 2 x 2) (4) 2.5.4  Ruê maak dit moeilik om vervoernetwerke aan te lê. √  Die ruê vorm hindernisse tot ontwikkeling. √  Die valleie en vlaktes tussen die ruê bied moontlikhede vir landbou, mynbou en nedersetting. √  Die eskarp helling kan nie vir boerdery gebruik word nie want dit is te steil en rotsagtig. √  Bosbou beoefen op die duikhelling omdat grondvrugbaarheid nie vereis word nie. √  Duikhelling word gebruik vir nedersetting omdat die helling geleidelik is. √  Komvormige cuestas lewer artesiese water en kan ook olievelde bevat. √ (Enige 6 x 1) (6) [75]

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) GEOGRAPIE V1 7 AFDELING B: ONTWIKKELING, VOLHOUBAARHEID EN HULPBRONNE VRAAG 3 3.1 3.1.1 Suurreën √ 3.1.2 Topografie √ 3.1.3 Humus √ 3.1.4 Koolstofvoetspoor √ 3.1.5 Biomassa √ 3.1.6 Gronddegradasie √ 3.1.7 Volhoubare energie √ 3.1.8 Nie-konvensionele √ 3.1.9 Vrye handel √ 3.1.10 Brandt √ 3.1.11 Kwotas √ 3.1.12 Bruto Nasionale Produk √ 3.1.13 Invoer √ 3.1.14 Handelsoorskot √ 3.1.15 Mensontwikkelings-indeks √ (15 x 1) (15) 3.2 3.2.1 Ontwikkeling reg oor die wêreld is ongelyk. √√ (1 x 2) (2) 3.2.2 Toegang tot voedselhulpbronne √√ (1 x 2) (2) 3.2.3 Paneel 1: sosiale ontwikkeling √ Paneel 2: ekonomiese ontwikkeling √ (2 x 1) (2) 3.2.4 Paneel 1: ekonomies minder ontwikkeld √ (1 x 1) (1) Paneel 2: ekonomies meer ontwikkeld √ (1 x 1) (1) Ekonomies meer ontwikkelde lande het ekonomiese rykdom en sterk ekonomieë √ Sosiale welstand is goed en mense het toegang tot behuising, dienste, opvoeding, voedsel, gesondheidsorg en werksgeleent- hede √ (Enige 1 x 1) (1) Ekonomies minder ontwikkelde lande is arm en het nie sterk ekonomieë nie √ Beperkte toegang tot behuising, dienste, voedsel, opvoeding, gesondheidsorg, ens. (Enige 1 x 1) (1) 3.2.5 Paneel 1: beperkte toegang tot voedsel √ Paneel 2: toegang tot voedsel √ (2 x 1) (2) 3.2.6 Paneel 1: tradisionele gemeenskap √ Paneel 2: massa produksie √ (2 x 1) (2)

Downloaded from hlayiso.com 8 GEOGRAPIE V1 (NOVEMBER 2013) 3.3 3.3.1  Privatisering van staatsindustrieë en korporasies √  GEAR/Nuwe Groeipad (NEPAD) √  Openbare-privaatvennootskappe √  Nywerheidsontwikkelingskorporasies √  Dienskontrakte √ (Aanvaar ander toepaslike voorbeelde) (Enige 2 x 1) (2) 3.3.2  Wetgewing wat ekonomiese groei en billike toegang tot werksgeleenthede tot voordeel van almal. √√  Wetstoepassing wat ʼn raamwerk voorsien wat die ontwikkeling van besighede en belegging aanmoedig. √√  Aanneming van ontwikkelingstrategieë wat volhoubaar is wat toekomstige behoeftes in ag neem, gemeenskappe betrek en nuwe hulpbronne voorsien. √√ (Enige 2 x 2) (4) 3.3.3 Moet fondse insamel van beleggers √√ Verkry lening van handelsbanke om die finansiële ondersteuning van die staat aan te vul √√ (2 x 2) (4) 3.3.4  Sentrale beheer deur die nasionale regering verminder terwyl die rol van plaaslike en provinsiale regerings toeneem. √√  Vrye handelsmark en praktyke verminder die staat se vermoë om in te gryp en handelsversperrings daar te stel. √√  Multinasionale korporasies en globale organisasies is makelaars tussen besighede en handel en die wêreld. √√ (3 x 2) (6) 3.4 3.4.1 Woude/voedsel √ Grond/land √ (2 x 1) (2) 3.4.2  Bevolkingsgroei verhoog die vraag na brandhout √√  Plantasie landbou en kommersiële boerdery lei tot verwoestyning √√ (Enige 1 x 2) (2) 3.4.3  Is hul hoof bron van energie. √√  Woude is ʼn hernubare bron van energie. √√ (Enige 1 x 2) (2) 3.4.4  Ontbossing lei tot blootstelling van grond en gronderosie. √√  Moontlikheid van verwoestyning neem toe. √√  Minder bome en plantegroei lei tot omgewingsverlies. √√ (Enige 2 x 2) (4) 3.4.5  Woude word afgekap vir meer grond vir landbou en boerdery. √√  Kleiner bome word ook afgekap daarom bereik minder bome volwassenheid √√  Hulpbronuitputting van woude √√ (Enige 1 x 2) (2) 3.4.6 Dit word oor-gebruik en is uitgeput nog voordat dit aangevul kan word. √√ (1 x 2) (2)

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) GEOGRAPIE V1 9 3.5 3.5.1  Word gebruik om meer as 70% van Suid-Afrika se krag op te wek. √  Is die land se primêre bron van energie. √  Daar is nie ander geskikte plaasvervangers vir steenkool nie. √  Suid-Afrika het ʼn oormaat van steenkool reserwes. √  Steenkoolkragsentrales is betroubaar en goedkoop. √ (Enige 1 x 1) (1) 3.5.2  Steenkool verbranding stel kweekhuisgasse in die atmosfeer vry – lugbesoedeling. √√  Dit dra by tot aardverwarming en vorming van suurreën. √√  Vragmotors wat steenkool vervoer gebruik diesel wat lugbesoedeling en vrystelling van kweekhuisgasse vermeerder. √√ (Enige 2 x 2) (4) 3.5.3  Dit word geassosieer met kernwapens en oorlog en is daar om nie veilig om op te wek nie. √  Dit is radio-aktief en gevaarlik vir mense en die omgewing. √ (Enige 1 x 1) (1) 3.5.4 Ja. √ hernubaar √ Water is hernubaar. √ (2 x 1) (2) 3.5.5 Die hoë koste aan tegnologie vir hernubare energie opwekking in vergelyking met die klein hoeveelheid energie wat opgewek word. √√ (1 x 2) (2) 3.5.6  Plaaslike omgewingsprojekte om mense op te voed en in te lig en om bewusmaking oor energie bestuur te verhoog. √√  Raadpleeg gemeenskappe sodat almal by die probleemoplossing rondom energie bestuur betrokke is. √√  Bemagtig mense deur hulle betrokke te maak by plaaslike en voetsoolvlak hulpbron projekte bv. herwinning en hergebruik van hulpbronne. √√  Bevorder groen ekonomieë deur mense aan te moedig om plaaslik, omgewingsvriendelike produkte te koop. √√ (Enige 3 x 2) (6) [75]

Downloaded from hlayiso.com 10 GEOGRAPIE V1 (NOVEMBER 2013) VRAAG 4 4.1 4.1.1 C√ 4.1.2 B√ 4.1.3 B√ 4.1.4 B√ 4.1.5 A√ 4.1.6 A√ 4.1.7 B√ 4.1.8 C√ 4.1.9 C√ 4.1.10 C√ 4.1.11 B√ 4.1.12 C√ 4.1.13 C√ 4.1.14 C√ 4.1.15 B√ (15 x 1) (15) 4.2 4.2.1 Globalisering is die ineengeskakeling van alle plekke in die wêreld op grond van ekonomiese, sosiale, politieke en kulturele lewenswyses. √√ (1 x 2) (2) 4.2.2  ʼn Fabriek opgerig in paneel B √√  Verbetering van lewenstandaard as gevolg van werksgeleenthede √√  Verbetering in dienste bv. behuising √√  Infrastruktuur aangebring √√ (Enige 1 x 2) (2) 4.2.3 Armoede vermindering √√ (1 x 2) (2) 4.2.4 Multinasionale/transnasionale korporasies √√ (1 x 2) (2) 4.2.5 Uitvoergedrewe ontwikkeling √√ (1 x 2) (2) 4.2.6 POSITIEF  Stimuleer ekonomiese ontwikkeling √  Skep werksgeleenthede √  Verminder armoede √  Verbeter lewensstandaard √  Verhoog die vloei van idees tussen lande √  Stimuleer buitelandse belegging √ (Enige 3 x 1) (3) NEGATIEF  Maak die gaping tussen ryk en arm lande groter √  Buitelande het ekonomiese beheer oor plaaslike nywerhede, handel en landbou √  Uitbuiting van minder ontwikkelde lande se hulpbronne √  Uitbuiting van werkers bv. lang ure en lae lone √  Kulture van inheemse gemeenskappe word ontwrig √  Landelike-stedelike migrasie √ (Enige 3 x 1) (3)

Downloaded from hlayiso.com (NOVEMBER 2013) GEOGRAPIE V1 11 4.3 4.3.1 Hulp wat gemik is daarop om die lyding van mense te verlig √√ (1 x 2) (2) 4.3.2 POSITIEF  Om befondsing en hulpbronne te koördineer om ʼn doeltreffende respons te voorsien vir rampe en nood reg oor die wêreld. √√  Dit bevorder gereedheid vir en voorkoming van die uitwerking van rampe. √√  Om voorkeure en volhoubare oplossings te identifiseer √√  Om lang termyn veiligheidstrategieë te implementeer √√  Vervoer noodsaaklikhede en verskaf voedsel, water, sanitasie en behuising √√  Om armoede te verlig √√ (Enige 2 x 2) (4) NEGATIEF  Korrupsie aangesien politici en amptenare bevoordeel word in plaas van die plaaslike bevolking. √√  Voedsel word op die swartmark verkoop. √√  Geld wat geskenk was is nog nie gebruik nie en is nog in die bank. √√  Omkopery en korrupsie lei daartoe dat armes nog armer word en rykes nog ryker word. √√ (Enige 2 x 2) (4) 4.3.3  Vroue bestuur voedsel, water, brandhout en huishoudings deur kinders groot te maak en te sorg vir die gesin √√  Armoedeverligtings-programme en wêreldkwessies maak staat op vroue om dit suksesvol te implementeer bv. voedselproduksie, klimaatsverandering, ens. √√ (Enige 1 x 2) (2) 4.3.4  Humanitêre hulp was aan vroue gegee omdat hulle sorg vir en verseker dat kinders gevoed sal word, d.i. rol van vroue in sosiale kwessies √√  Die rol van vroue in ontwikkeling is erken, d.i. bemagtiging van vroue √√ (Enige 1 x 2) (2) 4.4 4.4.1 Die verwydering van grond deur wind en water. √√ (1 x 2) (2) 4.4.2  Oorbeweiding √ en te veel vee √  Ploeg teen die helling √  Afwesigheid van plantbedekking √ (Enige 3 x 1) (3) 4.4.3 B√ (1 x 1) (1) 4.4.4  Windskerms √√  Beperk veegetalle √√  Meer water/suippunte √√  Veekampe √√  Wisselweiding √√  Moedig groei van plantbedekking aan √√ (Enige 2 x 2) (4)

Downloaded from hlayiso.com 12 GEOGRAPIE V1 (NOVEMBER 2013) 4.4.5 OMGEWING  Verminder grondvrugbaarheid √  Verminder die produktiwiteit van grond √  Slote word dieper omdat meer afloop die bogrond verwyder √  Gronddegradasie √  Diep slote verminder die watertafel √  Afsettings in damme verminder die waterhouvermoë van damme /toeslikking √  Vernietig ekosisteme en habitatte √ (Enige 3 x 1) (3) MENSE  Grond raak onvolhoubaar en kan nie meer mense onderhou nie √  Afname in voedselproduksie en voedsel tekorte √  Werkloosheid op kommersiële plase √  Armoede en hongersnood √  Afsetting van chemiese stowwe stroomaf hou gesondheidsrisiko’s vir mense in √  Mislukking van boerdery produksie lei tot versnelde verstedeliking √  Sosiale probleme en konflikte weens toenemende kompetisie vir hulpbronne en dienste √ (Verwys na beide omgewing en mense) (Enige 3 x 1) (3) 4.5 4.5.1  Dit ontvang volop sonskyn √√  Groot areas beskikbare en yl bevolkte land √√  Hoë inkomende sonbestraling weens lang sonskyn periode √√ (Enige 1 x 2) (2) 4.5.2  Kusgebiede ontvang minder sonbestraling √√  Winderige toestande langs kus √√  Oseane het ʼn afkoelingseffek op temperature √√ (Enige 1 x 2) (2) 4.5.3 Windenergie √√ (1 x 2) (2) 4.5.4  Dit verminder die afhanklikheid van fossielbrandstowwe √√  Is ʼn hernubare energiebron √√  Is ʼn volhoubare energiebron √√  Dit beskerm die omgewing √√  Dit help om energiebronne te diversifiseer √√  Is ʼn oplossing vir aardverwarming en klimaatsverandering √√  Min of geen lugbesoedeling √√ (Enige 2 x 2) (4) 4.5.5  Energieproduksie en gebruik sal skoner en goedkoper in die toekoms raak √√  Lok buitelandse beleggers √√  Industriële groei √√  Skep werksgeleenthede √√  Bevorder ekonomiese groei √√  Is gunstig geleë in landelike gebiede waar ʼn gebrek aan elektrisiteit is √√ (Enige 2 x 2) (4) [75] GROOTTOTAAL: 225