Geography Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo (Afrikaans)

Geografie/V1 1 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN/ NASIONALE SENIORSERTIFIKAAT-EKSAMEN GEOGRAFIE V1 2023 NASIENRIGLYNE PUNTE: 150 Die nasienriglyne bestaan uit 11 bladsye. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 2 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne NASIENBEGINSELS VIR GEOGRAFIE- NSS NOVEMBER 2022 EN NSS/SC JUNIE 2023 Die volgende nasienbeginsels is ontwikkel om nasien in alle provinsies te standaardiseer. MERK  ALLE vrae MOET gemerk word, ongeag of dit korrek of verkeerd is  Waar die maksimum punte vir 'n spesifieke vraag toegeken is, plaas 'n M oor die res van die teks om aan te dui dat die maksimum punte behaal is.  'n Duidelike, netjiese regmerkie moet gebruik word:  o As EEN punt toegeken word, moet EEN regmerkie gebruik word:  o As TWEE punte toegeken word, moet TWEE regmerkies gebruik word:  o Die regmerkie moet geplaas word by die FEIT waar 'n punt toegeken word o Regmerkies moet KLEIN gehou word, aangesien verskillende lae moderering kan plaasvind  Verkeerde antwoorde moet met 'n duidelike, netjiese kruis gemerk word:  o Gebruik MEER as een kruisie oor 'n paragraaf/besprekingstylvrae om aan te dui dat alle feite oorweeg is o MOENIE 'n streep deur 'n verkeerde antwoord trek nie o MOENIE die verkeerde feite onderstreep nie Vir die volgende aksiewoorde is EEN-woord antwoorde aanvaarbaar: lys, noem, identifiseer Vir die volgende aksiewoorde moet 'n VOLLEDIGE sin geskryf word: beskryf, verduidelik, evalueer, ontleed, Stel voor, onderskei, definieer, bespreek, waarom, hoe Die volgende aksiewoorde moet binne sy konteks gelees word om te bepaal of 'n EEN-woord antwoord of VOLLE sin vereis word: verskaf, wat, tabuleer en gee LET OP DIE VOLGENDE  As die nommering verkeerd is of weggelaat word, solank die volgorde van antwoorde op vrae gevolg word, kan kandidate gekrediteer word  Spelfoute, indien herkenbaar, ken die punte toe mits die betekenis korrek is.  Wees sensitief vir die sin van 'n antwoord, wat op 'n ander manier gestel kan word  Op vrae waar 'n letter die aanvaarde antwoord is, maar die leerder die werklike antwoord- ken die punte toe.  Daar sal addisionele riglyne vir die nasien van sekere vrae wees. (*) TOTAAL EN OORDRAG VAN PUNTE  Elke subvraag moet opgetel word o Vrae in Afdeling A het vyf onderafdelings, dus vyf sub-totale per vraag word vereis. Afdeling B het drie onderafdelings en drie subtotale. o Onderafdeling totale moet in die regterkantse kantlyn geskryf moet word en onderstreep moet o Subtotale moet leesbaar geskryf word o Laat ruimte om gemodereerde punte op verskillende vlakke in te skryf  Tel sub-totale op en dra totaal oor aan die linker boonste kantlyn langs die vraagnommer  Oordrag totaal na omslag van antwoordboek Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 3 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 30 VRAAG 1 1.1.1 A (Suid-Atlantiese Hoog) (1)  1.1.2 B (Kalahari High) (1)  1.1.3 B (Suid-Indiese) (1)  2 1.2.1 Smeltende sneeu  1.2.2 Mond  1.2.3 Derde orde  2 1.3.1 Katabatiese  1.3.2 1 kom gedurende die dag voor terwyl 2 snags voorkom  1.3.3 Koue lug rol af in die vallei en vorm 'n inversie Lug vloei teen die helling af  6 1.4.1 Vorm van voorste konkaaf  Steil helling van front  1.4.2 Warm lug ondergrawe die koue lug    1.4.3 Lug agter die kouefront is kouer as die lug voor. Koue lug beweeg vinniger as warm lug voor dit. Koue front haal die warm voorkant in. 7 1.5.1 (a) 'n Rivier wat net heeljaar vloei  (b) Die rivier kanaal is wyd    (c) Gereeldheid van reënval en die grondtipe waaroor die strome vloei.   1.5.2 Gauteng en die Oos-Kaap 1.5.3 Die koste van voedselproduksie sal toeneem, want dit is duur om gesuiwerde  water te koop. Boere sal meer chemikalieë moet koop om water te suiwer. Chemikalieë kos baie en dit sal produksiekoste verhoog. Dit sal duur wees Hierdie koste sal by om water te suiwer vir gebruik in elektrisiteitsopwekking. elektrisiteitspryse ingesluit word. Koste sal die prys van elektrisiteit tydens M produksie verhoog. Daar sal minder skoon water wees om hidro-elektrisiteit 13 op te wek. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 4 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING A: KLIMAAT EN WEER EN GEOMORFOLOGIE VRAAG 1: KLIMAAT EN WEER 1.1 1.1.1 D (1) 1.1.2 B (1) 1.1.3 A (1) 1.1.4 C (1) 1.1.5 B (1) 1.1.6 A (1) 1.1.7 B (1) 1.1.8 B (1) (8 x 1) (8) 1.2 1.2.1 Z (1) 1.2.2 Y (1) 1.2.3 Y (1) 1.2.4 Z (1) 1.2.5 Z (1) 1.2.6 Y (1) 1.2.7 Z (1) (7 x 1) (7) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 5 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 1.3 1.3.1 Winter (1) (1 x 1) (1) 1.3.2 (10/12/13) Junie /Datum (1) BEWYS VANUIT Kouefronte in die binneland van die Wes-/Oos-Kaap (1) UITTREKS ELS Hoë hoeveelhede reënval (1) Beduidende afname in temperatuur (1) [ENIGE EEN] (1 x 1) (1) 1.3.3 Noordwaartse beweging van die hoogdrukgordel (antisiklone)/ITKS(2)(1 x 2) (2) WAAROM ‘N GROTER IMPAK 1.3.4 Krimping (1) (1 x 1) (1) 1.3.5 (Die windrigting wat met ʼn kouefront geassosieer word) sal vanaf REDE noordwes na suidwes verander soos die front oor die Wes-Kaap beweeg (2) (1 x 2) (2) 1.3.6 Positief: STEL VOOR POSITIEWE Bring broodnodige vog vir die grond (2) EN NEGATIEWE Herlewing van biodiversiteit/ekosisteem/habitat (2) IMPAK VAN SWAAR Beskikbaarheid van water vir wildelewe (2) REËNVAL OP FISIESE Beskikbaarheid van water vir die groei van natuurlike plategroei (2) (NATUURLIK E) Water laat meer weidingsgrond/veld toe (2) OMGEWING Natuurlike akwifers/fonteine/grondwater word opgevul (deur infiltrasie) (2) Riviere word opgevul (deur oppervlakafloop) (2) Negatief: (Laagliggende) gebiede word oorstroom (2) Gronderosie neem toe (2) Verwoesting van biodiversiteit/ekosisteme/habitatte (2) Beskadiging van natuurlike plantegroei (2) Verlies aan wildelewe (2) Verhoogde versouting van riviere (2) Versadiging van grond lei versuipte/verdronke watertoestande (2) Rocksstortings/massa bewegings op steiler hellings (2) [ENIGE VIER – MOET NA BEIDE POSITIEF EN NEGATIEF VERWYS] (4 x 2) (8) 1.4 1.4.1 Kloksgewysde beweging van lug (1) BEWYSE VIR SH Posisie van die voorste linkerkwadrant (1) Windrigting aangedui deur die simbool in die oog (1) [ENIGE EEN] (1 x 1) (1) 1.4.2 Druk in die middel is aansienlik onder 1000 hPa (972 hPa) (1) TWEE REDES VIR Goed ontwikkelde oog (1) VOLWASS E STADIUM Die gebied wat deur die tropiese sikloon gedek word, is groot (450km- 950km) (1) Die voorste linkerkwadrant (gevaarlike halfsirkel) is sigbaar (1) Isobare is naby mekaar / drukgradiënt is baie steil (1) [ENIGE TWEE] (2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 6 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 1.4.3 Daar sal geen wolke wees nie/ Wolklose toestande (2) (1 x 2) (2) INVLOED OP WOLKDEK KING 1.4.4 Dalende lug verhit en veroorsaak dat geen kondensasie plaasvind nie (2) REDE VIR ANTWOOR Adiabatiese verhitting verminder vog / word droog ( 2) D [ENIGE EEN] (1 x 2) (2) 1.4.5 (a) Lugdruk neem af en windspoed neem toe (2) VERHOUDI NG – WINDSPEO D EN (b) Beide lugdruk en windspoed neem af (2) (2 x 2) (4) LUGDRUK 1.4.6 Dit ervaar die mees intense weerstoestande (aanvaar voorbeelde van WAAROM ISOBARIESE VOORSTELLING uiterste weerstoestande) (2) (1 x 2) (2) VERWYS NA LINKERHANDSE KWADRANT 1.4.7 Wanneer die vorentoe beweging met die rotering van die sisteem HOE LINKERHANDK WADRANT kombineer (2) (1 x 2) (2) ONTWIKKEL 1.5.1 A Suid Atlantiese (1) B Suid Indiese (1) (2 x 1) (2) 1.5.2 Somer (1) (1 x 1) (1) 1.5.3 Lyndonderstorms (swaarreënval) kom in die binneland voor (2) GEE REDE VIR SOMER Cumulonimbus wolke/weerlig/hael (2) Vogfront ontwikkel (2) Lug vanuit die ooste/weste bereik die binneland (2) [ENIGE EEN] (1 x 2) (2) 1.5.4 Die grens (droë lyn) tussen twee lugmassas van verskillende voginhoud (2) [KONSEP] (1 x 2) (2) INTRUKSIE VIR GEDEELTELIKE NASIEN Die grens (droë lyn) tussen twee lugmassas (1) 1.5.5 (Swaar) Reënval (1) Hael (1) Donderstorms (1) [ENIGE TWEE] (2 x 1) (2) 1.5.6 Konvergensie van warme, vogtige lug en koue, droë lug (2) BESKRYF DIE VORMING VAN LYN Vogfront ontwikkel (2) DONDERWEER STORMs Koue, droë lug ondersny die warm lug (2) Warm vogtige lug styg (2) Kondensasie kom aan die oostelike kant van die vogfront voor (2) Cumulonimbus wolke ontwikkel (2) [ENIGE DRIE] (3 x 2) (6) [60] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 7 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne VRAAG 2 - GEOMORFOLOGIE 2.1.1 C (1) 2.1.2 A (1) 2.1.3 D (1) 2.1.4 B (1) 2.1.5 C (1) 2.1.6 B (1) 2.1.7 B (1) 2.1.8 C (1) (8 x 1) (8) 2.2 2.2.1 Z (1) 2.2.2 Y (1) 2.2.3 Y (1) 2.2.4 Y (1) 2.2.5 Z (1) 2.2.6 Z (1) 2.2.7 Y (1) (7 x 1) (7) 2.3 2.3.1 bo (1) (1 x 1) (1) 2.3.2 Diep valleie (2) IDENTIFISEE R Nou/V-vormige vallei (2) KENMERKE VAN VALLEI Steil hellings (2) IN BO-LOOP Kloof (2) Ineensluitende uitlopers (2) Vertikale erosie is dominerend (2) [ENIGE TWEE] (2 x 2) (4) 2.3.3 Wanneer ʼn massa water/rivier oor harde gesteentes/steil hellings/vertikale WAT IS 'N WATER krans val/stort (2) (2) VAL [KONSEP] (1 x 2) INTRUKSIE VIR GEDEELTELIKE NASIEN Wanneer ʼn massa water/rivier val/stort (1) 2.3.4 Y- weerstandbiedende/harde gesteentes (1) Z- minder weerstandbiedende/sagter gesteentes (1) (2 x 1) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 8 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 2.3.5 Die sagter rots (Z) word geërodeer en ontbloot die harde rots (Y) (2) HOE VEROORSAA Erosie/ondersnyding van minder weerstandbiedende/sagter gesteentes K EROSIE TERUGTREK vind plaas (2) KING VAN WATER Erosie/ondersnyding veroorsaak ʼn plonspoel (2) VAL Die weerstandbiedende/harde gesteentes (Y) word nie die deur die sagter gesteentes (Z) ondersteun nie en die laag hang oor (2) Die oorhangende weerstandbiedende/harde gesteente stort ineen (2) [ENIGE DRIE] (3 x 2) (6) 2.4 2.4.1 ʼn Proses waar ʼn rivier energie herwin (en begin om weer WAT IS REJUVENATI vertikaal/afwaarts te erodeer (2) ON [KONSEP] (1 x 2) (2) 2.4.2 Verandering van die gradiënt (1) OF NOEM TWEE (Aanvaar isostatiese opheffing (1) en/of daling van die seevlak) OORSAKE VAN Volume water vermeerder (1) OF VERJONGIN G (Aanvaar vermeerdering van reënval (1) en/of Stroomroof) Aansluiting van „n vinnig vloeiende sytak (1) (2) [ENIGE TWEE] (2 x 1) 2.4.3 DEURSNIT VAN VERJONGDE VALLEI Puntetoekenning Punt vir korrekte vorm van die dwarsprofiel (1) Punt vir die aanduiding van die nuwe vloedvlakte op die dwarsprofiel (1) Punt vir die aanduiding van ENIGE EEN terras op die dwarsprofiel (1) (3 x 1) (3) 2.4.4 ʼn Verjongde rivier sny in die valleivloer (2) Insnyding skep ʼn nuwe vloedvlakte (2) VORMING VAN RIVIERTERRAS SE ʼn Trap vorm tussen die oud en nuwe vloedvlakte (2) [ENIGE TWEE] (2 x 2) (4) 2.4.5 Die steilte van die hellings sal die aanlê van paaie/spoorweë beperk (2) VERDUIDELI K HOE Sagtheid van die onderliggende gesteentes veroorsaak onstabiliteit vir LANDSKAP INFRASTRUKT pad/spoor aanlegging (2) UURONTWIKK ELING NEGATIEF Terrasse maak bou van brûe duur (2) BEÏNVLOED Moeilik om brûe te bou as gevolg van die wye vloedvlakte (2) [ENIGE TWEE] (2 x 2) (4) INTRUKSIE VIR GEDEELTELIKE NASIEN – MAKSIMUM VAN TWEE Steilheid van hellings (1) Sagtheid van die onderliggende gesteentes (1) Terrasse (1) Wide vloedvlakte(1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 9 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 2.5 2.5.1 Steenkoolmyn afval het in die rivier gevloei (1) OORSAAK VIR Besoedelde myn afval het uit ʼn slykdam gebars (1) SWARTKLEU RRIVIER [ENIGE EEN] (1 x 1) (1) 2.5.2 Arseniese koper (1) Lood (1) Mangaan (1) [ENIGE TWEE] (2 x 1) (2) 2.5.3 "die inwoners van die geaffekteerde gemeenskappe was eers twee weke KWOTASIE MYNMAATS later oor die moontlike risiko‟s gewaarsku" (2) KAPPY HET NIE BEKEND “Natuurbewaringbestuurders in die naburige Hluhluwe-Imfolozi- GEMAAK NIE wildreservaat is ook onder die indruk gebring dat die storting onder beheer was” (2) ENIGE EEN] (1 x 2) (2) 2.5.4 Ekotoerisme word geaffekteer (2) NEGATIEWE EKONOMIESE IMPAK VAN Besighede in die gemeenskap word negatief geaffekteer (2) NIE- OPENBAARMA Landbou aktiwiteite word negatief geaffekteer (2) KING Toekomstige beleggings in die gemeenskap word beperk (2) Vergiftiging van landbou produkte (2) Toename in mediese rekeninge (2) (Water) purifikasie is duur (2) [ENIGE EEN] (1 x 2) (2) 2.5.5 BELANGRIKHEID: BESKRYF DIE OMGEWINGSB ELANG Om die beskikbaarheid van water te verseker (2) VAN DIE Om waterkwaliteit te onderhou (2) BESTUUR VAN IMFOLOZI Om akwatiese lewe te bewaar (2) STEL Om te verseker dat die ekosisteem gesond bly (2) MAATREËLS VOOR WAT Om biodiversiteit/ekosisteem/habitat te bewaar (2) PLAASLIKE MUNISIPALITEI T KAN IMPLEMENTEE R OM MAATREËLS: TOEKOMSTIGE WATERGEHALT Volgehoue monitering van die dam (2) E TE HANDHAAF Gereelde versorging van die dam (2) Herhaaldelike toetsing van waterkwaliteit (2) Lê boetes op vir maatskappye wat nie regulasies nakom nie (2) Skep ʼn buffersone rondom die slykdam (2) Voed gemeenskappe op oor die voorsorgmaatreëls (2) Bewusmakingsveldtogte vir mense (advertensie borde, geen stortingsterrein tekens) (2) Implementeer beleid/wetgewing (2) Bewaar natuurlike plantegroei in die dreineringsbekkens (2) Reguleer of beheer ontginning van grondwater (2) Bevorder volhoubare boerderymetodes stroom-op (2) [ENIGE VIER – BEIDE BELANGRIKHEID EN MAATREËLS MOET INGESLUIT WORD] (4 x 2) (8) [60] TOTAAL AFDELING A: 120 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 10 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne AFDELING B VRAAG 3: GEOGRAFIESE VAARDIGHEDE EN TEGNIEKE 3.1 3.1.1 B (1) (1 x 1) (1) 3.1.2 D (1) (1 x 1) (1) 3.1.3 VI = 1463 - 1183.3 = 279.7 (1) m VI = 279.7 (1) Vir korrekte vervanging HE= 3000 Gradiënt = 1: 10.72 (1) (3 x 1) (3) 3.1.4 Die gradiënt is steil (1) Daar is ʼn aantal valleie/riviere (1) BEWYSE VIR PROBLEME OM PAD TE BOU Daar is ʼn aantal uitlopers (1) Daar is 'n uitgrawing naby (1) [ENIGE TWEE] (2 x 1) (2) 3.1.5 (a) 1: 20 x 100 = 2000 (1) 1: 2000 (1) (2 x 1) (2) (b) Die dwarsprofiel (van die topografiese kaart) is 5 keer vergroot/Die dwarsprofiel is 5 keer groter (1) (1 x 1) (1) 3.2 3.2.1 C (1) (1 x 1) (1) 3.2.2 Beboude gebiede (1) IDENTIFISEER MENSGEMAAK TE Pad (1) VERSKYNSEL [ENIGE EEN] (1 x 1) (1) 3.2.3 Meer hitte word opgewek/geabsorbeer (aanvaar voorbeelde) (2) EXPLAIN YOUR Die beboude gebiede absorbeer meer hitte (aanvaar voorbeelde)(2) ANSWER Veelvuldige refleksies (2) Stormwater dreinering (2) (2) [ENIGE EEN] (1 x 2) 3.2.4 Bebosde gebied/Bome (1) IDENTIFISEER NATUURLIKE VERSKYNSEL Riviere/ water (1) Oop spasies (1) [ENIGE EEN] (1 x 1) (1) 3.2.5 C (1) (1 x 1) (1) 3.2.6 Geleidelike helling (plat gebied) (2) Omliggende hoogliggende gebied skep veiligheid (2) Omliggende hoogliggende gebied sal die geraas beperk (2) [ENIGE EEN] (1 x 2) (2) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Geografie/V1 11 DBE/2023 SS/NSS – Nasienriglyne 3.2.7 Die nedersetting is weg vanaf die dam af (2) Die bebosde gebied vorm ʼn buffersone (2) BESKRYF TWEE FAKTORE- BEPERK BESOEDELING- KLEIN-MARICO Die meeste sytakke wat die dam voed het hulle oorspring in hoogliggende POORTDAM gebiede met geen menslike aktiwiteite nie (2) [ENIGE TWEE] (2 x 2) (4) 3.3 3.3.1 B (1) (1 x 1) (1) 3.3.2 C3 (1) (1 x 1) (1) 3.3.3 Naam van die monument (1) GEE EEN ATTRIBUUT- Die geboorte-en sterfdatums van Diederich Coetzee (1) DATA Hoogte van die monument bo seevlak (1) [ENIGE EEN] (1 x 1) (1) 3.3.4 Personeel/ mense/ gebruiker (1) (1 x 1) (1) 3.3.5 Manipuleer die data (2) EEN REDE VIR DIE BELANGRIKHEI Input van data (2) D VAN GIS KOMPONENT Gebruik toepaslike GIS metodes (2) Maak informasie meer toeganklik vir gebruikers (2) Maak informasie meer verstaanbaar vir gebruikers (2) Verkry die sagte- en hardeware wat gebruik kan word (2) Bekom/versamel data (2) (2) [ENIGE EEN] (1 x 2) 3.3.6 Verskillende kaart is in een kaart ingesluit (2) (1 x 2) (2) REDE VIR DATA- INTEGRASIE IN ILLUSTRA TION TOTAAL AFDELING B: 30 GROOTTOTAAL: 150 Kopiereg voorbehou