Afrikaans HL Grade 10 P1 November Mock Exam 2 2026 Memo (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V1 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 70 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 8 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V1 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: LEESBEGRIP Nasien van die leesbegrip: • Die fokus is op die begrip van die leesteks. Spel- en taalfoute word nie gepenaliseer nie, tensy dit die begrip van die antwoord beïnvloed. (Taal- en spelfoute moet wel aangetoon word.) • Indien die kandidaat woorde uit ’n ander taal gebruik, word die vreemde woorde geïgnoreer. Indien die antwoord sonder die vreemde woorde sinvol is, word die kandidaat nie gepenaliseer nie. • Vir oop vrae word geen punte vir JA/NEE/EK STEM SAAM/EK STEM NIE SAAM NIE toegeken nie. Die rede/motivering moet oorweeg word. • Vrae wat aanhalings uit die leesstuk verg, word nie gepenaliseer indien die aanhalingstekens ontbreek nie. • Waar eenwoordantwoorde gevra word en die kandidaat ’n volsin gee, is dit korrek mits die korrekte woord onderstreep of op ’n ander manier uitgelig word. • Wanneer twee of drie feite vereis word en die kandidaat gee ’n hele reeks, word slegs die eerste twee of drie feite nagesien. • Aanvaar dialektiese variasies en enige ander antwoord wat sinvol is en deur die teks gesteun word. VRAAG 1 (Sien binne konteks na; sien betekenis na, nie woorde/taalgebruik nie.) VRAAG ANTWOORD PUNT 1.1 Hy fluit (terwyl hy die trollie stoot)./Hy praat met ’n breë glimlag. Die kandidaat bied ENIGE EEN bewys aan. 1 1.2 Personifikasie (1) Die trollie word voorgestel asof dit ’n mens is wat kla; dit beklemtoon hoe oud/swaar gelaai die trollie is en hoe sleg die strate is – tog laat Kagiso hom nie ontmoedig nie (hy fluit net). (1) Aanvaar ook: klanknabootsing/alliterasie (kraak en kla) met ’n sinvolle verduideliking van die geluid van die ou trollie. 2 1.3 Ander mense beskou die afval as waardelose vullis, maar hy besef dat dit herwin en verkoop kan word/dat hy ’n inkomste daaruit kan verdien. Albei kante van die kontras moet genoem word vir die punt. 1 1.4 ENIGE TWEE: • Op stortingsterreine • In riviere • In die see 2 1.5 grondstof 1 1.6 Om die leser emosioneel te raak/te skok sodat hy/sy die erns van plastiekbesoedeling besef./Om te wys wat Kagiso so diep geraak het dat hy tot aksie oorgegaan het. 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.7 ONWAAR (1) “Hy het begin deur net sy eie gesin se afval te sorteer.” (1) ONWAAR (1) word slegs toegeken as ’n korrekte aanhaling (1) gegee word. Geen punt vir ONWAAR alleen nie. Aanvaar ook: “Toe het die bure begin saamdoen.” 2 1.8 Aanvanklik het sy gedink dit is net ’n tydelike/kortstondige bevlieging (stokperdjie) wat hy gou sou laat vaar. (1) Nou bewonder sy hom/is sy trots op hom, want hy het volgehou en is baie gedissiplineerd. (1) 2 1.9 ENIGE TWEE: • Hulle spaar munisipaliteite geld. • Hulle ontlas stortingsterreine/minder afval beland op stortingsterreine. • Hulle hou die strate skoon(er). 2 1.10 Mening (1) Dit is dr. Khumalo se persoonlike siening/oordeel; die woord “helde” is ’n waardeoordeel wat nie bewys kan word nie. (1) Geen punt vir mening sonder ’n geldige motivering nie. 2 1.11 Eers was hy seergemaak/verneder deur die spotnaam, maar nou is hy trots daarop/sien hy dit as ’n eerbewys vir sy goeie werk. Die verandering (van seer na trots) moet duidelik wees vir die punt. 1 1.12 Konnotatief/figuurlik (1) Die skool het nie werklik ’n gogga/insek gevang nie; die uitdrukking beteken dat die skool ook entoesiasties oor herwinning geraak het/dat die geesdrif aansteeklik was. (1) Geen punt vir konnotatief sonder ’n geldige motivering nie. 2 1.13 Eie antwoord met ’n sinvolle motivering, bv. JA: Kompetisie motiveer leerders/maak herwinning pret; die pizza-ete is ’n aansporing; leerders werk saam as ’n span en raak bewus van die probleem. NEE: Leerders herwin dan net vir die prys en nie omdat hulle omgee nie; die gewoonte verdwyn sodra die kompetisie verby is. Twee punte vir ’n goed gemotiveerde antwoord. Geen punt vir JA/NEE alleen nie. 2 1.14 Hy wil twee probleme met een oplossing aanspreak: (1) die tekort aan skoolbanke en die oormaat plastiekbesoedeling – deur van die plastiekbottels skoolbanke te maak. (1) 2 1.15 Die kind dink die plastiekbottel is ’n (nuwe soort) seeskulp/natuurlike deel van die strand, (1) terwyl dit eintlik besoedeling/vullis is – daar is so baie vullis dat dit vir die kind “normaal” lyk./Die see is nie vol skulpe nie, maar vol plastiek. (1) 2 1.16 Hy laat sy (leë koeldrank)blikkie op die sand val. 1 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.17 Dit wys dat mense die boodskap/reël om die strand skoon te hou, ignoreer/dat mense hul vullis selfs reg voor die waarskuwing ophoop/neergooi. 1 1.18 Die pa is onverskillig/blameer ander (“Hulle moet … skoonmaak”) en gooi self vullis neer, (1) terwyl Kagiso self verantwoordelikheid neem/self die vullis optel en herwin. (1) 2 1.19 JA: Die strand is vol rommel/herwinbare plastiek en blikkies wat geld werd kan wees – as iemand soos Kagiso dit optel, kan dit in rande omskep word. NEE: In TEKS B word die rommel net weggegooi en niemand verdien iets daaruit nie; daar is net rommel en geen rand nie. Aanvaar enige sinvolle, gemotiveerde antwoord. Geen punt vir JA/NEE alleen nie. 1 [30] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: OPSOMMING VRAAG 2 Nasien van die opsomming • Die nasien word gebaseer op die insluiting van die SEWE relevante feite wat met die vraag ooreenstem. • Kandidate moet die opsomming in hul eie sinne, in enige volgorde, as EEN paragraaf skryf. Slegs feite wat in volsinne aangebied word, verdien punte. • Rofwerk moet duidelik aangedui word. Indien nie, word die eerste opsomming nagesien. • Punte word soos volg toegeken: 7 punte vir 7 feite (1 punt per feit) en 3 punte vir taal. Totaal: 10. • Verspreiding van taalpunte wanneer die kandidaat NIE woordeliks aangehaal het nie: 1–3 feite korrek: 1 punt; 4–5 feite korrek: 2 punte; 6–7 feite korrek: 3 punte. • Verspreiding van taalpunte wanneer die kandidaat woordeliks aangehaal het: 6–7 aanhalings: geen taalpunte; 4–5 aanhalings: maksimum 1 punt; 2–3 aanhalings: maksimum 2 punte. • Tel van woorde: Indien die getal woorde oorskry is, lees tot by die laaste sin waarin die woordgetal (90) oorskry word en ignoreer die res. Geen punte word afgetrek indien die woordgetal nie (of verkeerd) aangedui is nie. Korter opsommings wat die vereiste feite bevat, word nie gepenaliseer nie. NASIENSIMBOLE V Onvolledige sin H Herhaling ^ Onvolledige feit S Stelling A Aanhaling F Feitefout SEWE FEITE 1. Stel ’n begroting op/hou boek van hoeveel geld jy kry en waaraan jy dit spandeer. 2. Spaar eerste: sit ’n vaste deel (bv. ’n tiende) dadelik opsy wanneer jy geld kry. 3. Onderskei tussen behoeftes (wat jy nodig het) en begeertes (wat jy net graag wil hê). 4. Wag (’n paar/twee dae) voordat jy iets duurs koop/vermy impulsaankope. 5. Vergelyk pryse by verskillende winkels/op die internet voordat jy koop. 6. Vermy skuld/moenie (sommer) geld by vriende leen nie. 7. Hou jou spaargeld in ’n bankrekening (waar dit veilig is en rente verdien). LET WEL: Die verwysings na Zinhle, haar R800 en haar bankstaat is nie feite nie en verdien nie punte nie. “Veilig” en “rente” by feit 7 vorm saam EEN feit. TOTAAL AFDELING B: 10 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES Nasien van taalstrukture en -konvensies: • Spelling: Eenwoordantwoorde moet korrek gespel wees. Waar volsinne vereis word, moet die fokuspunt van die vraag korrek wees; ander spelfoute word nie gepenaliseer nie. • Waar die vraag ’n herskryfde sin vra, moet die woordorde en die gevraagde verandering korrek wees. VRAAG 3: ADVERTENSIE VRAAG ANTWOORD PUNT 3.1 Retoriese vraag/vrae Aanvaar ook: direkte aanspreek van die leser (jy). 1 3.2 Jy beheer self wat op jou skerm gebeur/jy skep self die programme en speletjies in plaas daarvan om dit net te gebruik/speel. 1 3.3 app: toep/toepassing; game: speletjie/(rekenaar)speletjie BEIDE moet korrek wees vir die punt; geen halwe punte nie. 1 3.4 Werkwoord 1 3.5 on-der-vin-ding 1 3.6 stappie 1 3.7 per persoon 1 3.8 Dit bevat bykomende/ekstra inligting (dat die middagete by die prys ingesluit is). 1 3.9 JA: Die prent van die tiener voor die skootrekenaar wys aan die teikenmark (tieners) dat dit iets is wat hulle kan doen; die vuurpyl suggereer dat hulle vaardighede die hoogte in sal skiet/opwinding. (1) Reël 8 (“Vandag ’n speler, môre ’n skepper!”) is kort, kragtig en maklik om te onthou; dit belowe dat jy van ’n gewone speler in ’n skepper kan verander. (1) NEE: Die prent is eenvoudig/onduidelik; die prys (R1 200) is vir baie tieners te duur; daar is geen webwerf/inligting oor die afrigters nie. (1) Reël 8 belowe te veel: ’n vyfdaagse kamp sal ’n speler nie werklik in ’n skepper verander nie. (1) Een punt vir ’n sinvolle verwysing na die prent en een punt vir ’n sinvolle verwysing na reël 8. Geen punt vir JA/NEE alleen nie. 2 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 7 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: STROKIESPRENT VRAAG ANTWOORD PUNT 4.1 Ouma het vir Sannie gesê dat sy nooit sal raai wat Oupa Koos daardie dag aangevang het nie. Voegwoord dat met die werkwoord (sal raai) aan die einde van die bysin (1); voornaamwoord- en tydsveranderinge jy →sy EN vandag →daardie dag (1). Aanvaar ook sou raai en die dag. Die aanspreekvorm Hallo, Sannie word weggelaat. 2 4.2 Ontronding 1 4.3 Om die woord te beklemtoon/klem te lê (sy is woedend dat die HELE koek, en nie net ’n stuk nie, geëet is). 1 4.4 wat ek vir die kerkbasaar gebak het Die betreklike voornaamwoord wat moet ingesluit wees. 1 4.5 bakker/bakster 1 4.6 Sy oë is groot/sy mond is oop/sweetdruppels/sy arms is in die lug. Die kandidaat bied ENIGE EEN aan. 1 4.7 kat 1 4.8 Ouma se “geheime” klagte oor Oupa se gulsigheid het by die hele kerkgroep, selfs die dominee, uitgekom, (1) en nou kry Oupa ’n koek-emoji en ’n Bybelstukkie oor gulsigheid sonder dat hy weet waarom/die dominee straf Oupa liggies terwyl Oupa nog niks van die stemboodskap weet nie. (1) Aanvaar ook: ironie – Ouma wou net met tant Sannie skinder, maar haar woorde het die teenoorgestelde/groter effek gehad. 2 [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V1 8 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 5: ARTIKEL VRAAG ANTWOORD PUNT 5.1 Die nuuskierige kinders van die dorp Aanvaar ook: Die nuuskierige kinders. 1 5.2 Die mobiele biblioteek is vyf jaar gelede deur mev. Rebecca Maake, ’n afgetrede onderwyseres, begin. is + begin (verlede tyd van die lydende vorm) en deur moet korrek wees. Aanvaar die sin sonder die bystelling (’n afgetrede onderwyseres). 1 5.3 Baie goedkoop/teen ’n baie lae prys. 1 5.4 verskillende 1 5.5 doodstil 1 5.6 lesende 1 5.7 Onbepaalde voornaamwoord 1 5.8 Mev. Maake se leuse is eenvoudig: “’n Kind wat lees, is ’n kind wat droom.” Die dubbelpunt ná eenvoudig is die vereiste leesteken. 1 5.9 Samestelling – dit bestaan uit twee stamme/selfstandige woorde (skool + hoof). Die motivering moet korrek wees vir die punt. 1 5.10 verandering 1 [10] TOTAAL AFDELING C: 30 GROOTTOTAAL: 70 Kopiereg voorbehou