Afrikaans HL Grade 10 P2 November Mock 2026 Question Paper (Afr)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief Proef hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V2 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) PUNTE: 80 TYD: 2½ uur Hierdie vraestel bestaan uit 20 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V2 2 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INSTRUKSIES EN INLIGTING 1. Lees die volgende instruksies noukeurig deur voordat jy die vraestel beantwoord. 2. Moenie probeer om die hele vraestel deur te lees nie. Raadpleeg die inhoudsopgawe op bladsy 3 en merk die vraagnommers van die letterkundetekste wat jy bestudeer het. Lees daarna die vrae oor die tekste en kies die soort vraag wat jy wil beantwoord. 3. Hierdie vraestel bestaan uit DRIE afdelings: AFDELING A: Gedigte (30) AFDELING B: Prosa (kortverhaal) (25) AFDELING C: Drama (eenbedryf) (25) 4. Beantwoord VYF vrae in totaal: DRIE in AFDELING A, EEN in AFDELING B en EEN in AFDELING C. AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte – Beantwoord TWEE vrae. Ongesiene gedig – Beantwoord die VERPLIGTE vraag. AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag. AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag. 5. KEUSE VAN VRAE BY AFDELING B (PROSA) EN AFDELING C (DRAMA) • Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG. As jy die opstelvraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die kontekstuele vraag in AFDELING C beantwoord. As jy die kontekstuele vraag in AFDELING B beantwoord, moet jy die opstelvraag in AFDELING C beantwoord. Gebruik die kontrolelys op bladsy 4 om jou te help. 6. LENGTE VAN ANTWOORDE • Die lengte van die opstel oor die gedig is 150 tot 200 woorde. • Die lengte van die opstel oor die prosa en drama is 300 tot 350 woorde elk. • Die lengte van die antwoorde van die kontekstuele vrae word deur die puntetoekenning van elke vraag bepaal. Beantwoord jou vrae bondig en relevant. 7. Volg die opdragte aan die begin van elke afdeling noukeurig. 8. Nommer die antwoorde korrek volgens die nommeringstelsel wat in hierdie vraestel gebruik is. 9. Begin ELKE afdeling op ’n NUWE bladsy. 10. Voorgestelde tydsindeling: AFDELING A: ongeveer 40 minute AFDELING B: ongeveer 55 minute AFDELING C: ongeveer 55 minute 11. Skryf netjies en leesbaar. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 3 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 INHOUDSOPGAWE AFDELING A: GEDIGTE Voorgeskrewe gedigte: Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAGNOMMER VRAAG PUNTE BLADSY 1. “Die ossewa” Opstelvraag 10 5 2. “Die verkleurmannetjie” Kontekstuele vraag 10 6 3. “Die roosknoppie” Kontekstuele vraag 10 8 4. “Die doringboom” Kontekstuele vraag 10 10 EN Ongesiene gedig: VERPLIGTEND 5. “Eerste dag” Kontekstuele vraag 10 11 AFDELING B: PROSA Beantwoord EEN vraag.* 6. Verkeerde nommer Opstelvraag 25 14 7. Verkeerde nommer Kontekstuele vraag 25 14 AFDELING C: DRAMA Beantwoord EEN vraag.* 8. Die spook op die solder Opstelvraag 25 19 9. Die spook op die solder Kontekstuele vraag 25 19 *LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Jy mag NIE TWEE opstelvrae of TWEE kontekstuele vrae beantwoord NIE. Let wel (Hlayiso-proefvraestel): Voorgeskrewe tekste vir graad 10 verskil van skool tot skool en van provinsie tot provinsie, en is meestal deur kopiereg beskerm. Daarom gebruik hierdie proefvraestel slegs tekste wat volledig afgedruk kan word: vier gedigte uit die openbare domein (deur Jan F.E. Celliers, C. Louis Leipoldt en D.F. Malherbe – almal digters wat lank gelede oorlede is) en drie tekste wat die eksaminator self geskryf het (die ongesiene gedig, die kortverhaal en die eenbedryf). Die gedigte word in hul oorspronklike, ouer spelling afgedruk. Lees die prosa- en dramateks deeglik voordat jy die vrae beantwoord. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 4 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 KONTROLELYS Gebruik die kontrolelys hieronder om te kontroleer of jy die korrekte getal vrae beantwoord het. AFDELING VRAAGNOMMER GETAL VRAE BEANTWOORD MERK (✓) A: Gedigte (Voorgeskrewe gedigte) 1–4 2 A: Gedigte (Ongesiene gedig) 5 1 B: Prosa (Opstel of kontekstueel) 6–7 1 C: Drama (Opstel of kontekstueel) 8–9 1 LET WEL: Beantwoord EEN OPSTELVRAAG en EEN KONTEKSTUELE VRAAG uit AFDELING B en AFDELING C onderskeidelik. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 5 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING A: GEDIGTE VOORGESKREWE GEDIGTE Beantwoord ENIGE TWEE vrae. VRAAG 1: OPSTELVRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vraag wat volg. Die ossewa – Jan F.E. Celliers 1 Die osse stap aan deur die stowwe, 2 geduldig, gedienstig, gedwee; 3 die jukke, al drukkend hul skowwe – 4 hul dra dit getroos en tevree. 5 En stille, al stuiwend en stampend, 6 kom stadig die wa agterna – 7 die dowwe rooi stowwe, al dampend, 8 tersy op die windjie gedra. 9 Die middagson brand op die koppe, 10 gebuk in hul beurende krag; 11 hul swaai heen en weer in die stroppe – 12 en ver is die tog van die dag. 13 Dit kraak deur die brekende brokke: 14 die opdraans is ver en is swaar; 15 dit knars in die knakkende knokke, 16 maar hul beur, en die vrag bring hul daar. 17 So, stom tot die stond van hul sterwe, 18 blyf ieder ’n held van die daad – 19 Hul bene, na swoege en swerwe, 20 lê ver op die velde verlaat … [Bron: E.C. Pienaar (red.), Digters uit Suid-Afrika, 4de druk, 1922. Jan F.E. Celliers (1865–1940); openbare domein.] gedwee: gehoorsaam, mak skowwe: meervoud van skof, die skouerbult van ’n os getroos: gelate, sonder om te kla tersy: opsy stroppe: rieme waarmee die osse ingespan word stond: uur, tyd blyf ieder: bly elkeen swoege: harde werk In “Die ossewa” beeld die digter die trekosse uit as stil, geduldige helde wat sonder om te kla hul swaar werk doen. Bespreek in ’n opstel van 150 tot 200 woorde hoe die digter hierdie beeld van die osse skep. Verwys in jou bespreking na woordkeuse, klankmiddele (alliterasie, assonansie en rym) en die betekenis van die laaste strofe. [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 6 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 2: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die verkleurmannetjie – C. Louis Leipoldt 1 Daar op die vyeboom sit die vabond, 2 So sedig as ’n predikant; 3 Maar glo tog nie dat hy so vroom is: 4 Nee, regtig nie, hy is astrant! 5 As jy hom aanraak, dan verkleur hy: 6 Geel, rooi, grys, bruin en blou en groen; 7 En sy hele vel blink soos die skulpies 8 Se binnekant met perlemoen. 9 So teemrig sit hy op sy takkie 10 Die muggies met sy tong te vang, 11 En met sy ronde oë maak hy 12 Die spinnekoppe algar bang. 13 Hy draai sy nek soos ’n toktokkie, 14 Of soos ’n papie uit die klei, 15 En kyk so sedig na die vliegies 16 As hy die goed nie beet kan kry. 17 Arrie, ek hou van jou, kleurklasie! 18 Jy gaan jou lewe deur so mooi, 19 Jy steur jou nie aan wat die mense 20 So praat of skinder en flikflooi. 21 Jy steun op niemand nie, kleurklasie, 22 Net op jou takkie en jou tong: 23 Verkleur maar môre net soos gister, 24 En as jy oud word, bly nog jong! [Bron: E.C. Pienaar (red.), Digters uit Suid-Afrika, 4de druk, 1922. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] vabond: skelm, karnallie sedig: stil, ingetoë, vroom astrant: parmantig perlemoen: hier: perlemoer, die blink binnekant van ’n skulp teemrig: lui, traag algar: almal papie: larwe beet kry: vang, vasgryp Arrie: uitroep, “ag” kleurklasie: bynaam vir die verkleurmannetjie (Klasie is ’n naam) flikflooi: vlei, witvoetjie soek 2.1 Na wie of wat verwys die woord “vabond” in versreël 1? (1) 2.2 “So sedig as ’n predikant” (versreël 2). Benoem die stylfiguur in hierdie versreël EN verduidelik waarom die vergelyking humoristies is. (2) 2.3 Haal EEN woord uit strofe 1 aan wat ’n kontras vorm met “vroom” (versreël 3). (1) 2.4 Wat is die effek van die opnoeming van kleure in versreël 6? (1) 2.5 Dui die rymskema van strofe 2 (versreëls 5–8) aan. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 7 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 2.6 Verwys na strofe 3. Noem TWEE dinge wat die verkleurmannetjie in hierdie strofe doen. (2) 2.7 Verwys na strofe 5. Watter eienskap van die verkleurmannetjie bewonder die spreker die meeste? (1) 2.8 Verduidelik die skynbare teenstrydigheid (paradoks) in die laaste versreël: “En as jy oud word, bly nog jong!” (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 8 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 3: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die roosknoppie – D.F. Malherbe 1 Daar onder in my tuintjie, 2 daar staat ’n boompie teer; 3 daaraan sit net één knoppie – 4 één roseknop, nie meer. 5 Elke aand en elke môre 6 gaan ek die knoppie kyk; 7 die hoop straal uit sy ogies – 8 hy sal as rosie pryk! 9 Die stormwind is gekome, 10 die takkie afgeskeur, 11 die blaartjies is verlep al – 12 die knoppie geel gekleur! 13 Ek sien so menige knoppie 14 in die wêreldgaarde groei; 15 die hoop straal uit die ogies – 16 maar ag, – geen rosie bloei! [Bron: E.C. Pienaar (red.), Digters uit Suid-Afrika, 4de druk, 1922. D.F. Malherbe (1881–1969); openbare domein.] staat: staan teer: fyn, broos pryk: mooi vertoon, spog gekome: gekom menige: baie wêreldgaarde: die wêreld as ’n tuin 3.1 Wie is die spreker in hierdie gedig? (1) 3.2 Waarom word die woord “één” in strofe 1 met klemtekens geskryf en herhaal? (1) 3.3 “die hoop straal uit sy ogies” (versreël 7). Benoem die stylfiguur in hierdie versreël EN verduidelik wat dit oor die knoppie sê. (2) 3.4 Wat is die funksie van die uitroepteken aan die einde van versreël 8? (1) 3.5 Verwys na strofe 3. Noem TWEE gevolge van die stormwind vir die roosknoppie. (2) 3.6 Haal EEN woord uit strofe 3 aan wat ’n kontras vorm met “pryk” (versreël 8). (1) 3.7 In die laaste strofe kry die gedig ’n dieper (simboliese) betekenis. Waarna kan die “knoppies” in die “wêreldgaarde” (versreëls 13–14) verwys? (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 9 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 3.8 Kies die korrekte antwoord. Skryf slegs die vraagnommer (3.8) en die letter (A–D) neer, bv. 3.8 E. Watter woord beskryf die stemming van die laaste strofe die beste? A Vrolik B Weemoedig C Opgewonde D Sarkasties (1) [10] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 10 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 4: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Die doringboom – C. Louis Leipoldt 1 Kyk, hier is ’n ou kameeldoring, amper kaal; 2 Sy blaartjies vuil en donkerbruin verbrand; 3 Sy stam gestrooi met geelgrys stof en sand; 4 Sy dorings wit as silwer, skerp as staal. 5 Hier staan hy nog, hoe dor die veld en skraal; 6 Hou stewig nog teen wind en storm sy stand – 7 Die oudste doringboom in ons doringboomland, 8 Wat reeds sy bloeityd tel vir honderdmaal. 9 Vir jare het hy hier sy goud gestrooi, 10 Die hele wêreld oor sy geur versprei, 11 Voor nog ’n witmens hier was of ’n pad; 12 Vir jare was hy bobaas hier, en mooi 13 Vol groen en goud: maar nou ’s sy tyd verby – 14 ’n Afgeleefde doringboom, droog en glad! [Bron: C. Louis Leipoldt, Oom Gert vertel en ander gedigte, 1911. C. Louis Leipoldt (1880–1947); openbare domein.] kameeldoring: inheemse doringboom met geel blomme gestrooi: bestrooi, bedek bobaas: die belangrikste, die beste afgeleefde: oud en uitgeput 4.1 Watter soort gedig is “Die doringboom”, gesien die getal versreëls en die rymskema? (1) 4.2 Dui die rymskema van versreëls 1–4 aan. (1) 4.3 Noem TWEE besonderhede uit versreëls 1–3 wat wys dat die boom oud en uitgedroog is. (2) 4.4 “skerp as staal” (versreël 4). Benoem die stylfiguur EN die klankmiddel in hierdie woorde. (2) 4.5 Haal EEN versreël uit versreëls 5–8 aan wat die boom se volharding (deursettingsvermoë) beklemtoon. (1) 4.6 Hoe oud is die doringboom volgens versreël 8? (1) 4.7 Waarna verwys die “goud” wat die boom “gestrooi” het (versreël 9)? (1) 4.8 Die sekstet (versreëls 9–14) kontrasteer die boom se verlede met sy hede. Haal die woord uit versreël 13 aan wat hierdie wending aandui. (1) [10] EN Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 11 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 ONGESIENE GEDIG (VERPLIGTEND) VRAAG 5: KONTEKSTUELE VRAAG Lees die gedig hieronder en beantwoord die vrae wat volg. Eerste dag 1 Die skoolhek gaap soos ’n bek 2 wat my heel wil insluk; 3 my nuwe skoene knyp, 4 my das is ’n strop om my nek. 5 Duisend oë draai na my toe, 6 duisend stemme vra sonder woorde: 7 Wie is jy? Waar kom jy vandaan? 8 Ek is ’n eiland in ’n see van blou baadjies. 9 In die klas is daar een leë bank 10 langs ’n seun met ’n skewe glimlag. 11 Hy skuif sy tas weg, sê niks, 12 net: “Hier. Sit.” 13 En skielik is die see nie meer so diep nie, 14 die bek nie meer so groot nie; 15 een woord is ’n brug 16 waaroor ek kan loop. [Eksaminator se eie gedig] 5.1 “Die skoolhek gaap soos ’n bek / wat my heel wil insluk” (versreëls 1–2). Benoem die stylfiguur in hierdie versreëls EN verduidelik hoe die spreker oor die nuwe skool voel. (2) 5.2 Benoem die stylfiguur in “my das is ’n strop om my nek” (versreël 4). (1) 5.3 Wat suggereer die woord “strop” (versreël 4) oor hoe die spreker hom in sy nuwe skooldrag voel? (1) 5.4 Benoem die stylfiguur in “Duisend oë” (versreël 5). (1) 5.5 Wat is die funksie van die vrae in versreël 7? (1) 5.6 “Ek is ’n eiland in ’n see van blou baadjies” (versreël 8). Verduidelik hierdie metafoor deur na BEIDE die “eiland” EN die “see van blou baadjies” te verwys. (2) 5.7 Wat sê die seun se woorde “Hier. Sit.” (versreël 12) oor sy karakter? (1) 5.8 Verduidelik die metafoor “een woord is ’n brug” (versreël 15). (1) [10] TOTAAL AFDELING A: 30 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 12 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: PROSA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 6 (opstelvraag) ÓF VRAAG 7 (kontekstuele vraag). Lees eers die kortverhaal hieronder aandagtig deur. KORTVERHAAL VERKEERDE NOMMER 1 Die eerste boodskap kom op ’n Dinsdagaand, net toe ek met my wiskundehuiswerk sukkel. Naand, Annatjie. Ek hoop jy het ’n lekker dag gehad. Hier by die tehuis reën dit. Liefde, Ouma. Ek is nie Annatjie nie. My naam is Mia, ek is vyftien, en my eie ouma is al drie 5 jaar dood. 2 Ek tik: Jammer, verkeerde nommer. Maar ek stuur dit nie. My duim hang ’n hele ruk bo die knoppie, soos ’n voël wat nie weet waar om te land nie. Toe vee ek die boodskap uit. 3 Die volgende oggend is daar nog een. Môre, my kind. Die suster sê ek moet my 10 pille drink. Ek sê vir haar ek is twee-en-tagtig, nie ’n kind nie! Liefde, Ouma. Ek lag hardop in die bus. Laura, my beste vriendin, kyk na my asof ek van my kop af is. “Wie’s dit?” vra sy. “Niemand nie,” sê ek, en druk die foon in my sak. 15 4 So gaan dit twee weke lank aan. Elke oggend ’n boodskap; elke aand ’n boodskap. Ouma vertel van die kos in die tehuis (“die pampoen smaak soos nat karton”), van haar buurvrou wat heeldag ou liedjies sing, en van die mossies wat sy met broodkrummels voer. Sy vra nooit ’n vraag nie. Sy praat net, soos iemand wat ’n brief in ’n bottel in die see gooi. 20 5 Eendag kan ek dit nie meer hou nie. Ek antwoord: Môre, Ouma. Ek het lekker geslaap. Hoe smaak die pampoen vandag? Binne ’n minuut kom daar ’n nuwe boodskap. Annatjie!!! Jy het geantwoord! Ek het geweet jy sal! Daar is drie hartjies agter, en ’n blommetjie. Ek voel soos ’n dief wat iemand anders se geskenk oopmaak. 25 6 Van toe af skryf ons elke dag. Ek vertel haar van die skool, van my wiskundejuffrou wat praat soos ’n masjiengeweer, en van Laura wat verlief is op die hokkiekaptein. Sy vertel my van haar jeug op ’n plaas naby Graaff-Reinet, van die perd wat haar afgegooi het, en van die man met wie sy getrou het “omdat hy die beste sjokoladekoek in die Karoo kon bak”. Ek begin uitsien na haar 30 boodskappe – meer as na ons gesin se WhatsApp-groep, waarin daar net een vraag gevra word: “Wie het die laaste melk gedrink?” 7 Toe kom die boodskap wat alles verander. Annatjie, Sondag verjaar ek. Sal jy kom kuier? Ek weet dis ver van Australië af. Ouma sal verstaan. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 13 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 Australië. Ek sit lank op my bed en staar na die woord. Die regte Annatjie is 35 nie net besig nie; sy is aan die ander kant van die wêreld. Ek onthou die naam van die tehuis wat Ouma een keer genoem het, en soek dit op my foon. Huis Rusoord. Drie strate van ons skool af. 8 Op Sondag staan ek voor Huis Rusoord met ’n sjokoladekoek wat ek self gebak het. Hy het in die middel ingesak, soos ’n krater op die maan. My knieë bewe. 40 “Ek kom vir mevrou Dorothea Smit kuier,” sê ek vir die suster by die ontvangs. “Dit is haar verjaarsdag.” Die suster lig haar wenkbroue. “Mevrou Smit kry nooit kuiermense nie,” sê sy. “Kamer 14.” 9 Ouma Dot sit by die venster met ’n bord broodkrummels op haar skoot. Buite 45 wag die mossies. Sy is kleiner as wat ek gedink het, met hare so wit soos watte en oë so blou soos die Karoo-lug. “Ouma,” begin ek, en my stem breek. “Ek is nie Annatjie nie. Ek is Mia. Ek is jammer. Ek wou nie …” Sy kyk lank na my. Toe lag sy – ’n klein, helder laggie soos ’n klokkie. 50 “Ag, kind,” sê sy. “Ek het dit geweet die oomblik toe jy geantwoord het. Annatjie noem my nooit Ouma nie; sy sê altyd Gran. En sy antwoord nooit.” Sy klop op die stoel langs haar. “Sy het seker ’n nuwe nommer gekry toe sy Australië toe is. Ek wou net sien of jy sou kom.” 10 Ek sit langs haar. Ons eet die ingesakte koek met teelepels, reg uit die bak, 55 en Ouma Dot sê dis die beste sjokoladekoek sedert dié van haar man. Toe ek die aand huis toe stap, gloei my foon in my sak. Dankie, Mia. Môre, sewe-uur? Liefde, Ouma. Dit was die verkeerde nommer. Maar dit was die regte persoon. [Eksaminator se eie kortverhaal. Alle name en plekke is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 14 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 6: VERKEERDE NOMMER – OPSTELVRAAG In “Verkeerde nommer” bring ’n toevallige boodskap twee eensame mense van verskillende geslagte bymekaar. Bespreek in ’n opstel van 300 tot 350 woorde hoe die temas van eensaamheid en menslike verbintenis in die verhaal uitgebeeld word. Verwys in jou bespreking na: • Ouma Dot se eensaamheid en karakter; • Mia se innerlike konflik en hoe sy as karakter ontwikkel; • die rol van die selfoon in die verhaal; EN • die betekenis van die titel en die slotsin. [25] VRAAG 7: VERKEERDE NOMMER – KONTEKSTUELE VRAAG Verwys na die kortverhaal en die betrokke reëls, en beantwoord die vrae wat volg. 7.1 Benoem die vertellersperspektief in die verhaal EN noem EEN voordeel daarvan in hierdie verhaal. (2) 7.2 Verwys na paragraaf 1. Noem TWEE redes waarom Mia weet dat die boodskap nie vir haar bedoel is nie. (2) 7.3 “soos ’n voël wat nie weet waar om te land nie” (reël 7). Benoem die stylfiguur EN verduidelik wat dit oor Mia se gemoedstoestand sê. (2) 7.4 “Ek sê vir haar ek is twee-en-tagtig, nie ’n kind nie!” (reël 11). Watter karaktereienskap van Ouma Dot blyk uit hierdie woorde? (1) 7.5 Waarom antwoord Mia “Niemand nie” (reël 15) toe Laura vra wie die boodskap gestuur het? (1) 7.6 Benoem die stylfiguur in “die pampoen smaak soos nat karton” (reël 17). (1) 7.7 “soos iemand wat ’n brief in ’n bottel in die see gooi” (reël 19). Verduidelik wat hierdie vergelyking oor Ouma se boodskappe EN oor haar gevoelens sê. (2) 7.8 Wat is die funksie van die drie uitroeptekens in “Annatjie!!!” (reël 23)? (1) 7.9 “Ek voel soos ’n dief wat iemand anders se geskenk oopmaak” (reël 24). Verduidelik waarom Mia so voel. Noem TWEE aspekte. (2) 7.10 Verwys na reël 31. Wat sê Mia se opmerking oor haar gesin se WhatsApp-groep oor die kommunikasie in haar eie gesin? (1) 7.11 Haal die woord uit paragraaf 7 aan wat aan Mia verklap waarom die regte Annatjie nie by haar ouma kuier nie. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 15 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 7.12 Verwys na paragrawe 7 en 8. Noem TWEE dinge wat Mia doen wat wys dat sy werklik vir Ouma Dot omgee. (2) 7.13 “Mevrou Smit kry nooit kuiermense nie” (reël 43). Watter aspek van Ouma Dot se lewe word deur die suster se woorde bevestig? (1) 7.14 “Toe lag sy – ’n klein, helder laggie soos ’n klokkie” (reël 50). Wat sê Ouma Dot se lag oor haar reaksie op Mia se bekentenis, EN waarom is dit vir Mia ’n verrassing? (2) 7.15 Verwys na reëls 51–54. Verduidelik die ironie in Ouma Dot se onthulling. (2) 7.16 Waarom het Ouma Dot volgens jou die uitnodiging vir haar verjaarsdag gestuur, al het sy geweet Mia is nie Annatjie nie? (1) 7.17 “Dit was die verkeerde nommer. Maar dit was die regte persoon” (reël 59). Verduidelik die kontras in die slotsinne. (1) [25] TOTAAL AFDELING B: 25 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 16 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 AFDELING C: DRAMA Beantwoord in hierdie afdeling SLEGS EEN vraag: ÓF VRAAG 8 (opstelvraag) ÓF VRAAG 9 (kontekstuele vraag). Lees eers die eenbedryf hieronder aandagtig deur. EENBEDRYF KARAKTERS: PA (Willem, 47) • MA (Riana, 45) • NADIA (15, hul dogter) • RUAN (11, hul seun) • OUMA BETTIE (72, Pa se ma) DIE SPOOK OP DIE SOLDER ’n Sitkamer in ’n huis in Kimberley. Dis Saterdagaand, agtuur. Die krag is af weens beurtkrag; drie kerse brand op die koffietafel. In die plafon is ’n solderluik. PA lees die koerant met ’n flits in die hand. MA brei. OUMA BETTIE sit in die gemakstoel. RUAN lê op die bank met sy foon. NADIA sluip in met ’n bakkie melk agter haar rug. 5 NADIA: (fluister vir die gehoor) Sjuut! As Pa uitvind wat ek op die solder wegsteek, is ek môre self ’n spook. (Sy steek die bakkie agter die gordyn weg.) RUAN: Ma, my battery is op drie persent. As ek van verveling doodgaan, is dit Eskom se skuld. MA: Niemand gaan doodgaan nie, Ruan. Ons gaan gesels. Soos in die ou dae. 10 RUAN: (met afgryse) Gesels? Bo in die plafon klink ’n geluid: krap-krap-krap. Almal kyk op. OUMA BETTIE: (stadig) Hoor julle dit? PA: (sonder om op te kyk) Dis die wind, Ma. OUMA BETTIE: Die wind het nie naels nie, Willem. 15 Weer: krap-krap. Dan ’n dowwe plof. RUAN: (spring regop) ’n Spook! Ek het mos gesê hierdie huis is spookagtig! Die vorige mense het skielik getrek! MA: Hulle het getrek omdat die man ’n werk in Durban gekry het. RUAN: Dis wat hulle wíl hê jy moet dink. 20 NADIA: (te vinnig) Dis seker net ’n rot. Of ’n uil. Of ’n … baie groot mot. PA: (sit die koerant neer) ’n Rot? In my plafon? (Hy staan op.) Waar is my besem? NADIA: Nee, Pa! Ek bedoel … rotte is mos skaam. Los dit eerder tot môre. OUMA BETTIE: (geheimsinnig, met ’n kers onder haar ken) Toe ek ’n meisie 25 op die plaas was, het ons ook ’n spook gehad. Elke nag het iets in die skuur gekreun. My pa het gesê dis die gees van oupa Jakob wat sy tabak soek. RUAN: (met groot oë) En toe? OUMA BETTIE: Toe vind ons uit dis ’n ou ooi wat in die hooi vasgesit het. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 17 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 RUAN: (teleurgesteld) Dis die swakste spookstorie wat ek nog ooit gehoor het. 30 Krap-krap-krap. Dan ’n klein, dun geluidjie: “Miaau.” Almal verstar. Stilte. PA: Wat was dit? NADIA: (vinnig) Dit was ek. Ek het … gehoes. Ek hoes soms so. (Sy hoes.) Miaau. Sien? MA: (kyk skuins na Nadia) Sedert wanneer hoes jy soos ’n kat, Nadia? 35 NADIA: Sedert … vandag. PA: (nies hard) Hatsjie! (Hy snuif.) Wag ’n bietjie. (Hy nies weer.) Hatsjie! Ek nies net so as daar ’n … (Hy draai stadig na Nadia.) … ’n kat naby is. Stilte. Almal kyk na Nadia. Nadia kyk na die plafon. NADIA: (sag) Sy het ’n naam. Sy heet Spook. 40 RUAN: Ek het mos gesê daar is ’n spook! MA: Nadia Botha! Hoe lank is daardie kat al op die solder? NADIA: Net … twee weke. Ek het haar in die reën by die bushalte gekry. Sy was so maer, Ma, net vel en been. Ek kon haar nie daar los nie. En ek het geweet Pa gaan nee sê, want Pa is allergies. 45 PA: (nies) Ek is allergies! NADIA: Daarom het ek haar op die solder gesit. Ek klim elke aand met die leer op om vir haar melk te gee. Pa het nooit iets agtergekom nie. PA: (droog) Ek het gedink my allergiemedisyne werk nie meer nie. Die solderluik skuif oop. ’n Klein, vuil, grys katjie loer by die gat uit en val dan 50 reg op Pa se skoot. PA verstyf. Die katjie begin spin. RUAN: (fluister) Sy hou van Pa. PA: (nies) Almal hou van my. Dis my probleem. OUMA BETTIE: (lag) Willem, onthou jy nog vir Kolie? PA: (ongemaklik) Ma, nie nou nie. 55 OUMA BETTIE: Toe Willem tien jaar oud was, het hy ’n hondjie drie maande lank in die buitekamer weggesteek. Sy pa het gedink die kos in die huis verdwyn omdat Willem so groei. MA: (verbaas) Willem! Jy het my dit nooit vertel nie! PA: (sug en kyk na die katjie) Sy het … mooi oë. 60 NADIA: Beteken dit sy kan bly? Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 18 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 PA: (ná ’n lang pouse) Sy kan bly. Maar nie in die huis nie. Ons maak vir haar ’n bed in die motorhuis. En jy koop haar kos uit jou eie sakgeld. NADIA: (gooi haar arms om hom) Dankie, Pa! PA: (nies) Hatsjie! En jy koop vir my ’n nuwe boks snesies. 65 Die ligte flikker en die krag kom terug. Almal knip hul oë in die skerp lig. RUAN: (kyk na sy foon) Ag nee! Nou moet ek ophou gesels. MA: (lag) Sien jy, Ruan? Party spoke bring ’n gesin bymekaar. Die katjie spin hard. Doek. [Eksaminator se eie eenbedryf. Alle name en plekke is fiktief.] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 19 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 VRAAG 8: DIE SPOOK OP DIE SOLDER – OPSTELVRAAG In Die spook op die solder probeer Nadia ’n geheim vir haar gesin wegsteek, maar die waarheid kom op ’n humoristiese manier aan die lig. Bespreek in ’n opstel van 300 tot 350 woorde hoe die dramaturg spanning en humor gebruik om die konflik in die drama op te bou en op te los. Verwys in jou bespreking na: • die gebruik van dramatiese ironie; • die karakters van Nadia, Pa en Ouma Bettie; EN • die boodskap van die drama oor eerlikheid en gesinsverhoudings. [25] VRAAG 9: DIE SPOOK OP DIE SOLDER – KONTEKSTUELE VRAAG Verwys na die eenbedryf en die betrokke reëls, en beantwoord die vrae wat volg. 9.1 Noem TWEE besonderhede uit die eerste toneelaanwysing (reëls 1–5) wat wys dat die krag af is. (2) 9.2 Wat noem ons die dramatiese tegniek wanneer ’n karakter direk met die gehoor praat, soos Nadia in reël 6? (1) 9.3 Verduidelik hoe Nadia se woorde in reël 6 dramatiese ironie skep. (2) 9.4 Benoem die stylfiguur in “As ek van verveling doodgaan” (reël 8). (1) 9.5 Waarom reageer Ruan “met afgryse” (reël 11) op die woord “gesels”? (1) 9.6 “Die wind het nie naels nie, Willem” (reël 15). Wat bedoel Ouma Bettie met hierdie woorde? (1) 9.7 Noem TWEE verduidelikings wat Nadia vir die geluide gee om die aandag van die waarheid af te lei. (2) 9.8 Waarom wil Nadia nie hê Pa moet sy besem gaan haal nie (reël 24)? (1) 9.9 Verwys na Ouma Bettie se spookstorie (reëls 24–29). Waarom is Ruan teleurgesteld met die storie, EN hoe wys die storie vooruit na wat later in die drama gebeur? (2) 9.10 Waarom is Nadia se verskoning “Ek hoes soms so. Miaau.” (reël 33) humoristies? (1) 9.11 Haal die toneelaanwysing aan wat wys dat Ma vir Nadia begin verdink. (1) 9.12 Hoe kom Pa agter dat daar ’n kat in die huis is? (1) 9.13 Waarom is die naam “Spook” (reël 40) gepas vir die katjie? (1) 9.14 Verwys na reël 43. Noem TWEE redes waarom Nadia die katjie in die huis gebring EN weggesteek het. (2) 9.15 “Ek het gedink my allergiemedisyne werk nie meer nie” (reël 49). Verduidelik die humor in Pa se opmerking. (1) Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V2 20 NSS Proef Hlayiso/Proef 2026 9.16 Watter gebeurtenis vorm die klimaks van die drama? (1) 9.17 Verduidelik hoe Ouma Bettie se onthulling oor Kolie (reël 56) help om die konflik op te los. (2) 9.18 Noem EEN voorwaarde wat Pa stel voordat die katjie mag bly (reël 62). (1) 9.19 Verduidelik die ironie in Ruan se woorde “Nou moet ek ophou gesels” (reël 67). (1) [25] TOTAAL AFDELING C: 25 GROOTTOTAAL: 80 Kopiereg voorbehou