Afrikaans HL Grade 10 Paper 3 November Mock 2026 Memo (Afrikaans)

Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief hlayiso mock exams Oefenreeks: Graad 10 eksamenvoorbereiding WWW.HLAYISO.COM NASIONALE SENIOR SERTIFIKAAT GRAAD 10 AFRIKAANS HUISTAAL V3 NOVEMBEREKSAMEN 2026 (PROEF) NASIENRIGLYNE PUNTE: 100 Hierdie nasienriglyne bestaan uit 6 bladsye.

Afrikaans Huistaal/V3 2 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ALGEMENE ASSESSERINGSRIGLYNE Gebruik die volgende simbole by die nasien van skryfwerk ter wille van eenvoud en eenvormigheid: VERDUIDELIKING SIMBOOL BESKRYWING Woordorde ( )↷ Hakies en pyltjie Woord(e) weggelaat ^ Weglaatteken Taalfoute (ook spelfoute) Dubbelstreep onder die taalfout Paragraafindeling [ Begin van ’n nuwe paragraaf Woord(keuse)foute x Trek ’n x bo die verkeerde woord Erkenning van taaljuweeltjies ✓ Regmerkie bo goeie taalgebruik, idees of uitdrukkings Onduidelik/onverstaanbaar ≀ Kronkelstreep in die kantlyn Punktuasie ◦ Omkring die fout AFDELING A: OPSTEL AFDELING A word volgens die rubriek uit 50 geassesseer. Die kandidaat mag slegs oor EEN onderwerp of prent skryf. Hy/Sy mag enige soort opstel skryf wat pas by sy/haar interpretasie van die onderwerp. Slegs die finale poging word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste opstel nagesien. Dui aan die einde van die opstel die punte soos volg aan: Inhoud en beplanning: I = 22 Taal, styl en redigering: T = 10 Struktuur: S = 4 Totaal (onder die opstel, regs): 36 Dra die punt uit 50 oor na die begin van die opstel (by die beplanning). VRAAG 1 Riglyne: Assesseer die opstel sonder vooroordeel, vanuit die kandidaat se oogpunt en volgens sy/haar interpretasie. Die moontlikhede hieronder is nie bindend nie. 1.1 Die dag toe ek verdwaal het … Waarskynlik ’n verhalende opstel: die kandidaat verdwaal letterlik (in ’n winkelsentrum, die veld, ’n vreemde stad) en vertel hoe dit gebeur het, hoe hy/sy gevoel het en hoe die verhaal ontknoop. ’n Figuurlike interpretasie (om in die lewe “verdwaal” te raak, bv. die verkeerde vriende, verlies aan rigting) is ook aanvaarbaar. Spanning, sintuiglike beskrywing en ’n bevredigende slot word verwag. [50] 1.2 My kamer vertel my storie. Leen hom tot ’n beskrywende of bespiegelende opstel: voorwerpe in die kamer (plakkate, trofeë, foto’s, ’n ou speelding) word gebruik om die kandidaat se persoonlikheid, belangstellings en herinneringe uit te beeld. ’n Opstel waarin die kamer self as verteller optree (personifikasie), is ook gepas. Die verband tussen die kamer en die skrywer se “storie” moet duidelik wees. [50] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 3 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 1.3 Skooldrag: noodsaaklik of uitgedien? Geskik vir ’n beredeneerde opstel (voordele: gelykheid, identiteit, dissipline, minder druk oor handelsmerke; nadele: koste, beperking van individualiteit, ongemak) met ’n gemotiveerde gevolgtrekking, of ’n argumenterende opstel wat duidelik een standpunt verdedig. Die vraag moet aangespreek word. [50] 1.4 As ek een dag lank die president van Suid-Afrika kon wees … ’n Bespiegelende of verhalende opstel: die kandidaat verbeel hom/haar wat hy/sy sou doen (bv. onderwys, werkloosheid, misdaad, krag- en waterkrisisse aanspreek). Humor is toelaatbaar. Die opstel moet realisties binne die tydsbeperking van “een dag” bly of dit bewustelik speels hanteer. [50] 1.5 Die geur van Ouma se kombuis Waarskynlik ’n beskrywende opstel met sterk sintuiglike beelde (reuke, klanke, smake: koeksisters, vars brood, koffie, kaneel) wat herinneringe aan ’n grootouer en kinderdae oproep. Dit kan ook verhalend wees (bv. ’n spesifieke dag in Ouma se kombuis) of ’n nostalgiese/hartseer toon hê (Ouma is oorlede, die huis is verkoop). [50] 1.6 Prent: ’n figuur met opgehefte arms op die top van ’n berg by sonsopkoms Moontlike interpretasies: oorwinning, ’n doel bereik, om struikelblokke te oorkom, ’n moeilike tyd agter die rug, die reis na sukses (die kronkelpad), vryheid, ’n nuwe begin. Enige opstelsoort is aanvaarbaar mits die kandidaat duidelik op die prent reageer en sy/haar eie titel gee. [50] 1.7 Prent: ’n ou sleutel met ’n leë etiket met ’n vraagteken Moontlike interpretasies: ’n geheim, ’n raaisel, ’n erfstuk, die “sleutel” tot sukses of geluk, ’n deur na die verlede, ’n avontuur of skattejag, verantwoordelikheid. Die vraagteken nooi ’n bespiegelende of verhalende (misterie-)benadering. [50] 1.8 Prent: ’n gebarste selfoon op die grond met ’n boodskap van ’n onbekende nommer Moontlike interpretasies: ’n ongeluk, ’n misterieuse boodskap, kuberafknouery, verslawing aan tegnologie, ’n gebroke verhouding, ’n boodskap wat alles verander. Verhalende opstelle met spanning sal waarskynlik oorheers; ’n beredeneerde opstel oor tegnologie is ook aanvaarbaar mits dit aan die prent gekoppel word. [50] TOTAAL AFDELING A: 50 SOORTE OPSTELLE (KORT RIGLYN) • Verhalend: ’n Boeiende storie met ’n duidelike storielyn, oortuigende karakters en agtergrond/atmosfeer, ’n treffende inleiding en ’n bevredigende/verrassende slot; gewoonlik in die verlede tyd. • Beskrywend: Die onderwerp word so lewendig beskryf dat die leser dit kan beleef; waarnemings met al vyf sintuie, oorspronklike beeldspraak, stemming en atmosfeer. • Beredeneerd: Objektief; albei kante van die saak word gebalanseerd bespreek en die slot gee ’n gemotiveerde gevolgtrekking. • Argumenterend: Subjektief; die skrywer neem ’n duidelike standpunt in en verdedig dit enduit met ’n reeks oortuigende argumente en retoriese middele. • Bespiegelend: Die skrywer dink oor ’n idee, droom of lewenswaarheid na en weeg moontlikhede op; persoonlik van aard; ’n gevolgtrekking is nie noodsaaklik nie. Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 4 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 AFDELING B: LANGER TRANSAKSIONELE TEKSTE AFDELING B word volgens die rubriek uit 25 geassesseer. Slegs TWEE tekste word nagesien. Indien dit onduidelik is wat die finale poging is, word die eerste twee tekste nagesien. Dui aan die einde van elke teks die punte soos volg aan: Inhoud, beplanning en formaat: I = 10 Taal, styl en redigering: T = 6 Totaal (onder die teks, regs): 16 VRAAG 2 2.1 INFORMELE BRIEF: VRIENDSKAPLIKE BRIEF Die brief moet TWEE aspekte dek: (1) dank aan oupa en ouma vir die vakansie EN (2) spesifieke, spesiale herinneringe (bv. aktiwiteite op die plaas, Ouma se kos, stories wat Oupa vertel het). • Skrywer se adres (regs bo) en datum daaronder, bv. 18 Oktober 2026. • Informele aanhef, bv. Liewe Oupa en Ouma, en ’n informele afsluiting, bv. Baie liefde, Lindiwe. • Hartlike, waarderende toon; inleiding, liggaam (paragrawe) en slot. [25] 2.2 FORMELE BRIEF: VERSOEKBRIEF Die brief verduidelik die herwinningsprojek (wat versamel word, waar en wanneer, wie betrokke is, watter organisasie bevoordeel word) en vra beleefd toestemming. Voordele vir die skool en die omgewing kan genoem word. • Skrywer se adres en datum; ontvanger se titel en adres (Die Skoolhoof, …). • Formele aanhef (Geagte Meneer/Mevrou), onderwerpreël/betreflyn, bv. Versoek om toestemming vir ’n herwinningsprojek. • Formele, beleefde en saaklike toon; logiese paragrawe; slot met ’n duidelike versoek. • Afsluiting: Die uwe, handtekening en naam. [25] 2.3 DAGBOEKINSKRYWINGS TWEE inskrywings: die aand voor die vertrek (opgewondenheid, senuwees, verwagtinge) en die aand ná die kompetisie (uitslag, ervarings, nuwe vriende, lesse). Die gevoelens moet duidelik ontwikkel/verander. • Elke inskrywing het ’n datum (en eventueel tyd); die datums moet logies op mekaar volg. • Informele, persoonlike en reflektiewe toon; eerste persoon. • Aanhef soos Liewe Dagboek is opsioneel. [25] Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 5 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 2.4 ONDERHOUD Die onderhoud ondersoek die leerder se prestasie, voorbereiding, uitdagings, ondersteuning en toekomsdrome. Vrae moet oop en interessant wees; antwoorde moet volledig wees. • Kort inleiding (wie, waar, waarom). • Name van die onderhoudvoerder en die persoon (of voorletters) aan die linkerkant, gevolg deur ’n dubbelpunt; geen aanhalingstekens nie. • Gepaste, vriendelike register; ’n slot waarin die persoon bedank word. [25] 2.5 KOERANTBERIG Die berig beantwoord die vrae wie, wat, waar, wanneer, hoe en waarom: die storm, die skade aan die saal, dat niemand beseer is nie, die impak op skoolaktiwiteite en planne vir herstel. • Pakkende opskrif; byreël (naam van die verslaggewer) en eventueel ’n plek/datum. • Die belangrikste feite in die eerste paragraaf; daarna besonderhede in afnemende belangrikheid. • Objektiewe, formele toon; derde persoon; aanhalings van ooggetuies/die hoof is gepas. [25] 2.6 TOESPRAAK Die kandidaat spreek die gehoor gepas aan (bv. Meneer die hoof, geagte onderwysers, ouers en mede-leerders), bedank die onderwysers spesifiek (geduld, ekstra klasse, ondersteuning, voorbeelde/anekdotes) en sluit met goeie wense af. • Gepaste aanspreekvorm en treffende inleiding. • Retoriese middele, bv. herhaling, drieslag, ’n humoristiese anekdote. • Hartlike, waarderende en formele toon; sterk slot. [25] TOTAAL AFDELING B: 50 GROOTTOTAAL: 100 Kopiereg voorbehou Blaai om asseblief

Afrikaans Huistaal/V3 6 NSS – Nasienriglyne Hlayiso/Proef 2026 ASSESSERINGSRUBRIEK VIR DIE OPSTEL – HUISTAAL [50 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD EN BEPLANNING (30) Respons en idees; organisering van idees; bewustheid van doel, gehoor en konteks Hoë vlak 28–30 Respons uitsonderlik/treffend en bo verwagting; idees intelligent en volwasse; uitsonderlike organisasie en samehang (inleiding, liggaam, slot) 22–24 Respons baie goed; idees relevant, interessant en volwasse; organisasie baie goed en samehangend 16–18 Respons bevredigend; idees redelik samehangend en oortuigend; redelike organisasie 10–12 Wisselvallige samehang; idees onduidelik, nie oorspronklik nie; min bewys van organisasie 4–6 Respons heeltemal irrelevant; idees deurmekaar; geen organisasie nie Lae vlak 25–27 Respons uitmuntend, maar sommige treffende eienskappe ontbreek; knap organisasie en samehang 19–21 Respons goed; idees relevant en interessant; organisasie goed en samehangend 13–15 Respons bevredigend, maar verval soms in onduidelikheid; ’n mate van organisasie 7–9 Respons grootliks irrelevant; idees los en verwarrend; skaars bewys van organisasie 0–3 Geen poging om by die onderwerp te hou nie; deurmekaar en sonder fokus TAAL, STYL EN REDIGERING (15) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, spelling en punktuasie Hoë vlak 14–15 Toon, register, styl en woordeskat hoogs gepas; taalgebruik indrukwekkend; grammatika en spelling feitlik foutvry 11–12 Baie gepaste toon en woordeskat; taalgebruik effektief; grammatika en spelling grootliks foutvry 8–9 Gepaste toon en woordeskat; taal dra betekenis voldoende oor 5–6 Toon en woordeskat minder gepas; baie basiese taalgebruik 0–3 Taal onverstaanbaar; woordeskat so beperk dat dit nie sin maak nie Lae vlak 13 Taalgebruik uitstekend en retories effektief; feitlik foutvry 10 Taalgebruik toepaslik en oor die algemeen effektief; enkele foute 7 Voldoende taalgebruik, maar teenstrydighede; beperkte retoriese middele 4 Taalgebruik onvoldoende; weinig sinsverskeidenheid; woordeskat baie beperk STRUKTUUR (5) Paragraaf- ontwikkeling en sinskonstruksie 5 Uitstekende ontwikkeling van die onderwerp; uitsonderlike detail; sinne en paragrawe uitsonderlik gekonstrueer 4 Logiese ontwikkeling van detail; samehangend; sinne en paragrawe logies en gevarieerd 3 Relevante detail ontwikkel; sinne en paragrawe goed gekonstrueer; opstel maak sin 2 Sommige punte geldig; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nog effens sin 0–1 Noodsaaklike punte ontbreek; sinne en paragrawe foutief; opstel maak nie sin nie LET WEL: Die kriteria vir Inhoud en Taal is in elke vlak in ’n hoë en ’n lae subkategorie verdeel. Struktuur word nie in hoë en lae vlakke verdeel nie. ’n Opstel wat aansienlik korter as die vereiste lengte is, word nie hoër as “Gemiddeld” vir struktuur geplaas nie. ASSESSERINGSRUBRIEK VIR TRANSAKSIONELE TEKSTE – HUISTAAL [25 PUNTE] Kriteria Uitsonderlik Knap Gemiddeld Elementêr Onvoldoende INHOUD, BEPLANNING EN FORMAAT (15) Respons en idees; organisering; doel, gehoor, kenmerke/ konvensies en konteks 13–15 Respons uitsonderlik; grondige kennis van die kenmerke van die teks; behou fokus; idees uitgebrei met ondersteunende detail; gepaste en akkurate formaat 10–12 Respons baie goed; goeie kennis van die kenmerke; geen afwykings nie; samehangend; formaat gepas met onbeduidende foute 7–9 Respons voldoende; voldoende kennis van die kenmerke; enkele afwykings; redelike samehang; formaat oorwegend gepas 4–6 Basiese respons; geringe kennis van die kenmerke; afwykings; min detail; formaat vaagweg toegepas 0–3 Geen kennis van die kenmerke nie; betekenis onduidelik; geen samehang nie; formaat nie toegepas nie TAAL, STYL EN REDIGERING (10) Toon, register, styl, woordkeuse, grammatika, punktuasie en spelling 9–10 Toon, register en woordeskat hoogs geskik; grammatika akkuraat; feitlik foutloos 7–8 Baie geskik vir doel en gehoor; grammatika oor die algemeen korrek; baie goeie woordeskat 5–6 Geskik vir doel en gehoor; enkele grammatikafoute wat nie betekenis belemmer nie 3–4 Minder geskik; grammatika onakkuraat met etlike foute; basiese woordeskat; betekenis belemmer 0–2 Stem nie ooreen met doel en gehoor nie; besaai met foute; betekenis ernstig belemmer Kopiereg voorbehou